# ضزن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B2%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%B2%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B2%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ضزن

: ( الضَّيْزَنُ ، كحَيْدَرٍ ) : أَهْمَلَهُ الجَوْهرِيُّ .
( وفي اللِّسانِ : هو ( الحافِظُ الثِّقَةُ ) . وفي حدِيثِ عُمَرَ ، رضِيَ اللهاِ تعالَى عنه : بعثَ بعامِلٍ ثم عَزَله فانْصَرَفَ إلى منْزلِه بِلا شيءٍ ، فقالتْ له امْرأَتُه : أَيْنَ مَرافِقُ العَمَل ؟ فقالَ لها : كانَ معي ضَيْزنانِ يَحْفظانِ ويَعْلمانِ ، يعْنِي المَلِكَيْن الكَاتِبَيْن ، أَرْضَى أَهْلَه بهذا القَوْل وعَرَّضَ بالمَلِكَيْن ، وهو مِن مَعارِيضِ الكَلامِ ومَحاسِنِه .
( و ) الضَّيْزَنُ : ( وَلَدُ الرَّجُلِ وعِيالُهُ وشُركاؤُهُ .
( و ) أَيْضاً : ( السَّاقِي الجَلْدُ .
( و ) أَيْضاً : ( البُنْدارُ ) يكونُ مع ) عامِلِ الخَرَاجِ ، وهو ( الخَزَّانُ ) ، عِراقِيَّة .
وحَكَى اللّحْيانيُّ : جَعَلَه ضَيْزناً عليه ، أَي بُنْدَاراً .

( و ) أَيْضاً : ( نُحاسٌ ) يكونُ ( بينَ قَبِّ البَكَرَةِ والسَّاعِدِ . ) ، والساعِدُ خَشَبَةٌ تُعَلَّقُ عليها البَكَرَةُ ؛ قالَهُ أَبو عَمْرٍ و .
( و ) أَيْضاً : ( مَنْ يُزاحِمُ أَباهُ في امْرأَتِهِ ) ؛ قالَ أَوْسُ بنُ حَجَر :
والفارِسِيَّةُ فيهم غيرُ مُنْكَرةٍ فكُلُّهم لأَبيهِ ضَيْزَنٌ سَلِفُيقولُ : هُم مثْل المَجُوس يتزوَّجُ الرَّجلُ منهم امْرأَةَ أَبيهِ وامْرأَةَ ابْنِه .
وقالَ ابنْ الأعْرابيِّ : الضَّيْزَنُ الذي يتزوَّجُ امْرأَةَ أَبيهِ إذا طلَّقَها أَو ماتَ عنها .
( و ) قيلَ : الضَّيْزَنُ : ( مَنْ يُزاحِمُكَ عنْدَ الاسْتِقاءِ ) في البِئْرِ .
وفي المُحْكَم : الذي يُزاحِمُ على الحَوْضِ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ الأَعْرابيِّ :
إن شَرِيبَيْكَ لَضَيْزنانِهْوعن إِزاءِ الحَوْضِ مِلْهَزانِهْخالِفْ فأَصْدِرْ يومَ يُورِدانِهْوقالَ اللَّحْيانيُّ : كلُّ رجُلٍ زَاحَمَ رجلاً فهو ضَيْزَنٌ له .
( و ) ضَيْزَنُ : ( صَنَمٌ ) . ويقالُ : الضَّيْزَنانِ : صَنَمانِ للمُنْذِرِ الأَكْبرِ كانَ اتَّخَذَهما ببابِ الحِيرَةِ ليسْجِدَ لهما مَنْ دَخَلَ الحِيرَةَ امْتِحاناً للطَّاعَةِ .
( والضَّيْزَانُ : فَرَسٌ لم يَتَبَطَّن الإِناثَ ولم يَنْزُ قَطُّ ) ؛ عن أَبي عُبَيْدَةَ .
( وضَزَنَهُ يَضْزُنُهُ ويَضْزِنُه ) ، مِن حَدَّيْ نَصَرَ وضَرَبَ ، ضَزناً : ( أَخَذَ على ما في يَدِهِ دُونَ ما يُرِيدُهُ .
( وتَضازَنا : ( تَعاطَيَا فتَغالَبَا ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
الضَّيْزَنُ : نحاس البَكَرَةِ ،

والجَمْعُ الضَّيازِنُ ؛ قالَ :
على دَمُوكٍ تَرْكَبُ الضَّيازِنا والضَّيْزَنُ : ضِدُّ الشيءِ ، قالَ :
في كلِّ يومٍ لك ضَيْزَنانِ وتَضَيْزَنَ : فَعَلَ فِعْلَ الجاهِلِيَّة لأنَّهم كانُوا يَزْعمُون أنَّهم يَرِثُون نكاحَ الأبِ كماله .

### Türkçe

: ( **الضَّيْزَنُ** ، **كحَيْدَرٍ** ) : el-Cevherî onu ihmal etti.
( Lisân’da: o, ( **الحافِظُ الثِّقَةُ** )dır. Ömer’in hadîsinde, Allah Teâlâ ondan razı olsun: bir âmille gönderdi, sonra onu azletti; o da evine hiçbir şey olmaksızın döndü. Bunun üzerine karısı ona dedi ki: “Amelin menfaatleri nerede?” O da ona dedi ki: “Benimle iki **ضَيْزنانِ** vardı; koruyorlar ve biliyorlardı,” yani yazıcı iki melek; bu sözle ailesini razı etti ve iki meleğe ta‘rîzde bulundu; bu, sözün ta‘rîzlerinden ve güzelliklerindendir.
( Ve ) **الضَّيْزَنُ** : ( adamın çocuğu, ailesi ve ortakları.
( Ve ) ayrıca: ( sağlam/sıkı (dayanıklı) sâkî.
( Ve ) ayrıca: ( **البُنْدارُ** ) olur; ) haraç âmili ile beraberdir; o, ( **الخَزَّانُ** )dır; Irâkîcedir.
el-Lihyânî nakletti: “Onun üzerine onu **ضَيْزناً** yaptı,” yani **بُنْداراً**.

( Ve ) ayrıca: ( **نُحاسٌ** ) olur; ( **بينَ قَبِّ البَكَرَةِ والسَّاعِدِ** ) arasında. Ve **السَّاعِدُ**: üzerine makaranın asıldığı bir ağaçtır; bunu Ebû Amr söyledi ve.
( Ve ) ayrıca: ( babasının karısı hususunda babasıyla çekişen kimse ); Evs b. Hacer dedi ki:
Ve Fârisîlik onların içinde inkâr edilmiş değildir; onların hepsi babası için eski bir **ضَيْزَنٌ**dur
Der ki: onlar Mecûsîler gibidir; onlardan adam, babasının karısıyla ve oğlunun karısıyla evlenir.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الضَّيْزَنُ**: babasının karısını, onu boşadığı yahut ondan öldüğü zaman, nikâhlayan kimsedir.
( Ve ) denildi ki: **الضَّيْزَنُ**: ( kuyuda su çekme esnasında seni sıkıştıran kimse ).
el-Muhkem’de: havuz üzerinde sıkıştıran kimse; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
Şüphesiz senin iki içicin, onun iki **ضَيْزنانِ**ıdır
Ve havuzun karşısında onun iki **مِلْهَزانِ**ıdır
Muhalefet et; onların suya varış gününde suyu çıkar
el-Lihyânî dedi ki: her kim bir adamı sıkıştırırsa, o, ona bir **ضَيْزَنٌ**dur.
( Ve ) **ضَيْزَنُ**: ( put ). Ve denilir: **الضَّيْزَنانِ**: Münzir el-Ekber’in iki putudur; onları Hîre kapısında edinmişti ki Hîre’ye giren kimse, itaati sınamak için, onlara secde etsin.
( Ve **الضَّيْزَانُ**: dişilere binmemiş ve asla sıçramamış bir attır ); Ebû Ubeyde’den.
( Ve **ضَزَنَهُ يَضْزُنُهُ ويَضْزِنُه** ), **نَصَرَ** ve **ضَرَبَ**’ın iki haddinden, **ضَزناً**: ( istediği şeyin dışında, elinde olana el koydu.
( Ve ) **تَضازَنا**: ( birbirlerine verdiler de galip gelmek için çekiştiler ).
Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
**الضَّيْزَنُ**: makaranın bakırı,

ve cem‘i **الضَّيازِنُ**dur; dedi ki:
**الضَّيازِنا**’yı binen bir **دَمُوكٍ** üzerinde
Ve **الضَّيْزَنُ**: şeyin zıddıdır, dedi ki:
Her gün senin için iki **ضَيْزَنانِ** vardır
Ve **تَضَيْزَنَ**: câhiliye fiilini yaptı; çünkü onlar, babanın nikâhını, malı gibi miras aldıklarını iddia ederlerdi.
