# ضرع — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B9/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%B1%D8%B9/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B9.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: ضرع

باب العين والضاد والراء معهما
ض ر ع، ر ض ع، ع ر ض، ع ض ر مستعملات، ر ع ض، ض ع ر مهملات ضرع: ضَرِعَ الرجل يَضْرَعُ فهو ضَرَعٌ، أي: غمر ضعيف. قال طرفة بن العبد:
..........		فما أنا بالواني ولا الضَّرَعِ الغمر
والضَّرَعُ أيضاً: النحيف الدقيق. يقال: جسدك ضارع، وأنت ضارع، وجنبك ضارع.
قال الأحوص:
كفرت الذي أسدَوْا إليك ووسّدوا		من الحسن إنعاماً وجنبك ضارع
وتقول: أضرعته: أي: ذللته. وضَرِعَ، أي: ضعف، وقوم ضَرِع. قال:
تعدو غواة على جيرانكم سفهاً		وأنتم لا أشابات ولا ضـرع
والضَّرَعُ والتّضَرُّعُ: التّذلل. ضَرَعَ يَضْرَعُ، أي: خضع للمسألة. وتضّرع: تذلل، وكذلك التضرّع إلى الله: التخشُّع. وقوم ضَرَعَةٌ، أي: متخشِّعُون من الضعف.
والضَّرع للشاء والبقر ونحوهما، والخلف للناقة، ومنهم من يجعله كلّه ضرعاً من الواب.
ويقال: ما له زرع ولا ضرع، أي: لا أرض تزرع ولا ماشية تحلب. وأضْرَعَتِ الناقة فهي مُضْرع لقرب النتاج عند نزول اللبن.
والمضارع: الذي يضارع الشيء كأنّه مثلُهُ وشِبْهُه.
والضَّريع في كتاب الله، يبيس الشبرق. قال زائدة: هو يبيس كل شجرة.
رضع: رَضِعَ الصبي رِضَاعاً ورَضَاعة، أي: مصَّ الثدي وشرب. وأرضعته أمّه، أي: سقته، فهي مرضعة بفعلها. ومُرْضِعٌ، أي: ذات رضيع، ويُجمعُ الرضيعُ على رُضُع، وراضع على رُضَّع. قال النبي عليه السلام: " لولا بهائم رُتَّع، وأطفال رُضَّع، ومشايخ ركَّع لصبَّ عليكم العذاب صبّا " .
ويقال: رضيع وراضع.
ويقال: الرضاعة من المجاعة، أي: إذا جاع أشبعه اللّبن لا الطعم.
ورَضُعَ الرجل يَرْضُعُ رَضاعة فهو رضيع راضع: لئيم، وقوم راضعون ورَضَعَة. يقال: لأنه يرضع لبن ناقته من لؤمه.
والراضعتان من السنّ اللّتان شرب عليهما اللّبن، وهما الثنّيتان المتقدمتا الأسنان كلّها، والرواضع: الأسنان التي تطلع في فم المولود في وقت رَضاعه.
عرض: عَرُضَ الشيء يعرُضُ، فهو عريض. والعَرْضُ مجزوماً: خلاف الطول. وفلان يَعْرِضُ علينا المتاع عَرْضاً للبيع والهبة ونحوهما.
وعرَّضته تعريضاً، وأعرضْتُهُ إعراضاً، أي: جعلته عريضاً.
وعَرَضْتُ الجند عرض العين، أي: أمررتهم علي لأنظًرَ ما حالهم، ومن غاب منهم، واعترضت: وعَرَضْتُ القوم على السيف عرضاً، أي: قتلاً، أو على السوط: ضرباً.
وعرضت الكتاب والقرآن عرضاً.
وعَرَض الفرس في عدوه إذا مر عارضا على جنب واحد، يَعْرِضُ عَرْضاً.
قال:
يَعْرِضُ حتى ينصب الخيشوما
وعارض فلان بسلعته، أي: أعطى واحدة وأخذ أخرى. قال:
هل لك والعارض منك عائضُ
في مائة يسئر منها القابض
أي: هل لكِ فيمن يعارضك فيأخذ منك شيئاً، ويعطيك شيئاً يعتاض منك.
قوله: في مائة، أي في مائة من الإبل يسئر منها الذي يقبضها. ومعنى يسئر منها: يبقي منها بعضها، لأنه لا يقدر أن يسوقها لكثرتها، ويقال: هذا رجل خطب امرأة، فبذل لها مائة من الإبل.
وعارضته في البيع فعرضته عرضاً، أي: غبنته وصار الفضل في يدي.
وعَرَضْتُ أعواداً بعضها على بعض. قال:
ترى الرّيش في جوفه طامياً		كعَرْضِكَ فوق نصالٍ نصالا
يصف البئر أو الماء، يقول: إن الريش بعضه على بعض معترضاً، كما عرضت أنت نصلاً فوق نصل كالصليب.
وأعرضت كذا، وأعرضت بوجهي عنه، أي: صددت وحدت، وأعْرَضَ الشيء من بعيد، أي ظهر وبرز، تقول: النهر مُعْرِض لك، أي: موجود ظاهر لا يُمْنَعُ منه، ومُعْرض خطأ. قال عمرو بن كلثوم:
وأعرضتِ اليمامةُ واشمخرّت		كأسياف بأيدي مُصْلـتـينـا
أي: بدت.. وعارضته في المسير، أي: سرت حياله، قال:
فعارضتها رهواً على متتابع		نبيل منيل خارجيّ مجنّ?ب
وعارضته بمثل ما صنع، إذا أتيت إليه بمثل ما أتي إليك، ومنه اشتُقَّتِ المعارضة.
واعترضت عُرْضَ فلان، أي: نحوت نحوه، واعترضتُ عُرْضَ هذا الشيء، أي: تكلفتُهُ، وأدخلتُ نفسي فيه.
واعترض فلان عِرْضي، إذا قابله وساواه في الحسب.
وعارضت فلاناً، أي: أخذ في طريق وأخذت في طريق غيره، ثمّ لقيته.
ونظرت إليه معارَضةً، إذا نظرت إليه من عُرْض، أي: ناحية.
وعارضت فلاناً بمتاع، أو شيء معارضة.
وعارضته بالكتاب إذا عارضت كتابك بكتابه.
واعترض الشيء، أي: صار عارضاً كالخشبة المعترضة في النهر.
واعترض عِرْضي، إذا وقع فيه، وانتقصه، ونحو ذلك.
واعترض له بسهم، أي: أقبل قِبَلَه فرماه من غير أن يستعدّ له فقتله.
واعترض الفرس في رسَنِه إذا لم يستقم لقائده.
والاعتراض: الشغْب. قال:
وأراني المليك رشدي وقد كُنْ		تُ أخا عُنْجُهيّة واعتـراض
واعترضت الناس: عرضتهم واحداً واحداً.
واعترضت المتاع ونحوه. عرضته.
وتعرض لمعروفي يطلبه، وهو واحد.
وتعرَّض الشيء دخل فيه فساد. وكذلك تعرَّض الحب. قال لبيد:
فاقطع لُبانَةَ من تعرّض وصله		.........
أي: تشاجر واختلف.
ويقال: الحموضة عرض في العسل، أي: عرض له شيء مما يحدث.
وعَرَّضْتَ لفلان وبفلان: إذا قلت قولاً وأنت تعيبه بذلك.
ومنه المعاريض بالكلام، كما أن الرجل يقول: هل رأيت فلاناً فيكره أن يكذب. فيقول: إن فلاناً لَيُرَى.
وقال عبد الله بن عباس: " ما أُحِبُّ بمعاريضِ الكلام حُمْرَ النَّعَم " .
ورجل عِرِّيض يتعرّض للناس بالشر، ونِفيح ونتّيج ينتتح له أي: يتعرض. قال طريف بن زياد السلمي:
ومنتاحة من قومكم لا تـرى لـكـم		حريماً ولا تَرْضَى لذي عذركم عذرا
ويقال: استعرضت أعطي من أقبل وأدبر، واستعرضت فلاناً: سألته عرض ما عنده علي. جامع في كل شيء.
وعِرْض الرجل: حَسَبه، ويقال لا تعرض عرض فلان، أي: لا تذكره بسوء.
وسحاب عارض. والعارض من كل شيء ما استقبلك كالسحاب العارض ونحوه والعَرْضُ: السحاب. قال:
........		كما خالف العَرْضُ عَرْضاً مُخيلا
وربما أدخلت العرب النون في مثل هذه زائدة، وليست من أصل البناء، نحو قولهم: يعدو العِرَضْنى والعِرَضْنَة وهو الذي يشتق في عدوه، أي: يعترض في شق. قال:
تعدو العِرَضْنَى خيلهم حواملا
أي: يعترض في شق، ويروى: حراجلاً: وأظنه عراجلاً، أي: جماعات.
وامرأة عِرَضْنة، أي: ذهبت عَرْضَاً من سِمَنِها وضِخَمِها.
والعريض: الجدي إذا بلغ، ويروى: كاد ينزو، وجمعه عِرْضان. قال أبو الغريف الغنوي يصف ذئباً:
ويأكل المرجل من طُليانه
ومن عنوق المعز أو عِرضانه
والعَروض عَروض الشعر، لأن الشعر يعرض عليه، ويجمع أعاريض، وهو فواصل الأنصاف. والعروض تؤنث. والتذكير جائز.
والعَروض طريق في عُرْض الجبل، وهو ما اعترض في عُرْض الجبل في مضيق، ويجمع على عُرُض.
والعُرْض عُرْض الحائط وهو وسطه. وعُرْضُ النهر وسَطُهُ. قال لبيد: ?فتوسّطا عرض السّريِّز...=........
أي وسط النهر. ومن روى: عَرْضَ السرِي يريد سعة الأرض، الذي هو خلاف الطوّل.
يقال جرى في عُرض الحديث، ودخل في عُرْض الناس، أي: وسطهم، وكلّما رأيت في الشعر: عن عُرْض فاعلم أنّه عن جانب، لأنّ العرب تقول: نظرت إليه عن عُرْض، أي ناحية.
واعَرَضُ من أحداث الدّهر نحو الموت والمرض وشبهه.
وعَرَضَتْ له الغولُ، أي: تغّولته وبدت له. وعَرَضَ له خير أو شرّ، أي: بدا.
وفلان عُرْضة للناس لا يزالون يقعون فيه. وأصاب من الدنيا عَرَضاً قليلاً أو كثيراً.
قال:
من كان يرجو بقاءً لا نفاذ لـه		فلا يكن عَرَضُ الدنيا له شجَنا
وفي فلان على أعدائه عُرْضيّة، أي: صعوبة.
والمَعِرض: المكانُ الذي يُعْرَضُ فيه الشيء.
وثوب مِعْرَضٌ، أي تُعْرَضُ فيه الجارية.
وعارضةُ الباب: الخشبة التي هي مِساكُ العِضادتين من فوق.
وفلان شديد العارضة، أي: ذو جَلَد وصرامة.
وعارِض وجهك ما يبدو منه عند الضحك. قال زائدة: أقول: عارض الفم لا غيرُ.
ورجل خفيف العارضين، أي: عارضي لحيته.
وتجيء العوارض في الشعر يريد به أسنان الجارية. قال:
....بـــقـــســــيمةٍْ		سبقت عَوارضها إليك من الفم
والعوارض: سقائف المحمل العِراض التي أطرافها في العارضتين، وذلك أجمع سقائف المحمل العراض، وهي خُشُبه، وكذلك العورض من الخشب فوق البيت المسقف إذا وضعت عرضاً.
والعوارض: الثنايا. قال:
تجلو عوارض ذي ظَلْم إذا ابتسمت		كأنّه مُنْهَلٌ بالـرّاح مـعـلـول
الظَّلْمُ: ماء الأسنان كأنه يقطر منها. وقال أبو ليلى: الظَّلْمُ صفاء الأسنان وشدة ضوئها. قال:
إذا ما رنا الرائي إليها بطرفِهِ		غُروبَ ثناياها أضاء وأظلما
يعني من ظَلْم الأسنان. وقيل: العوارض: الضواحك، لمكانها في عُرْض الوجه، وهي تلي الأنياب.
عضر: العَضْرُ: لم يستعمل في العربية، ولكنه حيّ من اليمن. ويقال: بل هو اسم موضوع لموضع. قال زائدة: عَضَرَ بكلمة، أي باح بها. وهل سمعت بعدنا عَضْرَةً، أي: خبرَا.

### Türkçe

**باب العين والضاد والراء معهما**
**ض ر ع**، **ر ض ع**، **ع ر ض**، **ع ض ر** استعمالda; **ر ع ض**, **ض ع ر** ihmâl edilmişlerdir.

**ضرع**: **ضَرِعَ** adam **يَضْرَعُ**; o da **ضَرَعٌ**dur; yani: büsbütün zayıf. Tarafa b. el-‘Abd dedi ki:
..........		Artık ben ne gevşekim ne de büsbütün zayıf olan **الضَّرَعِ**

Ve **الضَّرَعُ** ayrıca: ince, narin olandır. Denir: bedenin **ضارع**; ve sen **ضارع**sın; ve böğrün **ضارع**.
el-Ahvas dedi ki:
Sana yaptıkları iyiliği inkâr ettin ve (sana) döşediler		güzellikten bir ihsan; hâlbuki böğrün **ضارع**

Ve dersin: **أضرعته**: yani: onu zelil kıldım. Ve **ضَرِعَ**: yani: zayıfladı; ve kavim **ضَرِع**. Dedi ki:
Komşularınıza sefihçe azgınlar koşar		hâlbuki siz ne yaşlı kadınlarsınız ne de **ضـرع**

Ve **الضَّرَعُ** ve **التّضَرُّعُ**: zelil olma. **ضَرَعَ يَضْرَعُ**: yani: isteme için boyun eğdi. Ve **تضّرع**: zelil oldu; ve bunun gibi Allah’a **التضرّع**: huşû. Ve kavim **ضَرَعَةٌ**: yani: zayıflıktan huşû edenler.

Ve **الضَّرع** koyun ve sığır ve benzerleri içindir; ve **الخلف** dişi deve içindir; onlardan kimi onu bütünüyle, **الواب**dan, **ضرع** kılar.

Ve denir: onun ne ekini var ne **ضرع**ı; yani: ekilen bir arazi yok ve sağılan bir hayvan yok. Ve dişi deve **أضْرَعَتِ**; o da **مُضْرع**dır; doğumun yakınlığı sebebiyle sütün inmesi sırasında.

Ve **المضارع**: bir şeye benzerlik gösteren; sanki onun misli ve benzeridir.

Ve **الضَّريع** Allah’ın kitabında: **الشبرق**ın kurusudur. Zâide dedi ki: o, her ağacın kurusudur.

**رضع**: çocuk **رَضِعَ** **رِضَاعاً** ve **رَضَاعة**; yani: memeyi emdi ve içti. Ve annesi onu **أرضعته**; yani: ona içirdi; o da fiiliyle **مرضعة**dır. Ve **مُرْضِعٌ**: yani: emzirilen çocuğu olan (kadın). Ve **الرضيع** **رُضُع** üzerine cem‘ edilir; ve **راضع** **رُضَّع** üzerine. Peygamber -aleyhisselâm- dedi ki: “Eğer otlayan hayvanlar, emen çocuklar ve rükû eden ihtiyarlar olmasaydı, üzerinize azabı döke döke dökerdi.”

Ve denir: **رضيع** ve **راضع**.

Ve denir: **الرضاعة من المجاعة**; yani: acıkınca onu süt doyurur, yemek değil.

Ve adam **رَضُعَ** **يَرْضُعُ** **رَضاعة**; o da **رضيع راضع**dır: alçak (kimse). Ve kavim **راضعون** ve **رَضَعَة**. Denir: çünkü alçaklığından dişi devesinin sütünü emer.

Ve dişten **الراضعتان**: üzerlerine süt içilmiş olan iki diştir; ikisi de bütün dişlerin önünde bulunan iki **الثنّيتان**dır. Ve **الرواضع**: emzirilme vaktinde yeni doğanın ağzında çıkan dişlerdir.

**عرض**: şey **عَرُضَ** **يعرُضُ**; o da **عريض**tir. Ve **العَرْضُ** cezmedilmiş olarak: uzunluğun zıddıdır. Ve falan bize malı satış ve hibe ve benzerleri için **عَرْضاً** arz eder.

Ve onu **عرَّضته** **تعريضاً**; ve ben onu **أعرضْتُهُ** **إعراضاً**; yani: onu geniş kıldım.

Ve askeri **عرض العين** ile **عَرَضْتُ**; yani: hâllerini göreyim ve onlardan kim kayboldu (bileyim) diye onları bana geçirdim. Ve **اعترضت**: ve kavmi kılıca **عرضاً** ile **عَرَضْتُ**; yani: öldürme olarak; yahut kırbaca: dövme olarak.

Ve kitabı ve Kur’an’ı **عرضاً** ile **عرضت**.

Ve at, koşusunda, bir yan üzerine enlemesine geçip geçtiğinde **عَرَض** eder; **يَعْرِضُ عَرْضاً**. Dedi ki:
**يَعْرِضُ** ta ki iki burun deliğini diksin

Ve falan malıyla **عارض** etti; yani: birini verdi ve bir başkasını aldı. Dedi ki:
Senin için var mı; ve senden **العارض** (olana) **عائضُ**
Yüz deve içinde; onlardan alan (kimse) artığını bırakır

Yani: senden bir şey alıp sana bir şey veren, senden bedel alan kimse hakkında senin için var mı?

Onun sözü: “yüz içinde”; yani: develerden yüz içinde; onlardan onu alan kimse artığını bırakır. Ve “**يسئر منها**”nın manası: onlardan bir kısmını bırakır; çünkü çokluklarından dolayı onları süremez. Ve denir: bu, bir kadına talip olan adamdır; ona develerden yüz (deve) verdi.

Ve onu satışta **عارضته**; sonra onu **عرضاً** ile **عرضته**; yani: onu aldattım ve fazlalık benim elimde oldu.

Ve bazı çubukları bazısı üzerine **عَرَضْتُ**. Dedi ki:
Onun iç boşluğunda tüyü kabarmış görürsün		senin bir ağız üstüne bir ağız koyuşun gibi

Kuyuyu yahut suyu tasvir eder; der ki: tüy, bazısı bazısı üzerine enlemesine (durur); senin bir ağızı bir ağız üstüne haç gibi koyuşun gibi.

Ve şöyle **أعرضت**; ve yüzümle ondan **أعرضت**; yani: yüz çevirdim ve saptım. Ve şey uzaktan **أعْرَضَ**; yani: göründü ve belirdi. Dersin: nehir sana **مُعْرِض**tir; yani: mevcut, açık; ondan men olunmaz. Ve **مُعْرض** hatadır. ‘Amr b. Kulthûm dedi ki:
**وأعرضتِ** Yemâme ve dikleşti		kılıçlar gibi, bizim kınından çekmişlerimizin ellerinde

Yani: göründü. Ve yürüyüşte ona **عارضته**; yani: onun hizasında yürüdüm. Dedi ki:
Ona yumuşakça, ardı ardına (giden) üzerine hizalandım		soylu, yumuşak; dışarıdan; yanlanmış kalkanlı

Ve onun yaptığı gibi bir şeyle ona **عارضته**; ona sana geldiği gibi geldiğinde; bundan **المعارضة** türetildi.

Ve falanın **عُرْضَ**ına **اعترضت**; yani: onun yönüne yöneldim. Ve bu şeyin **عُرْضَ**ına **اعترضت**; yani: onu üstlendim ve kendimi onun içine soktum.

Ve falan benim **عِرْضي**me **اعترض** etti; onu karşılayıp soyda ona denk olduğunda.

Ve falana **عارضت**; yani: o bir yola girdi, ben başka bir yola girdim; sonra ona rastladım.

Ve ona **معارَضةً** ile baktım; ona **عُرْض**dan, yani: bir taraftan baktığında.

Ve falana bir malla yahut bir şeyle **معارضة** yaptım.

Ve kitabla ona **عارضته**; kitabını onun kitabıyla karşılaştırdığında.

Ve şey **اعترض** etti; yani: nehirde enlemesine duran tahta gibi, enlemesine duran oldu.

Ve benim **عِرْضي**me **اعترض** etti; içine düştüğünde ve onu eksilttiğinde ve bunun gibi.

Ve ona bir okla **اعترض** etti; yani: ona doğru yöneldi, ona hazırlanmadığı hâlde onu attı da öldürdü.

Ve at, yularında **اعترض** etti; sürücüsüne doğrulmadığında.

Ve **الاعتراض**: kargaşa. Dedi ki:
Ve beni hükümdar doğru yoluma erdirdi; hâlbuki ben		**عُنْجُهيّة** ve **اعتـراض** sahibi idim

Ve insanları **اعترضت**: onları birer birer arz ettim.

Ve malı ve benzerini **اعترضت**; onu **عرضته**.

Ve iyiliğime **تعرض** etti; onu ister; ve o tektir.

Ve şey **تعرَّض** etti: içine bozulma girdi. Ve bunun gibi, tane **تعرَّض** etti. Lebîd dedi ki:
Onun bağını **تعرّض** edenin bağından bir ihtiyacı kes		.........

Yani: çekişti ve ihtilaf etti.

Ve denir: ekşilik balda bir **عرض**tır; yani: ona, meydana gelen şeylerden bir şey arız oldu.

Ve falana ve falanla **عَرَّضْتَ**: bir söz söylediğinde ve onunla onu ayıpladığında.

Ve bundan, sözde **المعاريض**; nitekim adam “falancayı gördün mü?” der; yalan söylemekten hoşlanmaz; der ki: “falanca mutlaka görülür.”

Ve ‘Abdullah b. ‘Abbâs dedi ki: “Sözün **معاريض**iyle kızıl develeri sevmem.”

Ve **عِرِّيض** adam: insanlara kötülükle musallat olan. Ve **نِفيح** ve **نتّيج**: ona **ينتتح**; yani: musallat olur. Tarîf b. Ziyâd es-Sülemî dedi ki:
Sizin kavminizden bir **منتاحة**; sizin için görmez		ne bir harem; ne de özür sahibinize bir özrü razı olur

Ve denir: **استعرضت**: gelen gidene veririm. Ve falanı **استعرضت**: onda olanın enini bana sordu(m); her şeyde toplayıcı.

Ve adamın **عِرْض**ı: onun soyu. Ve denir: falanın **عرض**ına ilişme; yani: onu kötüyle anma.

Ve **عارض** bulut. Ve her şeyden **العارض**: seni karşılayan şeydir; **السحاب العارض** ve benzeri gibi. Ve **العَرْضُ**: bulut. Dedi ki:
........		**العَرْضُ** bir **عَرْضاً**a muhalefet ettiği gibi; bulutlanmış

Ve bazen Araplar bu gibi (şey)de **النون**u ziyade olarak soktular; bina aslından değildir; onların sözü gibi: **العِرَضْنى** ve **العِرَضْنَة** koşusunda yan yan giden (attır); yani: bir yarıkta enlemesine gider. Dedi ki:
Onların atları **العِرَضْنَى** koşar; yüklenmişler olarak

Yani: bir yarıkta enlemesine gider. Ve “**حراجلاً**” diye rivayet olunur; ben onu “**عراجلاً**” sanıyorum; yani: topluluklar.

Ve kadın **عِرَضْنة**: yani: semizliği ve iriliğiyle enlemesine (genişliğe) gitti.

Ve **العريض**: oğlak, büyüdüğünde; “neredeyse sıçrayacak” diye rivayet olunur. Cem‘i **عِرْضان**dır. Ebû’l-Ğarîf el-Ğanevî bir kurdu tasvir ederek dedi ki:
Kazanı, kuzularından yer
Ve keçinin dişi yavrusundan yahut **عِرضانه**sinden

Ve **العَروض**: şiirin **عَروض**udur; çünkü şiir onun üzerine arz olunur. Cem‘i **أعاريض**tir; o, yarımların fasılalarıdır. Ve **العروض** müennestir; müzekker kılmak caizdir.

Ve **العَروض**: dağın eninde bir yoldur; dağın eninde bir darlıkta enlemesine duran şeydir. **عُرُض** üzerine cem‘ edilir.

Ve **العُرْض**: duvarın **عُرْض**ı; o da ortasıdır. Ve nehrin **عُرْضُ**u: ortasıdır. Lebîd dedi ki: ?**فتوسّطا عرض السّريِّز**...=........
Yani: nehrin ortası. Ve “**عَرْضَ السرِي**” diye rivayet eden, uzunluğun zıddı olan yer genişliğini ister.

Denir: sözün **عُرض**ünde aktı; ve insanların **عُرْض**üne girdi; yani: onların ortasına. Ve şiirde ne zaman “**عن عُرْض**” görürsen bil ki o “yan”dandır; çünkü Araplar der: ona **عن عُرْض** baktım; yani: bir taraftan.

Ve zamanın olaylarından **اعَرَضُ**: ölüm ve hastalık ve benzeri gibi.

Ve ona **الغولُ** **عَرَضَتْ**; yani: ona gûllaştı ve ona göründü. Ve ona hayır yahut şer **عَرَضَ** etti; yani: göründü.

Ve falan, insanlar için bir **عُرْضة**dır; durmadan ona düşerler. Ve dünyadan az yahut çok bir **عَرَضاً** elde etti.

Dedi ki:
Kim, sonu olmayan bir kalıcılık umarsa		dünyanın **عَرَضُ**u ona bir keder olmasın

Ve falanda düşmanlarına karşı bir **عُرْضيّة** vardır; yani: zorluk.

Ve **المَعِرض**: şeyin arz olunduğu yerdir.

Ve elbise **مِعْرَضٌ**: yani: içinde cariye arz olunur.

Ve kapının **عارضةُ**si: iki sövenin üstten tutacağı olan tahta.

Ve falan, **شديد العارضة**dır; yani: dayanıklılık ve sertlik sahibi.

Ve yüzünün **عارِض**i: gülme sırasında ondan görünen şeydir. Zâide dedi ki: derim ki: ağız **عارض**i, başkası değil.

Ve adam **خفيف العارضين**: yani: sakalının iki yanı.

Ve şiirde **العوارض** gelir; onunla cariyenin dişlerini ister. Dedi ki:
....**بـــقـــســــيمةٍْ**		**عَوارضها** ağızdan sana doğru öne geçti

Ve **العوارض**: **المحمل**in geniş tavanlıklarıdır; uçları iki **العارضتين**dedir; bu, **المحمل**in geniş tavanlıklarının tümüdür; o da onun tahtalarıdır. Ve bunun gibi, evin üstünde, tavanlandığında, enlemesine konulduğunda, tahtadan **العورض**.

Ve **العوارض**: ön iki dişlerdir. Dedi ki:
Gülümsediğinde zulüm sahibi olanın **عوارض**ini parlatır		sanki o, şarapla sulanmış bir pınardır

**الظَّلْمُ**: dişlerin suyudur; sanki onlardan damlar. Ebû Leylâ dedi ki: **الظَّلْمُ**, dişlerin berraklığı ve ışığının şiddetidir. Dedi ki:
Bakan, ona bakışıyla baktığında		onun ön dişlerinin batışı aydınlattı ve kararttı

Dişlerin **ظَلْم**ünden demek ister. Ve denildi: **العوارض**: azıların önündeki gülen dişlerdir; yüzün **عُرْض**ünde olmaları sebebiyle; ve onlar köpek dişlerini takip eder.

**عضر**: **العَضْرُ**: Arapçada kullanılmadı; fakat Yemen’den bir kabiledir. Ve denir: bilakis o, bir yer için konulmuş bir addır. Zâide dedi ki: bir sözle **عَضَرَ**; yani: onu açığa vurdu. Ve bizden sonra bir **عَضْرَةً** işittin mi; yani: bir haber.
