# ضطر (ض-ط-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B7%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%B7%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - ط - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B7%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد والطاء والراء معهما
ض ر ط، ض ط ر يستعملان فقط
ضرط:
الضُّراطِ معروف، وقد ضَرَطَ يَضْرِطُ ضرطاً.
ورجلٌ ضَرِطٌ، من الضُّراط، نَعْتٌ له، والضَّرْطُ المصدرُ له، والضُّراطُ الاسْمُ.
ضطر:
الضَّيْطَرُ: اللئَّيمُ، قال: صاحِ أَلَمْ تَعْجَبْ لذاكَ الضَّيْطَرِ الأَعْفَكَ الأحْدَلِ ثُمَ الأعْسَرِ وكذلك الضَّيْطار.
والضَّوْطَرُ: العظيمُ.

##### Türkçe

باب **الضاد** ve **الطاء** ve **الراء** onlarla birlikte
**ض ر ط**، **ض ط ر** yalnızca ikisi kullanılır.

**ضرط**:
**الضُّراطِ** bilinen(şey)dir; ve **ضَرَطَ** **يَضْرِطُ** **ضرطاً**.
Ve bir adam **ضَرِطٌ**; **الضُّراط**’tan, ona bir sıfattır; ve **الضَّرْطُ** onun için mastardır; ve **الضُّراطُ** isimdir.

**ضطر**:
**الضَّيْطَرُ**: alçak (kimse); dedi:
“Ey arkadaş! Şu **الضَّيْطَرِ** **الأَعْفَكَ** **الأحْدَلِ** sonra **الأَعْسَرِ**’e şaşmadın mı?”
Ve كذلك **الضَّيْطار**.
Ve **الضَّوْطَرُ**: büyük (olan).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B7%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الضَيْطَرُ: الرجل الضخم الذي لا غَناءَ عنده. وكذلك الضَوْطَرُ والضَوْطَرى والضَيْطار، والجمع الضَيْطارون والضَياطِرة.

##### Türkçe

**الضَيْطَرُ**: yanında hiçbir yarar bulunmayan iri adam. Aynı şekilde **الضَوْطَرُ** ve **الضَوْطَرى** ve **الضَيْطار**; çoğulu **الضَيْطارون** ve **الضَياطِرة**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B7%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ض ط ر
ضرط ، ضيطر ، ضطر
استعمل من وجوهه : ضرط ، ضيطر ، ضطر .
ضطر : أبو عبيد ، عن الأموي : الضيطر : العظيم من الرجال ، وجمعه : ضياطر ، وضياطرة ، وضيطارون ، وأنشد أبو عمرو لمالك بن عوف : تعرض ضيطار وخزاعة دوننا
وما خير ضيطار يقلب مسطحا
وقال الليث : الضيطر : اللئيم ، قال الراجز : صاح ألم تعجب لذاك الضيطر
ويقال للقوم إذا كانوا لا يغنون غناء : بنو ضوطرى .
وقال جرير : تعدون عقر النيب أفضل مجدكم
بني ضوطرى لولا الكمي المقنعا
ضرط : قال الليث : الضراط معروف ، وقد ضرط يضرط ضرطا .
وقال اللحياني : من أمثالهم : الأخذ سريطاء ، والقضاء ضريطاء .
قال : وبعض يقول : الأخذ سريط والقضاء ضريط .
قال : وتأويله تحب أن تأخذ وتكره أن ترد .
ويقال : أضرط فلان بفلان ، إذا استخف
به وسخر منه ، ومن أمثالهم : ‘ كانت منه كضرطة الأصم ‘ ، إذا فعل فعلة لم يكن فعل قبلها ولا بعدها مثلها ، يضرب له ، قاله أبو زيد .

##### Türkçe

ض ط ر
**ضرط** , **ضيطر** , **ضطر**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **ضرط** , **ضيطر** , **ضطر** .

**ضطر** : Ebû Ubeyd, el-Emevî’den: **الضيطر**: erkeklerden büyük (olan); cem‘i: **ضياطر** , **وضياطرة** , **وضيطارون**. Ebû Amr, Mâlik b. Avf için inşâd etti:
تتعرض ضيطار وخزاعة دوننا
وما خير ضيطار يقلب مسطحا

Leys dedi: **الضيطر**: alçak (kimse). Râciz dedi:
صاح ألم تعجب لذاك الضيطر

Kavme, eğer (onlar) bir zenginlik ile zenginleşmiyorlar ise, denilir: **بنو ضوطرى** .

Cerîr dedi:
تعدون عقر النيب أفضل مجدكم
بني ضوطرى لولا الكمي المقنعا

**ضرط** : Leys dedi: **الضراط** mâlûmdur; ve (kişi) **ضرط** eder, **يضرط** eder, **ضرطا** (olarak).

el-Lihyânî dedi: Mesellerinden: **الأخذ سريطاء** , **والقضاء ضريطاء** .
Dedi: Ve bazısı der: **الأخذ سريط** ve **القضاء ضريط** .
Dedi: Ve onun te’vîli: almayı seversin ve geri vermeyi kerih görürsün.

Ve denilir: **أضرط** falan, falan ile; eğer onu hafife aldı ve onunla alay etti ise. Ve mesellerinden: ‘ **كانت منه كضرطة الأصم** ‘; eğer bir fiil yaptı ki ondan önce ve ondan sonra onun gibi bir fiil olmamış ise; onun için darb olunur; Ebû Zeyd söyledi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B7%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الضاد والطاء وما يثلثهما)
(ضطر) الضاد والطاء والراء كلمةٌ تدلُّ على ضِخَم. ويقولون: ويكون مع ذلك لُؤم. وقال أبو عُبيد: الضَّيطر: العظيم، وجمعه ضَيطارُون وضَياطِرة. وأنشد:‏
تعرَّضَ ضَيطارُو فُعَالةَ دوننا *** وما خَير ضَيطارٍ يقلِّب* مِسْطَحَا(1)‏
--------------ـــ
(1) البيت لمالك بن عوف النصري، كما سبق في حواشي (حمر، سطح)، وفعالة بالضم: كناية عن خزاعة.‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الضاد** ve **الطاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**ضطر**) **الضاد** ve **الطاء** ve **الراء**, iriliğe delâlet eden bir kelimedir. Ve derler ki: bununla birlikte alçaklık da olur. Ebû ʿUbeyd dedi: **الضَّيطر**: büyük; onun çoğulu **ضَيطارُون** ve **ضَياطِرة**’dir. Ve inşâd etti:‏
تعرَّضَ ضَيطارُو فُعَالةَ دوننا *** وما خَير ضَيطارٍ يقلِّب* مِسْطَحَا(1)‏
--------------ـــ
(1) Beyit, daha önce (حمر، سطح) haşiyelerinde geçtiği üzere Mâlik b. ʿAvf en-Naṣrî’nindir; ve **فعالة** (ḍamm ile): **خزاعة** hakkında kinayedir.‏

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B7%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الضَّوْطَرُ: العظِيمُ، وكذلك الضَّيْطَرُ والضَّيْطارُ، وقيل: هو الضَّخْمُ اللئيمُ، وقيل: الضَّيْطَرُ والضَّيْطَرَى الضخمُ الجَنْبينِ العظيمُ الاسْت، وقيل: الضَّيْطَرُ الضخمُ الجَنْبينِ العظيمُ الاسْت، وقيل: الضَّيْطَرُ العظيمُ من الرجالِ، والجمعُ ضَياطِرُ وضَياطِرةٌ وضَيْطارُونَ؛ وأَنشد أَبو عمرو لعَوْفِ بن مالك:
تَعَرَّضَ ضَيْطارُو فُعالَةَ دُونَنا،
وما خَيْرُ ضَيْطارٍ يُقَلِّبُ مِسْطَحَا؟
يقول: تَعَرَّضَ لنا هَؤُلاءِ القَوْمُ ليُقاتِلُونا ولَيْسوا بشيءٍ لأَنَّه لا سِلاَحَ معهم سوى المِسْطَح؛ وقال ابن بزي: البيت لمالك بن عوف النَّضْرِيّ. وفُعالةُ: كنايةٌ عن خُزاعةَ، وإِنما كَنَى هو وغيرُه عنهم بفُعالَة لكَونِهم حُلَفاءَ لِلّنبيّ، صلى الله عليه وسلم، يقول: ليس فيهم شيءٌ مما يَنْبَغِي أَن يكونَ في الرجالِ إِلاَّ عِظَمَ أَجْسامِهم، وليس لهم مع ذلك صَبْرٌ ولا جَلَدٌ، وأَيُّ خَيْرٍ عند ضَيْطارٍ سِلاحُه مِسْطَحٌ يُقَلِّبُه في يده؟ وقيل: الضَّيْطَرُ اللئيمُ؛ قال الراجز: صَاحِ أَلَمْ تَعْجَبْ لِذاكَ الضَّيْطَرِ؟ الجوهري: الضَّيْطَرُ الرجلُ الضخمُ الذي لا غَناءَ عِنْدَه، وكذلك الضَّوْطَرُ والضَّوْطَرَى. وفي حديث عليّ، عليه السلام: مَنْ يَعْذِرُني مِنْ هؤلاءِ الضَّياطِرةِ؟ هم الضَّخامُ الذين لا غَناءَ عندهم، الواحدُ ضَيْطارٌ، والياء زائدة، وقالوا ضَيَاطِرُون كأَنَّهم جَمَعُوا ضَيْطَراً على ضَياطِرَ جَمْعَ السلامةِ؛ وقول خِداش
بنِ زُهَير:
ونَرْكَبُ خَيْلاً لا هَوَادَةَ بَيْنَها،
وتَشْقَى الرِّماحُ بالضَّياطِرة الحُمْرِ
قال ابن سيده يجوز أَن يكونَ عَنَى أَن الرماحَ تَشْقَى بهم أَي أَنهم لا يُحْسِنون حَمْلَها ولا الطَّعْنَ بها، ويجوز أَن يكونَ على القَلْبِ أَي تَشقى الضياطرَةُ الحُمْرُ بالرماح يعني أَنَّهم يُقْتَلُون بها. والهَوادةُ: المُصالحَةُ والمُوادعةُ. والضَّيْطارُ: التاجرُ لا يَبْرحُ مكانَه.
وبَنُو ضَوْطَرى: حَيٌّ معروف، وقيل: الضَّوْطَرَى الحَمْقى، قال ابن سيده: وهو الصحيح. ويقال للقوم إِذا كانوا لا يَغْنون غَناءً: بَنُو ضَوطَرَى؛ ومنه قول جرير يُخاطبُ الفرزدقَ حين افتخر بعَقْرِ أَبيه غالب في معاقرة سُحَيم بن وُثَيلٍ الرِّياحِي مائةَ ناقة بموضع يقال له صَوْأَرٌ على مسيرة يوم من الكوفة، ولذلك يقول جرير أَيضاً:
وقد سرّني أَنْ لا تَعُدَّ مُجَاشِعٌ
من المَجْد إِلاَّ عَقْرَ نِيبٍ بصَوأَرِ
قال ابن الأَثير: وسببُ ذلك أَن غالباً نحرَ بذلك الموضعِ ناقةً وأَمَر أَنْ يُصْنعَ منها طعامٌ، وجعَلَ يُهْدُِي إِلى قومٍ من بني تميمٍ جِفاناً، وأَهْدَى إِلى سُحَيم جَفنةً فكفأَها، وقال: أَمُفتَقِرٌ أَنا إِلى طعامِ غالبٍ إِذا نَحرَ ناقَةً؟ فَنَحَرَ غالبٌ ناقتين فَنَحَرَ سُحيمٌ مثْلَهما، فنحر غالبٌ ثلاثاً فنَحر سُحَيمٌ مثلَهن، فعَمَدَ غالبٌ فَنَحَرَ ما ناقةٍ ونَكَلَ سُحَيْمٌ، فافتخر الفرزدقُ في شِعْره بكَرم أَبيه غالب فقال:
(* قوله: «فقال» يعني جريراً كما يفيده كلام المؤلف بعد). تَعُدُّون عَقْرَ النِّيبِ أَفْضَلَ مَجْدِكم،
بَني ضَوْطَرَى، لولا الكَمِيَّ المُقَنَّعا
يُريدُ: هَلاَّ الكَمِيَّ، ويروى: المُدَجَّجا، ومَعْنى تَعُدُّون تَجْعَلُون وتَحْسَبون، ولهذا عدَّاه إِلى مفعولين؛ ومثله قول ذي الرُّمَّة:أَشَمّ أَغَرّ أَزْهَر هِبْرِزِيّ،
يَعُدُّ القاصِدِينَ له عِيالا
قال: ومثله للكميت:
فأَنتَ النّدَى فيما يَنُوبُك والسَّدَى،
إِذا الخَوْدُ عَدّتْ عُقْبةَ القِدْر مالَها
قال: وعليه قول أَبي الطيب:
ولَو انَّ الحياةَ تَبْقَى لِحَيٍّ،
لَعَدَدْنا أَضَلَّنا الشُّجْعانا
قال: وقد يجوز أَن يكون تَعُدّون في بيت جرير من العدّ، ويكون على إِسقاط من الجار، تقديرُه تَعُدّون عقر النيب من أَفْضلِ مجدِكم، فلما أَسقط الخافض تَعَدّى الفعلُ فنَصب.
وأَبو ضَوْطَرَى: كُنْيَة الجُوع.

##### Türkçe

**الضَّوْطَرُ**: büyük olan; ve yine **الضَّيْطَرُ** ve **الضَّيْطارُ**; ve denildi: o, **الضَّخْمُ** (iri) **اللئيمُ** (alçak)tır; ve denildi: **الضَّيْطَرُ** ve **الضَّيْطَرَى** iki yanı iri, kalçası büyük olan iridir; ve denildi: **الضَّيْطَرُ** iki yanı iri, kalçası büyük olandır; ve denildi: **الضَّيْطَرُ** erkeklerden büyük olandır; çoğulu **ضَياطِرُ** ve **ضَياطِرةٌ** ve **ضَيْطارُونَ**dur; Ebû Amr, Avf b. Mâlik’ten şu beyti okudu:
تَعَرَّضَ ضَيْطارُو فُعالَةَ دُونَنا،
وما خَيْرُ ضَيْطارٍ يُقَلِّبُ مِسْطَحَا؟
Der ki: bize şu kavim karşı çıktı ki bizimle savaşsınlar; ve onlar bir şey değildir; çünkü onlarla birlikte **المِسْطَح**’tan başka silah yoktur; İbn Bezî dedi: beyit, Mâlik b. Avf en-Nadrî’nindir. Ve **فُعالةُ**: Huzâa’ya bir kinayedir; ancak o ve başkası onlardan **فُعالَة** ile kinaye yaptı; onların Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) müttefikler olmaları sebebiyle; der ki: onlarda erkeklerde bulunması gereken şeylerden hiçbir şey yoktur; ancak bedenlerinin büyüklüğü müstesna; bununla beraber onlarda sabır da yoktur, dayanıklılık da; ve silahı elinde çevirip durduğu bir **مِسْطَح** olan bir **ضَيْطار** yanında hangi hayır vardır? Ve denildi: **الضَّيْطَرُ** alçaktır; râciz dedi:
صَاحِ أَلَمْ تَعْجَبْ لِذاكَ الضَّيْطَرِ؟
Cevherî: **الضَّيْطَرُ** kendisinde fayda olmayan iri adamdır; ve yine **الضَّوْطَرُ** ve **الضَّوْطَرَى** da böyledir. Ali’nin (aleyhi’s-selâm) hadisinde: “Şu **الضَّياطِرةِ**’den beni kim mazur görür?” Onlar, kendilerinde fayda olmayan irilerdir; teki **ضَيْطارٌ**dur; **الياء** ziyadedir; ve **ضَيَاطِرُون** dediler; sanki **ضَيْطَراً**ı **ضَياطِرَ** üzerine, sağlam çoğul cem‘i olarak cem‘ etmişlerdir; ve Hıdâş b. Züheyr’in sözü:
ونَرْكَبُ خَيْلاً لا هَوَادَةَ بَيْنَها،
وتَشْقَى الرِّماحُ بالضَّياطِرة الحُمْرِ
İbn Sîde dedi: mızrakların onlarla **تَشْقَى** olmasını kastetmiş olması caizdir; yani onları taşımayı ve onlarla dürtmeyi iyi yapmazlar; ve kalb üzere olması da caizdir; yani kızıl **الضياطرَةُ** mızraklarla **تَشقى** olur; yani onlarla öldürülürler. Ve **الهَوادةُ**: barışma ve uzlaşmadır. Ve **الضَّيْطارُ**: yerinden ayrılmayan tüccardır.

Ve **بَنُو ضَوْطَرى**: bilinen bir kabiledir; ve denildi: **الضَّوْطَرَى** ahmaktır; İbn Sîde dedi: doğru olan budur. Ve kavme, bir fayda sağlamadıkları zaman, **بَنُو ضَوطَرَى** denir; bunun örneği, Cerîr’in, el-Ferezdak’a hitap ederek söylediği sözdür; o sırada (el-Ferezdak) babası Gâlib’in, Suhaym b. Vüseyl er-Riyâhî ile **معاقرة**sinde, Kûfe’den bir günlük mesafede **صَوْأَرٌ** denilen yerde yüz deveyi boğazlamasıyla övünmüştü; bu sebeple Cerîr ayrıca şöyle der:
وقد سرّني أَنْ لا تَعُدَّ مُجَاشِعٌ
من المَجْد إِلاَّ عَقْرَ نِيبٍ بصَوأَرِ
İbnü’l-Esîr dedi: bunun sebebi, Gâlib’in o yerde bir deve kesmesi ve ondan yemek yapılmasını emretmesi; ve Temîm oğullarından bir kavme **جِفاناً** hediye etmeye başlaması; ve Suhaym’a bir **جَفنةً** hediye etmesi, onun da onu devirmesi ve “Gâlib bir deve kestiğinde ben onun yemeğine muhtaç mıyım?” demesidir; bunun üzerine Gâlib iki deve kesti, Suhaym da onların benzerini kesti; Gâlib üç kesti, Suhaym da onların benzerini kesti; sonra Gâlib yüz deve kesti, Suhaym ise geri durdu; bunun üzerine el-Ferezdak şiirinde babası Gâlib’in cömertliğiyle övündü ve dedi:
(* Sözü: “فقال” yani Cerîr’i kasteder; müellifin bundan sonraki sözü bunu bildirir.)
تَعُدُّون عَقْرَ النِّيبِ أَفْضَلَ مَجْدِكم،
بَني ضَوْطَرَى، لولا الكَمِيَّ المُقَنَّعا
İster: “keşke **الكَمِيَّ**”; ve “**المُدَجَّجا**” diye de rivayet edilir. Ve **تَعُدُّون**’un manası: yaparsınız ve sayarsınız; bu yüzden onu iki mef‘ûle geçişli kıldı; bunun benzeri Zü’r-Rumme’nin sözü:
أَشَمّ أَغَرّ أَزْهَر هِبْرِزِيّ،
يَعُدُّ القاصِدِينَ له عِيالا
Dedi: ve bunun benzeri Kumeyt’indir:
فأَنتَ النّدَى فيما يَنُوبُك والسَّدَى،
إِذا الخَوْدُ عَدّتْ عُقْبةَ القِدْر مالَها
Dedi: ve bunun üzerine Ebû’t-Tayyib’in sözü:
ولَو انَّ الحياةَ تَبْقَى لِحَيٍّ،
لَعَدَدْنا أَضَلَّنا الشُّجْعانا
Dedi: ve Cerîr’in beytinde **تَعُدّون**’un saymadan (**العدّ**) olması da caizdir; ve cerin düşürülmesi üzere olur; takdiri: **تَعُدّون** **عقر النيب**’i **من أَفْضلِ مجدِكم** (mecdinizin en faziletinden) sayarsınız; cer edatı düşürülünce fiil geçişli oldu ve nasb etti.

Ve **أَبو ضَوْطَرَى**: açlığın künyesidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B7%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الضوطر، والضيطر، والضيطار: العظيم من الرجال. أو الضيطر: الرجل الضخم الذي لا غناء عنده وكذلك الضوطر والضوطري، قاله الجوهري. وقيل: هو الضخم اللئيم، قال الراجز: صاح ألم تعجب لذاك الضيطر وقيل: الضيطر، وقيل: الضيطر، والضيطري: الضخم الجنبين العظيم الآست، ج: ضياطرة، وضيطارون، وأنشد أبو عمرو لعوف بن مالك:
  تعرض ضيطارو فعالة دوننـا                      وما خير ضيطار يقلب مسطحا وقال ابن بري: البيت لمالك بن عوف النضري، وفعالة: كناية عن خزاعة، يقول: ليس فيهم شيء مما ينبغي أن يكون في الرجال إلا عظم أجسامهم، وليس لهم مع ذلك صبر ولا جلد، وأي خير عند ضيطار سلاحه مسطح يقلبه في يده? وفي حديث علي رضي الله عنه  من يعذرني من هؤلاء الضياطرة  هم الضخام الذين لا غناء عندهم، الواحد ضيطار، والياء زائدة، وقالوا ضياطرون، كأنهم جمعوا ضيطرا على ضياطر ووجمعوا ضياطر جمع السلامة. والضيطار: التاجر لا يبرح مكانه، كأنه لضخامته وثقله. والضيطري مقصورة، والضوطار: من يدخل السوق بلا رأس مال، فيحتال للكسب، نقله الصاغاني. وبنو ضوطري: الجوع. وحي هكذا في سائر النسخ.
 والصواب: وأبو ضوطري: كنية الجوع، وبنو ضوطري: حي معروف، كذا في المحكم. وقال أيضا: وقيل: الضوطري: الحمقي، قال: وهو الصحيح. قال: ويقال للقوم إذا كانوا لا يغنون غناء: بنو ضوطري، ومنه قول جرير يخاطب الفرزدق حين افتخر بعقر أبيه غالب في معاقرة سحيم بن وثيل الرياحي مائة ناقة بموضع يقال له صوأر، على مسيرة يوم من الكوفة، ولذلك يقول جرير أيضا:
  وقد سرني أن لا تعد مجاشـع                      من المجد إلا عقرنيب بصوأر

  وقال ابن الأثير: وسبب ذلك أن غالبا نحر بذلك الموضع ناقة، وأمر أن يصنع منها طعام، وجعل يهدي إلى قوم من بني تميم جفانا، وأهدى إلى سحيم جفنة فكفأها، وقال: أمفتقر أنا إلى طعام غالب إذا نحر ناقة? فنحر غالب ناقتين، فنحر سحيم مثلهن، فعمد غالب فنحرمائة ناقة، ونكل سحيم، فافتخر الفرزدق في شعره بكرم أبيه غالب فقال:
  تعدون عقر النيب أفضل مجدكمبني ضوطري لولا الكمي المقنعا يريد: هلا الكمي، ويروى المدججا، ومعنى تعدون: تجعلون وتحبسون، ولهذا عداه إلى مفعولين.

##### Türkçe

**الضوطر** ve **الضيطر** ve **الضيطار**: erkeklerden büyük olan. Yahut **الضيطر**: yanında bir fayda bulunmayan iri adam; yine bunun gibi **الضوطر** ve **الضوطري**; bunu el-Cevherî söylemiştir. Ve denildi: o, iri (fakat) alçak (kimsedir); recez söyleyen dedi ki: “Sahib! Şu **الضيطر**’a şaşmadın mı?” Ve denildi: **الضيطر**; ve denildi: **الضيطر**; ve **الضيطري**: iki yanı iri, kalçası büyük olan iri; çoğulu: **ضياطرة** ve **ضيطارون**. Ebû Amr, Avf b. Mâlik’ten şu beyti okudu:
  “Bizim karşımızda bir **ضيطارو** (ve) **فعالة** ortaya çıkar;
  düz bir şeyi çevirip duran bir **ضيطار**’da ne hayır var?”

İbn Berrî dedi: Beyit, Mâlik b. Avf en-Nadrî’nindir; **فعالة**: Huzâa’ya kinayedir. Diyor ki: Onlarda, erkeklerde bulunması gereken şeylerden, bedenlerinin büyüklüğü dışında hiçbir şey yoktur; bununla beraber onlarda sabır da dayanıklılık da yoktur. Ve silahı düz bir (şey) olup onu elinde çevirip duran bir **ضيطار**’da hangi hayır vardır? Ali رضي الله عنه hadîsinde: “Şu **الضياطرة**’dan beni kim mazur görür?” (buyurmuştur). Onlar, yanında fayda bulunmayan irilerdir; tekili **ضيطار**’dır; **الياء** ziyadedir. Ve **ضياطرون** dediler; sanki **ضيطرا**’yı **ضياطر** üzerine cem etmişler ve **ضياطر**’ı da sağlam çoğul cem‘iyle cem etmişlerdir. Ve **الضيطار**: yerinden ayrılmayan tüccar; sanki iriliği ve ağırlığı sebebiyle. Ve **الضيطري** maksûredir. Ve **الضوطار**: sermayesiz olarak pazara giren, sonra kazanç için hileye başvuran; bunu es-Sâğânî nakletti. Ve **بنو ضوطري**: açlık. Ve bu, bütün nüshalarda böylece(=bu şekilde)dir.

Ve doğrusu: “Ve **أبو ضوطري**: açlığın künyesidir; ve **بنو ضوطري**: bilinen bir kabiledir”; el-Muhkem’de böyle(ce)dir. Yine dedi: Ve denildi: **الضوطري**: ahmak; dedi: ve o doğrudur. Dedi: Kavme, fayda sağlamaz olduklarında: **بنو ضوطري** denir. Ondan, Cerîr’in, el-Ferazdak’a hitap ederek söylediği söz(ler)dir; (el-Ferazdak) babası Gâlib’in, er-Riyâhî Sühaym b. Vethîl ile “صوأر” denilen yerde yüz deve boğazlama yarışmasında övünmüştü; (bu yer) Kûfe’den bir günlük mesafe üzerinedir. Bu sebeple Cerîr ayrıca şöyle der:
  “Ve beni sevindirdi ki, Mecâşi‘’i saymayasın;
  şandan (say)ma, ancak ‘صوأر’deki benim deve boğazlamamı.”

İbnü’l-Esîr dedi: Bunun sebebi şudur: Gâlib o yerde bir deve kesti ve ondan yemek yapılmasını emretti; Temîm oğullarından bir kavme büyük kaplar gönderip durdu; Sühaym’e de bir büyük kap gönderdi, o da onu devirdi ve dedi: “Gâlib’in, bir deve kestiğinde (yaptığı) yemeğine muhtaç mıyım ben?” Bunun üzerine Gâlib iki deve kesti; Sühaym de onların benzerlerini kesti. Derken Gâlib yüz deve kesmeye yöneldi; Sühaym ise geri durdu. Bunun üzerine el-Ferazdak, şiirinde babası Gâlib’in cömertliğiyle övündü ve dedi ki:
  “Deve boğazlamayı, şanınızın en faziletlisi sayarsınız;
  ey **بني ضوطري**! eğer **الكمي المقنعا** olmasaydı.”

İster: “هلا الكمي”; ve “المدججا” diye de rivayet olunur. Ve **تعدون**’un manası: “yaparsınız” ve “hapsedersiniz”dir; bu yüzden onu iki mef‘ûle geçişli kılmıştır.
