# ضزز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B2%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%B2%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B2%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ضزز

الأضز: السيئ الخلق العسر، هكذا نقله الصاغاني، وهو مجاز. الأضز: الغضبان، كالمضز، وأصل الضزز ضيق الفم خلقة، وهو من صلابة الرأس فيما يقال. الأضز: الضيق الشدق الذي التقت أضراسه العليا والسفلى فلم يبن لذلك كلامه إذا تكلم، قاله ابن الأعرابي، ويقال: في لحييه كزز وضزز. أو الأضز: الضيق الفم جدا، وهو الذي إذا تكلم لم يستطع أن يفرج بين حنكيه خلقة خلق عليها، وهي من صلابة الرأس فيما يقال، قاله الأزهري، وأنشد رؤبة: دعني فقد يقرع للأضز صكي حجاجي رأسه وبهزي وفي المحكم: الضزز: لزوق الحنك الأعلى بالأسفل، إذا تكلم الرجل تكاد أضراسه العليا تمس السفلى، فيتكلم وفوه منضم، وقيل: هو ضيق الشدق والفم في دقة من ملتقى طرفي اللحيين لا يكاد فمه ينفتح، وقيل: هو أن يتكلم كأنه عاض بأضراسه لا يفتح فاه، وقيل: هو تقارب ما بين الأسنان، رواه ثعلب. أو الأضز: من يضيق عليه مخرج الكلام حتى يستعين عليه بالضاد، وهم الضزاز، كرمان، وقد ضز الرجل يضز، بالفتح، وقد سبق البحث فيه مرارا، ضززا، محركة، فهو أضز، والأنثى ضزاء. وركب أضز: شديد ضيق، عن أبي عمرو، وأنشد:
  يا رب بيضاء تلز لزا                      بالفخذين ركبا أضزا هكذا في التكملة، وفي بعض النسخ: تكز كزا، وهو مجاز. يقال: أضز فلان علي فما يعطيني، أي ضاق وبخل، وهو مجاز . أضز الفرس على فاس اللجام، أي أزم عليه، مثل أضر. ومما استدرك عليه: ضزه ضزا: طحنه وجشه، وبه فسر ما أنشده ابن الأعرابي:
  نجيبة مولى ضزها القت والنوى                      بيثرب حتى نيها متـظـاهـر وهو مأخوذ من الضزز الذي هو تقارب ما بين الأسنان. وضزها: أكثر لها من الجماع، عن ابن الأعرابي. وبئر ضزاء: ضيقة، عن أبي عمرو، وأنشد:
  وفحت الأفعى حذاء لحـيتـي                      ونشبت كفي في الجال الأضز أي الضيق، يريد جال البئر.

### Türkçe

**الأضز**: kötü huylu, güç (kimse); böylece onu الصاغاني nakletti; ve o mecazdır. **الأضز**: öfkeli, **المضز** gibi; ve **الضزز**’ün aslı, yaratılışça ağzın darlığıdır; ve o, denildiğine göre başın sertliğindendir. **الأضز**: çenesi dar olan; üst ve alt azı dişleri birleşmiş olup bundan dolayı konuştuğunda sözü belirgin olmaz; bunu ابن الأعرابي söyledi; ve denilir: “iki çenesinde **كزز** ve **ضزز** vardır.” Yahut **الأضز**: ağzı çok dar olan; o, konuştuğunda yaratılışça üzerinde yaratıldığı bir yaratılışla iki damağı arasını açmaya güç yetiremez; ve o, denildiğine göre başın sertliğindendir; bunu الأزهري söyledi; ve رؤبة şu beyti okudu:
دعني فقد يقرع للأضز صكي
حجاجي رأسه وبهزي

Ve **المحكم**’de: **الضزز**: üst damağın altla yapışıklığıdır; adam konuştuğunda üst azı dişleri neredeyse altı değecek olur; böylece ağzı bitişik olduğu hâlde konuşur. Ve denildi: o, çenenin ve ağzın darlığıdır; iki çene ucunun birleştiği yerin inceliğinde (öyle ki) ağzı neredeyse açılmaz. Ve denildi: o, sanki azı dişleriyle ısırmış gibi konuşmasıdır; ağzını açmaz. Ve denildi: o, dişler arasındaki şeyin yakınlığıdır; bunu ثعلب rivayet etti. Yahut **الأضز**: sözün çıkış yeri kendisine dar gelen, ta ki onunla **الضاد**’a dayanarak yardım isteyen (kimsedir); ve onlar **الضزاز**’dır; **كرمان** (vezninde). Ve **ضز** adam **يضز**; fetih ile; ve onda araştırma daha önce defalarca geçti; **ضززا**; harekeli; böylece o **أضز**’dır; dişisi **ضزاء**’dır.

Ve **ركب أضز**: şiddetli darlık; أبي عمرو’dan. Ve şu beyti okudu:
  يا رب بيضاء تلز لزا                      بالفخذين ركبا أضزا

Böylece **التكملة**’dedir; ve bazı nüshalarda: **تكز كزا**; ve o mecazdır. Denilir: “Falanca bana karşı **أضز** etti; artık bana vermez”; yani daraldı ve cimrilik etti; ve o mecazdır. **أضز** at, gemin demirine karşı; yani onu sıktı; **أضر** gibi.

Ve ona (kitaba) sonradan eklenenlerdendir: “Onu **ضزه ضزا**”; onu öğüttü ve iri öğüttü; ve bununla, ابن الأعرابي’nin okuduğu şu (beyit) tefsir edildi:
  نجيبة مولى ضزها القت والنوى                      بيثرب حتى نيها متـظـاهـر

Ve o, dişler arasındaki şeyin yakınlığı olan **الضزز**’den alınmıştır. Ve “Onu **وضزها**”: ona cimaı çoğalttı; ابن الأعرابي’den. Ve **بئر ضزاء**: dar (kuyu); أبي عمرو’dan. Ve şu beyti okudu:
  وفحت الأفعى حذاء لحـيتـي                      ونشبت كفي في الجال الأضز

yani dar; kuyu çukurunu kasteder.
