# ضزز — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B2%D8%B2/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%B2%D8%B2/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B2%D8%B2.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ضزز

الضَّزَزُ: لُزُوقُ الحنك الأَعلى بالأَسفل إِذا تكلم الرجل تكاد أَضراسه العُليا تَمَسُّ السفلى فيتكلم وفُوهُ مُنْضَمٌّ، وقيل: هو ضِيق الشِّدق والفم في دِقَّةٍ من ملتقَى طَرَفَي اللَّحْيين لا يكاد فمه ينفتح، وقيل: هو أَن يتكلم كأَنه عاضّ بأَضراسه لا يفتح فاه، وقيل: هو أَن تقع الأَضراس العُليا على السفلى فيتكلم وفُوهُ منضم، وقيل: هو تقارب ما بين الأَسنان؛ رواه ثعلب، والفعل ضَزَّ يَضَزُّ ضَزَزاً وهو أَضَزُّ والأُنثى ضَزَّاء. التهذيب: الأَضَزّ الضَّيِّق الفَمِ جِدّاً، مصدره الضَّزَزُ وهو الذي إِذا تكلم لم يستطع أَن يُفَرِّج بين حنكيه خلقة خلق عليها، وهي من صلابة الرأْس فما يقال؛ وأَنشد لرؤبة بن العجاج:
دَعْنِي فقد يُقْرَعُ للأَضَزِّ
صَكِّي حِجاجَيْ رأْسِه وبَهْزِي
ابن الأَعرابي: في لَحْيِهِ ضَزَزٌ وكَزَزٌ وهو ضِيق الشِّدْق وأَن تلتقي الأَضراس العليا بالسفلى إِذا تكلم لم يَبِنْ كلامه.والضُّزَّاز: الذين تقرُب أَلْحِيْهِمْ فيضيق عليهم مخرج الكلام حتى يستعينوا عليه بالضاد؛ وقول الشاعر أَنشده ابن الأَعرابي:
نَجِيبةُ مَوْلًى ضَزَّها القَتَّ والنَّوَى
بيَثْرِبَ، حتى نِيُّها مُتَظاهِر
أَي حشاها قَتّاً ونَوًى، مأْخوذ من الضَّزَزِ الذي هو تقارب ما بين الأَسنان. وضَزَّها: أَكثر لها من الجماع؛ عن ابن الأَعرابي. أَبو عمرو: رَكَبٌ أَضَزُّ شديد ضيِّق؛ وأَنشد:
يا رُبَّ بَيْضاء تَكُزُّ كَزًّا
بالفَخِذَيْن ركَباً أَضَزَّا
وبئر فيها ضَزَزٌ أَي ضِيق؛ وأَنشد:
وفَحَّت الأَفْعَى حِذاءَ لِحْيَتي،
ونَشِبَت كَفِّيَ في الجَالِ الأَضَزُّ
أَي الضيِّق، يريد جالَ البئر. وأَضَزَّ الفرسُ على فَأْسِ اللجام أَي أَزَمَ عليه مثل أَضَرَّ.

### Türkçe

**الضَّزَزُ**: Bir adam konuştuğu zaman üst damağın alt damağa yapışmasıdır; azı dişleri neredeyse üsttekiler alttakilere değecek olur da ağzı kapanık olduğu hâlde konuşur. Ve denildi: O, şiddkın ve ağzın darlığıdır; iki çene ucunun birleştiği yerde bir incelik içinde, ağzı neredeyse açılmaz. Ve denildi: O, azı dişleriyle ısırıyormuş gibi konuşmasıdır; ağzını açmaz. Ve denildi: O, üst azı dişlerinin alttekilerin üzerine düşmesidir; böylece ağzı kapanık olduğu hâlde konuşur. Ve denildi: O, dişler arasındaki şeyin yakınlaşmasıdır; bunu ثعلب rivayet etti. Fiil **ضَزَّ** **يَضَزُّ** **ضَزَزاً**’dır; o **أَضَزُّ**’dur, dişisi **ضَزَّاء**’dır. **التهذيب**: **الأَضَزّ** çokça ağzı dar olandır; kaynağı **الضَّزَزُ**’dur. O, konuştuğu zaman iki damağı arasında aralamaya güç yetiremez; yaratılışça üzerine yaratıldığı bir yaratılıştır; o, başın katılığındandır, artık ne denir. Ve رؤبة بن العجاج’dan inşad etti:

دَعْنِي فقد يُقْرَعُ للأَضَزِّ
صَكِّي حِجاجَيْ رأْسِه وبَهْزِي

ابن الأَعرابي: Çenesinde **ضَزَزٌ** ve **كَزَزٌ** vardır; o, şiddkın darlığıdır ve konuştuğu zaman üst azı dişlerinin alttakilerle buluşmasıdır; sözü belirgin olmaz. Ve **الضُّزَّاز**: Çeneleri yakın olan kimselerdir; sözün çıkış yeri onlara daralır da **الضاد** ile ona karşı yardım isterler. Şairin sözü; onu ابن الأَعرابي inşad etti:

نَجِيبةُ مَوْلًى ضَزَّها القَتَّ والنَّوَى
بيَثْرِبَ، حتى نِيُّها مُتَظاهِر

Yani: Onu **قَتّاً** ve **نَوًى** ile doldurdu; dişler arasındaki şeyin yakınlaşması olan **الضَّزَزِ**’den alınmıştır. Ve **ضَزَّها**: Ona cimaı çoğalttı; ابن الأَعرابي’den. أَبو عمرو: **رَكَبٌ أَضَزُّ** şiddetli dar olandır; ve inşad etti:

يا رُبَّ بَيْضاء تَكُزُّ كَزًّا
بالفَخِذَيْن ركَباً أَضَزَّا

Ve içinde **ضَزَزٌ** olan kuyu, yani dardır; ve inşad etti:

وفَحَّت الأَفْعَى حِذاءَ لِحْيَتي،
ونَشِبَت كَفِّيَ في الجَالِ الأَضَزُّ

Yani: dar; kuyu **جال**’ını kasteder. Ve at, gemin **فَأْسِ**’i üzerine **أَضَزَّ** etti; yani onun üzerine sıktı; **أَضَرَّ** gibi.
