# ضرط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%B1%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ضرط

الضُّراطُ: صوت الفَيْخِ معروف، ضَرَطَ يَضْرِطُ ضرْطاً وضِرطاً، بكسر الراء، وضَرِيطاً وضُراطاً. وفي المَثَل: أَوْدَى العَيْرُ إِلا ضَرِطاً أَي لم يَبْقَ من جَلَدِه وقُوّته إِلا هذا. وأَضرَطَه غيرُه وضَرَّطَه بمعنى. وكان يقال لعمرو بن هند: مُضَرِّطُ الحِجارة لشِدّتِه وصَرامَتِه. وفي الحديث: إِذا نادَى المُنادي بالصلاة أَدْبَرَ الشيطانُ وله ضُراطٌ، وفي رواية: وله ضَرِيطٌ. يقال: ضُراطٌ وضَرِيطٌ كنُهاقٍ ونَهِيقٍ. ورجل ضَرّاطٌ وضَرُوطٌ وضِرَّوْطٌ، مثَّل به سيبويه وفسره السيرافي. وأَضْرَطَ به: عَمِلَ له بفِيه شبه الضُّراط. وفي المثل: الأَخْذُ سُرَّيْطَى، والقضاءُ ضُرَّيْطَى، وبعض يقولون: الأَخذ سُرَّيْطٌ، والقضاءُ ضُرَّيْطٌ؛ معناه أَن الإِنسان يأْخذ الدَّيْنَ فيَسْتَرِطُه فإِذا طالَبه غَرِيمُه وتَقاضاه بدينه أَضرطَ به، وقد قالوا: الأَكلُ سَرَطانٌ، والقَضاءُ ضَرَطان؛ وتأْويل ذلك تُحِبُّ أَن تأْخذ وتكره أَن تَرُدَّ. ومن أَمثال العرب: كانت منه كضَرْطةِ الأَصَمِّ؛ إِذا فَعَلَ فَعْلةً لم يكن فَعَل قبلها ولا بعدها مثلَها، يُضْربُ له
(* قوله «يضرب له» عبارة شرح القاموس عن
الصاغاني: وهو مثل في الندرة.). قال أَبو زيد: وفي حديث عليّ، رضي اللّه عنه: أَنه دخل بيت المال فأَضْرَط به أَي استَخَفَّ به وسَخِرَ منه. وفي حديثه أَيضاً، كرَّم اللّه وجهه: أَنه سئل عن شيء فأَضْرَطَ بالسائل أَي استخفَّ به وأَنْكر قوله، وهو من قولهم: تكلم فلان فأَضْرط به فلان، وهو أَن يجمع شَفَتيه ويخرج من بينهما صَوتاً يشبه الضَّرْطة على سبيل الاستخفاف والاستهزاء.
وضَمارِيطُ الاسْتِ: ما حَوالَيْها كأَنّ الواحد ضِمْراطٌ أَو ضُمْرُوطٌ أَو ضِمْريط مشتقٌّ من الضَّرْطِ؛ قال الفَضِمُ بن مُسْلم البكائي: وبَيَّتَ أُمَّه، فأَساغَ نَهْساً
ضَمارِيطَ اسْتِها في غَيْر نارِ
قال ابن سيده: وقد يكون رباعيّاً، وسنذكره. وتكلم فلان فأَضرط به فلان أَي أَنكر قوله. يقال: أَضرط فلان بفلان إِذا استخفّ به وسخِر منه، وكذلك ضَرَّطَ به أَي هَزِئَ به وحكى له بفِيهِ فِعْلَ الضارِطِ. والضَّرَطُ: خِفَّة الشعَر. ورجل أَضْرَطُ: خَفِيفُ شعرِ اللحيةِ، وقيل: الضرَطُ رِقَّة الحاجِبِ. وامرأَة ضَرْطاء: خفيفة شعر الحاجب رَقِيقَتُه. وقال في ترجمة طرط: رجل أَطْرَطُ الحاجبين ليس له حاجبان، قال وقال بعضهم: هو الأَضْرَطُ، بالضاد المعجمة، قال: ولم يعرفه أَبو الغَوْث. ونعجة ضُرَّيْطةٌ: ضخْمة.

### Türkçe

**الضُّراطُ**: **الفَيْخِ**’in sesi, bilinen; **ضَرَطَ يَضْرِطُ** **ضرْطاً** ve **ضِرطاً**,
**الراء**’nın kesriyle, ve **ضَرِيطاً** ve **ضُراطاً**. Ve meselde: **أَوْدَى العَيْرُ إِلا
ضَرِطاً** yani onun derisinden ve kuvvetinden ancak bu kaldı. Ve başkası onu
**أَضرَطَه** etti ve **ضَرَّطَه** etti, anlamca. Ve Amr b. Hind’e denirdi: **مُضَرِّطُ الحِجارة** şiddetinden
ve katılığından dolayı. Ve hadiste: “Münadi namazla çağırdığı zaman şeytan arkasını döner ve onun için
**ضُراطٌ** vardır”; ve bir rivayette: “ve onun için **ضَرِيطٌ** vardır.” Denir: **ضُراطٌ** ve **ضَرِيطٌ**, **نُهاقٍ** ve **نَهِيقٍ** gibi.
Ve bir adam **ضَرّاطٌ** ve **ضَرُوطٌ** ve **ضِرَّوْطٌ**; Sîbeveyh bununla örnek verdi ve Sîrâfî onu açıkladı.
Ve **أَضْرَطَ به**: onun için ağzıyla **الضُّراط**’a benzer bir şey yaptı. Ve meselde: “**الأَخْذُ سُرَّيْطَى،
والقضاءُ ضُرَّيْطَى**”; ve bazısı derler: “**الأَخذ سُرَّيْطٌ، والقضاءُ
ضُرَّيْطٌ**”; bunun anlamı: insan borcu alır da onu yutar; sonra alacaklısı onu talep edip borcunu istemeye kalkınca ona **أَضرطَ به** eder. Ve demişlerdir: “**الأَكلُ سَرَطانٌ، والقَضاءُ
ضَرَطان**”; bunun te’vili: almayı seversin ve geri vermeyi kerih görürsün. Ve Arapların mesellerindendir:
“**كانت منه كضَرْطةِ الأَصَمِّ**”; bir iş yaptığı zaman, ondan önce de sonra da onun benzerini yapmamış olur; onun için darb-ı mesel yapılır
(* “**يضرب له**” sözü: Kāmûs’un şerhinin Sâgānî’den ibaresidir: ve o, nadirlikte bir meseldir.). Ebû Zeyd dedi: Ve Ali’nin, Allah ondan razı olsun, hadisinde:
onun beytülmâle girdiği ve onunla **أَضْرَطَ به** ettiği; yani onu hafife aldı ve onunla alay etti. Ve onun hadisinde de, Allah yüzünü mükerrem kılsın:
kendisine bir şey soruldu da sorana karşı **أَضْرَطَ** etti; yani onu hafife aldı ve sözünü inkâr etti; bu, onların “falanca konuştu da falanca ona **أَضْرَطَ به** etti” sözündendir; o da şudur:
iki dudağını bir araya getirip aralarından **الضَّرْطة**’ya benzeyen bir ses çıkarması; hafife alma ve alay etme yoluyla.

**وضَمارِيطُ الاسْتِ**: onun çevresinde olan şey; sanki tekili **ضِمْراطٌ** yahut **ضُمْرُوطٌ**
yahut **ضِمْريط**; **الضَّرْطِ**’tan türemiştir; **الفَضِمُ بن مُسْلم البكائي** dedi:
وبَيَّتَ أُمَّه، فأَساغَ نَهْساً
ضَمارِيطَ اسْتِها في غَيْر نارِ
İbn Sîde dedi: Dörtlü de olabilir; onu zikredeceğiz. Ve falanca konuştu da falanca ona **أَضرط به** etti;
yani sözünü inkâr etti. Denir: falanca falancaya **أَضرط** etti; onu hafife alıp onunla alay ettiği zaman; aynı şekilde
ona **ضَرَّطَ** etti; yani onunla alay etti ve ağzıyla **الضارِطِ**’in fiilini ona taklit etti.

**والضَّرَطُ**: kılların hafifliği. Ve bir adam **أَضْرَطُ**: sakal kılları hafif olan; ve denildi:
**الضرَطُ** kaşın inceliğidir. Ve bir kadın **ضَرْطاء**: kaş kılı hafif,
inceliği ince olan. Ve **طرط** maddesinde dedi: bir adam **أَطْرَطُ الحاجبين**; onun iki kaşı yoktur; dedi ki:
ve bazısı dedi: o, **الأَضْرَطُ**tur, **الضاد** **المعجمة** ile; dedi: Ebû’l-Ğavs onu bilmedi.
Ve bir koyun **ضُرَّيْطةٌ**: iri.
