# ضرع — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B9/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%B1%D8%B9/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B9.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: ضرع

ضَرَعَ
1 ضَرَعَ ذ , said of a lamb or kid, He took [with his mouth] the ضَرْع [meaning dug] of his mother. (TA.) [This seems to be regarded by some as the primary signification.] ― -b2- And (TA) the same, (S, Msb, K,) said of a man, (S,) aor. ضَرَعَ ; (Msb, K;) and ضَرِعَ, aor. ضَرَعَ ; and ضَرُعَ, aor. ضَرُعَ ; (K;) inf. n. (S, Msb, K) of the first (S, Msb, TA) and of the third (TA) ضَرَاعَةٌ, (S Msb, K,) and (K) of the second (TA) ضَرَعٌ; (K;) He was, or became, lowly, humble, or submissive; (S, K;) and low, abject, or abased; (S, Msb, K;) اـِلَيْهِ (K) and لَهُ [to him]: (TA:) or ضَرِعَ and ضَرَعَ signify he lowered, humbled, or abased, himself, (K, * TA,) [like تضرّع, which is more commonly used in this sense,] and made petition for a gift: (TA:) and ضَرُعَ, (Msb, K, TA,) inf. n. ضَرَعٌ, (Msb,) or ضَرَاعَةٌ, (TA,) he was, or became, weak; (K, TA;) and it is said that the verb in this last sense is from ضَرَعَ in the sense expl. in the first sentence: so in the “ Mufradلt ” [of Er-Rلghib]: ضَرِعَ, likewise, like فَرِحَ [in measure], signifies he was, or became, weak in body, slender, spare, or light of flesh: and ضُرُوعٌ, [app. as an inf. n. of which the verb is ضَرَعَ,] the being lean, or emaciated. (TA.) For another explanation of ضَرَاعَةٌ, see 5. ― -b3- [ضَرَعَ is made trans. by means of ب:] one says, ضَرَعَ بِهِ فَرَسُهُ His horse humbled him, or abased him: (O, K, TA:) or, as in the L, overcame him. (TA.) ― -b4- ضَرَعَ مِنْهُ, said of an animal of prey, (IKtt, K, TA,) inf. n. ضُرُوعٌ, (K,) He approached (IKtt, K, TA) him i. e. a man, (IKtt, TA,) or it i. e. a thing. (K.) ― -b5- See also the next paragraph.

تَضْرِيعٌ
2 تَضْرِيعٌ ذ signifies The drawing near, or approaching, by little and little, in a deceitful, or guileful, manner, going this way and that, or to the right and left; (Ibn-'Abbلd, O, K;) as also ↓ تَضَرُّعٌ: (K:) you say ضَرَّعَ and تَضَرَّعَ. (O, TA.) ― -b2- And ضَرَّعَتِ الشَّمْسُ, (K,) inf. n. as above, (S, O,) (tropical:) The sun approached the setting; (S, O, K;) [like ضجّعت;] and ↓ ضَرَعَت signifies the same; [like ضَجَعَت;] or the sun set; (K;) and الشَّمْسُ ↓ ضَارِعَتِ, inf. n. مُضَارَعَةٌ, signifies the same as ضَرَعَت and ضرّعت. (TA.) ― -b3- And ضَرَّعَتِ القِدْرُ i. q. حَانَ أَنْ تُدْرِكَ [i. e. The cookingpot approached, or attained, to the time of the cooking of its contents; and so, app., ↓ ضارعت, accord. to the TA, but the passage in which this is there indicated presents an obvious mistranscription]. (S, O, K, TA. [In the CK, تُدْرَكَ is erroneously put for تُدْرِكَ.]) ― -b4- And ضَرَّعَ الرُّبُّ [app. means The rob, or inspissated juice, became nearly mature; or] the expressed juice was cooked, but its cooking was not complete. (O, K, * TA. [In the CK, الرُّبَّ is erroneously put for الرُّبُّ, and طَبَخ for طُبِخَ, and يُتِمَّ طَبْخَهُ for يَتِمَّ طَبْخُهُ.])

مُضَارِعَةٌ
3 مُضَارِعَةٌ ذ is syn. with مُشَابَهَةٌ: (S, O, Msb:) accord. to Er-Rلghib, its primary meaning is The sharing [in a thing, or particularly in the ضَرْع, or udder], like مُرَاضَعَةٌ, which is the “ sharing in sucking. ” (TA.) You say ضارعهُ He, or it, resembled him, or it; was, or became like him, or it. (K, TA.) And بَيْنَهُمَا مُرَاضَعَةُ الكَاسِ وَمُضَارَعَةُ الأَجْنَاسِ [Between them two are the sipping of the wine-cup, and the resemblance of kinds; or compotation and congeniality]: said in the A to be from الضَّرْعُ. (TA.) [See also an ex. voce تَحَلَّجَ.] ― -b2- Also i. q. مُقَارَبَةٌ [meaning The approaching a thing]. (TA.) See 2, in two places.

اضرعت
4 اضرعت ذ , said of a ewe or she-goat, Her milk descended [into her udder, i. e. she secreted milk in her udder, as is shown in the lexicons in many places, (see for instance, أَرَدَّتْ, and رِدَّةٌ,)] a little before her bringing forth: (S, O, K:) and [in like manner] said of a she-camel, her milk descended from (مِنْ [a mistranscription for فِى i. e. into]) her udder near the time of bringing forth; and the epithet applied to her is ↓ مُضْرِعٌ [without ة]: or, as in the A, said of a she-camel and of a cow, her udder (ضَرْعُهَا) became prominent before bringing forth: (TA:) or, said of a ewe or she-goat, she showed herself to be pregnant, and became large in her udder. (T in art. رمد.) And أَضْرَعَتْ عَلَى رَأْسِ الوَلَدِ [She secreted milk, or became large, in the udder, at the time of bringing forth, or when about to produce the young, like as one says كَانَ ذٰلِكَ عَلَى رَأْسِ فُلَانٍ expl. in art. رأس], said of a ewe or goat. (S in arts. رمد and ربق [in both of which the meaning is clearly shown] and in art. دفع [in which last see several sentences].) ― -b2- [Hence, app.,] أَضْرَعْتُ لَهُ مَالِى (assumed tropical:) I gave him liberally, unsparingly, or freely, my property. (O, K. *) ― -b3- And اضرعهُ signifies also He, or it, lowered, humbled, or abased, him. (S, O, K.) Thus, in a trad. of 'Alee, أَضْرَعَ اللّٰهُ خُدُودَكُمْ May God lower, or humble, or abase, your cheeks. (TA.) One says also, كَانَ مَزْهُوًّا فَأَضْرَعَهُ الفَقْرُ [He was proud, haughty, or insolent, and poverty lowered, or humbled, or abased, him]. (TA.) And it is said in a prov., الحُمَّى أَضْرَعَتْنِى لَكَ, (S, Meyd, A, O,) or لِلنَّوْمِ, (Meyd, O, K,) accord. to different relations, (Meyd, O,) [meaning The fever abased me to thee, or to sleep;] asserted by El-Mufaddal to have been first said by a certain man named Mureyr, to a Jinnee by whom he was carried off while sleeping under the influence of fever, after he had been making a fruitless search after his two brothers, Murلrah and Murrah, who had also been carried off by Jinn: [his story is related at length in the O and TA, as well as by Meyd.; and is given in Har p. 568, and in Freytag's Arab. Prov. i. pp. 364-5:] the prov. is applied to the case of abasement on the occasion of need. (Meyd, O, TA.) ― -b4- One says also, اضرعهُ اـِلَيْهِ He, or it, constrained him to have recourse to him, or it. (TA.) ― -b5- And اضرعهُ الحُبُّ Love rendered him lean, or emaciated. (TA.)

تضرّع
5 تضرّع ذ He lowered, humbled, or abased, himself: (O, K, TA:) or he addressed himself with earnest, or energetic, supplication: (TA:) syn. اِبْتَهَلَ, to God (اـِلَى اللّٰهِ): (S, O, K:) or he manifested ↓ ضَرَاعَة i. e. severe poverty, (O, TA:) and want, (TA,) to God: (O, TA:) or i. q. تَعَرَّضَ بِطَلَبِ الحَاجَةِ, (K, TA,) or يَطْلُبُ الحَاجَةَ; (CK;) you say, جَآءَ فُلَانٌ يَتَضَرَّعُ and يَتَعَرَّضُ i. e. Such a one came asking, or petitioning, to another for a thing that he wanted. (Fr, S, O.) [See also تَصَرَّعَ.] ― -b2- Also He writhed; and asked, or called, for aid, or succour. (TA.) ― -b3- And, said of the shade, (tropical:) It contracted, shrank, or decreased; or it went away; syn. قَلَصَ: (Ibn-'Abbلd, O, K, TA:) and تَصَرَّعَ is a dial. var. thereof. ― -b4- See also 2.

ضَرْعٌ
ضَرْعٌ ذ a word of well-known meaning; (TA;) [properly and generally, the udder, but sometimes applied to the dug, or teat:] the ضَرْع is of every female that has a cloven hoof, or of the she-camel: (S, O:) [i. e.] of each of these: (K:) or [of the former only; i. e.] of the sheep or goat and of the cow and the like; that of the camel being termed خِلْفٌ: (Lth, O, K:) it is, to the clovenhoofed female, like the ثَدْى to the woman: (Msb:) or, to cattle, like the ثَدْى to the woman: (Towsheeh, TA:) accord. to the IF, it is of the sheep or goat and of other animals: accord. to IDrd, of the sheep or goat [only]: AZ says, it comprises the أَطْبَآء, which are the أَخْلَاف, and in which are the أَحَالِيل, which are the orifices for the passing forth of the milk: (O:) the pl. is ضُرُوعٌ. (O, Msb, K.) مَا لَهُ زَرْعٌ وَلَا ضَرْعٌ [lit. He has not seed-produce nor an udder] means (tropical:) he has not anything: (TA:) or it means he has not land to sow, nor ewe or she-goat or she-camel or other animal having a ضَرْع. (O.) -A2- See also the next paragraph, in two places.

ضِرْعٌ
ضِرْعٌ ذ A like; a similar person or thing; (IAar, O, K;) as also ↓ ضَرْعٌ: (IAar, TA in art. صرع:) and so صِرْعٌ (O, TA) and صَرْعٌ. (O and K and TA in art. صرع.) ― -b2- And A sort, or species: and a state, condition, or manner of being: of a thing: as also ↓ ضَرْعٌ: and so صِرْعٌ and صَرْعٌ. (TA in art. صرع.) ― -b3- And A strand of a rope: (O, K:) and so صِرْعٌ: (O:) pl. ضُرُوعٌ. (O, K: and the CK adds أَضْرُعٌ.)

ضَرَعٌ
ضَرَعٌ ذ Lowly, humble, submissive, or in a state of abasement; [originally an inf. n., and therefore, as an epithet,] applied to a single person and to a pl. number: (O:) and ↓ ضَارِعٌ signifies the same, applied to a single person; (O, Msb;) as also ↓ مُسْتَضْرِعٌ, (K, *TA:) accord. To Lth, one says, ↓ خَدُّكَ ضَارِعٌ, (O,) and ↓ أَضْرَعُ, which signifies the same, (Ham p. 344,) and ↓ جَنْبُكَ ضَارِعٌ, [meaning, as is implied in the O, Thy cheek is lowly &c., and so thy side, and the like is said in the Ham p. 590,] and ↓ أَنْتَ ضَارِعٌ [Thou art lowly &c.]: (O:) and the pl. of ضَارِعٌ is ضَرَعَةٌ and ضُرُوعٌ: (TA:) or ↓ ضَارِعٌ signifies, and so ↓ ضَرِعٌ, and [in an intensive sense] ↓ ضَرُوعٌ and ↓ ضَرَعَةٌ, lowering, humbling, or abasing, himself: (K:) or thus, and making petition for a gift: (TA:) and ضَرَعٌ signifies weak; (S, Mgh, Msb, K:) as also ↓ ضَرِعٌ; (K;) the former (Msb, K) originally an inf. n. (Msb) [and therefore, as an epithet,] applied to a single person and to a pl. number: (K:) and ضَرَعٌ and ↓ ضَارِعٌ small; applied to anything: or small in age, weak, (K, TA,) and lean, spare, or light of flesh: (TA:) and الجِسْمِ ↓ ضَارِعُ, (S,) and ↓ ضَرِعٌ, (TA,) lean, spare, or light of flesh, and weak, in the body; (S, TA;) applied to a man: (S:) and ضَرَعٌ applied to a colt, not having strength to run, (K, TA,) by reason of the smallness of his age. (TA.) Also (assumed tropical:) Cowardly, or weak-hearted: you say, هُوَ وَرَعٌ ضَرَعٌ [both app. meaning the same]. (TA.) And, applied to a man, (tropical:) Inexperienced in affairs; ignorant; or in whom is no profit nor judgment; syn. غُمْرٌ. (TA.)

ضَرِعٌ
ضَرِعٌ ذ : see ضَرَعٌ, in three places.

ضَرَعَةٌ
ضَرَعَةٌ ذ : see ضَرَعٌ. ― -b2- It is also a pl. of ضَارِعٌ [as mentioned above, voce ضَرَعٌ]. (TA.)

سُبَبَةٌ ضُرَعَةٌ
سُبَبَةٌ ضُرَعَةٌ ذ occurs in a trad. as meaning A reviler of men, who becomes like them and equal to them. (TA.)

ضَرُوعٌ
ضَرُوعٌ ذ : see ضَرَعٌ.

ضُرُوعٌ
ضُرُوعٌ ذ pl. of ضَرْعٌ [q. v.]. (O, Msb, K.) ― -b2- Also A species of grape, (AHn, O, K.) growing in the Sarلh (السَّرَاة), (AHn, O,) white, large in the berries, (AHn, O, K,) having little juice, great in the bunches, like the sort of raisins called طَائِفِىّ. (O.) -A2- It is also a pl. of ضَارِعٌ [as mentioned above, voce ضَرَعٌ]. (TA.)

ضَرِيعٌ
ضَرِيعٌ ذ and ضَرِيعَةٌ (IF, S O, K) and ↓ ضَرْعَآءُ, (O, K,) applied to a ewe or she-goat, Large in the ضَرْع [or udder]; (IF, S, O, K;) and in like manner applied to a woman: (K:) or ↓ the last is applied to a woman as meaning large in the breasts, and in like manner to a ewe or she-goat: (IDrd, TA:) or, accord. to the L, the second and ↓ third, as first expl. above, are applied to a ewe or she-goat, and to a camel; and the first is applied to a ewe or she-goat, as meaning goodly in the ضَرْع. (TA.) -A2- Also, the first of these words, (O, K;) mentioned in the Kur lxxxviii. 6, (O,) i. q. شِبْرِقٌ; (O, K;) which is A bad sort of pasture, upon which the pasturing cattle do not make (لَا تَعْقِدُ) fat nor flesh, and which renders them in a bad condition if they do not quit it and betake themselves to other pasture; (AHn, O;) or, accord. to IAth, the شبرق is a certain plant in El-Hijلz, having large thorns: (TA:) or, the plant called شِبْرِق that is dried up; (Fr, S, O, K;) شبرق being its appellation when it is in its fresh state; (Fr, K, TA;) the people of El-Hijلz call it ضريع in its dry state; (Fr, TA;) and it is [said to be] a plant which the beast will not approach, because of its bad quality: (K:) and (K) what is dry of any tree; (Ibn-'Abbلd, O, K;) accord. to some, peculiarly, of the عَرْفَج and خُلَّة; (TA;) or [any] dry herbage: (TA in art. بحت:) and, (K,) accord. to Lth, (O,) a certain plant in water that has become altered for the worse by long standing or the like, having roots that reach not to the ground: (O, K:) or a certain thing in Hell, more bitter than aloes, and more stinking than the carcass, and hotter than fire; (K, TA;) the food of the inmates of Hell; but this was unknown to the [pagan] Arabs: (TA:) and, (K,) as some say, (O,) a certain plant, (K, O,) green, (O,) thus in the L, but in the “ Mufradلt ” red, (TA,) of fetid odour, cast up by the sea, (O, K,) light, and hollow: (TA:) and, (K,) accord. to Abu-l-Jowzà, (O,) the prickles of the palm-tree: (O, K:) and, (K,) accord. to IAar, (O,) the [thorny tree called] عَوْسَج, in its fresh state. (O, K.) ― -b2- Also Wine: or thin wine: (K:) or thin beverage. (Ibn-'Abbلd, O, K.) ― -b3- And the skin that is upon the bone, beneath the flesh (Lth, O, K) of the rib: (Lth, O:) or the integument upon it. (TA.)

ضَارِعٌ
ضَارِعٌ ذ : see ضَرَعٌ, in seven places. ― -b2- نُجُومٌ ضَوَارِعُ mean (tropical:) Stars inclining to setting, or to the places of setting. (A and TA in art. خضع.)

أَضْرَعُ
أَضْرَعُ ذ : see ضَرَعٌ: -A2- and for its fem., ضَرْعَآءُ, see ضَرِيعٌ, in three places.

مُضْرِعٌ
مُضْرِعٌ ذ an epithet applied to a she-camel [and app. to a ewe or she-goat]: see 4.

مُضَرِّعٌ
[ مُضَرِّعٌ ذ part. n. of the intrans. verb ضَرَّعَ. ― -b2- In the TA, voce كَثْءٌ, مصرع, which is evidently a mistranscription for مُضَرِّعٌ, is expl. as an epithet applied to a preparation of أَقِط (q. v.) as meaning Such as has become thick, or coagulated, and almost thoroughly cooked: on the authority of AHلt.]

المُضَارِعُ
المُضَارِعُ ذ [as a conventional term of grammar] The future tense; [or rather the aorist; for it is properly the present, and tropically the future:] so called because it resembles nouns in admitting the desinential syntactical signs. (TA.)

مُسْتَضْرِعٌ
مُسْتَضْرِعٌ ذ : see ضَرَعٌ.

### Türkçe

ضَرَعَ
1 **ضَرَعَ** ذ, bir kuzu veya oğlak hakkında söylenir: Anasının **ضَرْع**’ını [yani meme başını] [ağzıyla] aldı. (TA.) [Bu, bazılarınca aslî anlam sayılıyor gibi görünür.] ― -b2- Ve (TA) aynı (S, Msb, K,) bir adam hakkında söylenir, (S,) muzârîsi **ضَرَعَ**; (Msb, K;) ve **ضَرِعَ**, muzârîsi **ضَرَعَ**; ve **ضَرُعَ**, muzârîsi **ضَرُعَ**; (K;) mastarı (S, Msb, K) birincinin (S, Msb, TA) ve üçüncünün (TA) **ضَرَاعَةٌ**, (S Msb, K,) ve (K) ikincinin (TA) **ضَرَعٌ**; (K;) O, zelil oldu, alçakgönüllü oldu, yahut boyun eğici oldu; (S, K;) ve alçak, hakir, yahut aşağılanmış; (S, Msb, K;) **اـِلَيْهِ** (K) ve **لَهُ** [ona]: (TA:) yahut **ضَرِعَ** ve **ضَرَعَ**, kendini alçalttı, alçakgönüllü kıldı, yahut aşağıladı, (K, * TA,) [تضرّع gibi; ki bu anlamda daha yaygın kullanılır,] ve bir bağış için dilekte bulundu demektir: (TA:) ve **ضَرُعَ**, (Msb, K, TA,) mastarı **ضَرَعٌ**, (Msb,) yahut **ضَرَاعَةٌ**, (TA,) o, zayıf oldu yahut zayıflaştı; (K, TA;) ve denilmiştir ki fiil bu son anlamda, ilk cümlede açıklanan anlamdaki **ضَرَعَ**’dandır: “Mufradât”ta [Er-Râgıb’ın] böyle: **ضَرِعَ** dahi, ölçüce **فَرِحَ** gibi, bedende zayıf oldu yahut zayıflaştı, ince oldu, cılız oldu, yahut eti az oldu demektir: ve **ضُرُوعٌ**, [görünüşe göre fiili **ضَرَعَ** olan bir mastar olarak,] zayıflayıp incelme yahut eriyip zayıflama. (TA.) **ضَرَاعَةٌ**’nın başka bir açıklaması için 5’e bak. ― -b3- [**ضَرَعَ** ب ile geçişli yapılır:] şöyle denir: **ضَرَعَ بِهِ فَرَسُهُ** Onu atı alçalttı yahut aşağı düşürdü: (O, K, TA:) yahut L’de olduğu üzere, ona galip geldi. (TA.) ― -b4- **ضَرَعَ مِنْهُ**, yırtıcı bir hayvan hakkında söylenir, (IKtt, K, TA,) mastarı **ضُرُوعٌ**, (K,) Ona yaklaştı (IKtt, K, TA); yani bir adama, (IKtt, TA,) yahut ona, yani bir şeye. (K.) ― -b5- Sonraki paragrafa da bak.

تَضْرِيعٌ
2 **تَضْرِيعٌ** ذ, Aldatıcı yahut hilekâr bir tarzda, sağa sola giderek, azar azar yaklaşma demektir; (Ibn-’Abbâd, O, K;) ve ayrıca ↓ **تَضَرُّعٌ**: (K:) **ضَرَّعَ** ve **تَضَرَّعَ** dersin. (O, TA.) ― -b2- Ve **ضَرَّعَتِ الشَّمْسُ**, (K,) mastarı yukarıdaki gibi, (S, O,) (mecaz:) Güneş batmaya yaklaştı; (S, O, K;) [**ضجّعت** gibi;] ve ↓ **ضَرَعَت** aynı anlama gelir; [**ضَجَعَت** gibi;] yahut güneş battı; (K;) ve **الشَّمْسُ** ↓ **ضَارِعَتِ**, mastarı **مُضَارَعَةٌ**, **ضَرَعَت** ve **ضرّعت** ile aynı anlama gelir. (TA.) ― -b3- Ve **ضَرَّعَتِ القِدْرُ** **حَانَ أَنْ تُدْرِكَ** ile eş anlamlıdır [yani: Tencere, içindekinin pişme vaktine yaklaştı yahut erişti; ve böylece, görünüşe göre, ↓ **ضارعت** de; TA’ya göre; fakat orada buna işaret edilen pasajda açık bir yanlış yazım vardır]. (S, O, K, TA. [CK’de **تُدْرَكَ**, yanlışlıkla **تُدْرِكَ** yerine konmuştur.]) ― -b4- Ve **ضَرَّعَ الرُّبُّ** [görünüşe göre: Pekmez yahut koyulaştırılmış özsu neredeyse olgunlaştı; yahut] sıkılmış özsu pişirildi, fakat pişmesi tamam olmadı. (O, K, * TA. [CK’de **الرُّبَّ**, yanlışlıkla **الرُّبُّ** yerine; ve **طَبَخ** **طُبِخَ** yerine; ve **يُتِمَّ طَبْخَهُ** **يَتِمَّ طَبْخُهُ** yerine konmuştur.])

مُضَارِعَةٌ
3 **مُضَارِعَةٌ** ذ, **مُشَابَهَةٌ** ile eş anlamlıdır: (S, O, Msb:) Er-Râgıb’a göre, onun aslî anlamı, **مُرَاضَعَةٌ** gibi, ortaklaşma [bir şeyde, yahut özellikle **ضَرْع**’da, yani memede]dır; ki o “emmede ortaklaşma”dır. (TA.) Şöyle dersin: **ضارعهُ** Ona benzedi yahut onu andırdı; ona benzer oldu yahut ona benzer hâle geldi. (K, TA.) Ve **بَيْنَهُمَا مُرَاضَعَةُ الكَاسِ وَمُضَارَعَةُ الأَجْنَاسِ** [İkisi arasında kadehten yudumlaşma ve cinslerin benzeşmesi vardır; yahut birlikte içme ve türdeşlik]: A’da bunun **الضَّرْعُ**’dan olduğu söylenir. (TA.) [Ayrıca **تَحَلَّجَ** maddesinde bir örneğe bak.] ― -b2- Ayrıca **مُقَارَبَةٌ** ile eş anlamlıdır [yani: bir şeye yaklaşma]. (TA.) 2’ye, iki yerde, bak.

اضرعت
4 **اضرعت** ذ, bir koyun yahut keçi hakkında söylenir: Doğurmadan az önce sütü [meme içine] indi [yani memesinde süt salgıladı; sözlüklerde birçok yerde gösterildiği üzere, (meselâ **أَرَدَّتْ** ve **رِدَّةٌ**’ye bak)]: (S, O, K:) ve [benzer şekilde] bir dişi deve hakkında söylenir: doğurma vaktine yakın, sütü memesinden ( **مِنْ** [**فِى** yerine bir yanlış yazım; yani içine]) indi; ve ona verilen sıfat ↓ **مُضْرِعٌ**’dur [ة olmaksızın]: yahut A’da olduğu üzere, bir dişi deve ve bir inek hakkında söylenir: doğurmadan önce memesi (**ضَرْعُهَا**) belirginleşti: (TA:) yahut bir koyun yahut keçi hakkında söylenir: gebe olduğunu gösterdi ve memesinde büyüdü. (T, **رمد** maddesinde.) Ve **أَضْرَعَتْ عَلَى رَأْسِ الوَلَدِ** [Doğurma vaktinde, yahut yavruyu çıkaracağı sırada, memesinde süt salgıladı yahut büyüdü; tıpkı **كَانَ ذٰلِكَ عَلَى رَأْسِ فُلَانٍ** denmesi gibi; **رأس** maddesinde açıklanmıştır], bir koyun yahut keçi hakkında söylenir. (S, **رمد** ve **ربق** maddelerinde [ikisinde de anlam açıkça gösterilmiştir] ve **دفع** maddesinde [bu sonuncuda birkaç cümleye bak].) ― -b2- [Bundan, görünüşe göre,] **أَضْرَعْتُ لَهُ مَالِى** (farz edilen mecaz:) Malımı ona bolca, esirgemeden, yahut serbestçe verdim. (O, K. *) ― -b3- Ve **اضرعهُ** ayrıca: O, yahut o şey, onu alçalttı, alçakgönüllü kıldı, yahut aşağı düşürdü demektir. (S, O, K.) Böylece, ‘Alî’den bir rivayette: **أَضْرَعَ اللّٰهُ خُدُودَكُمْ** Allah yanaklarınızı alçaltsın, yahut alçakgönüllü kılsın, yahut aşağı düşürsün. (TA.) Şöyle de denir: **كَانَ مَزْهُوًّا فَأَضْرَعَهُ الفَقْرُ** [O kibirliydi, mağrurdu yahut küstah idi; derken fakirlik onu alçalttı, yahut alçakgönüllü kıldı, yahut aşağı düşürdü]. (TA.) Ve bir darbımeselde şöyle denilmiştir: **الحُمَّى أَضْرَعَتْنِى لَكَ**, (S, Meyd, A, O,) yahut **لِلنَّوْمِ**, (Meyd, O, K,) farklı rivayetlere göre, (Meyd, O,) [yani: Ateş beni sana, yahut uykuya, karşı zelil kıldı;] El-Mufaddal bunun ilkin, Mureyr adlı bir adam tarafından, ateşin etkisi altında uyurken kendisini kaçıran bir cine, iki kardeşi Murârah ve Murrah’ı boşuna aradıktan sonra—ki onlar da cinlerce kaçırılmıştı—söylendiğini ileri sürmüştür: [onun hikâyesi O ve TA’da, ayrıca Meyd. tarafından uzun uzadıya rivayet edilmiştir; ve Har s. 568’de ve Freytag’ın Arab. Prov. i. ss. 364-5’te verilmiştir:] darbımesel, ihtiyaç anında zelil olma hâline uygulanır. (Meyd, O, TA.) ― -b4- Şöyle de denir: **اضرعهُ اـِلَيْهِ** O, yahut o şey, onu ona başvurmaya mecbur etti. (TA.) ― -b5- Ve **اضرعهُ الحُبُّ** Aşk onu zayıflattı yahut eritti. (TA.)

تضرّع
5 **تضرّع** ذ Kendini alçalttı, alçakgönüllü kıldı, yahut aşağı düşürdü: (O, K, TA:) yahut içten, yahut güçlü bir yakarışla yöneldi: (TA:) eş anlamlısı **اِبْتَهَلَ**, Allah’a (**اـِلَى اللّٰهِ**): (S, O, K:) yahut ↓ **ضَرَاعَة**’i, yani şiddetli yoksulluğu, (O, TA:) ve ihtiyacı, (TA,) Allah’a karşı açığa vurdu: (O, TA:) yahut **تَعَرَّضَ بِطَلَبِ الحَاجَةِ** ile eş anlamlıdır, (K, TA,) yahut **يَطْلُبُ الحَاجَةَ**; (CK;) şöyle dersin: **جَآءَ فُلَانٌ يَتَضَرَّعُ** ve **يَتَعَرَّضُ** yani: Falanca, ihtiyaç duyduğu bir şey için başkasına isteyerek yahut dilekçe ederek geldi. (Fr, S, O.) [Ayrıca **تَصَرَّعَ**’a bak.] ― -b2- Ayrıca: Kıvrandı; ve yardım yahut imdat istedi yahut çağırdı. (TA.) ― -b3- Ve gölge hakkında söylenir, (mecaz:) Daraldı, büzüldü, yahut azaldı; yahut çekildi gitti; eş anlamlısı **قَلَصَ**: (Ibn-’Abbâd, O, K, TA:) ve **تَصَرَّعَ** bunun lehçe varyantıdır. ― -b4- 2’ye de bak.

ضَرْعٌ
**ضَرْعٌ** ذ, anlamı iyi bilinen bir kelimedir; (TA;) [aslen ve genellikle meme; fakat bazen meme başına da uygulanır:] **ضَرْع**, çift tırnaklı her dişininki yahut dişi deveninkidir: (S, O:) [yani] bunların her birininki: (K:) yahut [yalnız birincilerin; yani] koyun yahut keçi ve inek ve benzerlerininki; deveninki ise **خِلْفٌ** diye adlandırılır: (Lth, O, K:) çift tırnaklı dişiye nispetle, kadına nispetle **ثَدْى** gibidir: (Msb:) yahut sığıra nispetle, kadına nispetle **ثَدْى** gibidir: (Towsheeh, TA:) IF’ye göre, koyun yahut keçinin ve başka hayvanlarınkidir: IDrd’ye göre, koyun yahut keçinin [yalnız]kidir: AZ der ki: o, **أَطْبَآء**’ı kapsar; bunlar **أَخْلَاف**’tır; ve bunların içinde **أَحَالِيل** vardır; bunlar sütün çıkması için olan deliklerdir: (O:) çoğulu **ضُرُوعٌ**’dur. (O, Msb, K.) **مَا لَهُ زَرْعٌ وَلَا ضَرْعٌ** [lafzen: Onun ne ekin ürünü vardır ne de meme] (mecaz:) onun hiçbir şeyi yoktur demektir: (TA:) yahut onun ne ekecek arazisi vardır ne de **ضَرْع**’ı olan koyun yahut keçi yahut dişi deve yahut başka hayvanı vardır demektir. (O.) -A2- Sonraki paragrafa da, iki yerde, bak.

ضِرْعٌ
**ضِرْعٌ** ذ Bir benzer; benzer bir kişi yahut şey; (IAar, O, K;) ve ayrıca ↓ **ضَرْعٌ**: (IAar, TA, **صرع** maddesinde:) ve böylece **صِرْعٌ** (O, TA) ve **صَرْعٌ**. (O ve K ve TA, **صرع** maddesinde.) ― -b2- Ve bir tür yahut cins: ve bir hâl, durum, yahut varoluş tarzı: bir şeyin: ve ayrıca ↓ **ضَرْعٌ**: ve böylece **صِرْعٌ** ve **صَرْعٌ**. (TA, **صرع** maddesinde.) ― -b3- Ve bir ipin bir teli: (O, K:) ve böylece **صِرْعٌ**: (O:) çoğulu **ضُرُوعٌ**. (O, K: ve CK ayrıca **أَضْرُعٌ**’u ekler.)

ضَرَعٌ
**ضَرَعٌ** ذ Zelil, alçakgönüllü, boyun eğici, yahut aşağılanma hâlinde; [aslen bir mastar olup, bu sebeple sıfat olarak] tek kişiye ve çoğula uygulanır: (O:) ve ↓ **ضَارِعٌ** aynı anlama gelir, tek kişiye uygulanır; (O, Msb;) ve ayrıca ↓ **مُسْتَضْرِعٌ**, (K, *TA:) Lth’ye göre şöyle denir: ↓ **خَدُّكَ ضَارِعٌ**, (O,) ve ↓ **أَضْرَعُ**, ki aynı anlama gelir, (Ham s. 344,) ve ↓ **جَنْبُكَ ضَارِعٌ**, [O’da ima edildiği üzere: Yanağın zelildir vb., ve böylece yanın; ve benzeri Ham s. 590’da söylenmiştir,] ve ↓ **أَنْتَ ضَارِعٌ** [Sen zelilsin vb.]: (O:) ve **ضَارِعٌ**’ın çoğulu **ضَرَعَةٌ** ve **ضُرُوعٌ**’dur: (TA:) yahut ↓ **ضَارِعٌ** şöyle demektir, ve böylece ↓ **ضَرِعٌ**, ve [pekiştirme anlamında] ↓ **ضَرُوعٌ** ve ↓ **ضَرَعَةٌ**: kendini alçaltan, alçakgönüllü kılan, yahut aşağılayan: (K:) yahut böylece, ve bir bağış için dilekte bulunan: (TA:) ve **ضَرَعٌ** zayıf demektir; (S, Mgh, Msb, K:) ve ayrıca ↓ **ضَرِعٌ**; (K;) birincisi (Msb, K) aslen bir mastardır; (Msb) [bu sebeple sıfat olarak] tek kişiye ve çoğula uygulanır: (K:) ve **ضَرَعٌ** ve ↓ **ضَارِعٌ** küçük; herhangi bir şeye uygulanır: yahut yaşça küçük, zayıf, (K, TA,) ve cılız, eti az, yahut eti hafif: (TA:) ve **الجِسْمِ** ↓ **ضَارِعُ**, (S,) ve ↓ **ضَرِعٌ**, (TA,) bedende cılız, eti az, yahut eti hafif, ve zayıf; (S, TA;) bir adama uygulanır: (S:) ve **ضَرَعٌ**, bir tay hakkında, yaşının küçüklüğü sebebiyle koşmaya gücü olmayan: (K, TA,) (TA.) Ayrıca (farz edilen mecaz:) Korkak, yahut yüreksiz: şöyle dersin: **هُوَ وَرَعٌ ضَرَعٌ** [ikisi de görünüşe göre aynı anlama gelir]. (TA.) Ve bir adama uygulanınca, (mecaz:) İşlerde tecrübesiz; cahil; yahut kendisinde ne fayda ne de isabet bulunan; eş anlamlısı **غُمْرٌ**. (TA.)

ضَرِعٌ
**ضَرِعٌ** ذ: **ضَرَعٌ**’a bak, üç yerde.

ضَرَعَةٌ
**ضَرَعَةٌ** ذ: **ضَرَعٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca **ضَارِعٌ**’ın bir çoğuludur [yukarıda, **ضَرَعٌ** maddesinde zikredildiği üzere]. (TA.)

سُبَبَةٌ ضُرَعَةٌ
**سُبَبَةٌ ضُرَعَةٌ** ذ bir rivayette, İnsanları ayıplayan; sonra onlara benzer ve onlarla eşit hâle gelen, anlamında vârid olmuştur. (TA.)

ضَرُوعٌ
**ضَرُوعٌ** ذ: **ضَرَعٌ**’a bak.

ضُرُوعٌ
**ضُرُوعٌ** ذ, **ضَرْعٌ**’ın çoğuludur [bk.]. (O, Msb, K.) ― -b2- Ayrıca bir üzüm türü, (AHn, O, K.) Sarâh’ta (**السَّرَاة**) yetişen, (AHn, O,) beyaz, taneleri iri, (AHn, O, K,) suyu az, salkımları büyük, **طَائِفِىّ** denilen kuru üzüm türü gibi. (O.) -A2- Ayrıca **ضَارِعٌ**’ın bir çoğuludur [yukarıda, **ضَرَعٌ** maddesinde zikredildiği üzere]. (TA.)

ضَرِيعٌ
**ضَرِيعٌ** ذ ve **ضَرِيعَةٌ** (IF, S O, K) ve ↓ **ضَرْعَآءُ**, (O, K,) bir koyun yahut keçiye uygulanır: **ضَرْع**’ı [yahut memesi] büyük; (IF, S, O, K;) ve aynı şekilde bir kadına da uygulanır: (K:) yahut ↓ sonuncusu, bir kadına “göğüsleri büyük” anlamıyla uygulanır; ve aynı şekilde bir koyun yahut keçiye: (IDrd, TA:) yahut L’ye göre, ikincisi ve ↓ üçüncüsü, yukarıda ilk açıklanan şekilde, bir koyun yahut keçiye ve bir deveye uygulanır; ve birincisi, bir koyun yahut keçiye, **ضَرْع**’ı güzel anlamıyla uygulanır. (TA.) -A2- Ayrıca, bu kelimelerden birincisi, (O, K;) Kur’ân lxxxviii. 6’da zikredilmiştir, (O,) **شِبْرِقٌ** ile eş anlamlıdır; (O, K;) ki o, kötü bir otlak türüdür; onun üzerinde otlayan hayvanlar ( **لَا تَعْقِدُ** ) ne yağ ne et tutar; ve eğer onu bırakıp başka otlağa yönelmezlerse onları kötü bir hâle sokar; (AHn, O;) yahut IAth’ye göre, **شبرق**, Hicaz’da büyük dikenleri olan bir bitkidir: (TA:) yahut, kurumuş hâlde olan **شِبْرِق** denilen bitki; (Fr, S, O, K;) **شبرق** onun taze hâlindeki adıdır; (Fr, K, TA;) Hicaz halkı onun kuru hâline **ضريع** der; (Fr, TA;) ve [denilmiştir ki] hayvan, kötülüğü sebebiyle ona yaklaşmaz: (K:) ve (K) herhangi bir ağacın kuru olanı; (Ibn-’Abbâd, O, K;) bazılarına göre, özellikle **عَرْفَج** ve **خُلَّة**’nin; (TA;) yahut [herhangi] kuru ot: (TA, **بحت** maddesinde:) ve, (K,) Lth’ye göre, (O,) suda bulunan, uzun süre durma vb. sebebiyle bozulmuş, kökleri yere ulaşmayan bir bitki: (O, K:) yahut Cehennem’de bir şey; sabırdan daha acı, leşten daha pis kokulu, ateşten daha sıcak; (K, TA;) Cehennem ehlinin yiyeceği; fakat bu, [câhiliye] Araplarınca bilinmiyordu: (TA:) ve, (K,) bazılarına göre, (O,) denizin attığı bir bitki; (K, O,) yeşil, (O,) L’de böyle; fakat “Mufradât”ta kırmızı, (TA,) kötü kokulu, (O, K,) hafif ve içi boş: (TA:) ve, (K,) Ebû’l-Cevzâ’ya göre, (O,) hurma ağacının dikenleri: (O, K:) ve, (K,) IAar’a göre, (O,) [dikenli ağaç] **عَوْسَج**’ın taze hâli. (O, K.) ― -b2- Ayrıca şarap: yahut ince şarap: (K:) yahut ince içecek. (Ibn-’Abbâd, O, K.) ― -b3- Ve kaburganın, etin altında, kemiğin üzerindeki deri (Lth, O, K): (Lth, O:) yahut onun üzerindeki zar. (TA.)

ضَارِعٌ
**ضَارِعٌ** ذ: **ضَرَعٌ**’a bak, yedi yerde. ― -b2- **نُجُومٌ ضَوَارِعُ** (mecaz:) Batmaya, yahut batış yerlerine meyleden yıldızlar demektir. (A ve TA, **خضع** maddesinde.)

أَضْرَعُ
**أَضْرَعُ** ذ: **ضَرَعٌ**’a bak: -A2- ve onun müennesi için, **ضَرْعَآءُ**, **ضَرِيعٌ**’e bak, üç yerde.

مُضْرِعٌ
**مُضْرِعٌ** ذ, bir dişi deveye [ve görünüşe göre bir koyun yahut keçiye] uygulanan bir sıfattır: 4’e bak.

مُضَرِّعٌ
[ **مُضَرِّعٌ** ذ, لازِم fiil **ضَرَّعَ**’ın ism-i fâilidir. ― -b2- TA’da, **كَثْءٌ** maddesinde, **مصرع**—ki açıkça **مُضَرِّعٌ** için bir yanlış yazımdır—**أَقِط** (bk.) hazırlamasına uygulanan bir sıfat olarak, “kalınlaşmış yahut pıhtılaşmış ve neredeyse bütünüyle pişmiş olan” anlamıyla açıklanmıştır: AHlṭ’ın rivayetine göre.]

المُضَارِعُ
**المُضَارِعُ** ذ [nahivde yerleşik bir terim olarak] Gelecek zaman; [daha doğrusu muzârî; çünkü o aslında şimdiki, mecazen gelecek zamandır:] isimlere benzemesi sebebiyle böyle adlandırılmıştır; zira i‘râbî sentaktik alâmetleri kabul eder. (TA.)

مُسْتَضْرِعٌ
**مُسْتَضْرِعٌ** ذ: **ضَرَعٌ**’a bak.
