# ضزز (ض-ز-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B2%D8%B2
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%B2%D8%B2

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - ز - ز
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B2%D8%B2/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد مع الزاي
ض ز يستعمل فقط
ضز:
الأضَزّ الذي لا يستطيع ان يُفَرِّجَ بين حَنَكَيْهِ إِذا تكلَّمَ. وهي من صَلابة الرأسِ فيما يقال، قال رؤبة: دعني فقد يُقْرَعُ للأضَزِّ صَكيّ حِجاجَيْ رأسِهِ وبَهْزي والفعل ضَزَّ يضَزّ ضَزَزاً.

##### Türkçe

**الضاد** ile **الزاي** babı

**ض ز** yalnızca kullanılır.

**ضز**:
**الأضَزّ**: konuştuğu zaman iki **حَنَكَيْهِ** arasında ayıramayan kimsedir. Ve (bu), denildiğine göre başın sertliğindendir. Rü’be dedi ki:

Bırak beni; çünkü **الأضَزِّ** için, başının iki **حِجاجَيْ**’ının ve **بَهْزي**’nin çarpışmasıyla **صَكيّ** vurulur.

Fiil: **ضَزَّ**; **يَضَزّ**; **ضَزَزاً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B2%D8%B2/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رجل أضَزَّ بين الضَزَزِ، وهو لصوق الحنَك الأعلى بالأسفل. فإذا تكلَّم تكاد أضراسُه العليا تمسُّ السفلى. وأضَزَّ الفرس على فأسِ اللجام، أي أَزَمَ عليه، مثل أضَرَّ.

##### Türkçe

Bir adam **أضَزَّ**; **الضَزَزِ** arasında (olandır); o da üst damağın alt damağa yapışmasıdır. Konuştuğu zaman, üst azı dişleri neredeyse altı (azı dişlerini) değecektir. Ve at, gemin **فأسِ اللجام**’ı üzerine **أضَزَّ**; yani onun üzerine sıktı; **أضَرَّ** gibi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B2%D8%B2/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الضَّزَزُ: لُزُوقُ الحنك الأَعلى بالأَسفل إِذا تكلم الرجل تكاد أَضراسه العُليا تَمَسُّ السفلى فيتكلم وفُوهُ مُنْضَمٌّ، وقيل: هو ضِيق الشِّدق والفم في دِقَّةٍ من ملتقَى طَرَفَي اللَّحْيين لا يكاد فمه ينفتح، وقيل: هو أَن يتكلم كأَنه عاضّ بأَضراسه لا يفتح فاه، وقيل: هو أَن تقع الأَضراس العُليا على السفلى فيتكلم وفُوهُ منضم، وقيل: هو تقارب ما بين الأَسنان؛ رواه ثعلب، والفعل ضَزَّ يَضَزُّ ضَزَزاً وهو أَضَزُّ والأُنثى ضَزَّاء. التهذيب: الأَضَزّ الضَّيِّق الفَمِ جِدّاً، مصدره الضَّزَزُ وهو الذي إِذا تكلم لم يستطع أَن يُفَرِّج بين حنكيه خلقة خلق عليها، وهي من صلابة الرأْس فما يقال؛ وأَنشد لرؤبة بن العجاج:
دَعْنِي فقد يُقْرَعُ للأَضَزِّ
صَكِّي حِجاجَيْ رأْسِه وبَهْزِي
ابن الأَعرابي: في لَحْيِهِ ضَزَزٌ وكَزَزٌ وهو ضِيق الشِّدْق وأَن تلتقي الأَضراس العليا بالسفلى إِذا تكلم لم يَبِنْ كلامه.والضُّزَّاز: الذين تقرُب أَلْحِيْهِمْ فيضيق عليهم مخرج الكلام حتى يستعينوا عليه بالضاد؛ وقول الشاعر أَنشده ابن الأَعرابي:
نَجِيبةُ مَوْلًى ضَزَّها القَتَّ والنَّوَى
بيَثْرِبَ، حتى نِيُّها مُتَظاهِر
أَي حشاها قَتّاً ونَوًى، مأْخوذ من الضَّزَزِ الذي هو تقارب ما بين الأَسنان. وضَزَّها: أَكثر لها من الجماع؛ عن ابن الأَعرابي. أَبو عمرو: رَكَبٌ أَضَزُّ شديد ضيِّق؛ وأَنشد:
يا رُبَّ بَيْضاء تَكُزُّ كَزًّا
بالفَخِذَيْن ركَباً أَضَزَّا
وبئر فيها ضَزَزٌ أَي ضِيق؛ وأَنشد:
وفَحَّت الأَفْعَى حِذاءَ لِحْيَتي،
ونَشِبَت كَفِّيَ في الجَالِ الأَضَزُّ
أَي الضيِّق، يريد جالَ البئر. وأَضَزَّ الفرسُ على فَأْسِ اللجام أَي أَزَمَ عليه مثل أَضَرَّ.

##### Türkçe

**الضَّزَزُ**: Bir adam konuştuğu zaman üst damağın alt damağa yapışmasıdır; azı dişleri neredeyse üsttekiler alttakilere değecek olur da ağzı kapanık olduğu hâlde konuşur. Ve denildi: O, şiddkın ve ağzın darlığıdır; iki çene ucunun birleştiği yerde bir incelik içinde, ağzı neredeyse açılmaz. Ve denildi: O, azı dişleriyle ısırıyormuş gibi konuşmasıdır; ağzını açmaz. Ve denildi: O, üst azı dişlerinin alttekilerin üzerine düşmesidir; böylece ağzı kapanık olduğu hâlde konuşur. Ve denildi: O, dişler arasındaki şeyin yakınlaşmasıdır; bunu ثعلب rivayet etti. Fiil **ضَزَّ** **يَضَزُّ** **ضَزَزاً**’dır; o **أَضَزُّ**’dur, dişisi **ضَزَّاء**’dır. **التهذيب**: **الأَضَزّ** çokça ağzı dar olandır; kaynağı **الضَّزَزُ**’dur. O, konuştuğu zaman iki damağı arasında aralamaya güç yetiremez; yaratılışça üzerine yaratıldığı bir yaratılıştır; o, başın katılığındandır, artık ne denir. Ve رؤبة بن العجاج’dan inşad etti:

دَعْنِي فقد يُقْرَعُ للأَضَزِّ
صَكِّي حِجاجَيْ رأْسِه وبَهْزِي

ابن الأَعرابي: Çenesinde **ضَزَزٌ** ve **كَزَزٌ** vardır; o, şiddkın darlığıdır ve konuştuğu zaman üst azı dişlerinin alttakilerle buluşmasıdır; sözü belirgin olmaz. Ve **الضُّزَّاز**: Çeneleri yakın olan kimselerdir; sözün çıkış yeri onlara daralır da **الضاد** ile ona karşı yardım isterler. Şairin sözü; onu ابن الأَعرابي inşad etti:

نَجِيبةُ مَوْلًى ضَزَّها القَتَّ والنَّوَى
بيَثْرِبَ، حتى نِيُّها مُتَظاهِر

Yani: Onu **قَتّاً** ve **نَوًى** ile doldurdu; dişler arasındaki şeyin yakınlaşması olan **الضَّزَزِ**’den alınmıştır. Ve **ضَزَّها**: Ona cimaı çoğalttı; ابن الأَعرابي’den. أَبو عمرو: **رَكَبٌ أَضَزُّ** şiddetli dar olandır; ve inşad etti:

يا رُبَّ بَيْضاء تَكُزُّ كَزًّا
بالفَخِذَيْن ركَباً أَضَزَّا

Ve içinde **ضَزَزٌ** olan kuyu, yani dardır; ve inşad etti:

وفَحَّت الأَفْعَى حِذاءَ لِحْيَتي،
ونَشِبَت كَفِّيَ في الجَالِ الأَضَزُّ

Yani: dar; kuyu **جال**’ını kasteder. Ve at, gemin **فَأْسِ**’i üzerine **أَضَزَّ** etti; yani onun üzerine sıktı; **أَضَرَّ** gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B2%D8%B2/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الأضز: السيئ الخلق العسر، هكذا نقله الصاغاني، وهو مجاز. الأضز: الغضبان، كالمضز، وأصل الضزز ضيق الفم خلقة، وهو من صلابة الرأس فيما يقال. الأضز: الضيق الشدق الذي التقت أضراسه العليا والسفلى فلم يبن لذلك كلامه إذا تكلم، قاله ابن الأعرابي، ويقال: في لحييه كزز وضزز. أو الأضز: الضيق الفم جدا، وهو الذي إذا تكلم لم يستطع أن يفرج بين حنكيه خلقة خلق عليها، وهي من صلابة الرأس فيما يقال، قاله الأزهري، وأنشد رؤبة: دعني فقد يقرع للأضز صكي حجاجي رأسه وبهزي وفي المحكم: الضزز: لزوق الحنك الأعلى بالأسفل، إذا تكلم الرجل تكاد أضراسه العليا تمس السفلى، فيتكلم وفوه منضم، وقيل: هو ضيق الشدق والفم في دقة من ملتقى طرفي اللحيين لا يكاد فمه ينفتح، وقيل: هو أن يتكلم كأنه عاض بأضراسه لا يفتح فاه، وقيل: هو تقارب ما بين الأسنان، رواه ثعلب. أو الأضز: من يضيق عليه مخرج الكلام حتى يستعين عليه بالضاد، وهم الضزاز، كرمان، وقد ضز الرجل يضز، بالفتح، وقد سبق البحث فيه مرارا، ضززا، محركة، فهو أضز، والأنثى ضزاء. وركب أضز: شديد ضيق، عن أبي عمرو، وأنشد:
  يا رب بيضاء تلز لزا                      بالفخذين ركبا أضزا هكذا في التكملة، وفي بعض النسخ: تكز كزا، وهو مجاز. يقال: أضز فلان علي فما يعطيني، أي ضاق وبخل، وهو مجاز . أضز الفرس على فاس اللجام، أي أزم عليه، مثل أضر. ومما استدرك عليه: ضزه ضزا: طحنه وجشه، وبه فسر ما أنشده ابن الأعرابي:
  نجيبة مولى ضزها القت والنوى                      بيثرب حتى نيها متـظـاهـر وهو مأخوذ من الضزز الذي هو تقارب ما بين الأسنان. وضزها: أكثر لها من الجماع، عن ابن الأعرابي. وبئر ضزاء: ضيقة، عن أبي عمرو، وأنشد:
  وفحت الأفعى حذاء لحـيتـي                      ونشبت كفي في الجال الأضز أي الضيق، يريد جال البئر.

##### Türkçe

**الأضز**: kötü huylu, güç (kimse); böylece onu الصاغاني nakletti; ve o mecazdır. **الأضز**: öfkeli, **المضز** gibi; ve **الضزز**’ün aslı, yaratılışça ağzın darlığıdır; ve o, denildiğine göre başın sertliğindendir. **الأضز**: çenesi dar olan; üst ve alt azı dişleri birleşmiş olup bundan dolayı konuştuğunda sözü belirgin olmaz; bunu ابن الأعرابي söyledi; ve denilir: “iki çenesinde **كزز** ve **ضزز** vardır.” Yahut **الأضز**: ağzı çok dar olan; o, konuştuğunda yaratılışça üzerinde yaratıldığı bir yaratılışla iki damağı arasını açmaya güç yetiremez; ve o, denildiğine göre başın sertliğindendir; bunu الأزهري söyledi; ve رؤبة şu beyti okudu:
دعني فقد يقرع للأضز صكي
حجاجي رأسه وبهزي

Ve **المحكم**’de: **الضزز**: üst damağın altla yapışıklığıdır; adam konuştuğunda üst azı dişleri neredeyse altı değecek olur; böylece ağzı bitişik olduğu hâlde konuşur. Ve denildi: o, çenenin ve ağzın darlığıdır; iki çene ucunun birleştiği yerin inceliğinde (öyle ki) ağzı neredeyse açılmaz. Ve denildi: o, sanki azı dişleriyle ısırmış gibi konuşmasıdır; ağzını açmaz. Ve denildi: o, dişler arasındaki şeyin yakınlığıdır; bunu ثعلب rivayet etti. Yahut **الأضز**: sözün çıkış yeri kendisine dar gelen, ta ki onunla **الضاد**’a dayanarak yardım isteyen (kimsedir); ve onlar **الضزاز**’dır; **كرمان** (vezninde). Ve **ضز** adam **يضز**; fetih ile; ve onda araştırma daha önce defalarca geçti; **ضززا**; harekeli; böylece o **أضز**’dır; dişisi **ضزاء**’dır.

Ve **ركب أضز**: şiddetli darlık; أبي عمرو’dan. Ve şu beyti okudu:
  يا رب بيضاء تلز لزا                      بالفخذين ركبا أضزا

Böylece **التكملة**’dedir; ve bazı nüshalarda: **تكز كزا**; ve o mecazdır. Denilir: “Falanca bana karşı **أضز** etti; artık bana vermez”; yani daraldı ve cimrilik etti; ve o mecazdır. **أضز** at, gemin demirine karşı; yani onu sıktı; **أضر** gibi.

Ve ona (kitaba) sonradan eklenenlerdendir: “Onu **ضزه ضزا**”; onu öğüttü ve iri öğüttü; ve bununla, ابن الأعرابي’nin okuduğu şu (beyit) tefsir edildi:
  نجيبة مولى ضزها القت والنوى                      بيثرب حتى نيها متـظـاهـر

Ve o, dişler arasındaki şeyin yakınlığı olan **الضزز**’den alınmıştır. Ve “Onu **وضزها**”: ona cimaı çoğalttı; ابن الأعرابي’den. Ve **بئر ضزاء**: dar (kuyu); أبي عمرو’dan. Ve şu beyti okudu:
  وفحت الأفعى حذاء لحـيتـي                      ونشبت كفي في الجال الأضز

yani dar; kuyu çukurunu kasteder.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B2%D8%B2/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَزَّ
ضَزَّ A ( n. ac. ضَزَز 4 ),
a.  Was narrow-jawed.

أَضْزَزَ
أَضْزَزَ IV
a.  [ 'Ala ], Champed ( his bit: horse ).

b.  [ 'Ala ], Was stingy, miserly to.

أَضْزَزُ
أَضْزَزُ 14 , ( pl. ضُزّ 3 ),
a.  Narrow-jawed.

##### Türkçe

ضَزَّ
**ضَزَّ** A (isim-fiil: **ضَزَز** 4),
a. Dar çeneli idi.

أَضْزَزَ
**أَضْزَزَ** IV
a. [ **'Ala** ], (atı:) gemini çiğnedi.

b. [ **'Ala** ], -e karşı cimri, pinti idi.

أَضْزَزُ
**أَضْزَزُ** 14, (çoğulu: **ضُزّ** 3),
a. Dar çeneli.
