# ضعع (ض-ع-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%B9%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - ع - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والضاد
)ع ض، ض ع( عض: العَضُّ بالأسنان والفعل منه عَضَضْتُ أنا وعَضَّ يَعَضُّ. وتقول: كلب عَضُوضٌ وفَرسٌ عَضُوضٌ.
وتقولُ: برئت إليك من العِضاض والنَّفار والخِراط والحِران والشِّماس.
والعِضُّ: الرجل السِّيء الخُلُق، قال:
ولم أكُ عِضّاً في النَّدامَى مُلَوَّمَا
والجمع أعضاض. والعُضُّ: الشَّجر الشَّائِكُ، وبَنُو فُلان مُعِضُّون أي يرْعون العُضَّ. وإبلٌ مُعضَّة: ترعاه، وشارِسة ترْعى الشِّرْس، وهو ما صَغُر من شجر الشَّوْك.
والعُضُّ: النَّوى المرضُوخ تُعلَفه الإبلُ، قال الأغشي: من شراةِ الهِجَان صلَّبَها العُضُّ وَرَعْي الحِمى وطولُ الحِيالِ وطُولُ الحيال ألاَّ تحمِل الناقةُ. والتَّعضُوض: ضربٌ من التَّمْر أسودُ شديد الحلاوة. موطِنُه هَجَرُ وقُراها.
ضع: الضَّعْضَعَة: الخضوع والتذلُّل. وضَعْضَعَهُ الهَمُّ فَتَضَعْضَعَ، قال أبو ذُؤيب:
وتَجلُّدي للشامتـينَ أُرِيهُـمُـو		أَنِّي لريْبِ الدَّهْرِ لا أَتَضَعْضَعُ
وفي الحديث: "ما تَضَعْضَعَ امْرؤٌ لاخر يُريدُ به عرض الدنيا إلاَّ ذهب ثُلُثا دِينِهِ" يعني خَضَعَ وذَلَّ.

##### Türkçe

باب العين والضاد
)ع ض، ض ع( **عض**: **العَضُّ** dişlerle ısırmadır; fiil ondan: **عَضَضْتُ** (ben) ve **عَضَّ يَعَضُّ**. Ve dersin ki: **كلب عَضُوضٌ** ve **فَرسٌ عَضُوضٌ**.

Ve dersin ki: **برئت إليك من العِضاض والنَّفار والخِراط والحِران والشِّماس**.

**والعِضُّ**: kötü huylu adam; dedi ki:
ولم أكُ **عِضّاً** في النَّدامَى مُلَوَّمَا
Çoğulu **أعضاض**. **والعُضُّ**: dikenli ağaç; ve **بَنُو فُلان مُعِضُّون** yani **العُضَّ** otlarlar. Ve **إبلٌ مُعضَّة**: onu otlar; ve (de) sert (develer), **الشِّرْس** otlar; o da diken ağacından küçük olan şeydir.

**والعُضُّ**: ezilmiş çekirdek; develere yem yapılır. **قال الأغشي**: من شراةِ الهِجَان صلَّبَها **العُضُّ** وَرَعْي الحِمى وطولُ الحِيالِ وطُولُ الحيال ألاَّ تحمِل الناقةُ. **والتَّعضُوض**: siyah, çok tatlı bir tür hurma. Yurdu **هَجَرُ** ve köyleridir.

**ضع**: **الضَّعْضَعَة**: boyun eğme ve alçalma. **وضَعْضَعَهُ** keder, böylece **فَتَضَعْضَعَ**; **قال أبو ذُؤيب**:
وتَجلُّدي للشامتـينَ أُرِيهُـمُـو		أَنِّي لريْبِ الدَّهْرِ لا أَتَضَعْضَعُ
Ve hadiste: "ما تَضَعْضَعَ امْرؤٌ لاخر يُريدُ به عرض الدنيا إلاَّ ذهب ثُلُثا دِينِهِ" yani boyun eğdi ve alçaldı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

قال ابن الأعرابي: الضَعُّ: رياضة البعير. وقال ثعلب: هو أن تقول له ضَعْ ليتأدَّب.

##### Türkçe

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الضَعُّ**: devenin terbiye edilmesidir. Sa‘leb dedi: o, ona “**ضَعْ**” demendir; tâ ki edeplensin.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الضَّعْضَعةُ: الخُضُوعُ والتذلُّلُ. وقد ضَعْضَعه الأَمر فَتَضَعْضَعَ؛ قال أَبو ذؤيب:
وتَجَلُّدِي للشامِتِينَ أُرِيهِمُ
أنّي لِرَيْبِ الدَّهْرِ لا أَتَضَعْضَعُ
وفي الحديث: ما تَضَعْضَعَ امرؤٌ لآخَرَ يريد به عَرَضَ الدنيا إِلاَّ ذهَب ثُلثَا دينِه، يعني خضَع وذَلَّ، وضَعْضَعَه الدهرُ. وفي حديث أَبي بكر، رضي الله عنه، في إِحدى الروايتين: قد تَضَعْضَعَ بهم الدهرَ فأَصْبَحُوا في ظُلُماتِ القُبُور أَي أَذلّهم. والضَّعْضاعُ: الضعِيفُ من كل شيء. يقال: رجل ضَعْضاعٌ أَي لا رأْيَ له ولا حزم، وكذلك الضَّعْضَعُ وهو مقصور منه. وتَضَعْضَعَ الرجل: ضَعُفَ وخفّ جسمه من مرض أَو حزن. وتَضَعْضَعَ ماله: قلّ. وتضعضع أَي افتقر، وكأَنَّ أَصل هذا من ضَعَّ. وضَعْضَعَه أَي هدَمه حتى الأَرض. وتَضَعْضَعَت أَركانُه أَي اتَّضَعَت. والعرب تسمي الفقير مُتَضَعْضِعاً. قال ابن الأَعرابي: الضَّعُّ راياضةُ البعير والناقةِ وتأْديبهُما إِذا كانا قضيبين؛ وقال ثعلب: هو أَن يقال له ضَعْ ليتأَدّب.

##### Türkçe

**الضَّعْضَعةُ**: boyun eğme ve alçalma. Ve iş onu **ضَعْضَعه** etti de o da **فَتَضَعْضَعَ** oldu; Ebû Züeyb dedi ki:
وتَجَلُّدِي للشامِتِينَ أُرِيهِمُ
أنّي لِرَيْبِ الدَّهْرِ لا أَتَضَعْضَعُ
Ve hadiste: Bir kimse, dünya menfaatini isteyerek bir başkasına **ما تَضَعْضَعَ** etmez ki ancak dininin üçte ikisi gider; yani boyun eğdi ve alçaldı; ve zaman onu **وضَعْضَعَه** etti. Ebû Bekir’in, Allah ondan razı olsun, iki rivayetten birinde olan hadisinde: Zaman onları **قد تَضَعْضَعَ** etti de sabahladılar kabirlerin karanlıklarında; yani onları alçalttı. Ve **الضَّعْضاعُ**: her şeyden zayıf olan. Denir: **رجل ضَعْضاعٌ**; yani onun görüşü yoktur ve azmi yoktur; ve yine **الضَّعْضَعُ**; o, ondan kısaltılmıştır. Ve **تَضَعْضَعَ الرجل**: zayıfladı ve bedeni, hastalıktan yahut hüzünden hafifledi. Ve **تَضَعْضَعَ ماله**: azaldı. Ve **تضعضع**: yani fakirleşti; ve sanki bunun aslı **ضَعَّ**’dandır. Ve **وضَعْضَعَه**: yani onu yere kadar yıktı. Ve **تَضَعْضَعَت أَركانُه**: yani **اتَّضَعَت**. Ve Araplar fakire **مُتَضَعْضِعاً** adını verir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الضَّعُّ**; deve ile dişi devenin, ikisi de taze iken, terbiye edilmesi ve eğitilmesidir; Sa‘leb dedi: o, ona **ضَعْ** denilmesidir ki edeplensin.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ض ع ع * * ضَعْضَعَهُ * هدمه حتى الأرض و * تَضَعْضَعَتْ * أركانه * اتَّضَعَت * و * ضَعْضَعَهُ * الدهر * فَتَضَعْضَعَ * أي خضع وذل وفي الحديث ﴿ما تضعضع امرؤ لآخر يُريد به عرض الدنيا إلا ذهب ثلثا دينه﴾

##### Türkçe

* ض ع ع * **ضَعْضَعَهُ**: onu yıktı, ta yere kadar; ve **تَضَعْضَعَتْ**: onun direkleri (temelleri) çöktü; **اتَّضَعَت**: alçaldı; ve **ضَعْضَعَهُ**: onu zaman (dehr) ezdi; böylece **فَتَضَعْضَعَ**: yani boyun eğdi ve zelil oldu. Hadiste: ﴿**ما تضعضع** bir kimse, dünya malından bir payı istemekle, bir başkasına (karşı) alçalmaz ki, ancak dininin üçte ikisi gider.﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الضعضاع: الضعيف من كل شيء، نقله الجوهري. هو أيضا: الرجل بلا رأي وحزم، يقال: رجل ضعضاع كالضعضع، وهو مقصور منه نقله الجوهري. وضعاضع، بالضم: جبيل صغير عنده حبس كبير يجتمع فيه الماء، كما في العباب. قال ابن الأعرابي: الضع: تأديب الناقة والجمل، ونص الصحاح عنه: رياضة البعير، ونص النوادر: رياضة البعير والناقة وتأديبهما، إذا كانا قضيبين، أو هو أن يقول له، وفي الصحاح: أن تقول له، وفي اللسان: أن يقال له: ضع، ليتأدب، قاله ثعلب. وضعضعه، أي البناء: هدمه حتى الأرض، كما في الصحاح. وتضعضع الرجل: خضع وذل مطاوع ضعضعه الدهر، ومنه الحديث:  من تضعضع لغني لغناه ذهب ثلثا دينه  . تضعضع: افتقر، والصاد لغة فيه، عن أبي سعيد، وقد تقدم، والعرب تسمي الفقير متضعضعا؛ وكأن أصل هذا من: ضع، وقال أبو ذؤيب:
  وتجلدي للشـامـتـين أريهـم                      أني لريب الدهر لا أتضعضع أي: لا أتكسر للمصيبة، فتشمت بي الأعداء. ومما يستدرك عليه: تضعضع به الدهر، أي أذله، والصاد لغة. وتضعضع: ضعف، وخف جسمه من مرض أو حزن. وتضعضع ماله، أي قل. وتضعضعت أركانه، أي اتضعت. والضعضعة: الشدة والخضوع.

##### Türkçe

**الضعضاع**: her şeyden zayıf olan; bunu el-Cevherî nakletti. O ayrıca: görüş ve azim olmaksızın adamdır; “**رجل ضعضاع** **كالضعضع**” denir; o, ondan kısaltılmıştır; bunu el-Cevherî nakletti. Ve **وضعاضع**, zamme ile: yanında suyun toplandığı büyük bir haps (havuz) bulunan küçük bir tepecik; **العباب**’da olduğu gibi. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الضع**: dişi deve ile erkek devenin terbiye edilmesi; **الصحاح**’ın ondan nakli: devenin alıştırılması; **النوادر**’in metni: deve ile dişi devenin alıştırılması ve ikisinin terbiye edilmesi; ikisi **قضيبين** oldukları zaman; yahut ona söylemendir; ve **الصحاح**’ta: ona söylemendir; ve **اللسان**’da: ona “**ضع**” denilmesidir, terbiye olsun diye; bunu Sa‘leb söyledi. Ve **وضعضعه**, yani bina: onu yere kadar yıktı; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **تضعضع الرجل**: boyun eğdi ve zelil oldu; zamanın onu **ضعضعه** etmesinin mutâvi‘idir; bundan hadis: “**من تضعضع لغني لغناه ذهب ثلثا دينه**”. **تضعضع**: fakirleşti; **الصاد** onda bir dildir; Ebû Sa‘îd’den; ve daha önce geçti; Araplar fakire **متضعضعا** adını verir; sanki bunun aslı **ضع**’dandır. Ebû Züeyb dedi:

  وتجلدي للشـامـتـين أريهـم                      أني لريب الدهر لا أتضعضع

yani: musibete karşı kırılmam; böylece düşmanlar benimle sevinmesin. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **تضعضع به الدهر**; yani onu zelil etti; **الصاد** bir dildir. Ve **تضعضع**: zayıfladı; hastalık veya hüzünden bedeni hafifledi. Ve **تضعضع ماله**: yani azaldı. Ve **تضعضعت أركانه**: yani **اتضعت**. Ve **الضعضعة**: şiddet ve boyun eğiştir.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَعَّ
ضَعَّ U ( n. ac. ضَعّ 1 ),
a.  Broke in, trained ( camel ).

##### Türkçe

ضَعَّ
ضَعَّ U (mastarı: **ضَعّ** 1),
a. (deveyi) alıştırdı, eğitti.
