# ضعف (ض-ع-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%B9%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Katlanmış deri demektir

- Harfler: ض - ع - ف
- Kur'an'da: 52 geçiş · 45 ayet · 34 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (34)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [اسْتُضْعِفُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8F%D8%B6%D9%92%D8%B9%D9%90%D9%81%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | اسْتُفْعِلُوا | Zayıf görüldüler | 5 | 5 | [7:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/7:75.md) |
| [ضَعِيفًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D8%B6%D9%8E%D8%B9%D9%90%D9%8A%D9%81%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Zayıf | 4 | 4 | [2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/2:282.md) |
| [ضِعْفَيْنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D8%B6%D9%90%D8%B9%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%90.md) | فِعْلَيْنِ | İki kat | 3 | 3 | [2:265](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/2:265.md) |
| [أَضْعَافًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B6%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%8B%D8%A7.md) | أَفْعَالًا | Kat kat | 2 | 2 | [2:245](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/2:245.md) |
| [الضُّعَفَاءُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B6%D9%8F%D9%91%D8%B9%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8F.md) | الْفُعَلَاءُ | Zayıflar | 2 | 2 | [14:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/14:21.md) |
| [ضَعْفًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D8%B6%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%81%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Zayıflık | 2 | 2 | [8:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/8:66.md) |
| [ضَعْفٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D8%B6%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%81%D9%8D.md) | فَعْلٍ | Zayıflık | 2 | 1 | [30:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/30:54.md) |
| [ضِعْفًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D8%B6%D9%90%D8%B9%D9%92%D9%81%D9%8B%D8%A7.md) | فِعْلًا | Kat | 2 | 2 | [7:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/7:38.md) |
| [فَيُضَاعِفَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%B6%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%90%D9%81%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَيُفَاعِلَهُ | Onu katlaması sebebiyle | 2 | 2 | [2:245](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/2:245.md) |
| [وَالْمُسْتَضْعَفِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B6%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | وَالْمُسْتَفْعَلِينَ | Ve zayıf görülenler | 2 | 2 | [4:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/4:75.md) |
| [يُضَاعَفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B6%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8E%D9%81%D9%8F.md) | يُفَاعَلُ | Katlanır | 2 | 2 | [11:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/11:20.md) |
| [يُضَاعَفْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B6%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8E%D9%81%D9%92.md) | يُفَاعَلْ | Katlanır | 2 | 2 | [25:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/25:69.md) |
| [أَضْعَفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B6%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%81%D9%8F.md) | أَفْعَلُ | Daha zayıf | 1 | 1 | [72:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/72:24.md) |
| [اسْتَضْعَفُونِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B6%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | اسْتَفْعَلُونِي | Beni zayıf gördüler | 1 | 1 | [7:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/7:150.md) |
| [الضُّعَفَاءِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B6%D9%8F%D9%91%D8%B9%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%90.md) | الْفُعَلَاءِ | Zayıflar | 1 | 1 | [9:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/9:91.md) |
| [الضِّعْفِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B6%D9%90%D9%91%D8%B9%D9%92%D9%81%D9%90.md) | الْفِعْلِ | Kat | 1 | 1 | [34:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/34:37.md) |
| [الْمُسْتَضْعَفِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B6%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْمُسْتَفْعَلِينَ | Zayıf görülenler | 1 | 1 | [4:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/4:98.md) |
| [الْمُضْعِفُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D8%B6%D9%92%D8%B9%D9%90%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | الْمُفْعِلُونَ | Katlayanlar | 1 | 1 | [30:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/30:39.md) |
| [ضَعُفَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D8%B6%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%81%D9%8E.md) | فَعُلَ | Zayıf oldu | 1 | 1 | [22:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/22:73.md) |
| [ضَعُفُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D8%B6%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%81%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعُلُوا | Zayıf oldular | 1 | 1 | [3:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/3:146.md) |
| [ضُعَفَاءُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D8%B6%D9%8F%D8%B9%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8F.md) | فُعَلَاءُ | Zayıflar | 1 | 1 | [2:266](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/2:266.md) |
| [ضِعَافًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D8%B6%D9%90%D8%B9%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%8B%D8%A7.md) | فِعَالًا | Zayıflar | 1 | 1 | [4:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/4:9.md) |
| [ضِعْفٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D8%B6%D9%90%D8%B9%D9%92%D9%81%D9%8C.md) | فِعْلٌ | Kat | 1 | 1 | [7:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/7:38.md) |
| [ضِعْفَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D8%B6%D9%90%D8%B9%D9%92%D9%81%D9%8E.md) | فِعْلَ | Kat | 1 | 1 | [17:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/17:75.md) |
| [مُسْتَضْعَفُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B6%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | مُسْتَفْعَلُونَ | Zayıf görülenler | 1 | 1 | [8:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/8:26.md) |
| [مُسْتَضْعَفِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B6%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | مُسْتَفْعَلِينَ | Zayıf görülenler | 1 | 1 | [4:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/4:97.md) |
| [مُضَاعَفَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B6%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | مُفَاعَلَةً | Katlanan | 1 | 1 | [3:130](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/3:130.md) |
| [وَأَضْعَفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B6%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%81%D9%8F.md) | وَأَفْعَلُ | Ve daha zayıf | 1 | 1 | [19:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/19:75.md) |
| [وَضِعْفَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B6%D9%90%D8%B9%D9%92%D9%81%D9%8E.md) | وَفِعْلَ | Ve kat | 1 | 1 | [17:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/17:75.md) |
| [يَسْتَضْعِفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B6%D9%92%D8%B9%D9%90%D9%81%D9%8F.md) | يَسْتَفْعِلُ | Zayıf görür | 1 | 1 | [28:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/28:4.md) |
| [يُسْتَضْعَفُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B6%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُسْتَفْعَلُونَ | Zayıf görülürler | 1 | 1 | [7:137](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/7:137.md) |
| [يُضَاعِفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B6%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%90%D9%81%D9%8F.md) | يُفَاعِلُ | Katlar | 1 | 1 | [2:261](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/2:261.md) |
| [يُضَاعِفْهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B6%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%90%D9%81%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | يُفَاعِلْهَا | Onu katlar | 1 | 1 | [4:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/4:40.md) |
| [يُضَاعِفْهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B6%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%90%D9%81%D9%92%D9%87%D9%8F.md) | يُفَاعِلْهُ | Onu katlar | 1 | 1 | [64:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/64:17.md) |

## Mücavir kökler — 93 mücavir (300 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B6.md) — 4 ortak ayet · G² 30 · Kırpıntı demektir
2. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 9 ortak ayet · G² 24 · Yaşlı adamdır
3. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 5 ortak ayet · G² 17 · Kadınlar
4. [ربو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 15 · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…
5. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 26 ortak ayet · G² 15 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
6. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 13 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
7. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 9 ortak ayet · G² 12 · Su yosunudur
8. [مأه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%A3%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Yüz
9. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 11 · Biribirini kesen yoldur
10. [ذرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Zerre toz demektir
11. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 17 ortak ayet · G² 9 · Kevn, tepe demektir
12. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Onların malları
13. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · “Yavru” demektir
14. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Granit taş demektir
15. [خفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Huff : Devenin kopmuş toynağı demektir
16. [لدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Katın
17. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Sağanak yağmur demektir
18. [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
19. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Rical ayak demektir
20. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
21. [وسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Sunv’a” tas demektir
22. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
23. [ورث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…
24. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · İki yüzlüler
25. [أوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Eveye kuş yuvası demektir
26. [لعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Dışlama
27. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
28. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
29. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
30. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Ateş demektir
31. [كرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Üzüm salkımıdır
32. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Emam ön demektir
33. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
34. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
35. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
36. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Yumruk demektir
37. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Veli arka demektir
38. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Zalimler
39. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 7 ortak ayet · G² 3 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
40. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
41. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 15 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
42. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Oğullar
43. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
44. [فرعون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Firavun
45. [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Sütle dolu memedir
46. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
47. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 9 ortak ayet · G² 3 · Dağın sivri noktası demektir
48. [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
49. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
50. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Az
51. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 10 ortak ayet · G² 2 · Ribve, tümsek demektir
52. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Beraber
53. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
54. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
55. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Kesr(sin ile) kırık demektir
56. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
57. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
58. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
59. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Su birikintisidir
60. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ekel pas demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%B9%D9%81/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ضعف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [وهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%86.md), [عجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%B2.md), [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) |
| Zıt Kök | قوو |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin bükülüp katlanması, çift kat kılınması veya basınca dayanamayıp direncinin kırılması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın ontolojik kırılganlığı, baskı altında tutulanların konumu ve ilahi lütufta karşılığın katlanarak çoğalması |
| Çekirdek Özet 3 | Güç dengesizliklerinin sosyolojik analizi ve adaletin katlanarak çoğalan karşılıklarla tesisi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca eksiklik ve acizlik sayıp katlama ve çoğaltma anlam katmanını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ضع | Alçalma, bükülme, basılma ve yer seviyesine inme hareketini ifade eder; [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) kökünde nesnenin aşağı konulması, [ضعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%88.md) kökünde ise cılız ve yere yakın bitki yapısı bu çekirdeğin alçalma ve zayıflama boyutunu yansıtır | ف | Ağız, kenar ve dışa açılma imgesi eklenerek bükülme ve katlanma hareketinin kat kat dışa vurumu veya bünyedeki dirençsizliğin görünür hale gelmesi sağlanmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ض | Bitki veya olta imgesinin yoğunlaşmış türevi; baskı altında ezilme, sıkışma, bükülme | Kuvvet ve basınca maruz kalarak kendi içine kıvrılmayı ve eğilmeyi temsil eder |
| ع | Göz; kaynak, açığa çıkma, odaklanma | Bünyenin özündeki durumu ve dış etkilere maruz kalan merkezi niteliği imler |
| ف | Ağız; açıklık, kenar, dökülme | Katlanmanın dış hatlarını veya direncin kenarlardan dağılarak zaafa uğramasını gösterir |
| ضعف | Baskı altında katlanıp ikiye bükülme veya çift kat oluşturma | Dış bir etkinin nesneyi bükerek ya direncini kırması ya da onu katlayarak bir misli daha eklemesi hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin bükülüp katlanması, kat kat yapılmış zırh ve derinin ikiye kıvrılarak mukavemetinin değişmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında iki kat dizilmiş inci gerdanlığı nitelemek üzere bu kökü kullanır: وعالين مضعوفا وفردا سموطه / جمان ومرجان يشك المفاصلا |
| Erken Arapça kullanım | Arrâm'ın dilinde nefsin zayıflığını ve kırılganlığını anlatan şiir şahidi erken dönem kullanımını belgeler: أيا نفس قد فرطت وهي قريبة / وأبليت ما تبلى النفوس الضعائف |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça ضعف kökü, Sami dillerinde belirgin bir ikili kutupsallık gösteren morfolojik bir gelişime sahiptir. Erken dönem Semitik yapılarda bükme, ikiye katlama ve gevşeme matrisiyle ilişkili köklerle kesişir. Klasik Arapça sözlükbilimcileri kökün iki temel aslı olduğunu belirtir: İlki kuvvetin zıddı olan güçsüzlük, gevşeklik ve bükülgenlik; ikincisi ise bir nesneye kendi denginin eklenmesiyle oluşan katlama ve çoğalmadır. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde bu semantik ayrışmanın doğrudan fonetik eşdeğerinden ziyade, bükülme ve basınca uğrama anlamı taşıyan köklerle kavramsal paralellik kurulur. Arapçada kök, hem ontolojik ve fiziki takatsizliği hem de aritmetiksel ve geometrik çoğalmayı aynı kök morfeminde tutarak özgün bir soyutlama düzeyine ulaşmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Katlama ve direncin kırılması | Bükülen bir derinin kat oluşturması gibi, bir varlığın ya direnci kırılıp zayıflar ya da ikiye katlanıp artar | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Bükülme ve ezilme semantik kökü | Güçten düşme ve çiftleme kavramlarının katlanma eylemi üzerinden geliştiği ortak Sami anlambilim alanı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik katmanda kanıtlanmış güvenilir bir dış bağ tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ضعف | Anlamlı | Katlama, zayıflık | Kuvvetin zıddı olmak veya bir mislini ekleyerek katlamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [ضفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B9.md) | Anlamlı | Pisleme, dışkılama | Hayvanın veya kuşun dışkısını bırakması, pisliğini atması | Kur'an'da geçmez |
| [عضف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D9%81.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı |
| [عفض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D8%B6.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı |
| [فضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%B9.md) | Anlamlı | Taşma, suyun yayılması | Suyun dolup taşması veya bir durumun açığa çıkması | Kur'an'da geçmez |
| [فعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D8%B6.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ضعف | Merkez | Bükülme, güçsüzlük, katlanma | Direncin kırılması veya mislinin eklenmesiyle kat oluşturma | Bünyevi eksilme ile sayısal çoğalmayı bünyesinde birleştiren kök |
| [وهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%86.md) | Komşu | Gevşeklik, içsel zaaf | Bünyenin iç bağlarının gevşemesi ve direncin içten çözülmesi | ضعف baskıyla bükülmeyi bildirirken, [وهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D9%86.md) iç bağların çürümesini anlatır |
| [عجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%B2.md) | Komşu | Yetersizlik, geride kalma | Gücün hedeflenen eylemi gerçekleştirmeye yetişememesi | ضعف kudret azlığı iken [عجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%B2.md) amaca ulaşamama ve sonuca varamamadır |
| [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) | Komşu | Boyun eğme, ram olma | Direncin dış baskı karşısında iradi ya da gayriiradi kırılması | ضعف takatsizlik hali iken [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) itaat ve aşağılık konumudur |
| قوو | Zıt | Kuvvet, dayanıklılık, direnç | Bükülmeye ve basınca karşı koyan içsel ve dışsal kudret | Kökün birinci anlam ekseninin doğrudan karşıtıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ضعف | Zaaf ve katlama | Güçsüzlük, dirençsizlik ve bir şeyin misliyle artırılması | Kesin |
| Latince | Debilitas / Duplicatio | Güçsüzlük / İki katına çıkarma | Zaaf ve katlama anlamlarını ayrı ayrı karşılar, tek kökte birleştirmez | Güçlü |
| İngilizce | Weakness / Multiplication | Zayıflık / Katlanarak çoğalma | Fiziki yetersizliği ve matematiksel katlamayı farklı sözcüklerle ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Schwäche / Verdoppelung | Zayıflık / İkiye katlama | Hem bedensel-zihinsel gevşekliği hem de sayısal çoğalmayı kapsar | Güçlü |
| Fransızca | Faiblesse / Dédoublement | Güçsüzlük / İki kat kılma | İktidarsızlık ve katlanarak artma yönlerini ayrı morfemlerle kurar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Bedenî ve zihnî acizlik | İnsanın ontolojik kırılganlığı | Yaratılışın yetersizliği, hukuki işlem yapamama hali; Bakara [2:282](https://lisan.digital/tr/ayet/2:282.md), Nisâ [4:28](https://lisan.digital/tr/ayet/4:28.md), Rûm [30:54](https://lisan.digital/tr/ayet/30:54.md) |
| Sosyo-politik ezilmişlik | İstiz'af, tahakküm altında kalma | Firavun veya mütekebbirler karşısında güçsüz bırakılanlar; Nisâ [4:75](https://lisan.digital/tr/ayet/4:75.md), A'râf [7:75](https://lisan.digital/tr/ayet/7:75.md), Kasas [28:5](https://lisan.digital/tr/ayet/28:5.md) |
| Askerî ve stratejik güç dengesi | Sayısal ve fiziki direnç farkı | Müminlerin savaş gücündeki takatsizlik ve sabır nispeti; Enfâl [8:66](https://lisan.digital/tr/ayet/8:66.md) |
| Amellerin ve mükâfatın katlanması | İlahi lütuf ile kat kat artış | İnfakın ve hayrın bereketlendirilerek çoğaltılması; Bakara [2:245](https://lisan.digital/tr/ayet/2:245.md), Bakara [2:261](https://lisan.digital/tr/ayet/2:261.md), Hadîd [57:11](https://lisan.digital/tr/ayet/57:11.md) |
| Azabın ve cezanın katlanması | Sorumluluğa bağlı çifte ceza | Haktan saptıran önderlerin ve hıyanetin cezalandırılması; A'râf [7:38](https://lisan.digital/tr/ayet/7:38.md), İsrâ [17:75](https://lisan.digital/tr/ayet/17:75.md), Ahzâb [33:68](https://lisan.digital/tr/ayet/33:68.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnsanın kudreti ve kesb nazariyesi | İnsanın yaratılıştan zayıf olması karşısında ilahi kudretin mutlaklığı | İnsani fiillerin sınırlılığı ve kulun istitaat zaafı |
| Fıkıh | Ehliyet teorisi ve hacr | Borçlanmada veya hukuki tasarrufta zayıf olanın veli aracılığıyla korunması | Hukuki ehliyetin noksanlığı ve borçlanma yetersizliği |
| Tefsir | İstiz'af ve istikbar diyalektiği | Yeryüzünde ezilenlerin önder kılınması vaadinin sosyolojik ve ilahi boyutu | Zulme maruz kalan mustaz'afların kurtuluş vaadi |
| Hadis | Rivayet tenkidi ve râvi dereceleri | Râvinin hıfz ve adaletindeki zaaf sebebiyle hadisin zayıf sayılması | Bilgi aktarımında güvenilirlik ve ezber yetersizliği |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul-Yaratıcı ilişkisi | Ontolojik acziyet ve ilahi mağfiret | Haddi bilme ve rahmete sığınma | İnsanın kendi noksanlığını idrak edip ilahi kuvvete dayanması | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Kanıt ve yöntem zaafı | Hatanın ayıklanması ve bilgi güvenliği | Delilin veya rivayet zincirinin yetersizliğini açığa çıkarma | Güçlü |
| Siyasi | Güç odakları ve halk kitleleri | Tahakküm ve istiz'af ilişkisi | İktidarın meşruiyetini denetleme | Zayıf bırakılanların haklarının savunulması ve adaletin tesisi | Kesin |
| İktisadi | Servet dolaşımı ve faiz yasağı | Haksız çoğaltma karşısında meşru katlama | Sermaye birikimini ve infakı düzenleme | Faizin kat kat tahribatına karşı infakın kat kat bereketlendirilmesi | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Zayıflama katsayısı ve üstel artış | Bir sistemdeki sinyalin direnç kaybına uğraması veya bir büyüklüğün misliyle katlanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Marjinalleşme ve yapısal ezilme | Bireyin sosyo-ekonomik baskılarla güçsüzleştirilmesi veya kolektif dayanışmayla gücün katlanması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel takatsizlik ve acizlik olarak anlayıp sosyal boyutu ve katlanarak artma anlamını göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hem bireysel-ontolojik zayıflığı hem politik ezilmişliği hem de amellerin ve azabın katlanarak çoğalmasını kuşatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mustaz'afları iradesiz kurbanlar sanmak veya infak ile faizdeki katlanma mekanizmalarının ilahi adaletteki yerini kavrayamamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık hiyerarşisinde insanın konumunu, toplumdaki güç mücadelelerini ve ilahi mükâfat-ceza dengesini tek bir anlamsal eksende açıkladığı için hayatidir. |
| Hangi ayet groupsunda belirleyicidir? | İnsanın yaratılışını anlatan ayetlerde, mustaz'afların durumunu ele alan siyasal pasajlarda ve infak-ribâ karşıtlığını kuran iktisadi hükümlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Güçsüzlüğün mutlak bir aşağılanma olduğu yanılgısını düzeltir; mustaz'aflığın ahlaki ve ontolojik bir durum olduğunu ve ilahi lütfun katlanarak onlara yöneleceğini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesnenin dış baskı altında bükülüp katlanması, çift kat yapılması veya direncinin kırılarak incelmesi.
- Soyut anlam: Varlığın kapasite kaybına uğrayarak kırılganlaşması veya ilahi takdir ve sosyal etkiyle misliyle katlanarak büyümesi.
- Sistematik karşılık: Sisteme uygulanan kuvvete bağlı olarak direncin kırılması ya da potansiyelin çarpan etkisiyle çoğaltılması mekanizması.
- LaTeX modeli: $$ f(x) = \begin{cases} x \cdot k^{-1}, & k > 1 \\ x \cdot 2^n, & n \ge 1 \end{cases} $$
- LaTeX açıklaması: Formülde $x$ girdi durumundaki varlığı veya ameli, $k$ maruz kalınan baskı veya ontolojik yetersizlik katsayısını, $n$ ise ilahi lütuf veya cezada uygulanan katlanma derecesini temsil eder; böylece kökün hem zaaf hem de katlama yönü tek bir dönüşüm yapısında modellenir.

## Geçtiği ayetler (45 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%B9%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:245](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/2:245.md) — فَيُضَاعِفَهُ · أَضْعَافًا

مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً وَاللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْصُطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

Meal (IK): Kimdir o ki; Allah’a güzel bir borç versin de Allah onu kat kat fazlasıyla ödesin. Allah, hem darlaştırır, hem de bollaştırır. Ve O’na döndürüleceksiniz.

### [Bakara 2:261](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/2:261.md) — يُضَاعِفُ

مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Mallarını Allah yolunda infak edenlerin durumu, her başağında yüz tane olmak üzere yedi başak veren tanenin durumu gibidir. Allah, dilediğine kat kat verir. Ve Allah, Vasi’dir, Alim’dir.

### [Bakara 2:265](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/2:265.md) — ضِعْفَيْنِ

وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ وَتَثْبِيتًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ أَصَابَهَا وَابِلٌ فَآتَتْ أُكُلَهَا ضِعْفَيْنِ فَإِنْ لَمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Allah’ın rızasını kazanmak ve kalblerindekini sağlamlaştırmak için mallarını infak edenlerin hali, bir tepedeki güzel bir bahçenin haline benzer. Kuvvetli bir sağanak düşünce; yemişlerini iki kat verir. Bol yağmur yağmasa bile bir çisenti bulunur ve Allah işlediklerinizi görür.

### [Bakara 2:266](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/2:266.md) — ضُعَفَاءُ

أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَأَعْنَابٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَأَصَابَهُ الْكِبَرُ وَلَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاءُ فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ فِيهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Biriniz ister mi ki; hurmalardan ve üzümlerden bir bahçesi olsun, altından ırmaklar aksın, içinde her çeşit meyve bulunsun da; kendisi ihtiyarlamış, çocukları da güçsüz kalmışken; bahçesi ateşli bir kasırga ile yanıversin. Düşünesiniz diye Allah, size ayetlerini böyle açıklar.

### [Bakara 2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/2:282.md) — ضَعِيفًا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَى أَلَّا تَرْتَابُوا إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; muayyen bir vaad ile borçlandığınız zaman, onu yazın. Aranızda bir katib de doğrulukla yazsın. Yazan; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan çekinmesin, yazsın. Hak kendi üzerinde olan da yazdırsın. Rabbı olan Allah’tan korksun da ondan bir şey eksiltmesin. Şayet borçlu sefih, küçük veya kendisi söyleyip yazdıramayacak durumda ise; velisi dosdoğru yazdırsın. Erkeklerinizden iki de şahid yapın. Eğer ki erkek bulamazsa şahidlerden razı olacağınız bir erkek, biri unuttuğunda diğeri ona hatırlatacak iki kadın olabilir. Şahidler çağrıldıklarında çekinmesinler. Borç, büyük veya küçük olsun onu müddeti ile beraber yazmaktan üşenmesin. Bu, Allah yanında adalete daha uygun, şahidlik için daha sağlam, şüpheye düşmemenize de daha yakındır. Ancak aranızda peşin alış-veriş olursa onu yazmamanızda size bir günah yoktur. Alış-veriş yaptığınızda şahid tutun. Yazana da şehadet edene de zarar verilmesin. Şayet zarar verecek olursasanız; o zaman, kendinize dokunacak bir kötülük olur. Allah’tan korkun. Allah size öğretiyor. Allah her şeyi bilir.

### [Ali İmran 3:130](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/3:130.md) — أَضْعَافًا · مُضَاعَفَةً

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا الرِّبَا أَضْعَافًا مُضَاعَفَةً وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; kat kat faiz yemeyin. Allah’tan korkunki felah bulasınız.

### [Ali İmran 3:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/3:146.md) — ضَعُفُوا

وَكَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا وَمَا اسْتَكَانُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ

Meal (IK): Nice peygamberler, beraberinde Rabba kul olanlardan bir çoğu bulunduğu halde savaştılar ve Allah yolunda başlarına gelenlerden dolayı yılmadılar, boyun eğmediler. Allah, sabredenleri sever.

### [Nisa 4:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/4:9.md) — ضِعَافًا

وَلْيَخْشَ الَّذِينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعَافًا خَافُوا عَلَيْهِمْ فَلْيَتَّقُوا اللَّهَ وَلْيَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا

Meal (IK): Arkalarında küçük ve aciz çocuklar bıraktıkları takdirde, onlar için endişe edecek olanlar, haksızlıktan çekinsinler, Allah’tan sakınsınlar ve sözü de dosdoğru söylesinler.

### [Nisa 4:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/4:28.md) — ضَعِيفًا

يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُخَفِّفَ عَنْكُمْ وَخُلِقَ الْإِنْسَانُ ضَعِيفًا

Meal (IK): Allah (tekliflerini) sizden hafifletmek istiyor. Ve insan, zayıf yaratılmıştır.

### [Nisa 4:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/4:40.md) — يُضَاعِفْهَا

إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Allah; şüphesiz zerre kadar haksızlık yapmaz. Ama zerre kadar iyilik yapılsa onu kat kat artırır. Ve kendi katından büyük bir mükafaat verir.

### [Nisa 4:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/4:75.md) — وَالْمُسْتَضْعَفِينَ

وَمَا لَكُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيرًا

Meal (IK): Siz ne oluyor da: Rabbımız, halkı zalim olan şu şehirden bizi kurtar, katından bize bir sahib gönder, bir yardımcı yolla, diyen; zavallı çocuklar, erkekler ve kadınlar uğrunda ve Allah yolunda savaşmıyorsunuz?

### [Nisa 4:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/4:76.md) — ضَعِيفًا

الَّذِينَ آمَنُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ الطَّاغُوتِ فَقَاتِلُوا أَوْلِيَاءَ الشَّيْطَانِ إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطَانِ كَانَ ضَعِيفًا

Meal (IK): İman edenler Allah yolunda savaşırlar. Küfür edenler ise, Tağut yolunda harbederler. O halde şeytanın dostlarıyla savaşın. Şüphesiz ki şeytanın hilesi zayıftır.

### [Nisa 4:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/4:97.md) — مُسْتَضْعَفِينَ

إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا فَأُولَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَسَاءَتْ مَصِيرًا

Meal (IK): Melekler; nefislerine zulmedenlerin canlarını aldıkları zaman: Ne yapıyordunuz? deyince; biz yeryüzünde zayıf düşürülmek istenmiş kimselerdik, diyecekler. Melekler de: Allah’ın yeri geniş değil miydi? Hicret etseydiniz? diyecekler. Onların varacakları yer, cehennemdir. Dönülecek yer olarak ne kötüdür orası.

### [Nisa 4:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/4:98.md) — الْمُسْتَضْعَفِينَ

إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ لَا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلَا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا

Meal (IK): Ancak erkek, kadın ve çocuklardan çaresiz kalarak bir yol bulamayan zavallılar müstesnadır.

### [Nisa 4:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/4:127.md) — وَالْمُسْتَضْعَفِينَ

وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ وَمَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْوِلْدَانِ وَأَنْ تَقُومُوا لِلْيَتَامَى بِالْقِسْطِ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِهِ عَلِيمًا

Meal (IK): Kadınlar hakkında senden fetva istiyorlar. De ki: Onlara dair fetvayı size Allah veriyor. Kendilerine yazılmış olanı vermediğiniz ve nikahlamayı istemediğiniz yetim kızlar hakkında, mağdur çocuklar hakkında ve yetimlere insafla bakmanız hakkında kitabda sizlere okunan ayetler var. Hayır olarak ne yaparsanız, şüphesiz Allah, onu bilicidir.

### [Araf 7:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/7:38.md) — ضِعْفًا · ضِعْفٌ

قَالَ ادْخُلُوا فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ فِي النَّارِ كُلَّمَا دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَعَنَتْ أُخْتَهَا حَتَّى إِذَا ادَّارَكُوا فِيهَا جَمِيعًا قَالَتْ أُخْرَاهُمْ لِأُولَاهُمْ رَبَّنَا هَؤُلَاءِ أَضَلُّونَا فَآتِهِمْ عَذَابًا ضِعْفًا مِنَ النَّارِ قَالَ لِكُلٍّ ضِعْفٌ وَلَكِنْ لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Buyurdu ki: Sizden önce geçmiş cinn ve insan topluluklarıyla girin ateşe. Her ümmet girdikçe; yoldaşına la’net eder. Nihayet hepsi birbiri ardından orada toplanınca; sonrakiler öncekiler için derler ki: Rabbımız; işte bizi bunlar saptırdı. Onun için bunlara katmerli azab ver. Buyurur ki: Hepiniz Evet, dediler. Bunun üzerine aralarında bir münadi: Allah’ın la’neti; zalimlerin üzerinedir, diye seslendi.

### [Araf 7:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/7:75.md) — اسْتُضْعِفُوا

قَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِمَنْ آمَنَ مِنْهُمْ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ صَالِحًا مُرْسَلٌ مِنْ رَبِّهِ قَالُوا إِنَّا بِمَا أُرْسِلَ بِهِ مُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Onun kavminden büyüklük taslayan ileri gelenleri; kendilerine hor görünenlere içlerinden iman edenlere: Siz; Salih’in gerçekten Rabbı tarafından gönderilmiş olduğuna inanıyor musunuz? dediler. Onlar da dediler ki: Doğrusu biz, onunla gönderilene inanıyoruz.

### [Araf 7:137](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/7:137.md) — يُسْتَضْعَفُونَ

وَأَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ كَانُوا يُسْتَضْعَفُونَ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَمَغَارِبَهَا الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ الْحُسْنَى عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ بِمَا صَبَرُوا وَدَمَّرْنَا مَا كَانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَقَوْمُهُ وَمَا كَانُوا يَعْرِشُونَ

Meal (IK): Hor görülmüş olan kavmi de, bereketlendirdiğimiz yerin doğularına ve batılarına mirasçı kıldık. Rabbının İsrailoğullarına vukü bulan güzel sözü de onların sabretmelerinden dolayı yerini buldu. Firavun’un da, kavminin de yapmakta ve yükselmekte oldukları şeyleri harab ettik.

### [Araf 7:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/7:150.md) — اسْتَضْعَفُونِي

وَلَمَّا رَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا قَالَ بِئْسَمَا خَلَفْتُمُونِي مِنْ بَعْدِي أَعَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ وَأَلْقَى الْأَلْوَاحَ وَأَخَذَ بِرَأْسِ أَخِيهِ يَجُرُّهُ إِلَيْهِ قَالَ ابْنَ أُمَّ إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونِي وَكَادُوا يَقْتُلُونَنِي فَلَا تُشْمِتْ بِيَ الْأَعْدَاءَ وَلَا تَجْعَلْنِي مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Musa; kavmine kızgın ve üzgün dönünce; benden sonra arkamdan ne kötü işler yapmışsınız? Rabbınızın emrinin çabucak gelmesini mi istediniz? dedi ve levhaları attı. Kardeşinin başından tutup kendisine doğru çekiyordu: Ey anamın oğlu, bu kavim beni gerçekten zayıf gördüler. Az kalsın öldürüyorlardı. Sen de bana düşmanları sevindirecek harekette bulunma ve beni zalimler güruhu ile bir tutma, dedi.

### [Enfal 8:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/8:26.md) — مُسْتَضْعَفُونَ

وَاذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِي الْأَرْضِ تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَآوَاكُمْ وَأَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهِ وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Hatırlayın ki; bir zamanlar yeryüzünde azlıktınız, zayıf sayılırdınız. İnsanların sizi tutup kapmasından korkuyordunuz. Size ev bark verdi, yardımıyla destekledi ve temiz şeylerden rızıklandırdı. Umulur ki şükredersiniz.

### [Enfal 8:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/8:66.md) — ضَعْفًا

الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ صَابِرَةٌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُوا أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ

Meal (IK): Şimdi Allah yükünüzü hafifletti ve bildi ki; sizde bir zaaf vardır. O halde şayet sizden sabırlı yüz kişi olursa; ikiyüz kişiyi mağlup ederler. Şayet sizden bin kişi olursa; Allah’ın izniyle ikibin kişiyi mağlup ederler. Ve Allah; sabredenlerle beraberdir.

### [Tevbe 9:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/9:91.md) — الضُّعَفَاءِ

لَيْسَ عَلَى الضُّعَفَاءِ وَلَا عَلَى الْمَرْضَى وَلَا عَلَى الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُوا لِلَّهِ وَرَسُولِهِ مَا عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Zayıflara, hastalara ve harcayacak şeyleri bulunmayanlara, Allah’a ve Rasulüne sadık kaldıkça bir sorumluluk yoktur. İhsan edenleri hesaba çekmeye de bir yol yoktur. Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Hud 11:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/11:20.md) — يُضَاعَفُ

أُولَئِكَ لَمْ يَكُونُوا مُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ وَمَا كَانَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِيَاءَ يُضَاعَفُ لَهُمُ الْعَذَابُ مَا كَانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ وَمَا كَانُوا يُبْصِرُونَ

Meal (IK): Bunlar, yeryüzünde aciz bırakacak olanlar değillerdir. Allah’a karşı duracak yardımcıları da yoktur. Onların azabı kat kat olacaktır. Onlar, işitmeye tahammül edemez ve göremezlerdi de.

### [Hud 11:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/11:91.md) — ضَعِيفًا

قَالُوا يَاشُعَيْبُ مَا نَفْقَهُ كَثِيرًا مِمَّا تَقُولُ وَإِنَّا لَنَرَاكَ فِينَا ضَعِيفًا وَلَوْلَا رَهْطُكَ لَرَجَمْنَاكَ وَمَا أَنْتَ عَلَيْنَا بِعَزِيزٍ

Meal (IK): Dediler ki: Ey Şuayb; söylediklerinin çoğunu anlamıyor ve seni aramızda cidden zayıf görüyoruz. Taraftarların olmasaydı, seni taşlardık. Esasen sen, bizim yanımızda şerefli kimse de değilsin.

### [İbrahim 14:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/14:21.md) — الضُّعَفَاءُ

وَبَرَزُوا لِلَّهِ جَمِيعًا فَقَالَ الضُّعَفَاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذَابِ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ قَالُوا لَوْ هَدَانَا اللَّهُ لَهَدَيْنَاكُمْ سَوَاءٌ عَلَيْنَا أَجَزِعْنَا أَمْ صَبَرْنَا مَا لَنَا مِنْ مَحِيصٍ

Meal (IK): Onların hepsi; Allah’ın huzuruna toplanıp çıkarlar. Zayıflar büyüklük taslayanlara: Doğrusu biz; size uymuştuk. Allah’ın azabından bizi koruyabilecek misiniz? derler. Onlar da: Allah, bizi doğru yola eriştirseydi; biz de sizi eriştirirdik. Şu halde artık sızlansak da katlansak da birdir. Bizim için kaçıp sığınacak bir yer yoktur, derler.

### [İsra 17:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/17:75.md) — ضِعْفَ · وَضِعْفَ

إِذًا لَأَذَقْنَاكَ ضِعْفَ الْحَيَاةِ وَضِعْفَ الْمَمَاتِ ثُمَّ لَا تَجِدُ لَكَ عَلَيْنَا نَصِيرًا

Meal (IK): Ve o zaman Biz; sana, hayatın da kat katını, ölümün de kat katını tattırdık. Sonra Bize karşı, sana bir yardımcı da bulamazdın.

### [Meryem 19:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/19:75.md) — وَأَضْعَفُ

قُلْ مَنْ كَانَ فِي الضَّلَالَةِ فَلْيَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمَنُ مَدًّا حَتَّى إِذَا رَأَوْا مَا يُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذَابَ وَإِمَّا السَّاعَةَ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَكَانًا وَأَضْعَفُ جُنْدًا

Meal (IK): De ki: Rahman; sapıklıkta olanın günlerinin uzunluğunu uzattıkça uzatır. Nihayet tehdit edildikleri azabı veya kıyamet gününü gördükleri zaman; kimin yerinin daha kötü ve taraftarlarının daha güçsüz olduğunu bileceklerdir.

### [Hac 22:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/22:73.md) — ضَعُفَ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَإِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لَا يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ

Meal (IK): Ey insanlar, bir misal verildi, şimdi onu dinleyin: Şüphesiz ki Allah’ı bırakıp da taptıklarınız bir araya gelseler; bir sinek bile yaratamazlar Ama sinek, onlardan bir şey kapsa bunu da ondan kurtaramazlar. İsteyen de, istenen de aciz.

### [Furkan 25:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/25:69.md) — يُضَاعَفْ

يُضَاعَفْ لَهُ الْعَذَابُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَيَخْلُدْ فِيهِ مُهَانًا

Meal (IK): Kıyamet günü azabı kat kat olur ve orada alçaltılarak temelli bırakılır.

### [Kasas 28:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/28:4.md) — يَسْتَضْعِفُ

إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلَا فِي الْأَرْضِ وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا يَسْتَضْعِفُ طَائِفَةً مِنْهُمْ يُذَبِّحُ أَبْنَاءَهُمْ وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ إِنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Gerçekten, Firavun, yeryüzünde zorbalığa yöneldi ve halkını sınıflara ayırdı. İçlerinden bir zümreyi güçsüz bularak oğullarını boğazlıyor, kızlarını diri bırakıyordu. Çünkü o, bozgunculardandı.

### [Kasas 28:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/28:5.md) — اسْتُضْعِفُوا

وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ

Meal (IK): Biz ise istiyorduk ki; güçsüz sayılanlara iyilikte bulunalım, onları önderler kılalım ve onları varisler yapalım.

### [Rum 30:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/30:39.md) — الْمُضْعِفُونَ

وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ رِبًا لِيَرْبُوَ فِي أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُو عِنْدَ اللَّهِ وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ زَكَاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ

Meal (IK): İnsanların malları içinde artsın diye verdiğiniz faiz Allah katında artmaz. Allah’ın rızasını dileyerek verdiğiniz zekat ise böyle değildir. İşte onlar; sevablarını kat kat artıranlardır.

### [Rum 30:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/30:54.md) — ضَعْفٍ · ضَعْفًا

اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَيْبَةً يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ

Meal (IK): Allah, O’dur ki; sizi güçsüz olarak yaratmıştır. Güçsüzlükten sonra kuvvetli kılmıl, sonra da kuvvetliliğn ardından güçsüz ve ihtiyar yapmıştır. O; dilediğini yaratır. O; Alim’dir, Kadir’dir.

### [Ahzab 33:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/33:30.md) — يُضَاعَفْ · ضِعْفَيْنِ

يَانِسَاءَ النَّبِيِّ مَنْ يَأْتِ مِنْكُنَّ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ يُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا

Meal (IK): Ey peygamber kadınları; sizlerden her kim, apaçık bir hayasızlıkla gelecek olursa, ona azab iki kat katlanır. Bu, Allah’a pek kolaydır.

### [Ahzab 33:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/33:68.md) — ضِعْفَيْنِ

رَبَّنَا آتِهِمْ ضِعْفَيْنِ مِنَ الْعَذَابِ وَالْعَنْهُمْ لَعْنًا كَبِيرًا

Meal (IK): Rabbımız; onlara, azabdan iki kat ver. Ve onları büyük bir la’netle la’netle.

### [Sebe 34:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/34:31.md) — اسْتُضْعِفُوا

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ نُؤْمِنَ بِهَذَا الْقُرْآنِ وَلَا بِالَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَلَوْ تَرَى إِذِ الظَّالِمُونَ مَوْقُوفُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ الْقَوْلَ يَقُولُ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لَوْلَا أَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Küfretmiş olanlar dediler ki: Biz kesin olarak ne bu Kur’an’a ne de ondan öncekilere inanırız. Bir görseydin, hani zalimler Rabblarının huzurunda dikilmişler, bir kısmı bir kısmına söz atıyordu. Güçsüz sayılanlar büyüklük taslayanlara diyorlardı ki: Siz olmasaydınız biz, muhakkak inananlar olurduk.

### [Sebe 34:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/34:32.md) — اسْتُضْعِفُوا

قَالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا أَنَحْنُ صَدَدْنَاكُمْ عَنِ الْهُدَى بَعْدَ إِذْ جَاءَكُمْ بَلْ كُنْتُمْ مُجْرِمِينَ

Meal (IK): Büyüklük taslayanlar da güçsüz sayılanlara dediler ki: Size hidayet geldikten sonra biz mi sizi ondan alıkoyduk? Bilakis siz, suçlular idiniz.

### [Sebe 34:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/34:33.md) — اسْتُضْعِفُوا

وَقَالَ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ إِذْ تَأْمُرُونَنَا أَنْ نَكْفُرَ بِاللَّهِ وَنَجْعَلَ لَهُ أَنْدَادًا وَأَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذَابَ وَجَعَلْنَا الْأَغْلَالَ فِي أَعْنَاقِ الَّذِينَ كَفَرُوا هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Güçsüz sayılanlar da, büyüklük taslayanlara dediler ki: Haydi, gece ve gündüzün (işiniz) hilekarlıktı. Hani siz, bizim Allah’a küfretmemizi ve O’na eşler koşmamızı emrediyordunuz. Azabı gördüklerinde ettiklerine içleri yandı. Ve küfretmiş olanların boyunlarına demir halkalar vurduk. Yapmakta olduklarından başkasıyla mı, cezalandırılacaklardı.

### [Sebe 34:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/34:37.md) — الضِّعْفِ

وَمَا أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ بِالَّتِي تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنَا زُلْفَى إِلَّا مَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَأُولَئِكَ لَهُمْ جَزَاءُ الضِّعْفِ بِمَا عَمِلُوا وَهُمْ فِي الْغُرُفَاتِ آمِنُونَ

Meal (IK): Ne mallarınız, ne de çocuklarınız sizi, Bizim katımıza yaklaştıracak olan. Ancak iman edip salih amel işleyen kimselerin, işte onların yaptıklarına karşılık kkat kat mükafat vardır. Ve onlar, yüksek dereceler içinde emindirler.

### [Sad 38:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/38:61.md) — ضِعْفًا

قَالُوا رَبَّنَا مَنْ قَدَّمَ لَنَا هَذَا فَزِدْهُ عَذَابًا ضِعْفًا فِي النَّارِ

Meal (IK): Dediler ki: Rabbımız; bizi buraya kim sürdüyse ona ateşteki azabını kat kat arttır.

### [Mü'min 40:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/40:47.md) — الضُّعَفَاءُ

وَإِذْ يَتَحَاجُّونَ فِي النَّارِ فَيَقُولُ الضُّعَفَاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا نَصِيبًا مِنَ النَّارِ

Meal (IK): Ateşin içinde birbirleriyle tartışırlarken güçsüzler, büyüklük taslayanlara derler ki: Doğrusu biz, size uymuştuk. Şimdi ateşin bir parçasını olsun bizden savabilir misiniz?

### [Hadid 57:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/57:11.md) — فَيُضَاعِفَهُ

مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ وَلَهُ أَجْرٌ كَرِيمٌ

Meal (IK): Kim, Allah’a güzel bir ödünç verecek olursa; Allah ona karşılığını kat kat verir. Ve ona, çok değerli bir mükafat da vardır.

### [Hadid 57:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/57:18.md) — يُضَاعَفُ

إِنَّ الْمُصَّدِّقِينَ وَالْمُصَّدِّقَاتِ وَأَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعَفُ لَهُمْ وَلَهُمْ أَجْرٌ كَرِيمٌ

Meal (IK): Muhakkak ki sadaka veren erkeklerle, sadaka veren kadınlar ve Allah’a güzel bir ödünç verenlere; işte onlara, kat kat artırılır ve onlara değerli bir mükafat vardır.

### [Tegabün 64:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/64:17.md) — يُضَاعِفْهُ

إِنْ تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعِفْهُ لَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): Eğer Allah’a güzel bir ödünçle ödünç verirseniz; onu sizin için katkat arttırır ve sizi bağışlar. Allah; Şekur’dur, Halim’dir.

### [Cin 72:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/ayet/72:24.md) — أَضْعَفُ

حَتَّى إِذَا رَأَوْا مَا يُوعَدُونَ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ أَضْعَفُ نَاصِرًا وَأَقَلُّ عَدَدًا

Meal (IK): Nihayet kendilerine vaadedilenleri gördükleri zaman, kimin yardımcısının daha zayıf ve sayıca daha az olduğunu bileceklerdir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Katlanmış deri demektir. Yarıya indirmek veya iki kat yapmak anlamına gelir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والضاد والفاء معهما
ض ع ف، ض ف ع، ف ض ع مستعملات ع ض ف، ع ف ض، ف ع ض مهملات ضعف: ضَعُفَ يضعُفُ ضَعْفاً وضُعْفاً.
والضُّعْفْ: خلاف القوّة. ويقال: الضَّعْفُ في العقل والرأي، والضُّعْفُ في الجسد. ويقال: هما لغتان جائزتان في كلّ وجه. ويقال: كلّما فتحت بالكلام فتحت بالضَّعْف. تقول: رأيت به ضَعْفاً.
وأنَّ به ضَعْفاً، فإذا رفعت أو خفضت فالضم أحسن، تقول: به ضُعْفٌ شديدٌ. وفَعَلَ ذاك من ضُعْفٍ شديد.
ورجلٌ ضعيفٌ، وقوم ضُعَفاءُ ونسوة ضعيفات، وضعائف. أنشد عرّام:
أيا نفسُ قد فرّطْتِ وهي قـريبة		وأبليت ما تبلى النفوس الضعائف
ويجمع الرجال أيضاً على ضَعْفَى، كما يقال حِمْقَى.
ويقال: رجالٌ ضِعافٌ، كما يقال خِفافٌ.
وتقول أضعفته إضعافاً، أي: صيرته ضعيفاً. واستضعفته: وجدته ضعيفاً فركبته بسوء.
وفي معنى آخر: أضعفت الشيء إضعافاً، وضاعفته مضاعفة، وضعّفته تضعيفاً، وهو إذا زاد على أصله فجعله مثلين أو أكثر.
وضَعَفْتُ القومَ أَضْعُفُهُمْ ضَعْفاً إذا كَثَرْتُهُمْ، فصار لك ولأصحابك الضِّعْفُ عليهم.
ضفع - فضع: ضَفَعَ الإنسان يَضْفَعُ ضَفْعاً، إذا جَعَس.
وفَضَعَ.... لغتان، مثل جذب وجبذ مقلوباً.

##### Türkçe

باب **العين** ve **الضاد** ve **الفاء** onlarla birlikte
**ض ع ف**، **ض ف ع**، **ف ض ع** kullanımdadır; **ع ض ف**، **ع ف ض**، **ف ع ض** ihmâl edilmiştir. **ضعف**: **ضَعُفَ** **يضعُفُ** **ضَعْفاً** ve **ضُعْفاً**.

Ve **الضُّعْفْ**: kuvvetin zıddıdır. Ve denilir: **الضَّعْفُ** akılda ve görüştedir; **الضُّعْفُ** bedendedir. Ve denilir: ikisi, her vecihte câiz iki lugattır. Ve denilir: konuşmada her ne zaman fetha ile açarsan **بالضَّعْف** ile açarsın. Dersin: onda **ضَعْفاً** gördüm.

Ve onda **ضَعْفاً** bulunduğunu; artık ref‘ veya hafd edersen zamme daha güzeldir; dersin: onda şiddetli bir **ضُعْفٌ** vardır. Ve bunu şiddetli bir **ضُعْفٍ**tan yaptı.

Ve bir adam **ضعيفٌ**; ve bir kavim **ضُعَفاءُ** ve kadınlar **ضعيفات** ve **ضعائف**. Arrâm inşâd etti:
أيا نفسُ قد فرّطْتِ وهي قـريبة		وأبليت ما تبلى النفوس الضعائف

Ve erkekler de **ضَعْفَى** üzerine cem‘ olunur; nitekim **حِمْقَى** denildiği gibi.

Ve denilir: **رجالٌ ضِعافٌ**; nitekim **خِفافٌ** denildiği gibi.

Ve dersin: onu **أضعفته** **إضعافاً**; yani: onu zayıf kıldım. Ve onu **استضعفته**: onu zayıf buldum da ona kötülükle bindim.

Ve başka bir mânâda: şeyi **أضعفت** **إضعافاً**; ve onu **ضاعفته** **مضاعفة**; ve onu **ضعّفته** **تضعيفاً**; ve o, aslının üzerine arttığı zaman, onu iki misli veya daha fazla kılmasıdır.

**وضَعَفْتُ** kavmi, onları **أَضْعُفُهُمْ** **ضَعْفاً**; onları çoğalttığım zaman; böylece sana ve arkadaşlarına, onların üzerine **الضِّعْفُ** olur.

**ضفع** - **فضع**: **ضَفَعَ** insan **يَضْفَعُ** **ضَفْعاً**, **جَعَس** ettiği zaman.

Ve **فَضَعَ**.... iki lugattır; **جذب** ve **جبذ** gibi, ters çevrilmiş olarak.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الضَعْفُ والضُعْفُ: خلاف القوَّة. وقد ضَعُفَ فهو ضعيفٌ، وأضْعَفَهُ غيره. وقومٌ ضِعافٌ وضُعَفاءُ وضَعَفَةٌ. واسْتَضْعَفَهُ، أي عدَّه ضَعيفاً. وذكر الخليل أن التَضْعيفَ أن يزاد على أصل الشيء فيُجْعَلَ مِثْلين أو أكثر. وكذلك الإضعافُ والمُضاعَفَةُ. يقال ضَعَّفْتُ الشيءَ وأضْعَفْتُهُ وضاعَفْتُهُ، بمعنًى. وضِعْفُ الشيء: مثله. وضِعْفاهُ: مثلاه. وأضْعافُهُ: أمثاله. وقوله تعالى: "إذاً لأذقناك ضِعْفَ الحياةِ وضِعْفَ المماتِ" أي ضِعْفَ العذاب حيًّا وميّتا. يقول: أضْعَفْنا لك العذابَ في الدنيا والآخرة. وقولهم: وقَّع فلان في أضْعافِ كتابه، يراد به توقيعه في أثناء السطور أو الحاشية. وأُضْعِفَ القومُ، أي ضوعِفَ لهم. وأضْعَفْتُ الشيءَ فهو مضعوفٌ على غير قياس. قال لبيد:
وعالَيْنَ مَضعوفاً وفَرْداً سُموطُهُ		جُمانٌ ومَرْجانٌ يَشُكُّ المفاصِلا
وأضْعَفَ الرجلُ: ضَعُفَتْ دابته، يقال: هو ضَعيفٌ مُضْمِفٌ. فالضَعيفُ في بدنه، والمُضْعِفُ في دابته. وضَعَّفَهُ السير، أي أضْعَفَهُ. والتَضْعيفُ أيضاً: أن تنسبه إلى الضَعْفِ. والمُضاعفَةُ: الدرعُ التي نُسِجَتْ حَلْقَتينِ.

##### Türkçe

**الضَعْفُ** ve **الضُعْفُ**: kuvvetin zıddı. Ve **ضَعُفَ**; o hâlde o **ضعيفٌ**dur; başkası da onu **أضْعَفَهُ**. Ve (bir) kavim **ضِعافٌ** ve **ضُعَفاءُ** ve **ضَعَفَةٌ**. Ve onu **اسْتَضْعَفَهُ**; yani onu **ضَعيفاً** saydı. Ve el-Halîl, **التَضْعيفَ**in, şeyin aslı üzerine artırılması; böylece iki misli veya daha fazla kılınması olduğunu zikretti. Ve yine bunun gibi **الإضعافُ** ve **المُضاعَفَةُ**. Denir: **ضَعَّفْتُ** şeyi ve onu **أضْعَفْتُهُ** ve onu **ضاعَفْتُهُ**; (hepsi) bir mânâ ile. Ve şeyin **ضِعْفُ**u: onun misli. Ve onun **ضِعْفاهُ**: onun iki misli. Ve onun **أضْعافُهُ**: onun misilleri. Ve Yüce Allah’ın sözü: “إذاً لأذقناك **ضِعْفَ** الحياةِ و**ضِعْفَ** المماتِ” yani diri ve ölü iken azabın **ضِعْفَ**ı. Der ki: dünyada ve âhirette azabı senin için **أضْعَفْنا**. Ve onların sözü: falan, kitabının **أضْعافِ**ında imza attı; bununla satırların ortasında veya hâşiyede imzası kastedilir. Ve kavim **أُضْعِفَ**; yani onlar için (şey) iki kat kılındı. Ve ben şeyi **أضْعَفْتُ**; o hâlde o **مضعوفٌ**dur; kıyasa göre olmaksızın. Lebîd dedi ki:
وعالَيْنَ **مَضعوفاً** وفَرْداً سُموطُهُ		جُمانٌ ومَرْجانٌ يَشُكُّ المفاصِلا
Ve adam **أضْعَفَ**: onun biniti zayıfladı; denir: o **ضَعيفٌ مُضْمِفٌ**dur. Şu hâlde **الضَعيفُ** bedeninde (olan), **المُضْعِفُ** ise binitinde (olan)dır. Ve yürüyüş onu **ضَعَّفَهُ**; yani onu **أضْعَفَهُ**. Ve **التَضْعيفُ** ayrıca: onu **الضَعْفِ**e nisbet etmen. Ve **المُضاعفَةُ**: iki halka (kat) olarak dokunmuş zırhtır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والضاد مع الفاء
ضعف ، ضفع ، فضع
استعمل من وجوهه : ضعف ، ضفع ، فضع .
ضعف : قال الله جلّ وعزّ : ( أَجْراً عَظِيماً يانِسَآءَ النَّبِىِّ مَن يَأْتِ مِنكُنَّ بِفَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ يُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ وَكَانَ ذَلِكَ ) ( الأحزَاب : 30 ) وقرأ أبو عمرو : ( يُضَعَّفْ ) ، قال أبو عبيدة : معناه يجعل الواحد ثلاثة ، أي تعذَّبُ ثلاثة أعذبة . قال : عليها أن تعذَّب مرّةً فإذا ضوعف ضعفين صار العذاب ثلاثةَ أعذِبة .
قلت : هذا الذي قاله أبو عبيدة هو ما يستعمله الناس في مجاز كلامهم ، وما يتعارفونه بينهم . وقد قال الشافعي شبيهاً بقوله في رجل أوصى فقال : أعطوا فلاناً ضِعفَ ما يصيب ولدي . قال : يعطى مثله مرَّتين . قال : ولو قال ضعفَيْ ما يصيب ولدي ، نظرتَ ، فإن أصاب مائةً أعطيتَه ثلاثمائة .
قلت : وقد قال الفراء شبيهاً بقولهما في قول الله عزّ وجلّ : ( يَرَوْنَهُمْ مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ الْعَيْنِ ) ( آل عِمرَان : 13 ) . قلت : والوصايا يستعمل فيها العرف الذي في خطابهم موضوع كلام العرب يذهب إليه وَهْمُ الموصِي والموصَى إليه ، وإن كانت اللُّغة تحتمل غيره يتعارفه المخاطِب والمخاطب ، وما يسبق إلى الأفهام من شاهد الموصي مما ذهب وهمه إليه كذلك . وكذلك روي عن ابن عباسٍ وغيره . فأما كتاب الله عزّ وجلّ فهو عربيٌّ مبين ، ويردّ تفسيره إلى الموضع الذي هو صيغة ألسنتها ، ولا يُستعمل فيه العرف إذا خالفَتْه اللغة . والضِّعف في كلام العرب : المِثْل إلى ما زاد ، وليس بمقصور على مثلين ، فيكون ما قاله أبو عبيدة صواباً ، يقال هذا ضِعْف هذا أي مِثْلُه ، وهذا ضعفاه أي مثلاه . وجائز في كلام العرب أن تقول : هذا ضِعفاه أي مثلاه وثلاثة أمثاله ، لأن الضعف في الأصل زيادة غير محصورة . ألا ترى قول الله عزّ وجلّ : ( وَعَمِلَ صَالِحاً فَأُوْلَائِكَ لَهُمْ جَزَآءُ
الضِّعْفِ ) ( سَبَإ : 37 ) لم يُرِدْ به مِثْلاً ولا مثلَين ، ولكنَّه أراد بالضِّعف الأضعاف ، وأَولى الأشياء به أن يُجعلَ عشرةَ أمثاله ، لقول الله جلّ وعزّ : ( مَن جَآءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَن جَآءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلاَ يُجْزَى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 إِلاَّ مِثْلَهَا ) ( الأنعَام : 160 ) فأقلُّ الضعف محصور وهو المثل ، وأكثره غير محصور . وأما قول الله تعالى : ( بِفَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ يُضَاعَفْ لَهَا ) ( الأحزَاب : 30 ) إنّهما ضعفانِ اثنان فإن سياق الآية والآية التي بعدها دلّ على أنّ المراد من قوله ) ضِعْفَيْنِ ) ( البَقَرَة : 265 ) مَرَّتينِ . ألا ترى قوله بعد ذكر العذاب : ( اللَّهِ يَسِيراً وَمَن يَقْنُتْ مِنكُنَّ للَّهِ وَرَسُولِهِ وَتَعْمَلْ صَالِحاً نُؤْتِهَآ أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ وَأَعْتَدْنَا لَهَا رِزْقاً كَرِيماً ) ( الأحزَاب : 31 ) . فإذا جعل الله لأمّهات المؤمنين من الأجر مثلَيْ ما لغيرهنّ من نساء الأمَّة تفضيلاً لهنّ عليهنّ ، فكذلك إذا أتت بفاحشةٍ إحداهُنَّ عُذبتْ مثلَيْ ما يعذَّب غيرها . ولا يجوز أن تُعطَى على الطاعة أجرَين ، وعلى المعصية أن تعذّبَ ثلاثة أعذبة .
وهذا الذي قلتُه قولُ حُذّاق النحويين وقولُ أهل التفسير . وإذا قال الرجل لصاحبه : إن أعطيتني درهماً كافأتك بضعفين ، فمعناه بدرهمين .
وقال أبو إسحاق الزَّجَّاجُ في قول الله : ( فَئَاتِهِمْ عَذَابًا ضِعْفًا مِّنَ النَّارِ ) ( الأعرَاف : 38 ) قال : عذاباً مضاعفاً ؛ لأنّ الضِّعف في كلام العرب على ضربين : أحدهما المثل ، والآخر أن يكون في معنى تضعيف الشيء ) قَالَ لِكُلٍّ ضِعْفٌ ) ( الأعرَاف : 38 ) أي للتابع والمتبوع ؛ لأنّهم قد دخلوا في الكفر جميعاً ، أي لكلَ عذابٌ مضاعف .
وقول الله جلّ وعزّ : ( إِذًا لأَذَقْنَاكَ ضِعْفَ الْحَيَواةِ وَضِعْفَ الْمَمَاتِ ) ( الإسرَاء : 75 ) أي أذقْناك ضِعفَ عذاب الحياة وضِعفَ عذاب الممات ، ومَعناهما التضعيف .
وقول الله جلّ وعزّ : ( عِندَ اللَّهِ وَمَآ ءاتَيْتُمْ مِّن زَكَواةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُوْلَائِكَ ) ( الرُّوم : 39 ) معناه الداخلون في التضعيف ، أي يُثابون الضِّعْف الذي قال الله تعالى : ( وَعَمِلَ صَالِحاً فَأُوْلَائِكَ لَهُمْ جَزَآءُ الضِّعْفِ ) ( سَبَإ : 37 ) .
والعرب تقول ضاعفت الشيء وضعّفته ، بمعنًى واحد . ومثله امرأة مُناعَمة ومنعَّمة ، وصاعَر المتكبّر خَدَّه وصعّره ، وعاقدت وعقّدت ، وعاقبت وعقّبت ، بمعنًى واحد .
أبو عبيد عن أبي عمرو قال : المضعوف من أضعفتُ الشيء وأنشد قول لبيد :
وعالَين مضعوفاً وفَرداً سُموطُه
جُمانٌ ومَرجانٌ يشكُّ المفاصلا
وأما قول الله عزّ وجلّ : ( مُّسْلِمُونَ اللَّهُ الَّذِى خَلَقَكُمْ مِّن ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِن بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةٍ ثُمَّ جَعَلَ مِن ) ( الرُّوم : 54 ) قال قتادة : ( اللَّهُ الَّذِى خَلَقَكُمْ ) ( الرُّوم : 54 ) قال : من النُّطفة . ) ضَعْفٍ قُوَّةٍ ثُمَّ جَعَلَ مِن بَعْدِ ) ( الرُّوم : 54 ) ، قال : الهَرَم . وفيه لغتان : الضَّعْف والضُّعْف . وقرأ عاصم وحمزة : ( علم أن فيكم ضعفا و : ( فَهُمْ مُّسْلِمُونَ اللَّهُ الَّذِى خَلَقَكُمْ مِّن ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِن بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةٍ ثُمَّ جَعَلَ ) ( الرُّوم : 54 ) بفتح الضاد فيهما . وقرأ ابن كثير وأبو عمرو ونافع وابن عامر والكسائي : ( من ضُعْفٍ ) و ( ضُعْفاً ) بضم الضاد ، وهما لغتان . وقال الليث : يقال ضعف الرجل يضعف ضَعفاً وضُعفاً ، وهو خلاف القُوّة قال :
ومنهم من يقول : الضَّعف في العقل والرأي ، والضُّعف في الجسد . قلت : هما عند جماعة أهل البصر باللغة لغتان جَيِّدتان مستعملتان في ضَعف البدن وضَعف الرأي .
وأخبرني المنذريّ عن عثمان بن سعيد عن سلاّم المدائني عن أبي عمرو بن العلاء عن نافع عن ابن عمر أنّ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قرأها : ( خلقكم من ضُعْف ) .
ويقال أضعفت فلاناً : أي وجدته ضعيفاً ؛ وضعّفته ، أي صيّرته ضعيفاً ، واستضعفته ، أي وجدته ضعيفاً أيضاً . وقال الليث : يقال أضعفت الشيء وضاعفتُه ، إذا زدتَ على أصل الشيء فجعلته مثلين أو أكثر من ذلك .
أبو عمرو : أضعاف الجسد : عِظامه ، الواحد ضِعف قال : ويقال أضعاف الجسد : أعضاؤه ويقال فلانٌ ضعيف مُضْعِف ، فالضّعيف في بدنه ، والمضْعِف : الذي دابّته ضعيفة ، كما يقال فلانٌ قويٌ مُقّوٍ ، فالقويّ في بدنه ، والمُقْوِي : الذي دابّته قويّة .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : رجلٌ مضعوف ومهبوتٌ ، إذا كان في عقله ضَعف .
شمر : ومن الدُّروع المضاعَفة ، وهي التي ضُوعِف حَلقُها .
وقال أبو زيد : يقال للرجل إذا انتشرتْ ضيعتُه وكثُرت : أضعفَ الرَّجلُ فهو مُضْعِف . والأَضعاف : الجوف قال رؤبة :
فيه ازدهافٌ أيُّما ازدهافِ
والله بين القلبِ والأضعافِ
فأضعاف الجسد : عِظامه ، الواحد ضِعْف . والضَّعَف : الثياب المضعَّفة ، على مثال النَّفَض بمعنى المنفوض . قال الأفوه :
تَتبعُ أسلافَنا عِينٌ مخدَّرة
من تحت دَوْلجِهنَّ الرَّيْطُ والضَّعَفُ
وأرضٌ مُضْعَفة : أصابها مطرٌ ضعيف .
ابن بزرج : رجل مضعوف وضَعوف وضعيف قال : ورجل مغلوبٌ وغَلوب ، وبعيرٌ معجوف وعَجيف وعجوف وأعجف ، وناقة عجوف وعجيف ، وكذلك امرأة ضعوف . ويقال للرجل ضعيف ، إذا كان ضرير البصَر . وتضعَّفت الرجل ، إذا استضعفتَه .
ثعلب عن ابن الأعرابي : رجل مضعوف ومَهْبوت ومرثوء ، إذا كان في عقله ضعف .
ضفع : ثعلب عن ابن الأعرابي : ضَفَع الرجل يَضفَع ضفعاً ، إذا أبدى .
وقال الليث : ضَفع ، إذا أحدثَ . وفَضَعَ لغةٌ في ضَفَعَ ، وهو الإبداء .
وقال ابن الأعرابيّ : نَجْو الفيل الضَّفْع ، وجلده الحَوْران ، وباطن جلده الحِرْصِيان .
قلت : والضفْعانة : ثمرة السَّعدانة ذات الشّوك ، وهي مستديرة كأنها فَلْكة ، لا تراها إذا هاجَ السَّعدانُ وانتثر ثمرها إلاّ مسلنْقيةً قد كَشَرَتْ عن شوكها وانتصَّت لقَدَم من يطؤها ، والإبل تسمَن على السَّعدان وتطيب عليه ألبانها .

##### Türkçe

باب **العين** ve **الضاد** ile **الفاء**

**ضعف** ، **ضفع** ، **فضع**

Onun vecihlerinden kullanılmıştır: **ضعف** ، **ضفع** ، **فضع** .

**ضعف**: Allah جلّ وعزّ dedi: ( **أَجْراً عَظِيماً يانِسَآءَ النَّبِىِّ مَن يَأْتِ مِنكُنَّ بِفَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ يُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ وَكَانَ ذَلِكَ** ) ( **الأحزَاب : 30** ) ve Ebû Amr şöyle okudu: ( **يُضَعَّفْ** ) ، Ebû Ubeyde dedi: manası, bir olanı üç yapar; yani üç azapla azaplandırılır. Dedi: ona bir kere azaplandırılması gerekir; sonra iki kat olarak katlanınca azap üç azap olur.

Dedim: Ebû Ubeyde’nin söylediği bu, insanların sözlerinin mecazında kullandıkları ve aralarında tanışıp bildikleri şeydir. Şâfiî, “bir adam vasiyet etti de dedi ki: falana, çocuğumun isabet ettiğinin **ضِعف**’ını verin” hakkında onun sözüne benzer bir şey söyledi. Dedi: onun misli iki kere verilir. Dedi: eğer “çocuğumun isabet ettiğinin **ضعفَيْ**’ını” deseydi, bakarsın; eğer yüz isabet ettiyse ona üç yüz verirsin.

Dedim: Ferrâ da, Allah عزّ وجلّ’ün sözü hakkında onların sözlerine benzer bir şey söyledi: ( **يَرَوْنَهُمْ مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ الْعَيْنِ** ) ( **آل عِمرَان : 13** ) . Dedim: vasiyetlerde, onların hitabındaki örf kullanılır; Arapların sözünün konuluşu, vasiyet edenin ve kendisine vasiyet edilenin vehminin gittiği şeye gider; dil başka bir şeyi ihtimal etse bile, hitap eden ve hitap edilenin tanıştığı şeye ve vasiyet edenin şahitliğinden, vehminin ona gittiği şeye, anlayışlara önce gelen şeye (gider). Ve böylece İbn Abbâs’tan ve başkasından rivayet olundu. Amma Allah عزّ وجلّ’ün kitabı ise apaçık Arapçadır; onun tefsiri, onun (Arapçanın) dillerinin sigası olan mevkie döndürülür; dil ona muhalefet ettiğinde onda örf kullanılmaz. Ve **الضِّعف** Arapların كلامında: misilden, artana kadar olandır; iki misle mahsus değildir. Böylece Ebû Ubeyde’nin söylediği doğru olur: “bu, bunun **ضِعْف**’ıdır” denir; yani onun mislidir; “bu, onun **ضعفاه**’ıdır” denir; yani onun iki mislidir. Arapların كلامında caizdir ki: “bu, onun **ضِعفاه**’ıdır” dersin; yani onun iki misli ve üç misli; çünkü **الضعف** aslında sayıyla sınırlandırılmamış bir artıştır. Allah عزّ وجلّ’ün sözüne bakmaz mısın: ( **وَعَمِلَ صَالِحاً فَأُوْلَائِكَ لَهُمْ جَزَآءُ الضِّعْفِ** ) ( **سَبَإ : 37** ) onunla bir misli de iki misli de murat etmedi; fakat **الضِّعف** ile kat katları murat etti; ona en layık olan şey, onun on misli kılınmasıdır; Allah جلّ وعزّ’ün sözü için: ( **مَن جَآءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَن جَآءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلاَ يُجْزَى** ( صلى الله عليه وسلم )
1764 **إِلاَّ مِثْلَهَا** ) ( **الأنعَام : 160** ) . Böylece **الضعف**’ın en azı sınırlıdır, o da misildir; en çoğu ise sınırsızdır. Amma Allah تعالى’ün sözü: ( **بِفَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ يُضَاعَفْ لَهَا** ) ( **الأحزَاب : 30** ) — şüphesiz onlar iki **ضعف**tır; çünkü âyetin siyakı ve ondan sonraki âyet, onun sözü ( **ضِعْفَيْنِ** ) ( **البَقَرَة : 265** ) ile muradın iki kere olduğuna delalet etti. Azabın zikrinden sonra onun sözüne bakmaz mısın: ( **اللَّهِ يَسِيراً وَمَن يَقْنُتْ مِنكُنَّ للَّهِ وَرَسُولِهِ وَتَعْمَلْ صَالِحاً نُؤْتِهَآ أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ وَأَعْتَدْنَا لَهَا رِزْقاً كَرِيماً** ) ( **الأحزَاب : 31** ) . Allah müminlerin annelerine, ümmetin kadınlarından başkalarına göre ecirde iki misli kıldıysa, onlara üstün kılma olarak; aynı şekilde, onlardan biri bir fuhuş getirirse, başkasının azaplandırıldığı iki misliyle azaplandırılır. İtaate iki ecir verilip, masiyete üç azapla azaplandırılması caiz değildir.

Benim söylediğim bu, nahivcilerin mahirlerinin sözü ve tefsir ehlinin sözüdür. Ve adam arkadaşına derse: “eğer bana bir dirhem verirsen seni iki **ضعف** ile mükâfatlandırırım”; manası iki dirhem iledir.

Ebû İshâk ez-Zeccâc, Allah’ın sözü hakkında dedi: ( **فَئَاتِهِمْ عَذَابًا ضِعْفًا مِّنَ النَّارِ** ) ( **الأعرَاف : 38** ) dedi: katlanmış bir azap; çünkü **الضِّعف** Arapların كلامında iki kısımdır: birisi misildir; diğeri, şeyin katlanması manasında olmasıdır. ( **قَالَ لِكُلٍّ ضِعْفٌ** ) ( **الأعرَاف : 38** ) yani tâbi olan ve tâbi olunan için; çünkü onlar küfre hep birlikte girmişlerdir; yani her biri için katlanmış bir azap vardır.

Allah جلّ وعزّ’ün sözü: ( **إِذًا لأَذَقْنَاكَ ضِعْفَ الْحَيَواةِ وَضِعْفَ الْمَمَاتِ** ) ( **الإسرَاء : 75** ) yani sana hayat azabının **ضِعف**’ını ve ölüm azabının **ضِعف**’ını tattırırdık; ikisinin manası katlamadır.

Allah جلّ وعزّ’ün sözü: ( **عِندَ اللَّهِ وَمَآ ءاتَيْتُمْ مِّن زَكَواةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُوْلَائِكَ** ) ( **الرُّوم : 39** ) manası: katlamaya girenler; yani Allah تعالى’ün söylediği **الضِّعف** ile sevaplandırılırlar: ( **وَعَمِلَ صَالِحاً فَأُوْلَائِكَ لَهُمْ جَزَآءُ الضِّعْفِ** ) ( **سَبَإ : 37** ) .

Araplar “**ضاعفت** الشيء” ve “**ضعّفته**” der; tek bir manada. Onun benzeri: “kadın **مُناعَمة** ve **منعَّمة**”; ve kibirli “yanağını **صاعَر**” ve “**صعّره**”; ve “**عاقدت**” ve “**عقّدت**”; ve “**عاقبت**” ve “**عقّبت**”; tek bir manada.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: dedi: **المضعوف**, “**أضعفتُ** الشيء”dendir. Ve Lebîd’in sözünü şahit getirdi:
وعالَين مضعوفاً وفَرداً سُموطُه
جُمانٌ ومَرجانٌ يشكُّ المفاصلا

Amma Allah عزّ وجلّ’ün sözü: ( **مُّسْلِمُونَ اللَّهُ الَّذِى خَلَقَكُمْ مِّن ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِن بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةٍ ثُمَّ جَعَلَ مِن** ) ( **الرُّوم : 54** ) Katâde dedi: ( **اللَّهُ الَّذِى خَلَقَكُمْ** ) ( **الرُّوم : 54** ) dedi: nutfeden. ( **ضَعْفٍ قُوَّةٍ ثُمَّ جَعَلَ مِن بَعْدِ** ) ( **الرُّوم : 54** ) dedi: ihtiyarlık. Ve onda iki lugat vardır: **الضَّعْف** ve **الضُّعْف**. Âsım ve Hamza okudu: ( **علم أن فيكم ضعفا** ve: ( **فَهُمْ مُّسْلِمُونَ اللَّهُ الَّذِى خَلَقَكُمْ مِّن ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِن بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةٍ ثُمَّ جَعَلَ** ) ( **الرُّوم : 54** ) iki yerde de **الضاد**’ı fetha ile. İbn Kesîr, Ebû Amr, Nâfi‘, İbn Âmir ve Kisâî okudu: ( **من ضُعْفٍ** ) ve ( **ضُعْفاً** ) **الضاد**’ı damme ile; ikisi iki lugattır. Leys dedi: “adam **ضعف** eder, **يضعف**; **ضَعفاً** ve **ضُعفاً** (olarak)” denir; o, kuvvetin zıddıdır. Dedi:
Ve onlardan kimisi der ki: **الضَّعف** akılda ve رأي’dedir; **الضُّعف** bedendedir. Dedim: ikisi, dili basîretle bilenlerin bir cemaatine göre, beden zayıflığında ve رأي zayıflığında kullanılan iki iyi lugattır.

Münzirî bana haber verdi: Osman b. Saîd’den, Selâm el-Medâinî’den, Ebû Amr b. el-Alâ’dan, Nâfi‘den, İbn Ömer’den: رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) onu şöyle okudu: ( **خلقكم من ضُعْف** ) .

Ve “falana **أضعفت**” denir: yani onu zayıf buldum; ve “onu **ضعّفته**”: yani onu zayıf kıldım; ve “onu **استضعفته**”: yani onu da zayıf buldum. Leys dedi: “şeyi **أضعفت** ve onu **ضاعفتُ**” denir; eğer şeyin aslının üzerine artırırsan da onu iki misli veya bundan daha çok kılarsan.

Ebû Amr: bedenin **أضعاف**’ı: kemikleridir; tekili **ضِعف**. Dedi: ve “bedenin **أضعاف**’ı: uzuvlarıdır” denir. Ve “falanca zayıf **مُضْعِف**” denir: zayıf olan bedenindedir; **المضْعِف** ise biniti zayıf olandır; nitekim “falanca güçlü **مُقّوٍ**” denir: güçlü olan bedenindedir; **المُقْوِي** ise biniti güçlü olandır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: “adam **مضعوف** ve **مهبوتٌ**” (denir); eğer aklında **ضَعف** varsa.

Şemmer: ve zırhlardan **المضاعَفة** olan vardır; o, halkası katlanmış olandır.

Ebû Zeyd dedi: adam için, mülkü yayıldığında ve çoğaldığında “adam **أضعفَ** etti; o **مُضْعِف**’tir” denir. Ve **الأَضعاف**: iç boşluk (karın)dır. Ru’be dedi:
فيه ازدهافٌ أيُّما ازدهافِ
والله بين القلبِ والأضعافِ

Böylece bedenin **أضعاف**’ı: kemikleridir; tekili **ضِعْف**. Ve **الضَّعَف**: katlanmış elbiselerdir; **النَّفَض** vezninde, “silkilmiş” manasındaki **المنفوض** gibi. el-Efveh dedi:
تَتبعُ أسلافَنا عِينٌ مخدَّرة
من تحت دَوْلجِهنَّ الرَّيْطُ والضَّعَفُ

Ve “**أرضٌ مُضْعَفة**”: ona zayıf bir yağmur isabet etmiş (yerdir).

İbn Büzerc: “adam **مضعوف** ve **ضَعوف** ve **ضعيف**” (denir). Dedi: ve “adam **مغلوبٌ** ve **غَلوب**”; ve “deve **معجوف** ve **عَجيف** ve **عجوف** ve **أعجف**”; ve “dişi deve **عجوف** ve **عجيف**”; ve aynı şekilde “kadın **ضعوف**”. Ve adama “**ضعيف**” denir; eğer görmesi kör ise. Ve “adamı **تضعَّفت**” (denir); eğer onu zayıf bulduysan.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: “adam **مضعوف** ve **مَهْبوت** ve **مرثوء**” (denir); eğer aklında zayıflık varsa.

**ضفع**: Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: “adam **ضَفَع** eder, **يَضفَع**; **ضفعاً** (olarak)” denir; eğer açığa vurursa.

Leys dedi: **ضَفع**; eğer hades çıkarırsa. Ve **فَضَعَ**, **ضَفَعَ**’da bir lugattır; o, açığa vurmadır.

İbnü’l-A‘râbî dedi: filin dışkısı **الضَّفْع**’dır; derisi **الحَوْران**’dır; derisinin içi **الحِرْصِيان**’dır.

Dedim: ve **الضفْعانة**: dikenli **السَّعدانة**’nın meyvesidir; o, yuvarlaktır, sanki bir iğdir; **السَّعدانُ** coşup meyvesi saçıldığında onu, ancak dikenlerini açığa vurmuş ve ona basanın ayağı için dikilmiş, sivrileşmiş olarak görürsün. Ve develer **السَّعدان** üzerinde semirir ve onun üzerinde sütleri hoş olur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الضاد والعين وما يثلثهما)
(ضعف) الضاد والعين والفاء أصلانِ متباينانِ، يدلُ أحدُهما على خلاف القُوَّة، ويدلُّ الآخر على أن يزاد الشَّيءُ مِثلَه.‏
فالأوَّل: الضَّعف والضُّعف، وهو خلاف القُوَّة. يقال ضَعُفَ يضعُف، ورجلٌ ضعيف وقوم ضُعفاءُ وضِعافٌ.‏
وأمَّا الأصل الآخَر فقال الخليل: أضعفت الشَّيءَ إِضعافاً، وضعَّفتُهُ تضعيفاً، وضاعْفتُهُ مُضاعَفة، وهو أن يُزادَ على أصل الشَّيء فيُجعلَ مثلين أو أكثر. قال غيره: المضعوف الشَّيء المضاعَف. قال أبو عمرو: المضعوف من أضعفْتُ الشَّيء. وذكر أبو عبيدٍ ذلك في باب أفعلتُهُ فهو مفعول. والمضاعَفَة: الدِّرع نُسِجَتْ حَلْقَتينِ.‏
(ضعو) الضاد والعين والواو كلمةٌ واحدةٌ، وهي الضَّعة: شجرة، حُذِفت واوُها؛ والجمع ضَعَوات. قال:‏
* متّخِذاً في ضَعَواتِ تَوْلجا(1) *‏
(ضعس) الضاد والعين والسين ليس بشيء. وذكر ابن دُريد أنهم يقولون للحريص النَّهم: ضَعْوَس(2).‏
--------------ـ
(1) البيت لجرير في ديوانه 92 واللسان (ضعا) من رجز يهجو به البعيث المجاشعي.‏
(2) الجمهرة (3: 24) والكلمة لم تذكر في اللسان ولا في القاموس، وبدلها في اللسان: "الضَّعْرَس"، وفي القاموس: "الضَّغْرَس".‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الضاد** و**العين** وما يثلثهما)
(**ضعف**) **الضاد** ve**العين** ve**الفاء** iki ayrı asıldır; bunlardan biri kuvvetin zıddına delâlet eder, diğeri ise şeyin misli kadar artırılmasına delâlet eder.‏
Birincisi: **الضَّعف** ve**الضُّعف**; o, kuvvetin zıddıdır. Denir: **ضَعُفَ** **يضعُف**; ve (denir:) **رجلٌ ضعيف** ve**قوم ضُعفاءُ** ve**ضِعافٌ**.‏
Diğer asla gelince, **الخليل** dedi ki: **أضعفت** **الشَّيءَ** **إِضعافاً**; ve**ضعَّفتُهُ** **تضعيفاً**; ve**ضاعْفتُهُ** **مُضاعَفة**; o, şeyin aslı üzerine artırılmasıdır; böylece iki misli veya daha fazla kılınır. Başkası dedi ki: **المضعوف** **الشَّيء** **المضاعَف**tır. **أبو عمرو** dedi ki: **المضعوف** “**أضعفْتُ** **الشَّيء**”dendir. **أبو عبيدٍ** bunu “**أفعلتُهُ** فهو **مفعول**” babında zikretti. **والمضاعَفَة**: iki halka (kat) olarak dokunmuş zırhtır.‏
(**ضعو**) **الضاد** ve**العين** ve**الواو** tek bir kelimedir; o da **الضَّعة**’dır: bir ağaç; **واو**’su hazfedilmiştir; cem‘i **ضَعَوات**tır. Dedi ki:‏
* **متّخِذاً** في **ضَعَواتِ** **تَوْلجا**(1) *‏
(**ضعس**) **الضاد** ve**العين** ve**السين** bir şey değildir. **ابن دُريد** zikretti ki onlar hırslı, obur kimseye **ضَعْوَس**(2) derler.‏
--------------ـ
(1) Beyit, **جرير**’indir; divanında 92; ve **اللسان** (**ضعا**)’da, **البعيث المجاشعي**’yi onunla hicvettiği recezden (bir parçadır).‏
(2) **الجمهرة** (3: 24); kelime **اللسان**’da da **القاموس**’ta da zikredilmedi; **اللسان**’da onun yerine: "**الضَّعْرَس**", **القاموس**’ta: "**الضَّغْرَس**".‏

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الضعف: خلاف القوة، وقد ضعف فهو ضعيف. قال عز وجل: ﴿ضعف الطالب والمطلوب﴾ [الحج/73]، والضعف قد يكون في النفس، وفي البدن، وفي الحال، وقيل: الضعف والضعف لغتان (انظر: المجمل 2/562؛ والبصائر 3/474). قال تعالى: ﴿وعلم أن فيكم ضعفا﴾ [الأنفال/66]، قال: ﴿ونريد أن نمن على الذين استضعفوا﴾ [القصص/5]، قال الخليل رحمه الله: الضعف بالضم في البدن، والضعف في العقل والرأي (انظر: العين 1/281)، ومنه قوله تعالى: ﴿فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا﴾ [البقرة/282]، وجمع الضعيف: ضعاف، وضعفاء. قال تعالى: ﴿ليس على الضعفاء﴾ [التوبة/91]، واستضعفته: وجدته ضعيفا، قال: ﴿والمستضعفين من الرجال والنساء والولدان﴾ [النساء/75]، ﴿قالوا فيم كنتم قالوا كنا مستضعفين في الأرض﴾ [النساء/97]، ﴿إن القوم استضعفوني﴾ [الأعراف/150]، وقوبل بالاستكبار في قوله: ﴿قال الذين استضعفوا للذين استكبروا﴾ [سبأ/33]، وقوله: ﴿الله الذي خلقكم من ضعف ثم جعل من بعد ضعف قوة ثم جعل من بعد قوة ضعفا﴾ [الروم/54]. والثاني غير الأول، وكذا الثالث فإن قوله: ﴿خلقكم من ضعف﴾ [الروم/54]، أي: من نطفة، أو من تراب، والثاني هو الضعف الموجود في الجنين والطفل. والثالث: الذي بعد الشيخوخة، وهو المشار إليه بأرذل العمر. والقوتان الأولى هي التي تجعل للطفل من التحرك، وهدايته واستدعاء اللبن، ودفع الأذى عن نفسه بالبكاء، والقوة الثانية هي التي بعد البلوغ، ويدل على أن كل واحد من قوله: (ضعف) إشارة إلى حالة غير الحالة الأولى ذكره منكرا، والمنكر متى أعيد ذكره وأريد به ما تقدم عرف (وهذا حسب القاعدة: إن النكرة إذا أعيدت نكرة كانت غير الأولى، وإذا أعيدت معرفة، أو أعيدت المعرفة معرفة، أو نكرة كان الثاني عين الأول. قال ابن هشام: فإذا ادعي أن القاعدة فيهن إنما هي مستمرة مع عدم القرينة، فأما إن وجدت قرينة فالتعويل عليها، سهل الأمر. راجع: مغني اللبيب ص 863)، كقولك: رايت رجلا،
فقال لي الرجل: كذا. ومتى ذكر ثانيا منكرا أريد به غير الأول، ولذلك قال ابن عباس في قوله: ﴿فإن مع العسر يسرا * إن مع العسر يسرا﴾ [الشرح/5 - 6]، لن يغلب عسر يسرين (يروى هذا عن ابن مسعود كما أخرجه عنه عبد الرزاق وسعيد بن منصور وعبد بن حميد، وابن أبي الدنيا في الصبر، والبيهقي في شعب الإيمان.
ويروى مرفوعا، فقد أخرج عبد الرزاق وابن جرير والحاكم والبيهقي عن الحسن قال: خرج النبي صلى الله عليه وسلم فرحا مسرورا وهو يضحك ويقول: (لن يغلب عسر يسرين، فإن مع العسر يسرا إن مع العسر يسرا).

وأخرج عبد بن حميد وابن جرير وابن مردويه عن الحسن قال: (لما نزلت هذه الآية: ﴿إن مع العسر يسرا﴾ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (أبشروا، أتاكم اليسر، لن يغلب عسر يسرين) راجع: الدر المنثور للسيوطي 8/550 - 551؛ والمستدرك 2/528؛ وهو مرسل) وقوله: ﴿وخلق الإنسان ضعيفا﴾ [النساء/28]، فضعفه: كثرة حاجاته التي يستغني عنها الملأ الأعلى، وقوله: ﴿إن كيد الشيطان كان ضعيفا﴾ [النساء/76]، فضعف كيده إنما هو مع من صار من عباد الله المذكورين في قوله: ﴿إن عبادي ليس لك عليهم سلطان﴾ [الإسراء/65]، والضعف هو من الألفاظ المتضايفة التي يقتضي وجود أحدهما وجود الآخر، كالنصف والزوج، وهو تركب قدرين متساويين، ويختص بالعدد، فإذا قيل: أضعفت الشيء، وضعفته، وضاعفته: ضممت إليه مثله فصاعدا. قال بعضهم: ضاعفت أبلغ من ضعفت (وهذا قول أبي عمرو بن العلاء، فقد قال مكي: إن أبا عمرو حكى أن (ضاعفت) أكثر من (ضعفت) ؛ لأن (ضعفت) معناه مرتان، وحكى أن العرب تقول: ضعفت درهمك أي: جعلته درهمين، وتقول: ضاعفته، أي: جعلته أكثر من درهمين.
والله يعطي الحسنة عشرة أمثالها إلى سبعمائة ضعف. انظر: الكشف عن وجوه القراءات 1/300)، ولهذا قرأ أكثرهم: ﴿يضاعف لها العذاب ضعفين﴾ [الأحزاب/30]، ﴿وإن تك حسنة يضاعفها﴾ [النساء/40]، وقال: ﴿من جاء بالحسنة فله عشر أمثالها﴾ [الأنعام/160]، والمضاعفة على قضية هذا القول تقتضي أن يكون عشر أمثالها، وقيل: ضعفته بالتخفيف ضعفا، فهو مضعوف، فالضعف مصدر، والضعف اسم، كالثنى والثنى (انظر: البصائر 3/478)، فضعف الشيء هو الذي يثنيه، ومتى أضيف إلى عدد اقتضى ذلك العدد ومثله، نحو أن يقال: ضعف العشرة، وضعف المائة، فذلك عشرون ومائتان بلا خلاف، وعلى هذا قول الشاعر:
*جزيتك ضعف الود لما اشتكيته*
*وما إن جزاك الضعف من أحد قبلي*
(البيت لأبي ذويب الهذلي في ديوان الهذليين 1/35) ؛ واللسان (ضعف) ؛ والبصائر 3/478)
وإذا قيل: أعطه ضعفي واحد، فإن ذلك اقتضى الواحد ومثليه، وذلك ثلاثة؛ لأن معناه الواحد واللذان يزاوجانه وذلك ثلاثة، هذا إذا كان الضعف مضافا، فأما إذا لم يكن مضافا فقلت: الضعفين فإن ذلك يجري مجرى الزوجين في أن كل واحد منهما يزاوج الآخر، فيقتضي ذلك اثنين، لأن كل واحد منهما يضاعف الآخر، فلا يخرجان عن الاثنين بخلاف ما إذا أضيف الضعفان إلى واحد فيثلثهما، نحو ضعفي الواحد، وقوله: ﴿فأولئك لهم جزاء الضعف﴾ [سبأ/37]، وقوله: ﴿لا تأكلوا الربا أضعافا مضاعفة﴾ [آل عمران/ 130]، فقد قيل: أتى باللفظين على التأكيد، وقيل: بل المضاعفة من الضعف لا من الضعف، والمعنى: ما يعدونه ضعفا فهو ضعف، أي: نقص، كقوله: ﴿وما آتيتم من ربا ليربو في أموال الناس فلا يربو عند الله﴾ [الروم/ 39]، وكقوله: ﴿يمحق الله الربا ويربي الصدقات﴾ [البقرة/276]، وهذا المعنى أخذه الشاعر فقال:

*- زيادة شيب وهي نقص زيادتي*
(شطر بيت للمتنبي، وعجزه: [وقوة عشق وهي من قوتي ضعف]. التبيان شرح الديوان 2/283)
وقوله: ﴿فآتهم عذابا ضعفا من النار﴾ [الأعراف/38]، فإنهم سألوه أن يعذبهم عذابا بضلالهم، وعذابا بإضلالهم كما أشار إليه بقوله: ﴿ليحملوا أوزارهم كاملة يوم القيامة ومن أوزار الذين يضلونهم﴾ [النحل/25]، وقوله: ﴿لكل ضعف ولكن لا تعلمون﴾ [الأعراف/38]، أي: لكل منهم ضعف ما لكم من العذاب، وقيل: أي: لكل منهم ومنكم ضعف ما يرى الآخر، فإن من العذاب ظاهرا وباطنا، وكل يدرك من الآخر الظاهر دون الباطن فيقدر أن ليس له العذاب الباطن.

##### Türkçe

- **الضعف**: kuvvetin zıddı; “zayıfladı” denir, o da zayıftır. Aziz ve celil olan dedi ki: ﴿**ضعف الطالب والمطلوب**﴾ [Hac/73]; ve **الضعف** nefiste, bedende ve hâlde olabilir. Ve denildi ki: **الضعف** ve **الضعف** iki lugattır (bak: el-Mücmel 2/562; el-Besâir 3/474). Yüce Allah dedi ki: ﴿**وعلم أن فيكم ضعفا**﴾ [Enfâl/66]; dedi ki: ﴿**ونريد أن نمن على الذين استضعفوا**﴾ [Kasas/5]. Halîl rahimehullah dedi ki: **الضعف** (damme ile) bedendedir; **الضعف** ise akılda ve görüştedir (bak: el-ʿAyn 1/281). Ondandır Yüce Allah’ın sözü: ﴿**فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا**﴾ [Bakara/282]. Ve **الضعيف**’in çoğulu: **ضعاف** ve **ضعفاء**. Yüce Allah dedi ki: ﴿**ليس على الضعفاء**﴾ [Tevbe/91]. Ve “Onu zayıf buldum” demektir: **استضعفته**. Dedi ki: ﴿**والمستضعفين من الرجال والنساء والولدان**﴾ [Nisâ/75]; ﴿**قالوا فيم كنتم قالوا كنا مستضعفين في الأرض**﴾ [Nisâ/97]; ﴿**إن القوم استضعفوني**﴾ [A‘râf/150]. Ve şu sözünde **الاستكبار** ile karşılaştırıldı: ﴿**قال الذين استضعفوا للذين استكبروا**﴾ [Sebe’/33]. Ve sözü: ﴿**الله الذي خلقكم من ضعف ثم جعل من بعد ضعف قوة ثم جعل من بعد قوة ضعفا**﴾ [Rûm/54]. İkincisi birinciden başkadır; üçüncüsü de böyledir. Çünkü onun sözü: ﴿**خلقكم من ضعف**﴾ [Rûm/54], yani: bir nutfeden yahut bir topraktan. İkincisi, ceninde ve çocukta bulunan zayıflıktır. Üçüncüsü: ihtiyarlıktan sonradır; ve o, “ömrün en aşağısı” ile işaret edilendir. İki kuvvetten birincisi, çocuğa hareketten, hidayetinden ve süt istemesinden, ve ağlamakla kendinden eziyeti defetmesinden kılınan kuvvettir. İkinci kuvvet ise bulûğdan sonradır. Ve onun “(ضعف)” sözünün her birinin, ilk hâlden başka bir hâle işaret olduğuna delâlet eder: onu nekre olarak zikretmesidir; nekre ne zaman tekrar zikredilir de onunla önce geçen kastedilirse marife olur (bu, kaideye göredir: nekre nekre olarak iade edilirse birinciden başka olur; marife olarak iade edilirse, yahut marife marife olarak iade edilirse, yahut nekre olarak (iade edilirse) ikincisi birincinin aynıdır. İbn Hişâm dedi ki: Eğer kaidenin bunlarda ancak karinenin bulunmamasıyla devamlı olduğu iddia edilirse; ama bir karine bulunursa, dayanma ona olur; iş kolaylaşır. Bak: Muğni’l-Lebîb s. 863), senin “Bir adam gördüm; sonra adam bana şöyle dedi” demen gibi. Ve ne zaman ikinci defa nekre olarak zikredilirse onunla birinciden başkası kastedilir. Bundan dolayı İbn Abbâs, şu sözünde: ﴿**فإن مع العسر يسرا * إن مع العسر يسرا**﴾ [İnşirâh/5-6], “Bir zorluk iki kolaylığa galip gelmez” dedi (bu, İbn Mes‘ûd’dan da rivayet edilir; Abdürrezzâk, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd ve İbn Ebî’d-Dünyâ “es-Sabr”da, Beyhakî “Şuʿabü’l-Îmân”da ondan çıkarmıştır. Ve merfû olarak da rivayet edilir: Abdürrezzâk, İbn Cerîr, Hâkim ve Beyhakî Hasan’dan çıkardı; dedi ki: Nebî sallallahu aleyhi ve sellem sevinçli, mesrur olarak çıktı; gülüyor ve şöyle diyordu: “Bir zorluk iki kolaylığa galip gelmez; çünkü zorlukla beraber bir kolaylık vardır; zorlukla beraber bir kolaylık vardır.”

Ve Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Merdûye Hasan’dan çıkardı; dedi ki: “Bu âyet inince: ﴿**إن مع العسر يسرا**﴾ Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem dedi ki: ‘Müjdeleyin; size kolaylık geldi; bir zorluk iki kolaylığa galip gelmez.’” Bak: es-Süyûtî’nin ed-Dürrü’l-Mensûr’u 8/550-551; el-Müstedrek 2/528; ve o mürseldir). Ve sözü: ﴿**وخلق الإنسان ضعيفا**﴾ [Nisâ/28]; onun zayıflığı: yüce topluluğun müstağni olduğu ihtiyaçlarının çokluğudur. Ve sözü: ﴿**إن كيد الشيطان كان ضعيفا**﴾ [Nisâ/76]; onun tuzağının zayıflığı ancak, şu sözünde zikredilen Allah’ın kullarından olan kimse ile beraberdir: ﴿**إن عبادي ليس لك عليهم سلطان**﴾ [İsrâ/65]. Ve **الضعف**, birbirine izafetli lafızlardandır; birinin varlığı diğerinin varlığını gerektirir; **النصف** ve **الزوج** gibi. Ve o, iki eşit miktarın terkibidir; sayıya mahsustur. Şu halde denildiğinde: “**أضعفت** şeyi”, “**ضعفته**” ve “**ضاعفته**”: ona benzerini ve daha fazlasını ekledim demektir. Bazıları dedi ki: **ضاعفت** , **ضعفت**’ten daha beliğdir (bu, Ebû Amr b. el-Alâ’nın sözüdür; nitekim Mekkî dedi ki: Ebû Amr, “**ضاعفت**”ın “**ضعفت**”ten daha çok olduğunu nakletti; çünkü “**ضعفت**”in manası iki defadır. Ve Arapların “Dirhemini iki kat yaptım” manasında “**ضعفت درهمك**” dediklerini; “**ضاعفته**” dediklerini de, yani onu iki dirhemden daha çok yaptım (dediklerini) nakletti. Allah, bir haseneye on misli verir, yedi yüz **ضعف**’a kadar. Bak: el-Keşf ʿan Vücûhi’l-Kırâât 1/300). Bunun için onların çoğu şöyle okudu: ﴿**يضاعف لها العذاب ضعفين**﴾ [Ahzâb/30]; ﴿**وإن تك حسنة يضاعفها**﴾ [Nisâ/40]. Ve dedi ki: ﴿**من جاء بالحسنة فله عشر أمثالها**﴾ [En‘âm/160]. Ve **المضاعفة**, bu sözün gereğine göre, onun on misli olmasını gerektirir. Ve denildi ki: “**ضعفته**” (tahfîf ile) **ضعفا**; o da **مضعوف** olur. Şu halde **الضعف** masdardır; **الضعف** ise isimdir; **الثنى** ve **الثنى** gibi (bak: el-Besâir 3/478). O hâlde bir şeyin **ضعف**’ı, onu ikiye katlayandır. Ve ne zaman bir sayıya izafe edilirse, o sayıyı ve onun mislini gerektirir; meselâ denilmesi gibi: “Onun **ضعف**’ı ondur” ve “Yüzün **ضعف**’ı”; bu, ihtilafsız yirmi ve iki yüzdür. Ve bunun üzerine şairin sözü:
*جزيتك ضعف الود لما اشتكيته*
*وما إن جزاك الضعف من أحد قبلي*
(beyit, Hüzeylîlerin divanında 1/35’te Ebû Züeyb el-Hüzelî’nindir); ve Lisân (**ضعف**); ve el-Besâir 3/478)

Ve denilirse: “Ona birin **ضعفي**’ni ver”; bu, biri ve onun iki mislini gerektirir; bu da üçtür. Çünkü manası: bir ve onu çift yapan iki (şey)dir; bu da üçtür. Bu, **الضعف** izafe edilmiş olduğu zamandır. Ama izafe edilmemiş olursa da “**الضعفين**” dersen, bu, her birinin diğerini çiftlediği iki çift gibi cereyan eder; bu da iki gerektirir. Çünkü her biri diğerini iki katlar; böylece ikiden çıkmazlar. Birin **الضعفان**’ı bir’e izafe edilirse onları üçler; “birin **ضعفي**” gibi. Ve sözü: ﴿**فأولئك لهم جزاء الضعف**﴾ [Sebe’/37]. Ve sözü: ﴿**لا تأكلوا الربا أضعافا مضاعفة**﴾ [Âl-i İmrân/130]; denildi ki: iki lafzı te’kîd üzere getirdi. Ve denildi ki: bilakis **المضاعفة**, **الضعف**’tan değil **الضعف**’tandır; mana: onların **ضعف** saydıkları şey, o da **ضعف**’tır; yani: noksanlık. Şu söz gibi: ﴿**وما آتيتم من ربا ليربو في أموال الناس فلا يربو عند الله**﴾ [Rûm/39]; ve şu söz gibi: ﴿**يمحق الله الربا ويربي الصدقات**﴾ [Bakara/276]. Şair bu manayı alıp şöyle dedi:

*- زيادة شيب وهي نقص زيادتي*
(Mütenebbî’nin bir beytinin yarısıdır; ikinci yarısı: [وقوة عشق وهي من قوتي ضعف]. et-Tibyân Şerhu’d-Dîvân 2/283)

Ve sözü: ﴿**فآتهم عذابا ضعفا من النار**﴾ [A‘râf/38]; çünkü onlar ondan, sapmalarıyla bir azap ve saptırmalarıyla bir azap ile onları azaplandırmasını istediler; nitekim şu sözüyle buna işaret etti: ﴿**ليحملوا أوزارهم كاملة يوم القيامة ومن أوزار الذين يضلونهم**﴾ [Nahl/25]. Ve sözü: ﴿**لكل ضعف ولكن لا تعلمون**﴾ [A‘râf/38]; yani: onların her biri için, sizin azabınızın **ضعف**’ı vardır. Ve denildi ki: yani: onların her biri için ve sizin için, diğerinin gördüğünün **ضعف**’ı vardır; çünkü azaptan zahir ve bâtın vardır; ve her biri diğerinden zahiri idrak eder, bâtını değil; böylece onun için bâtın azap yoktur zanneder.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ض ع ف
فيه ضعف وضعف وهو ضعيف وقوم ضعاف وضعفاء وضعفى وأضعفه المرض وضعفه واستضعفته وتضعفته‏:‏ وجدته ضعيفاً فركبته بسوء وفلان ضعيف متضعف وأخوه قوي مضعف الأول‏:‏ ذو ضعف في ماله وأهله والثاني‏:‏ ذو ضعف وكثرة في ذلك يقال‏:‏ أضعف القوم إذا ضوعف لهم‏.‏
‏"‏ فأولئك هم المضعفون ‏"‏ ورجل مضعوف‏:‏ ضعيف الرأي وقد ضعف ضعفاً‏.‏
وشيء مضعوف‏:‏ مضاعف‏.‏
قال لبيد‏:‏ وعالين مضعوفاً وفرداً سموطه جمان ومرجان يشك المفاصلا وضعفتهم بقومي‏:‏ كثرتهم لأنهم أضعافهم‏.‏
وأضعف له العطاء وضعفه وضاعفه‏.‏
ودرع مضاعفة‏:‏ منسوجة حلقتين حلقتين‏.‏
وأعطاه ضعف ما أخذ وضعفيه وأضعافه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو في أضعاف الكتاب وتضاعيفه‏:‏ في أثنائه وأوساطه وكان يونس في أضعاف الحوت‏.‏
وقال رؤبة‏:‏ يريد بواطن الإنسان وأحشاءه‏.‏

##### Türkçe

ض ع ف
Onda **ضعف** ve **ضعف** vardır; o **ضعيف**tir. (Bir) kavim **ضعاف** ve **ضعفاء** ve **ضعفى**dır. Hastalık onu **أضعفه** etti; onu **ضعفه** etti. Ve beni **استضعفته** ve beni **تضعفته**: Onu zayıf buldum da ona kötülükle bindim. Ve falan **ضعيف متضعف**tir; kardeşi ise güçlü, **مضعف**tir. Birincisi: malında ve ehlinde zayıflık sahibi. İkincisi: bunda zayıflık ve çokluk sahibi. Denir ki: Kavim **أضعف** etti; kendileri için kat kat yapıldıysa.

"فأولئك هم **المضعفون**" Ve (bir) adam **مضعوف**tur: görüşçe zayıftır. Ve **ضعف** olarak zayıfladı.

Ve bir şey **مضعوف**tur: **مضاعف**tır.

Lebîd dedi:
وعالين مضعوفاً وفرداً سموطه
جمان ومرجان يشك المفاصلا
Ve onları kavmimle **ضعفتهم**: onları çoğalttım; çünkü onlar onların katlarıdır.

Ve onun için bağışı **أضعف** etti; onu **ضعفه** etti ve onu **ضاعفه** etti.

Ve bir zırh **مضاعفة**dır: iki halka iki halka dokunmuştur.

Ve ona aldığı şeyin **ضعف**ını ve onun **ضعفيه**ini ve onun **أضعافه**ini verdi.

Ve mecazdan: O, kitabın **أضعاف**ında ve onun **تضاعيف**inde: onun iç kısımlarında ve ortalarında. Ve Yûnus balığın **أضعاف**ında idi.

Ve Ru'be dedi: İnsanın iç taraflarını ve bağırsaklarını ister.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الضَّعْفُ والضُّعْفُ: خِلافُ القُوّةِ، وقيل: الضُّعْفُ، بالضم، في الجسد؛ والضَّعف، بالفتح، في الرَّأْي والعَقْلِ، وقيل: هما معاً جائزان في كل وجه، وخصّ الأَزهريُّ بذلك أَهل البصرة فقال: هما عند أَهل البصرة سِيّانِ يُسْتعملان معاً في ضعف البدن وضعف الرَّأْي. وفي التنزيل: اللّه الذي خَلَقَكم من ضُعفٍ ثم جَعَل من بعد ضُعْفٍ قُوَّةً ثم جعل من بعد قوَّةٍ ضُعْفاً؛ قال قتادة: خلقكم من ضعف قال من النُّطْفَةِ أَي من المنِيّ ثم جعل من بعد قوة ضعفاً، قال: الهَرَمَ؛ وروي عن ابن عمر أَنه قال: قرأْت على النبي، صلى اللّه عليه وسلم: اللّه الذي خلقكم من ضَعف؛ فأَقرأَني من ضُعْف، بالضم، وقرأَ عاصم وحمزة: وعَلِمَ أَن فيكم ضَعفاً، بالفتح، وقرأَ ابن كثير وأَبو عمرو ونافع وابن عامر والكسائي بالضم، وقوله تعالى: وخُلِق الإنسانُ ضَعِيفاً؛ أَي يَسْتَمِيلُه هَواه. والضَّعَفُ: لغة في الضَّعْفِ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
ومَنْ يَلْقَ خَيراً يَغْمِزِ الدَّهْر عَظْمَه،
على ضَعَفٍ من حالهِ وفُتُورِ
فهذا في الجسم؛ وأَنشد في الرَّأْي والعقل:
ولا أُشارِكُ في رَأْيٍ أَخا ضَعَفٍ،
ولا أَلِينُ لِمَنْ لا يَبْتَغِي لِينِي
وقد ضَعُفَ يَضْعُفُ ضَعْفاً وضُعْفاً وضَعَفَ؛ الفتح عن اللحياني، فهو ضَعِيفٌ، والجمع ضُعَفاء وضَعْفى وضِعافٌ وضَعَفةٌ وضَعافَى؛ الأَخيرة عن ابن جني؛ وأَنشد:
تَرَى الشُّيُوخَ الضَّعافَى حَوْلَ جَفْنَتِه،
وتَحْتَهُم من محاني دَرْدَقٍ شَرَعَهْ
ونسوة ضَعِيفاتٌ وضَعائفُ وضِعافٌ؛ قال:
لقد زادَ الحياةَ إليَّ حُبّاً
بَناتي، إنَّهُنَّ من الضِّعافِ
وأَضْعَفَه وضَعَّفَه: صيَّره ضعيفاً. واسْتَضْعَفَه وتَضَعَّفَه: وجده ضعيفاً فركبه بسُوء؛ الأَخيرة عن ثعلب؛ وأَنشد:
عليكم بِرِبْعِيِّ الطِّعانِ، فإنه
أَشَقُّ على ذِي الرَّثْيَةِ المُتَضَعِّفِ
رِبْعِيُّ الطِّعانِ: أَوَّله وأَحَدُّه. وفي إِسلام أَبي ذَّرّ: لَتَضَعَّفْتُ
(* قوله «لتضعفت» هكذا في الأصل، وفي النهاية: فتضعفت.) رجلاً أَي اسْتَضْعَفْتُه؛ قال القتيبي: قد تدخل اسْتَفْعَلْتُ في بعض حروف تَفَعَّلْت نحو تَعَظَّم واسْتَعْظَم وتكبّر واسْتكبر وتَيَقَّن واسْتَيْقَنَ وتَثَبَّتَ واسْتَثْبَتَ. وفي الحديث: أَهْلُ الجَنّة كلّ ضَعِيفٍ مُتَضَعَّفٍ؛ قال ابن الأثير: يقال تَضَعَّفْتُه واسْتَضْعَفْتُه بمعنى للذي يَتَضَعَّفُه الناس ويَتَجَبَّرُون عليه في الدنيا للفقر ورَثاثَةِ الحال. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: غَلَبني أَهل الكوفة، أَسْتَعْمِلُ عليهم المؤمنَ فيُضَعَّفُ، وأَستعمل عليهم القَوِيَّ فيُفَجَّر. وأَما الذي ورد في الحديث حديث الجنة: ما لي لا يدخُلني إلا الضُّعَفاء؟ قيل: هم الذين يُبَرِّئُون أَنْفُسَهم من الحَوْل والقوة؛ والذي في الحديث: اتقوا اللّه في الضعيفين: يعني المرأَة والمملوك.
والضَّعْفةُ: ضَعْفُ الفؤاد وقِلَّةُ الفِطْنةِ. ورجل مَضْعُوفٌ: به ضَعْفةٌ. ابن الأَعرابي: رجل مَضْعُوفٌ ومَبْهُوتٌ إذا كان في عقله ضَعْفٌ. ابن بزرج: رجل مَضْعُوفٌ وضَعُوفٌ وضَعِيفٌ، ورجل مَغْلُوبٌ وغَلُوبٌ، وبعير مَعْجوفٌ وعَجُوفٌ وعَجِيفٌ وأَعْجَفُ، وناقة عَجوفٌ وعَجِيفٌ، وكذلك امرأَة ضَعُوفٌ، ويقال للرجل الضرير البصر ضَعِيفٌ.
والمُضَعَّفُ: أَحد قِداح الميْسِر التي لا أَنْصباء لها كأَنه ضَعُفَ عن أَن يكون له نصيبٌ. وقال ابن سيده أَيضاً: المُضَعَّفُ الثاني من القِداحِ الغُفْل التي لا فُرُوضَ لها ولا غُرْم عليها، إنما تُثَقَّل بها القِداحُ كَراهِيةَ التُهَمَةِ؛ هذه عن اللحياني، واشْتَقَّه قوم من الضَّعْفِ وهو الأَوْلى.
وشِعر ضَعِيف: عَليل، استعمله الأَخفش في كتاب القَوافي فقال: وإن كانوا قد يُلزمون حرف اللين الشِّعْرَ الضعيفَ العليلَ ليكون أَتَمَّ له وأَحسن.
وضِعْفُ الشيء: مِثْلاه، وقال الزجاج: ضِعْفُ الشيء مِثْلُه الذي يُضَعِّفُه، وأَضْعافُه أَمثالُه. وقوله تعالى: إذاً لأَذَقْناك ضِعْفَ الحَياةِ وضِعْفَ المَماتِ؛ أَي ضِعف العذاب حيّاً وميّتاً، يقول: أَضْعفنا لك العذاب في الدنيا والآخرة؛ وقال الأَصمعي في قول أَبي ذؤيب: جَزَيْتُكَ ضِعْفَ الوِدِّ، لما اسْتَبَنْتُه،
وما إنْ جَزاكَ الضِّعْفَ من أَحَدٍ قَبْلي
معناه أَضعفت لك الود وكان ينبغي أَن يقول ضِعْفَي الوِدِّ. وقوله عز وجل: فآتِهِم عذاباً ضِعْفاً من النار؛ أَي عذاباً مُضاعَفاً لأَن الضِّعْفَ في كلام العرب على ضربين: أَحدهما المِثل، والآخر أَن يكون في معنى تضعيف الشيء. قال تعالى: لكلِّ ضِعْف أَي للتابع والمتبوع لأَنهم قد دخلوا في الكفر جميعاً أَي لكلٍّ عذاب مُضاعَفٌ. وقوله تعالى: فأولئك لهم جزاء الضِّعف بما عملوا؛ قال الزجاج: جزاء الضعف ههنا عشر حسنات، تأْويله: فأُولئك لهم جزاء الضعف الذي قد أَعلمناكم مِقْداره، وهو قوله: من جاء بالحسنة فله عشر أَمثالها؛ قال: ويجوز فأُولئك لهم جزاء الضعف أَي أَن نجازيهم الضعف، والجمع أَضْعاف، لا يكسَّر على غير ذلك.
وأَضعفَ الشيءَ وضعَّفه وضاعَفه: زاد على أَصل الشيء وجعله مثليه أَو أَكثر، وهو التضعيف والإضْعافُ، والعرب تقول: ضاعفت الشيء وضَعَّفْته بمعنى واحد؛ ومثله امرأَة مُناعَمةٌ ومُنَعَّمةٌ، وصاعَر المُتَكَبِّر خَدَّه وصعّره، وعاقَدْت وعقّدْت. وعاقَبْتُ وعَقَّبْتُ. ويقال: ضعَّف اللّه تَضْعِيفاً أَي جعله ضِعْفاً. وقوله تعالى: وما آتَيْتُم من زكاة تُريدون وجهَ اللّه فأُولئك هم المُضْعِفُون؛ أَي يُضاعَفُ لهم الثواب؛ قال الأَزهري: معناه الداخلون في التَّضْعِيف أَي يُثابُون الضِّعْف الذي قال اللّه تعالى: أُولئك لهم جزاء الضِّعْفِ بما عَمِلوا؛ يعني من تَصدَّق يريد وجه اللّه جُوزيَ بها صاحِبُها عشرة أَضْعافها، وحقيقته ذوو الأَضْعافِ. وتضاعِيفُ الشيء: ما ضُعِّفَ منه وليس له واحد، ونظيره في أَنه لا واحد له تَباشِيرُ الصُّبْحِ لمقدمات ضِيائه، وتَعاشِيبُ الأَرض لما يظهر من أَعْشابِها أَوَّلاً، وتَعاجِيبُ الدَّهْرِ لما يأْتي من عَجائِبه. وأَضْعَفْتُ الشيءَ، فهو مَضْعُوفٌ، والمَضْعُوفُ: ما أُضْعِفَ من شيء، جاء على غير قِياس؛ قال لبيد:
وعالَيْنَ مَضْعُوفاً ودُرّاً، سُمُوطُه
جُمانٌ ومَرْجانٌ يَشُكُّ المَفاصِلا
(* قوله «ودراً» كذا بالأصل، والذي في الصحاح وشرح القاموس: وفرداً.) قال ابن سيده: وإنما هو عندي على طرح الزائد كأَنهم جاؤوا به على ضُعِفَ. وضَعَّفَ الشيءَ: أَطْبَقَ بعضَه على بعض وثَناه فصار كأَنه ضِعْفٌ، وقد فسر بيت لبيد بذلك أَيضاً. وعَذابٌ ضِعْفٌ: كأَنه ضُوعِفَ بعضُه على بعض. وفي التنزيل: يا نساء النبيّ من يأْتِ مِنْكُنَّ بفاحِشةٍ مُبَيِّنَةٍ يُضاعَفْ لها العَذابُ ضِعْفَيْنِ، وقرأَ أَبو عمرو: يُضَعَّف؛ قال أَبو عبيد: معناه يجعل الواحد ثلاثة أَي تُعَذَّبْ ثلاثةَ أَعْذِبَةٍ، وقال: كان عليها أَن نُعَذَّبَ مرة فإذا ضُوعِفَ ضِعْفَيْن صار العذابُ ثلاثة أَعْذِبةٍ؛ قال الأَزهري: هذا الذي قاله أَبو عبيد هو ما تستعمله الناس في مَجازِ كلامهم وما يَتَعارَفونه في خِطابهم، قال: وقد قال الشافعي ما يُقارِبُ قوله في رجل أَوْصى فقال: أَعْطُوا فلاناً ضِعْفَ ما يُصِيبُ ولدي، قال: يُعْطى مثله مرتين، قال: ولو قال ضِعْفَيْ ما يُصيبُ ولدي نظرتَ، فإن أَصابه مائة أَعطيته ثلثمائة، قال: وقال الفراء شبيهاً بقولهما في قوله تعالى: يَرَوْنَهم مِثْلَيْهِم رأْيَ العين، قال: والوصايا يستعمل فيها العُرْفُ الذي يَتَعارَفُه المُخاطِبُ والمُخاطَبُ وما يسبق إلى أَفْهام من شاهَدَ المُوصي فيما ذهب وهْمُه إليه، قال: كذلك روي عن ابن عباس وغيره، فأَما كتاب اللّه، عز وجل، فهو عري مبين يُرَدُّ تفسيره إلى موضوع كلام العرب الذي هو صيغة أَلسِنتها، ولا يستعمل فيه العرف إذا خالفته اللغة؛ والضِّعْفُ في كلام العرب: أَصله المِثْلُ إلى ما زاد، وليس بمقصور على مثلين، فيكون ما قاله أَبو عبيد صواباً، يقال: هذا ضِعف هذا أَي مثله، وهذا ضِعْفاه أَي مثلاه، وجائز في كلام العرب أَن تقول هذه ضعفه أَي مثلاه وثلاثة أَمثاله لأَن الضِّعف في الأَصل زيادة غير محصورة، أَلا ترى قوله تعالى: فأُولئك لهم جزاء الضِّعف بما عملوا؟ لم يرد به مثلاً ولا مثلين وإنما أَراد بالضعف الأَضْعافَ وأَوْلى الأَشياء به أَن نَجْعَلَه عشرةَ أَمثاله لقوله سبحانه: من جاء بالحسنة فله عشر أَمثالها ومن جاء بالسيئة فلا يُجزي إلا مثلها؛ فأَقل الضِّعْفِ محصور وهو المثل، وأَكثره غيرُ محصور. وفي الحديث: تَضْعُفُ صلاةُ الجماعةِ على صلاة الفَذِّ خَمساً وعشرين درجة أَي تزيد عليها. يقال: ضَعُفَ الشيءُ يَضْعُفُ إذا زاد وضَعَّفْتُه وأَضعَفْتُه وضاعَفْتُه بمعنًى. وقال أَبو بكر: أُولئك لهم جزاء الضِّعْفِ؛ المُضاعَفةِ، فأَلْزَمَ الضِّعْفَ التوحيدَ لأَنَّ المصادِرَ ليس سبيلُها التثنية والجمع؛ وفي حديث أَبي الدَّحْداح وشعره: إلا رَجاء الضِّعْفِ في المَعادِ
أَي مِثْلَيِ الأَجر؛ فأَما قوله تعالى: يُضاعَفْ لها العذابُ ضعفين، فإن سِياق الآية والآيةِ التي بعدها دلَّ على أَن المرادَ من قوله ضِعفين مرّتان، أَلا تراه يقول بعد ذكر العذاب: ومن يَقْنُت منكنَّ للّه ورسوله وتعمل صالحاً نُؤتِها أَجْرَها مرتين؟ فإذا جعل اللّه تعالى لأُمهات المؤمنين من الأَجْر مِثْلَيْ ما لغيرهن تفضيلاً لهنَّ على سائر نساء الأُمة فكذلك إذا أَتَتْ إحداهنَّ بفاحشة عذبت مثلي ما يعذب غيرها، ولا يجوز أَن تُعْطى على الطاعة أَجرين وتُعَذَّب على المعصِية ثلاثة أَعذبة؛ قال الأَزهري: وهذا قولُ حذاق النحويين وقول أَهلِ التفسير، والعرب تتكلم بالضِّعف مثنى فيقولون: إن أَعطيتني دِرهماً فلك ضِعفاه أي مثلاه، يريدون فلك درهمان عوضاً منه؛ قال: وربما أَفردوا الضعف وهم يريدون معنى الضعفين فقالوا: إن أَعطيتني درهماً فلك ضعفه، يريدون مثله، وإفراده لا بأْس به إلا أَن التثنية أَحسن. ورجل مُضْعِفٌ: ذو أَضْعافٍ في الحسنات. وضَعَفَ القومَ يَضْعَفُهُم: كَثَرَهم فصار له ولأَصحابه الضِّعْفُ عليهم. وأَضْعَفَ الرَّجلُ: فَشَتْ ضَيْعَتُه وكثُرت، فهو مُضعِف. وبقرة ضاعِفٌ: في بطنها حَمْل كأَنَّها صارت بولدها مُضاعَفَةً.
والأَضْعافُ: العِظامُ فوقها لحم؛ قال رؤبة:
واللّه بَينَ القَلْبِ والأَضْعافِ
قال أَبو عمرو: أَضعاف الجسد عِظامه، الواحد ضِعْفٌ، ويقال: أَضْعافُ الجَسد أَعْضاؤه. وقولهم: وقَّع فلان في أَضْعافِ كتابه؛ يراد به توقِيعُه في أَثناء السُّطور أَو الحاشية. وأُضْعِفَ القومُ أَي ضُوعِفَ لهم. وأَضْعَفَ الرَّجلُ: ضَعُفَتْ دابّتُه. يقال هو ضَعِيفٌ مُضْعِفٌ، فالضَّعِيفُ في بدنه، والمُضعِفُ الذي دابته ضعيفة كما يقال قَويٌّ مُقْوٍ، فالقويّ في بدنه والمُقْوي الذي دابته قَوِيَّة. وفي الحديث في غَزْوة خَيْبَر: من كان مُضْعِفاً فَلْيَرْجع أَي من كانت دابّتُه ضَعِيفةً. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: المُضْعِفُ أَميرٌ على أَصحابه يعني في السفر يريد أَنهم يَسيرُون بسيره. وفي حديث آخر: الضَّعِيفُ أَمير الركْب. وضَعَّفَه السير أَي أَضْعَفَه. والتضْعِيف: أَن تَنْسُبَه إلى الضَّعْفِ: والمُضاعَفةُ: الدِّرْع التي ضُوعِفَ حَلَقُها ونُسِجَتْ حَلْقَتَيْن حلقتين.

##### Türkçe

**الضَّعْفُ** ve **الضُّعْفُ**: kuvvetin zıddı; ve denildi ki: **الضُّعْفُ**, zamme ile, bedende; ve **الضَّعْف**, fetha ile, görüşte ve akılda; ve denildi ki: ikisi birlikte her yönde câizdir; ve Ezherî bunu Basra ehline tahsis etti de şöyle dedi: Basra ehli katında ikisi eşittir; beden zayıflığında ve görüş zayıflığında birlikte kullanılırlar. Ve tenzilde: “Allah, sizi **ضُعفٍ**’ten yarattı; sonra **ضُعْفٍ**’ten sonra kuvvet kıldı; sonra kuvvetten sonra **ضُعْفاً** kıldı”; Katâde dedi ki: “Sizi zayıflıktan yarattı” dedi: yani **النُّطْفَةِ**’den, yani meniden; sonra kuvvetten sonra zayıflık kıldı, dedi: ihtiyarlık; ve İbn Ömer’den rivayet olundu ki o dedi: Peygamber’e, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, okudum: “Allah, sizi **ضَعف**’ten yarattı”; bana **ضُعْف**’ten, zamme ile, okuttu. Ve Âsım ve Hamza okudu: “Ve bildi ki sizde **ضَعفاً** vardır”, fetha ile; ve İbn Kesîr, Ebû Amr, Nâfi‘, İbn Âmir ve Kisâî zamme ile okudu. Ve Yüce sözü: “Ve insan **ضَعِيفاً** yaratıldı”; yani hevesi onu meylettirir. Ve **الضَّعَفُ**: **الضَّعْفِ**’te bir dildir; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:

ومَنْ يَلْقَ خَيراً يَغْمِزِ الدَّهْر عَظْمَه،
على ضَعَفٍ من حالهِ وفُتُورِ

Bu bedendedir; ve görüş ve akılda inşâd etti:

ولا أُشارِكُ في رَأْيٍ أَخا ضَعَفٍ،
ولا أَلِينُ لِمَنْ لا يَبْتَغِي لِينِي

Ve **ضَعُفَ** **يَضْعُفُ** **ضَعْفاً** ve **ضُعْفاً** ve **ضَعَفَ**; fetha Lihyânî’den; o hâlde o **ضَعِيفٌ**’tir; cem‘i **ضُعَفاء** ve **ضَعْفى** ve **ضِعافٌ** ve **ضَعَفةٌ** ve **ضَعافَى**; sonuncusu İbn Cinnî’den; ve inşâd etti:

تَرَى الشُّيُوخَ الضَّعافَى حَوْلَ جَفْنَتِه،
وتَحْتَهُم من محاني دَرْدَقٍ شَرَعَهْ

Ve kadınlar: **ضَعِيفاتٌ** ve **ضَعائفُ** ve **ضِعافٌ**; dedi ki:

لقد زادَ الحياةَ إليَّ حُبّاً
بَناتي، إنَّهُنَّ من الضِّعافِ

Ve **أَضْعَفَه** ve **ضَعَّفَه**: onu zayıf kıldı. Ve **اسْتَضْعَفَه** ve **تَضَعَّفَه**: onu zayıf buldu da ona kötülükle bindi; sonuncusu Sa‘leb’den; ve inşâd etti:

عليكم بِرِبْعِيِّ الطِّعانِ، فإنه
أَشَقُّ على ذِي الرَّثْيَةِ المُتَضَعِّفِ

**رِبْعِيُّ الطِّعانِ**: onun evveli ve en keskinidir. Ve Ebû Zerr’in İslâmında: “**لَتَضَعَّفْتُ**” bir adamı; yani **اسْتَضْعَفْتُه**; Kuteybî dedi ki: **اسْتَفْعَلْتُ** bazen **تَفَعَّلْت**’in bazı harflerine girer; **تَعَظَّم** ve **اسْتَعْظَم**, ve **تكبّر** ve **اسْتكبر**, ve **تَيَقَّن** ve **اسْتَيْقَنَ**, ve **تَثَبَّتَ** ve **اسْتَثْبَتَ** gibi. Ve hadiste: “Cennet ehli, her **ضَعِيفٍ مُتَضَعَّفٍ**’tır”; İbnü’l-Esîr dedi ki: **تَضَعَّفْتُه** ve **اسْتَضْعَفْتُه** denir, şu mânâda: insanlara zayıf görünen ve dünyada fakirlik ve hâlin perişanlığı sebebiyle insanların onu zayıf saydığı ve ona zorbalık ettiği kimse. Ve Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Kûfe ehli bana galip geldi; üzerlerine mü’mini tayin ediyorum da **فُيُضَعَّفُ**, ve üzerlerine kuvvetliyi tayin ediyorum da **فُيُفَجَّر**.” Ve hadiste gelen şeye gelince, cennet hadîsi: “Bana niçin ancak **الضُّعَفاء** giriyor?” denildi ki: onlar, kendi nefislerini havl ve kuvvetten beri kılanlardır. Ve hadiste olan: “Allah’tan korkun **الضعيفين** hakkında”: yani kadın ve köle.

Ve **الضَّعْفةُ**: kalbin zayıflığı ve anlayışın azlığı. Ve **مَضْعُوفٌ** adam: onda **ضَعْفةٌ** vardır. İbnü’l-A‘râbî: aklında zayıflık olduğunda adam **مَضْعُوفٌ** ve **مَبْهُوتٌ**’tur. İbn Bezrec: adam **مَضْعُوفٌ** ve **ضَعُوفٌ** ve **ضَعِيفٌ**; ve adam **مَغْلُوبٌ** ve **غَلُوبٌ**; ve deve **مَعْجوفٌ** ve **عَجُوفٌ** ve **عَجِيفٌ** ve **أَعْجَفُ**; ve dişi deve **عَجوفٌ** ve **عَجِيفٌ**; ve bunun gibi kadın **ضَعُوفٌ**; ve görmesi kör olan adama **ضَعِيفٌ** denir.

Ve **المُضَعَّفُ**: **الميْسِر** oklarından, payları olmayanlardan biridir; sanki payı olması hususunda zayıf kalmıştır. İbn Sîde ayrıca dedi ki: **المُضَعَّفُ**, farzları olmayan ve üzerlerine borç olmayan boş okların ikincisidir; ancak oklar, töhmetten hoşlanmama sebebiyle onunla ağırlaştırılır; bu Lihyânî’dendir; ve bir kavim onu **الضَّعْفِ**’ten türetti; bu daha evlâdır.

**شِعر ضَعِيف**: hasta; Ahfeş onu **القَوافي** kitabında kullandı da şöyle dedi: “Ve her ne kadar zayıf hasta şiire yumuşak harfi ilzâm ederlerse de, onun için daha tam ve daha güzel olsun diye.”

**وضِعْفُ** şey: onun iki misli. Zecâc dedi ki: **ضِعْفُ** şey, onu iki kat yapan mislidir; ve onun **أَضْعافُه** misilleridir. Ve Yüce sözü: “O hâlde sana hayatın **ضِعْفَ**ını ve ölümün **ضِعْفَ**ını tattırırdık”; yani diri ve ölü iken azabın iki katı; der ki: sana dünyada ve âhirette azabı kat kat yapardık. Asma‘î, Ebû Züeyb’in sözü hakkında dedi:

جَزَيْتُكَ ضِعْفَ الوِدِّ، لما اسْتَبَنْتُه،
وما إنْ جَزاكَ الضِّعْفَ من أَحَدٍ قَبْلي

Mânâsı: sana vüddu katladım; ve “**ضِعْفَي الوِدِّ**” demesi gerekirdi. Ve Aziz ve Celîl sözü: “Onlara ateşten **ضِعْفاً** azap ver”; yani katlanmış azap; çünkü **الضِّعْفَ** Arapların sözünde iki kısımdır: birincisi misil, ikincisi şeyin katlanması mânâsında olmasıdır. Yüce Allah dedi: “Her bir **ضِعْف** için”; yani tâbi ve metbû için; çünkü küfre hep birlikte girdiler; yani her biri için katlanmış azap. Ve Yüce sözü: “İşte onlara, yaptıklarına karşılık **الضِّعف**ın cezası vardır”; Zecâc dedi ki: burada **جزاء الضعف** on hasenedir; te’vîli: “İşte onlara, size miktarını bildirdiğimiz **الضعف**ın cezası vardır”; ve o, şu sözüdür: “Kim bir hasene ile gelirse ona onun on misli vardır.” Dedi ki: “Ve câizdir: ‘İşte onlara **جزاء الضعف** vardır’ yani onları **الضعف** ile cezalandırmamız.” Cem‘i **أَضْعاف**tır; bunun dışında kırılmaz.

Ve **أَضعفَ** şeyi, ve **وضعَّفه** ve **ضاعَفه**: şeyin aslının üzerine artırdı ve onu iki misli yahut daha fazla kıldı; ve o, **التضعيف** ve **الإضْعافُ**tır. Araplar der: **ضاعفت** şeyi ve **ضَعَّفْته** bir mânâdadır; ve bunun misli: **امرأَة مُناعَمةٌ** ve **مُنَعَّمةٌ**; ve kibirli yanağını **صاعَر** ve **صعّره**; ve **عاقَدْت** ve **عقّدْت**; ve **عاقَبْتُ** ve **عَقَّبْتُ**. Ve denir: Allah **ضعَّف** **تَضْعِيفاً**; yani onu **ضِعْفاً** kıldı. Ve Yüce sözü: “Ve Allah’ın yüzünü isteyerek verdiğiniz zekâttan her ne verdiyseniz, işte onlar **المُضْعِفُون**’dur”; yani onlara sevap katlanır. Ezherî dedi ki: mânâsı, **التَّضْعِيف**e girenlerdir; yani Allah’ın dediği **الضِّعْف** ile sevaplandırılırlar: “İşte onlara yaptıklarına karşılık **الضِّعْفِ**in cezası vardır”; yani Allah’ın yüzünü isteyerek sadaka veren, onunla sahibi on misliyle mükâfatlandırılır; ve hakikati: **ذوو الأَضْعافِ**.

Ve **تضاعِيفُ** şey: ondan katlanan şeylerdir; onun tekili yoktur. Tekili olmaması bakımından benzeri: sabahın ışığının başlangıçları için **تَباشِيرُ الصُّبْحِ**; yerin ilk görünen otları için **تَعاشِيبُ الأَرض**; zamanın getirdiği acayipler için **تَعاجِيبُ الدَّهْرِ**.

Ve “**أَضْعَفْتُ** şeyi”, o hâlde o **مَضْعُوفٌ**’tur; ve **المَضْعُوفُ**: bir şeyden katlanan şeydir; kıyasa aykırı geldi. Lebîd dedi ki:

وعالَيْنَ مَضْعُوفاً ودُرّاً، سُمُوطُه
جُمانٌ ومَرْجانٌ يَشُكُّ المَفاصِلا

İbn Sîde dedi ki: bence o, ziyadeyi atma üzerinedir; sanki onu **ضُعِفَ** üzerine getirdiler. Ve **ضَعَّفَ** şeyi: onun bir kısmını bir kısmı üzerine kapattı ve onu ikiye katladı; böylece sanki o **ضِعْفٌ** oldu; ve Lebîd’in beyti bununla da tefsir edilmiştir. Ve **عَذابٌ ضِعْفٌ**: sanki onun bir kısmı bir kısmı üzerine katlanmıştır. Ve tenzilde: “Ey Peygamber’in kadınları, sizden kim apaçık bir fuhuşla gelirse, ona azap **ضِعْفَيْنِ** katlanır”; Ebû Amr **يُضَعَّف** okudu. Ebû Ubeyd dedi ki: mânâsı, biri üç yapmak; yani üç azapla azap olunur. Dedi ki: ona bir kere azap edilmesi vardı; **ضُوعِفَ ضِعْفَيْن** olunca azap üç azap olur. Ezherî dedi ki: Ebû Ubeyd’in söylediği, insanların sözlerinin mecazında kullandıkları ve hitaplarında tanıştıkları şeydir. Dedi ki: Şâfiî, bir adam vasiyet edip şöyle dediğinde onun sözüne yakın bir şey söyledi: “Falan’a, çocuğumun aldığı şeyin **ضِعْفَ**ını verin”; dedi ki: onun misli iki kere verilir. Dedi ki: “Eğer ‘çocuğumun aldığı şeyin **ضِعْفَيْ**’i’ derse bakarsın; eğer ona yüz isabet ederse ona üç yüz verirsin.” Dedi ki: Ferrâ, onların sözlerine benzer bir şey söyledi, Yüce sözü hakkında: “Onları göz görmesiyle **مِثْلَيْهِم** görürler”; dedi ki: vasiyetlerde, konuşanın ve muhatabın tanıştığı örf kullanılır; ve vasiyet edeni görenlerin zihinlerine, onun zannının gittiği şeyden ne geçerse o. Dedi ki: bu, İbn Abbâs ve başkalarından böyle rivayet olundu. Amma Allah’ın kitabı, عز وجل, apaçık Arapçadır; tefsiri, Arapların sözünün konulduğu şeye döndürülür ki o, dillerinin kalıbıdır; ve örf, dil ona muhalefet ederse onda kullanılmaz. Ve **الضِّعْفُ** Arapların sözünde: aslı misildir, artana kadar; iki misle mahsus değildir. Böylece Ebû Ubeyd’in söylediği doğru olur. Denir: “Bu, bunun **ضِعف**ıdır” yani mislidir; ve “bu, onun **ضِعْفاه**’ıdır” yani iki mislidir. Ve Arapların sözünde câizdir ki “bu, onun **ضعفه**” dersin; yani iki misli ve üç misli; çünkü **الضِّعف** asılda sayıyla sınırlı olmayan bir artıştır. Görmez misin Yüce sözünü: “İşte onlara yaptıklarına karşılık **الضِّعف**ın cezası vardır”; onunla bir misli yahut iki misli murat etmedi; ancak **الأَضْعافَ**ı murat etti. Ve ona en evlâ olan şey, onu on misli kılmaktır; çünkü O’nun sözü: “Kim hasene ile gelirse ona onun on misli vardır; kim seyyie ile gelirse ancak onun misliyle cezalandırılır.” Böylece **الضِّعْفِ**in en azı sınırlıdır, o da misildir; en çoğu sınırsızdır. Ve hadiste: “Cemaat namazı, tek başına namaz üzerine yirmi beş derece **تَضْعُفُ**”; yani onun üzerine artar. Denir: şey **ضَعُفَ** **يَضْعُفُ**: arttığında; ve **وضَعَّفْتُه** ve **أَضعَفْتُه** ve **ضاعَفْتُه** bir mânâdadır. Ebû Bekir dedi ki: “İşte onlara **الضِّعْفِ**in cezası vardır”: yani **المُضاعَفةِ**; böylece **الضِّعْفَ**a tevhidi ilzâm etti; çünkü masdarların yolu tesniye ve cem‘ değildir. Ve Ebû’d-Dahdâh’ın hadîsinde ve şiirinde:

إلا رَجاء الضِّعْفِ في المَعادِ

Yani ecrin iki misli. Amma Yüce sözü: “Ona azap **ضعفين** katlanır” ise, âyetin ve ondan sonraki âyetin sevki, **ضعفين** sözünden muradın iki kere olduğuna delâlet etti; görmez misin, azabı zikrettikten sonra şöyle diyor: “Ve sizden kim Allah’a ve Resûlü’ne itaat eder ve salih amel işlerse ona ecrini iki kere veririz.” Allah تعالى mü’minlerin annelerine, ümmetin diğer kadınlarına üstünlük olarak, ecirde başkalarına olanın iki mislini kıldığı gibi; aynı şekilde, onlardan biri fuhuş getirirse, başkasının azaplandığının iki misliyle azap olunur. Ve câiz değildir ki itaate iki ecir verilsin de masiyete üç azapla azap olunsun. Ezherî dedi ki: bu, nahivcilerin mahirlerinin sözü ve tefsir ehlinin sözüdür. Araplar **الضِّعف** ile tesniye konuşur da derler: “Eğer bana bir dirhem verirsen, senin için onun **ضِعفاه**’ı vardır”; yani iki misli; onun yerine iki dirhem isterler. Dedi ki: bazen **الضعف**ı müfred yaparlar, hâlbuki **الضعفين** mânâsını isterler; derler: “Eğer bana bir dirhem verirsen, senin için onun **ضعفه** vardır”; yani misli; onu müfred yapmakta beis yoktur, ancak tesniye daha güzeldir. Ve **مُضْعِفٌ** adam: hasenelerde **أَضْعافٍ** sahibi. Ve kavmi **ضَعَفَ** **يَضْعَفُهُم**: onları çokladı; böylece ona ve arkadaşlarına onların üzerine **الضِّعْفُ** oldu. Ve adam **أَضْعَفَ**: malı yayıldı ve çoğaldı; o hâlde o **مُضعِف**tir. Ve **بقرة ضاعِفٌ**: karnında yük vardır; sanki yavrusuyla **مُضاعَفَةً** olmuştur.

Ve **الأَضْعافُ**: üzerinde et bulunan kemiklerdir. Ru’be dedi ki:

واللّه بَينَ القَلْبِ والأَضْعافِ

Ebû Amr dedi ki: bedenin **أَضعاف**ı onun kemikleridir; tekili **ضِعْفٌ**tur. Ve denir: bedenin **أَضْعافُ**ı onun uzuvlarıdır. Ve onların sözü: “Falan, kitabının **أَضْعافِ**ına imza attı”; bununla, satırların arasında yahut kenar boşluğunda imzası murat edilir. Ve kavim **أُضْعِفَ**: yani onlara katlandı. Ve adam **أَضْعَفَ**: biniti zayıfladı. Denir: o **ضَعِيفٌ مُضْعِفٌ**’tir; böylece **الضَّعِيفُ** bedeninde olandır; ve **المُضعِفُ**, biniti zayıf olan kimsedir; “**قَويٌّ مُقْوٍ**” denildiği gibi: **القويّ** bedeninde olandır; ve **المُقْوي** biniti kuvvetli olandır. Ve Hayber gazvesinde hadiste: “Kim **مُضْعِفاً** ise geri dönsün”; yani biniti zayıf olan kimse. Ve Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “**المُضْعِفُ** arkadaşlarına emirdir”; yani yolculukta; onların onun yürüyüşüyle yürüdüklerini ister. Ve başka bir hadiste: “**الضَّعِيفُ** kervanın emîridir.” Ve yürüyüş onu **ضَعَّفَه**; yani onu **أَضْعَفَه**. Ve **التضْعِيف**: onu **الضَّعْفِ**e nisbet etmendir. Ve **المُضاعَفةُ**: halkaları katlanan ve iki halka iki halka örülen zırhtır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ض ع ف * * الضَّعْفُ * بفتح الضاد وضمها ضد القوة وقد * ضَعُفَ * فهو * ضَعِيفٌ * و * أضْعَفَهُ * غيره وقوم * ضِعَافٌ * و * ضُعَفاءُ * و * ضَعَفَةٌ * أيضا بفتحتين مخففا و * اسْتَضْعَفَهُ * عدَّه ضعيفا وذكر الخليل أن التضعيف أن يُزاد على أصل الشيء فيُجعل مثلين أو أكثر وكذلك * الإضْعَافُ * و * المُضَاعَفةُ * يقال * ضَعَّفَ * الشيء * تَضْعِيفا * و * أضْعَفَهُ * و * ضَاعَفَهُ * بمعنى و * ضِعْفُ * الشيء مثله و * ضِعْفَاهُ * مثلاه و * أضْعافُهُ * أمثاله وقوله تعالى ﴿إذاً لأذقناك ضعف الحياة وضعف الممات﴾ أي ضعف العذاب حيا وميتا يقول * أضْعَفْنا * لك العذاب في الدنيا والآخرة وقولهم وقع فلان في * أضْعاف * كتابه يُراد به توقيعه في أثناء السطور أو الحاشية و * أُضْعِفَ * القوم أي ضُوعف لهم و * أضْعَفْتُ * الشيء فهو * مَضْعُوفٌ * على غير قياس

##### Türkçe

* ض ع ف * * **الضَّعْفُ** * **الضاد**’ın fethası ve zammıyla; kuvvetin zıddıdır. Ve muhakkak **ضَعُفَ**; o hâlde o **ضَعِيفٌ**’dir. Ve başkası onu **أضْعَفَهُ** (zayıf kıldı). Ve bir kavim **ضِعَافٌ** ve **ضُعَفاءُ** ve ayrıca iki fetha ile hafifletilmiş olarak **ضَعَفَةٌ**’dir. Ve onu **اسْتَضْعَفَهُ**: onu zayıf saydı. Ve el-Halîl zikretti ki, “taz‘îf” şudur: bir şeyin aslı üzerine artırılır da iki misli veya daha fazla kılınır; bunun gibi **الإضْعَافُ** ve **المُضَاعَفةُ** da (böyledir). Denir ki: **ضَعَّفَ** şeyi **تَضْعِيفا** (taz‘îf etti) ve **أضْعَفَهُ** ve **ضَاعَفَهُ** aynı mânâda. Ve bir şeyin **ضِعْفُ**’u onun mislidir; ve **ضِعْفَاهُ** onun iki mislidir; ve **أضْعافُهُ** onun misalleridir. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿إذاً لأذقناك ضعف الحياة وضعف الممات﴾ yani diri ve ölü iken azabın zayıfı (katı); der ki: sana dünyada ve âhirette azabı **أضْعَفْنا** (katladık). Ve onların sözü: falan kimse kitabının **أضْعاف**’ına düştü; bununla, onun imzasının satırların arasında yahut hâşiyede olması kastedilir. Ve **أُضْعِفَ** kavim: yani onlar için katlandı. Ve **أضْعَفْتُ** şeyi; o hâlde o **مَضْعُوفٌ**’dur; kıyasa göre olmayan (bir kullanımla).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الضعف بالفتح ويضم وهما لغتان، والضم أقوى ويحرك وهذه عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  ومن يلق خيرا يغمز الدهر عظمه                      على ضعف من حاله وفـتـور ومعنى الكل: ضد القوة وهما بالفتح والضم معا جائزان في كل وجه، وخص الأزهري بذلك أهل البصرة، فقال: هما عند أهل البصرة سيان، يستعملان معا في ضعف البدن، وضعف الرأي، وقرأ عاصم وحمزة وعأأ أأي، وقرأ عاصم وحمزة  وعلم ابن كثير وأبو عمرو ونافع وابن عامر والكسائي بالضم. وأما الضعف محركة فقد سبق شاهده في الجسم، وأما في الرأي والعقل فشاهده أنشده ابن الأعرابي أيضا:
  ولا أشارك في رأي أخا ضعف                      ولا ألين لمن لا يبتغي لـينـي

  وقد ضعف ككرم ونصر الأخيرة عن اللحياني، كما في اللسان، وعزاه في العباب إلى يونس ضعفا وضعفا بالفتح والضم وضعافة ككرامة، كل ذلك مصادر ضعف بالضم، وكذا ضعافية ككراهية فهو ضعيف، وضعوف، وضعفان الثانية عن ابن بزرج، قال: وكذلك ناقة عجوف وعجيف، ج: ضعاف بالكسر وضعفاء ككرماء وضعفة محركة كخبيث وخبثة، ولا ثالث لهما، كما في المصباح، قال شيخنا: ولعله في الصحيح، وإلا ورد سري وسراة، فتأمل، وهي ضعيفة، وضعوف الثانية عن ابن بزرج، ونسوة ضعيفات، وضعائف، وضعاف، وقال:
  لقد زاد الحياة إلي حبـا                      بناتي إنهن من الضعاف وقوله تعالى:  الله الذي خلقكم من ضعف  قال قتادة: من النطفة، أي: من مني  ثم جعل من بعد ضعف قوة، ثم جعل من بعد قوة ضعفا  قال: الهرم، وروي عن ابن عمر أنه قال: قرأت على النبي صلى الله عليه وسلم: الله الذي خلقكم من ضعف  فأقرأني من ضعف، بالضم. وقوله تعالى:  وخلق الإنسان ضعيفا  : أي يستميله هواه كما في العباب واللسان. وقال أبو عبيدة: ضعف الشيء، بالكسر: مثله زاد الزجاج: الذي يضعفه وضعفاه: مثلاه وأضعافه: أمثاله. أو الضعف: المثل إلى ما زاد وليس بمقصور على المثلين، نقله الأزهري، وقال: هذا كلام العرب، قال الصاغاني: فيكون ما قاله أبو عبيدة صوابا، وكذلك روي عن ابن عباس، فأما كتاب الله عز وجل فهو عربي مبين، يرد تفسيره إلى موضوع كلام العرب، الذي هو صيغة ألسنتها، ولا يستعمل فيه العرف إذا خالفته اللغة وقال: بل جائز في كلام العرب أن يقال: لك ضعفه، يريدون مثليه وثلاثة أمثاله؛ لأنه أي: الضعف في الأصل زيادة غير محصورة ألا ترى إلى قوله عز وجل:  فأولئك لهم جزاء الضعف بما عملوا  ولم يرد مثلا ولا مثلين، ولكنه أراد بالضعف الأضعاف، قال: وأولى الأشياء فيه أن يجعل عشرة أمثاله؛ لقوله تعالى:  من جاء بالحسنة فله عشر أمثالها  الآية. فأقل الضعف محصور، وهو المثل، وأكثره غير محصور، قال الزجاج: والعرب تتكلم بالضعف مثنى، فيقولون: إن أعطيتني درهما فلك ضعفاه؛ يريدون مثليه، قال: وإفراده لا بأس به، إلا أن التثنية أحسن. وفي قوله تعالى:  فأولئك لهم جزاء الضعف بما عملوا  قال: أراد المضاعفة، فألزم الضعف التوحيد؛ لأن المصادر ليس سبيلها التثنية والجمع. وقول الله تعالى:  يا نساء النبي من يأت منكن بفاحشة مبينة يضاعف لها العذاب ضعفين  وقرأ أبو عمرو: يضعف قال أبو عبيد: أي يجعل العذاب ثلاثة أعذبة وقال: كان عليها أن تعذب مرة، فإذا ضوعف ضعفين صار الواحد ثلاثة، قال: ومجاز يضاعف، أي: يجعل إلى الشيء شيآن، حتى يصير ثلاثة والجمع أضعاف، لا يكسر على غير ذلك. ومن المجاز: أضعاف الكتاب، أي: أثناء سطوره وحواشيه ومنه قولهم: وقع فلان في أضعاف كتابه، يراد به توقيعه فيها. نقله الجوهري والزمخشري. ويقال: الأضعاف من الجسد: أعضاؤه، أو عظامه وهذا قول أبي عمرو وقال غيره: الأضعاف: العظام فوقها لحم، ومنه قول رؤبة:
  والله بين القلب والأضعاف

  الواحدة ضعف، بالكسر. وضعفهم، كمنع يضعفهم: كثرهم، فصار له ولأصحابه الضعف عليهم قاله الليث. وقال ابن عباد: الضعف محركة: الثياب المضعفة كالنفض. والضعيف كأمير: الأعمى لغة حميرية، قيل: ومنه قوله تعالى: :وإنا لنراك فينا ضعيفا  : أي ضريرا، نقله الصاغاني في العباب، وقد رده الشهاب في العناية، فانظره. وأضعفه المرض: جعله ضعيفا نقله الجوهري وهو مضعوف على غير قياس، قال أبو عمرو: والقياس مضعف قال لبيد - رضي الله عنه -:
  وعالين مضعوفا وفردا سموطه                      جمان ومرجان يشك المفاصلا

  قال ابن سيده: وإنما هو عندي على طرح الزائد، كأنهم جاءوا به على ضعف. وأضعف الشيء: جعله ضعفين، كضعفه تضعيفا، قال الخليل: التضعيف: أن يزاد على أصل الشيء، فيجعل مثلين أو أكثر. وضاعفه مضاعفة: أي أضعفه من الضعف، قال الله تعالى:  فيضاعفه له أضعافا كثيرة  وفي اللسان: يقال: ضعف الشيء: إذا زاد، وأضعفته وضعفته وضاعفته بمعنى واحد، وهو: جعل الشيء مثليه أو أكثر، ومثله امرأة مناعمة ومنعمة، وصاعر المتكبر خده وصعره، وعاقدت وعقدت. ويقال: ضعفه الله تضعيفا: أي جعله ضعفا، وقوله تعالى:  فأولئك هم المضعفون  أي: يضاعف لهم الثواب، قال الأزهري: معناه الداخلون في التضعيف، أي: يثابون الضعف المذكور في آية:  فأولئك لهم جزاء الضعف  . وأضعف فلان: ضعفت دابته يقال: هو ضعيف مضعف، فالضعيف في بدنه، والمضعف في دابته، كما يقال: قوي مقو، كما في الصحاح ومنه الحديث أنه قال في عزوة خيبر:  من كان مضعفا أو مصعبا فليرجع  أي: ضعيف البعير، أو صعبه وقول عمر رضي الله تعالى عنه: المضعف أمير على أصحابه يعني في السفر أراد أنهم يسيرون بسيره ومثله الحديث الآخر:  المضعف أمير الركب  . والمضعف، كمحسن: من فشت ضيعته وكثرت كما في اللسان والمحيط. وأضعف القوم، بالضم أي: ضوعف لهم نقله الجوهري. وضعفه تضعيفا: عده وفي اللسان صيره ضعيفا وكذلك أضعفه كاستضعفه: وجده ضعيفا، فركبه بسوء، قاله ثعلب وتضعفه وفي إسلام أبي ذر: فتضعفت رجلا: أي استضعفته، قال القتيبي: قد يدخل استفعلت في بعض حروف تفعلت، نحو تعظم واستعظم، وتكبر واستكبر، وتيقن واستيقن، وقال الله تعالى  إلا المستضعفين من الرجال  وفي الحديث:  أهل الجنة كل ضعيف متضعف  قال ابن الأثير: يقال: تضعفته واستضعفته بمعنى الذي يتضعفه الناس، ويتجبرون عليه في الدنيا للفقر، ورثاثة الحال، وفي حديث عمر رضي الله عنه: غلبني أهل الكوفة، أستعمل عليهم المؤمن فيضعف، وأستعمل عليهم القوي فيفجر. وضعف الحديث تضعيفا: نسبه إلى الضعف وهو مجاز، نقله الجوهري، ولم يخصه بالحديث. وأرض مضعفة بالبناء للمفعول أي: أصابها مطر ضعيف قاله ابن عباد. وتضاعف الشيء: صار ضعيف ما كان كما في العباب. والدرع المضاعفة: التي ضوعف حلقها، ونسجت حلقتين حلقتين نقله الجوهري. والتضعيف: حملان الكيمياء نقله الليث. ومما يستدرك عليه: الضعيفان: المرأة والمملوك، ومنه الحديث:  اتقوا الله في الضعيفين  . والضعفة، بالفتح: ضعف الفؤاد، وقلة الفطنة. ورجل مضعوف: به ضعفة، وقال ابن الأعرابي: رجل مضعوف، ومبهوت: إذا كان في عقله ضعف. والمضعف، كمعظم: أحد قداح الميسر التي لا أنصباء لها، كأنه ضعف عن أن يكون له نصيب، وقال ابن سيده: المضعف: الثاني من القداح الغفل التي لا فروض لها، ولا غرم عليها، وإنما تثقل بها القداح كراهية التهمة، هذه عن اللحياني، واشتقه قوم من الضعف، وهو الأولى. وشعر ضعيف: عليل، استعمله الأخفش في كتاب القوافي. والضعف، بالكسر: المضاعف، ومنه قوله تعالى:  فآتهم عذابا ضعفا من النار  . وتضاعيف الشيء:

  ما ضعف منه، وليس له واحد، ونظيره تباشير الصبح لمقدمات ضيائه، وتعاشيب الأرض لما يظهر من أعشابها أولا، وتعاجيب الدهر لما يأتي من عجائبه. وضعف الشيء: أطبق بعضه على بعض وثناه، فصار كأنه ضعف، وبه فسر أيضا قول لبيد السابق. وعذاب ضعف: كأنه ضوعف بعضه على بعض. ورجل مضعف: ذو أضعاف في الحسنات. وبقرة ضاعف: في بطنها حمل، كأنها صارت بولدها مضاعفة، قال ابن دريد: وليست باللغة العالية. والمضاعف، في اصطلاح الصرفيين: ما ضوعف فيه الحرف. وضعيفة: اسم امرأة، قال امرؤ القيس:ما ضعف منه، وليس له واحد، ونظيره تباشير الصبح لمقدمات ضيائه، وتعاشيب الأرض لما يظهر من أعشابها أولا، وتعاجيب الدهر لما يأتي من عجائبه. وضعف الشيء: أطبق بعضه على بعض وثناه، فصار كأنه ضعف، وبه فسر أيضا قول لبيد السابق. وعذاب ضعف: كأنه ضوعف بعضه على بعض. ورجل مضعف: ذو أضعاف في الحسنات. وبقرة ضاعف: في بطنها حمل، كأنها صارت بولدها مضاعفة، قال ابن دريد: وليست باللغة العالية. والمضاعف، في اصطلاح الصرفيين: ما ضوعف فيه الحرف. وضعيفة: اسم امرأة، قال امرؤ القيس:
  فأسقي به أختي ضعيفة إذ نأت                      وإذ بعد المزار غير القريض وتضاعيف الكتاب: أضعافه. وكان يونس عليه السلام في أضعاف الحوت، وهو مجاز. والضعيف، مصغرا: لقب رجل. والضعفة، محركة: شرذمة من العرب. والمضعف، كمعظم: القدح الثاني من القداح الغفل، ليس له فرض، ولا عليه غرم، قاله اللحياني.

##### Türkçe

**الضعف** fetha ile (okunur); damme ile de (okunur); ikisi de iki lugattır; damme (ile olan) daha kuvvetlidir. Harekelendirilir; bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir. Şiir okudu:
  Ve kim hayırla karşılaşırsa, zaman onun kemiğini sıkar                      hâlinin ve gevşekliğinin **ضعف**’ı üzere.

Hepsinin mânâsı: kuvvetin zıddı. Ve o ikisi, fetha ile ve damme ile birlikte, her vecihte câizdir. Ezherî bunu Basra ehline tahsis etti; şöyle dedi: Basra ehli katında ikisi birdir; ikisini birlikte bedenin **ضعف**’ında ve görüşün **ضعف**’ında kullanırlar. Âsım ve Hamza okudu ve … görüş; ve Âsım ve Hamza ve İbn Kesîr ve Ebû Amr ve Nâfi‘ ve İbn Âmir ve Kisâî damme ile okudu. **الضعف**’a gelince, harekelendirilmiş olarak, onun şahidi cisimde daha önce geçti. Görüşte ve akılda ise, onun şahidi, İbnü’l-A‘râbî’nin de okuduğu (şu şiirdir):
  Ve ben, görüşte **ضعف** sahibi bir kardeşe ortak olmam                      ve ben, yumuşaklığımı istemeyene yumuşamam

Ve gerçekten (fiil olarak) **ضعف** etti; **كرم** ve **نصر** gibi; sonuncusu Lihyânî’dendir; **اللسان**’da olduğu gibi. **العباب**’da onu Yûnus’a nisbet etti: fetha ile ve damme ile **ضعفا** ve **ضعفا**; ve **ضعافة** da **كرامة** gibi; bunların hepsi, damme ile **ضعف**’ın masdarlarıdır. Keza **ضعافية** da **كراهية** gibi; o hâlde o, **ضعيف**’dir; ve **ضعوف**’dur; ve **ضعفان**; ikincisi İbn Büzerc’dendir. Dedi: Keza (denir) **ناقة عجوف** ve **عجيف**; cem‘: kesra ile **ضعاف**; ve **ضعفاء** da **كرماء** gibi; ve harekelendirilmiş **ضعفة** da **خبيث** ve **خبثة** gibi; ve ikisinden üçüncüsü yoktur; **المصباح**’ta olduğu gibi. Şeyhimiz dedi: Belki de sahihte böyledir; yoksa **سري** ve **سراة** vârid olmuştur; öyleyse düşün. Ve o, **ضعيفة**’dir; ve **ضعوف**; ikincisi İbn Büzerc’dendir. Ve **نسوة ضعيفات**; ve **ضعائف**; ve **ضعاف**. Ve dedi:
  Hayatı bana sevgi bakımından artırdı                      kızlarım; şüphesiz onlar **الضعاف**’dandır

Ve O’nun sözü, yüce: **الله الذي خلقكم من ضعف**. Katâde dedi: nutfeden; yani meniden. Sonra **من بعد ضعف قوة** kıldı; sonra **من بعد قوة ضعفا** kıldı. Dedi: ihtiyarlık. İbn Ömer’den rivayet olundu ki dedi: Peygamber’e -sallallahu aleyhi ve sellem- okudum: **الله الذي خلقكم من ضعف**; bana **من ضعف** (diye) okuttu; damme ile. Ve O’nun sözü, yüce: **وخلق الإنسان ضعيفا**: yani hevesi onu meylettirir; **العباب** ve **اللسان**’da olduğu gibi. Ebû Ubeyde dedi: şeyin **ضعف**’ı, kesra ile: onun misli. Zeccâc artırdı: onu iki kat yapan; ve **ضعفاه**: onun iki misli; ve **أضعافه**: onun misilleri. Yahut **الضعف**: misildir; fazlasına kadar; ve yalnız iki misle mahsus değildir. Ezherî onu nakletti ve dedi: bu, Arapların sözüdür. Sâgânî dedi: o hâlde Ebû Ubeyde’nin söylediği doğru olur; İbn Abbâs’tan da böyle rivayet olundu. Allah’ın kitabına gelince -azze ve celle- o, apaçık Arapçadır; onun tefsiri, Arapların sözünün vaz‘ına döndürülür; ki o, dillerinin sigasıdır. Dilin muhalefet ettiği yerde örf kullanılmaz. Ve dedi: Bilakis Arapların sözünde câizdir ki “senin için onun **ضعف**’ı vardır” denilsin; iki misli ve üç misli murad ederler; çünkü yani **الضعف** aslında, sayıyla sınırlı olmayan bir ziyadedir. Görmez misin O’nun sözüne -azze ve celle-: **فأولئك لهم جزاء الضعف بما عملوا**; bir misli de iki misli de murad etmedi; fakat **الضعف** ile **الأضعاف**’ı murad etti. Dedi: onda şeylerin en evlâsı, onu on misli kılmaktır; O’nun sözü sebebiyle: **من جاء بالحسنة فله عشر أمثالها** âyeti. Öyleyse **الضعف**’ın en azı sınırlıdır; o da misildir; en çoğu ise sınırlı değildir. Zeccâc dedi: Araplar **الضعف** ile tesniye olarak konuşur; derler ki: “Eğer bana bir dirhem verirsen, senin için onun **ضعفاه**’ı vardır”; iki mislini murad ederler. Dedi: onu tekil getirmekte beis yoktur; ancak tesniye daha güzeldir. Ve O’nun sözü hakkında: **فأولئك لهم جزاء الضعف بما عملوا** dedi: çoğaltmayı murad etti; bu yüzden **الضعف**’a tevhidi lâzım kıldı; çünkü masdarların yolu tesniye ve cem‘ değildir. Ve Allah’ın sözü, yüce: **يا نساء النبي من يأت منكن بفاحشة مبينة يضاعف لها العذاب ضعفين**. Ebû Amr okudu: **يضعف**. Ebû Ubeyd dedi: yani azabı üç azap kılar. Ve dedi: onun üzerine bir kere azap edilmesi vardı; **ضعفين** olarak katlanınca, bir (olan) üç olur. Dedi: **يضاعف**’ın mecâzı: yani bir şeye iki şey kılar; ta ki üç olsun. Cem‘i **أضعاف**’tır; bunun dışında kırılmaz. Mecâzdan: **أضعاف الكتاب**; yani satırlarının araları ve kenarları. Ondandır onların sözü: “Falan, kitabının **أضعاف**’ına düştü”; bununla, onun oralarına imzası murad edilir. Cevherî ve Zemahşerî onu nakletti. Ve denir: bedenden **الأضعاف**: onun uzuvları; yahut kemikleri. Bu, Ebû Amr’un sözüdür. Başkası dedi: **الأضعاف**: üstünde et bulunan kemiklerdir. Ondandır Ru’be’nin sözü:
  Allah’a yemin olsun, kalp ile **الأضعاف** arasındadır

Tekili **ضعف**’tır; kesra ile. Ve **ضعفهم**; **منع** gibi, **يضعفهم**: onları çoğalttı; böylece onun ve ashabının onlar üzerinde **الضعف**’ı oldu; Leys söyledi. İbn Abbâd dedi: harekelendirilmiş **الضعف**: **النفض** gibi, kat kat (yapılmış) elbiselerdir. Ve **الضعيف**; **أمير** gibi: kör; Himyerî bir lugat. Denildi ki: ondandır O’nun sözü, yüce: **وإنا لنراك فينا ضعيفا**: yani görmez; Sâgânî onu **العباب**’da nakletti. Şihâb onu **العناية**’da reddetmiştir; öyleyse ona bak. Ve hastalık onu **أضعفه**: onu **ضعيفا** kıldı; Cevherî onu nakletti. Ve o, kıyasa göre olmayan **مضعوف**’tur. Ebû Amr dedi: kıyas **مضعف**’tır. Lebîd dedi -radıyallahu عنه-:
  Ve yükseklerde **مضعوفا** ve tek olarak onun salkımlarını                      inci ve mercan; eklemleri birbirine geçirir

İbn Sîde dedi: Bana göre bu, ziyâdeyi atma üzerinedir; sanki onu **ضعف** üzere getirmişlerdir. Ve **أضعف** şeyi: onu iki kat yaptı; **ضعفه**’yi **تضعيفا** (yapmak) gibi. Halîl dedi: **التضعيف**: şeyin aslının üzerine ziyâde edilmesidir; böylece iki misli veya daha fazla yapılır. Ve onu **ضاعفه**’yi **مضاعفة** (yaptı): yani onu zayıflıktan **أضعفه** etti. Allah Teâlâ dedi ki: **فيضاعفه له أضعافا كثيرة**. Ve Lisân’da: denir ki: **ضعف** şey: arttığı zaman; ve **أضعفته** ve **ضعفته** ve **ضاعفته** bir mânâdadır; o da: şeyi iki misli veya daha fazla yapmaktır. Bunun benzeri: **امرأة مناعمة ومنعمة**; ve **صاعر** kibirli, yanağını **خده** eğdi ve onu **صعره**; ve **عاقدت** ve **عقدت**. Ve denir ki: Allah onu **ضعفه**’yi **تضعيفا** (yaptı): yani onu zayıflık yaptı. Ve O’nun sözü Teâlâ: **فأولئك هم المضعفون**; yani: onlara sevap kat kat verilir. Ezherî dedi: Mânâsı, **التضعيف**’e girenlerdir; yani: âyette zikredilen katı ile sevaplandırılırlar: **فأولئك لهم جزاء الضعف**. Ve falan **أضعف** etti: biniti zayıfladı; denir ki: o **ضعيف مضعف**’tır; **الضعيف** bedeninde (zayıf) olandır, **المضعف** ise binitinde (zayıf) olandır; denildiği gibi: **قوي مقو**; Sıhâh’ta olduğu üzere. Ve ondan hadis: Hayber gazvesinde dedi ki: **من كان مضعفا أو مصعبا فليرجع**; yani: devesi zayıf olan, yahut onu zorlaştıran. Ve Ömer’in (Allah Teâlâ ondan razı olsun) sözü: **المضعف أمير على أصحابه**; yani yolculukta; muradı: onların onun yürüyüşüyle yürümeleridir. Ve bunun benzeri diğer hadis: **المضعف أمير الركب**. Ve **المضعف**, **كمحسن**: zayi‘ası yayılan ve çoğalan kimsedir; Lisân ve Muhît’te olduğu üzere. Ve kavim **أضعف** etti, damme ile; yani: onlar için kat kat yapıldı; Cevherî onu nakletti. Ve onu **ضعفه**’yi **تضعيفا** (yaptı): onu saydı; ve Lisân’da: onu zayıf kıldı; ve yine **أضعفه** de böyledir. **كاستضعفه**: onu zayıf buldu; böylece ona kötüce bindi; Sa‘leb söyledi. Ve **تضعفه**; Ebû Zerr’in İslâm’ında: **فتضعفت رجلا**: yani onu **استضعفته** ettim. Kuteybî dedi: **استفعلت** bazen **تفعلت**’in bazı harflerine girer; **تعظم** ve **استعظم** gibi; **تكبر** ve **استكبر**; **تيقن** ve **استيقن**. Ve Allah Teâlâ dedi: **إلا المستضعفين من الرجال**. Ve hadiste: **أهل الجنة كل ضعيف متضعف**. İbnü’l-Esîr dedi: denir ki: **تضعفته** ve **استضعفته**; mânâsı: insanlara göre zayıf sayılan, dünyada fakirlik ve hâlin perişanlığı sebebiyle insanların onu zayıf gördüğü ve ona zorbalık ettiği kimsedir. Ve Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadisinde: Kûfe ehli bana galip geldi; üzerlerine mü’mini tayin ediyorum da zayıf düşüyor; üzerlerine kuvvetliyi tayin ediyorum da fısk ediyor. Ve hadisi **ضعف**’ı **تضعيفا** (yaptı): onu zayıflığa nisbet etti; bu mecazdır; Cevherî nakletti; onu hadise tahsis etmedi. Ve **أرض مضعفة** mef‘ûl bina ile: yani ona zayıf yağmur isabet etti; İbn Abbâd söyledi. Ve şey **تضاعف** etti: Abbâb’da olduğu üzere, olduğu şeyin zayıfı oldu. Ve **الدرع المضاعفة**: halkaları kat kat yapılan; iki halka iki halka örülen; Cevherî nakletti. Ve **التضعيف**: kimyanın hamallarıdır; Leys nakletti. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الضعيفان**: kadın ve köle; ve ondan hadis: **اتقوا الله في الضعيفين**. Ve **الضعفة**, fetha ile: kalbin zayıflığı ve anlayış azlığıdır. Ve **رجل مضعوف**: onda **ضعفة** vardır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **رجل مضعوف** ve **مبهوت**: aklında zayıflık olduğu zaman. Ve **المضعف**, **كمعظم**: maysir oklarından, payları olmayan okların birisidir; sanki payı olacak kadar güçlü olmadığından **ضعف** etti. İbn Sîde dedi: **المضعف**: farzları olmayan ve üzerlerine borç yüklenmeyen boş okların ikincisidir; ancak oklar, töhmetten hoşlanmama sebebiyle onunla ağırlaştırılır; bu, Lihyânî’dendir. Bir topluluk onu **الضعف**’tan türetti; o daha evlâdır. Ve **شعر ضعيف**: illetli; Ahfeş onu Kâfiyeler kitabında kullandı. Ve **الضعف**, kesra ile: kat kat olan; ve ondan O’nun sözü Teâlâ: **فآتهم عذابا ضعفا من النار**. Ve **تضاعيف** şey:

onun kat kat olanıdır; onun tekili yoktur. Bunun benzeri: sabahın ışığının başlangıçları için **تباشير الصبح**; yerin otlarının ilkin görüneni için **تعاشيب الأرض**; zamanın acayiplerinden gelen şey için **تعاجيب الدهر**. Ve **ضعف** şey: bir kısmını bir kısmının üzerine kapattı ve onu ikiye katladı; böylece sanki kat oldu; ve bununla Lebîd’in önceki sözü de tefsir edildi. Ve **عذاب ضعف**: sanki onun bir kısmı bir kısmının üzerine kat kat yapılmıştır. Ve **رجل مضعف**: hasenâtlarda katlara sahip olan. Ve **بقرة ضاعف**: karnında yük (yavru) olan; sanki yavrusuyla kat kat olmuş. İbn Düreyd dedi: Yüksek dil değildir. Ve **المضاعف**, sarfçıların ıstılahında: harfin katlandığı şeydir. Ve **ضعيفة**: bir kadının adıdır. İmruü’l-Kays dedi:ما ضعف منه، وليس له واحد، ونظيره تباشير الصبح لمقدمات ضيائه، وتعاشيب الأرض لما يظهر من أعشابها أولا، وتعاجيب الدهر لما يأتي من عجائبه. وضعف الشيء: أطبق بعضه على بعض وثناه، فصار كأنه ضعف، وبه فسر أيضا قول لبيد السابق. وعذاب ضعف: كأنه ضوعف بعضه على بعض. ورجل مضعف: ذو أضعاف في الحسنات. وبقرة ضاعف: في بطنها حمل، كأنها صارت بولدها مضاعفة، قال ابن دريد: وليست باللغة العالية. والمضاعف، في اصطلاح الصرفيين: ما ضوعف فيه الحرف. وضعيفة: اسم امرأة، قال امرؤ القيس:
**فأسقي به أختي ضعيفة إذ نأت                      وإذ بعد المزار غير القريض**

Ve **تضاعيف الكتاب**: onun katlarıdır. Ve Yûnus (aleyhisselâm) balığın katlarında idi; bu mecazdır. Ve **الضعيف**, küçültme ile: bir adamın lakabıdır. Ve **الضعفة**, harekeli: Araplardan bir güruhtur. Ve **المضعف**, **كمعظم**: boş okların ikinci okudur; onun farzı yoktur ve onun üzerine borç yoktur; Lihyânî söyledi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ضَعُفَ
1 ضَعُفَ ذ , (S, O, Msb, K,) and ضَعَفَ, (O, Msb, K,) the latter on the authority of Yoo, (O,) or of Lh, (L,) aor. of each ضَعُفَ , (Msb, K,) inf. n. ضُعْفٌ and ضَعْفٌ (S, * O, * Msb, K) [and app. ضَعَفٌ (q. v. infrà) or this is a simple subst.] and ضَعَافَةٌ and ضَعَافِيَةٌ, (K,) all of which are inf. ns. of the former verb, (TA,) or the first, which is of the dial. of Kureysh, is of the former verb, and the second, which is of the dial. of Temeem, is of the latter verb, (Msb,) He, or it, was, or became, weak, feeble, faint, frail, infirm, or unsound; ضُعْفٌ and ضَعْفٌ being the contr. of قُوَّةٌ, (S, O, Msb, K,) and of صِحَّةٌ; (Msb;) and both of them may be used alike, in every relation; or, accord. to the people of El-Basrah, both are so used; so says Az; (TA;) but some say that the former is used in relation to the body, and the latter in relation to the judgment or opinion. (O, Msb, K: but this is omitted in my copy of the TA.) ― -b2- ضَعُفَ عَنِ الشَّىْءِ means He lacked strength, or power, or ability, to do or accomplish, or to bear, the thing; [he was weak so as to be disabled, or incapacitated, from doing, or accomplishing, or from bearing, the thing;] syn. عَجَزَ عَنْهُ, (Msb in art. عجز,) or عَجَزَ عَنِ احْتِمَالِهِ. (Msb in the present art.) ― -b3- [See also ضَعْفٌ below.] -A2- ضَعُفَ also signifies It (a thing) exceeded; syn. زَادَ. (L, TA.) ― -b2- And you say, ضَعَفْتُ القَوْمَ (Lth, O, K, *) aor. ضَعُفَ , (O,) or ضَعَفَ , (K, TA,) inf. n. ضَعْفٌ; (O;) [and app. ضَعُفْتُ عَلَيْهِمْ, like as you say زِدْتُ عَلَيْهِمْ;] I exceeded the people, or party, in number, so that I and my companions had double, or several-fold, the number that they had. (Lth, O, K. *) ― -b3- See also 3.

ضعّفهُ
2 ضعّفهُ ذ , inf. n. تَضْعِيفٌ: see 4: and see also المُضَعَّفُ. ― -b2- Also He reckoned, or esteemed, him ضَعِيف [i. e. weak, &c.]; (O, K;) and so ↓ استضعفهُ, (S, O, Msb, K,) and ↓ تضعّفهُ: (O, K:) or ↓ استضعفهُ signifies he found him to be so; (TA;) or he asserted him to be (جَعَلَهُ) so; (Msb;) or, as also ↓ تضعّفهُ, he [esteemed him to be so, and therefore] behaved proudly, haughtily, or insolently, towards him, in respect of worldly things, because of [his] poverty, and meanness of condition. (IAth, TA.) غَلَبَنِى أَهْلُ الكُوفَةِ أَسْتَعْمِلُ عَلَيْهِمُ المُؤْمِنَ فَيُضَعَّفُ وَأَسْتَعْمِلُ عَلَيْهِمُ القَوِىَّ فَيُفَجَّرُ, [The people of El-Koofeh have overcome me: I employ as governor over them the believer, and he is esteemed weak; and I employ as governor over them the strong, and he is charged with unrighteousness:] is a saying mentioned in a trad. of 'Omar. (TA.) ― -b3- And He attributed, or ascribed, (O, K,) to him, i. e. a man, (O,) or (tropical:) to it, i. e. a tradition, [&c.,] ضَعْف [meaning weakness, app., in the case of a man, of judgment, and in the case of a tradition &c., of authority]. (O, K, TA.) -A2- And He doubled it, or made it double, covering one part of it with another part. (TA.) ― -b2- See also the next paragraph, in two places.

ضاعفهُ
3 ضاعفهُ ذ , (S, O, K,) inf. n. مُضَاعَفَةٌ; (S, Msb;) and ↓ ضعّفهُ, (S K,) inf. n. تَضْعِيفٌ; (S, O, Msb;) and ↓ اضعفهُ, (S, O, K,) inf. n. اـِضْعَافٌ; (S, Msb;) all signify the same; (S, K;) i. e. He doubled it, or made it double, or two-fold; (O, K;) [and trebled it, or made it treble, or three-fold; and redoubled it, or made it several-fold, or manyfold; i. e. multiplied it; for] Kh says, التَّضْعِيفُ signifies the adding to a thing so as to make it double, or two-fold; or more [i. e. treble, or threefold; and several-fold, or many-fold]; (S, O, Msb;) and so الاـِضْعَافُ, and المُضَاعَفَةُ; (S, Msb;) and ↓ ضَعَفَهُ, without teshdeed, signifies the same as ضاعفهُ. (Ham p. 257.) The saying, in the Kur [xxxiii. 30], يُضَاعَفْ لَهَا العَذَابُ ضِعْفَيْنِ, (Mgh, O, K,) in which AA read ↓ يُضَعَّفْ, (TA,) accord. to AO, (Mgh, O,) means, The punishment shall be made to her three punishments; (Mgh, O, K;) for, he says, she is to be punished once; and when the punishment is doubled twofold, [or is repeated twice,] the one becomes three: (TA:) he adds, (O,) and the tropical meaning of يُضَاعَفْ (مَجَازُ يُضَاعَفْ [for which مَجازٌ يُضَاعَفُ is erroneously put in the CK]) is two things' being added to a thing so that it becomes three: (O, K:) but Az disapproves this, saying that it is peculiar to the tropical and the common conventional speech, whereas the skilled grammarians state the meaning to be, she shall be punished with twice the like of the punishment of another; (Mgh;) [so that it may be rendered the punishment shall be doubled to her, made two-fold; and in like manner] Ibn-'Arafeh explains it as meaning she shall have two shares of punishment. (O.) فَيُضَاعِفُهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً [And He will multiply it to him many-fold, or, as some read, فَيُضَاعِفَهُ that He may multiply it,] is another phrase occurring in the Kur [ii. 246]. (O, TA.) And one says, الثَّوَابَ لِلْقَوْمِ ↓ أَضْعَفْتُ [I doubled, or multiplied, the recompense to the people, or party]. (Msb.) And القَوْمُ ↓ أُضْعِفَ The people, or party, had a doubling, or multiplying, [of their recompense, &c.,] made to them; (Msb;) [and so, app., أَضْعَفُوا; (see مُضْعِفٌ;)] i. q. ضُوعِفَ لَهُمْ. (S, O, K.)

اضعفهُ
4 اضعفهُ ذ He, (God, Msb, or another, S,) or it, (disease, TA,) rendered him ضَعِيف [i. e. weak, &c.]; (S, O, Msb, K;) as also ↓ ضعّفهُ. (L, TA.) -A2- And أَضْعَفَ, said of a man, He became one whose beast was weak. (S, O, K.) -A3- See also 3, first sentence, and last two sentences.

5 تَضَعَّفَ see 2, in two places. -A2- [تضعّف app. signifies also He manifested weakness: see تضوّر.]

تضاعف
6 تضاعف ذ signifies صَارَ ضِعْفَ مَا كَانَ [i. e. It became double, or two-fold; and treble, or threefold; and several-fold, or many-fold]. (O, K.)

10 اـِسْتَضْعَفَ see 2, in two places.

ضَعْفٌ
ضَعْفٌ ذ an inf. n. of 1, like ↓ ضُعْفٌ, (S, * O, * Msb, K,) [both, when used as simple substs., signifying Weakness, feebleness, &c.,] but some say that the former is in the judgment or opinion, and the latter in the body; (O, Msb, K;) and ↓ ضَعَفٌ signifies the same, (IAar, K, TA,) and is in the body and also in the judgment or opinion and the intellect. (TA.) ― -b2- ضَعْفُ التَّأْلِيفِ [Weakness of construction, in language,] is such a construction of the members of a sentence as is contrary to the [generally approved] rules of syntax; as when a pronoun is introduced before its noun with respect to the actual order of the words and the order of the sense [in a case in which the pronoun is affixed to the agent in a verbal proposition]; for instance, in the phrase, ضَرَبَ غُلَامُهُ زَيْدًا [“ His, ” i. e. Zeyd's, “ young man beat Zeyd ”]. (KT.) When the pronoun is affixed to the objective complement, as in خَافَ رَبَّهُ عُمَرُ [“ 'Omar feared his Lord ”] such introduction of it is common: (I'Ak p. 128:) and it is [universally] allowable when the pronoun is of the kind called ضَمِيرُ الشَّأْنِ, as in اـِنَّهُ زَيْدٌ قَائِمٌ; or ضَمِيرُ رُبَّ, as in رُبَّهُ رَجُلًا لَقِيتُهُ; or ضَمِيرُ نِعْمَ, as in نِعْمَهُ رَجُلًا زَيْدٌ. (Kull p. 56.) ― -b3- [In the CK, a signification belonging to ضُعْف is assigned to ضَعْف.]

ضُعْفٌ
ضُعْفٌ ذ : see ضَعْفٌ. ― -b2- مِنْ ضُعْفٍ in the Kur xxx. 53 means Of sperm. (O, K, TA.) AA, reciting before the Prophet, said مِنْ ضَعْفٍ; and was told by the latter to say من ضُعْفٍ, [i. e.] with damm. (TA.)

ضِعْفُ الشَّىْءِ
ضِعْفُ الشَّىْءِ ذ signifies The like of the thing, (AO, Zj, S, O, Msb, K, TA,) that doubles it (يُضْعِفُهُ); (Zj, TA;) and ضِعْفَاهُ, twice the like of it; (AO, S, O, Msb, K;) and أَضْعَافُهُ, the likes of it: (S, Msb:) الضِّعْفُ in the [proper] language of the Arabs means the like: this is the original signification: (Az, Msb:) and (K, TA, but in CK “ or, ”) then, by a later [and conventional] usage, (Az, Msb,) the like and more, the addition being unlimited: (Az, Msb, K:) one says, هٰذَا ضِعْفُ هٰذَا i. e. This is the like of this: and هٰذَانِ ضِعْفَاهُ i. e. These two are twice the like of it: and it is allowable in the language of the Arabs to say, هٰذَا ضِعْفُهُ meaning This is twice the like [i. e. the double] of it, and thrice the like [i. e. the treble] of it, [and more,] because the ضِعْف is an unlimited addition: (Az, Msb: [and the like is said in the O, on the authority of Az:]) and one says, لَكَ ضِعْفُهُ meaning Thou shalt have twice the like of it, (Zj, O, K,) using the sing. form, though the dual form is better, (Zj, O,) and meaning also thrice the like of it, and more without limit: (K:) and الاِثْنَانِ ضِعْفُ الوَاحِدِ [i. e. الاثنان is the double of الواحد]: (M and K in art. ثنى:) and if one say in his will, أَعْطُوهُ ضِعْفَ نَصِيبِ وَلَدِى, twice the like of the share of his child is given to him; and if he say ضِعْفَيْهِ, thrice the like thereof is given to him; so that if the share of the son be a hundred, he [the legatee] is given two hundred in the former case, and three hundred in the latter case; for the will is made to accord with the common conventional language, not with the niceties of the [proper] language: (Az, Msb: [and the like is said, but less fully, in the Mgh:]) the pl. is أَضْعَافٌ only. (TA.) اـِذًا لَأَذَقْنَاكَ ضِعْفَ الحَيَاةِ وَضِعْفَ المَمَاتِ, in the Kur [xvii. 77], means ضِعْفَ العَذَابِ حَيًّا وَمَيِّتًا, (S,) or ضِعْفَ عَذَابِ الحَيَاةِ وَضِعْفَ عَذَابِ المُمَاتِ, (O, Jel,) i. e. [In that case we would assuredly have made thee to taste] the like [or, as some explain it, the double] of the punishment of others in the present world and [the like or the double thereof] in the world to come: (Jel:) [Sgh adds, app. on the authority of Ibn-'Arafeh,] the meaning is, the punishment of others should be made two-fold, or more, (يُضَاعَف,) to thee, because thou art a prophet. (O.) In the saying, فَأُولَائِكَ لَهُمْ جَزَآءُ الضِّعْفِ بِمَا عَمِلُوا, in the Kur [xxxiv. 36], by الضِّعْفِ is meant الأضْعَافِ [i. e. For these shall be the recompense of the likes for what they have done]; and it is most properly held to denote ten of the likes thereof, because of the saying in the Kur [vi. 161], “ Whoso doth that which is good, for him shall be ten of the likes thereof. ” (O.) In the saying, فَآتِهِمْ عَذَابًا ضِعْفًا, in the Kur [vii. 36], by ضِعْفًا is meant مُضَاعَفًا [i. e. Therefore do Thou recompense them with a doubled, or a double, punishment]: عَذَابٌ ضِعْفٌ meaning a punishment as though doubled, one part of it upon another. (TA.) ― -b2- أَضْعَافُ الكِتَابِ means (tropical:) The interspaces of the lines, (S, O, K, TA,) or of the margin, (S, O,) or and of the margins, (K, TA,) of the writing, or book: (S, O, K, TA:) so in the saying, وَقَّعَ فُلَانٌ فِى أَضْعَافِ كِتَابِهِ (tropical:) [Such a one made an entry of a note or postil or the like, or entries of notes &c., in the interspaces of the lines, &c., of his writing, or book]: (S, O, TA:) and ↓ تَضَاعِيفُ الكِتَابِ signifies the same as أَضْعَافُهُ. (TA.) ― -b3- And أَضْعَافُ الجَسَدِ (assumed tropical:) The limbs, members, or organs, (أَعْضَآء,) of the body: (O, K:) or the bones thereof: (AA, K:) or the bones thereof having flesh upon them: (TA:) sing. ضِعْفٌ. (K.) Hence the saying of Ru-beh,
وَاللّٰهُ بَيْنَ القَلْبِ وَالأَضْعَافِ
(assumed tropical:) [And God is between the heart and the limbs, &c.]. (TA.) And it is said of Yoonus, [the prophet Jonah,] كَانَ فِى أَضْعَافِ الحُوتِ (tropical:) [He was amid the members of the fish]. (TA.)

ضَعَفٌ
ضَعَفٌ ذ : see ضَعْفٌ. -A2- Also Garments, or pieces of cloth, made double (↓ مُضَعًّفَةٌ). (Ibn-'Abbلd, O, K.)

ضَعْفَةٌ
ضَعْفَةٌ ذ Weakness of heart, and littleness of intel-ligence. (TA.)

ضَعَفَةٌ
ضَعَفَةٌ ذ A party, or company, or small company, (شِرْذِمَةٌ,) of the Arabs. (TA.) ― -b2- Also a pl. of ضَعِيفٌ [q. v.]. (S &c.)

ضَعْفَانُ
ضَعْفَانُ ذ : see ضَعِيفٌ.

ضَعُوفٌ
ضَعُوفٌ ذ : see the next paragraph, in two places.

ضَعِيفٌ
ضَعِيفٌ ذ (S, O, Msb, K) and [in an intensive sense] ↓ ضَعُوفٌ (Ibn-Buzurj, O, K) and ↓ ضَعْفَانُ (K) Weak, feeble, faint, frail, infirm, or unsound: (S, * O, * Msb, K: *) pl. (of the first, S, O, Msb) ضِعَافٌ and ضُعَفَآءُ and ضَعَفَةٌ, (S, O, Msb, K,) which last is [said to be] the only instance of its kind except خَبَثَةٌ pl. of خَبِيثٌ [q. v.], (TA,) and ضَعْفَى, like جَرْحَى pl. of جَرِيحٌ: (Msb:) fem. ↓ ضَعُوفٌ (Ibn-Burzurj, O, K) and ضَعِيفَةٌ; pl., applied to women, ضَعِيفَاتٌ (K) and ضَعَائِفُ and ضِعَافٌ. (TA.) وَخُلِقَ الْاـِنْسَانُ ضَعِيفًا (in the Kur [iv. 32], O) means [For man was created weak, or] subject to be inclined by his desire. (O, L, K.) And الضَّعِيفَانِ [The two weak ones] means the woman and the slave: hence the trad., اِتَّقُوا اللّٰهَ فِى الضَّعِيفَيْنِ [Fear ye God in respect of the woman and the slave]. (TA.) ― -b2- In the dial. of Himyer, Blind: and [it is said that] thus it signifies in the phrase لَنَرَاكَ فِينَا ضَعِيفًا [Verily we see thee to be, among us, blind], (O, K,) in the Kur [xi. 93]: (O:) but Esh-Shihلb rejects this, in the 'Inayeh. (TA.) ― -b3- [As a conventional term] in lexicology, applied to a word, [Of weak authority;] inferior to what is termed فَصِيحٌ, but superior to what is termed مُنْكَرٌ. (Mz, 10th نوع.) ― -b4- Applied to verse, or poetry, [Weak;] unsound, or infirm; syn. عَلِيلٌ: thus used by Kh. (TA.) ― -b5- The saying of a man who had found a thing dropped on the ground (وَجَدَ لُقَطَةً), فَعَرَّفْتُهَا ضَعِيفًا, means And I made it known in a suppressed, or low, [or weak,] voice. (Mgh in art. نفر.)

ضَاعِفٌ
ضَاعِفٌ ذ A cow having a young one in her belly; (IDrd, O;) as though she were made double thereby: (TA:) but IDrd says that this is not of high authority. (O.)

تَضْعِيفٌ
تَضْعِيفٌ ذ inf. n. of 2. (S &c.) ― -b2- تَضَاعِيفُ الشَّىْءِ means The doubles, or trebles, or multiples, of the thing; (مَا ضُعِّفَ مِنْهُ;) in this sense, تضاعيف has no sing., like تَبَاشِيرُ &c. (TA.) ― -b3- تَضَاعِيفُ الكِتَابِ: see ضِعْف, near the end. ― -b4- As expl. by Lth, (O,) التَّضْعِيفُ signifies حُمْلَانُ الكِيمِيَآءِ [i. e. What is used as an alloy in chemistry or alchymy]. (O, K.)

مُضْعِفٌ
مُضْعِفٌ ذ A man whose beast, (S, K, and Mgh in art. كفأ,) or whose camel, (O,) is weak, (S, Mgh, O, K,) or untractable. (O.) Hence the saying of ' Omar, المُضْعِفُ أَمِيرٌ عَلَى أَصْحَابِهِ [He whose beast is weak, or untractable, is ruler over his companions]; (O, K;) i. e. in journeying; (O;) because they go his pace. (O, K.) And the saying, in a trad., يَرُدُّ مُشِدُّهُمْ عَلَى مُضْعِفِهِمْ [expl. in art. شد]. (Mgh in art. كفأ.) -A2- فَأُولَائِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ, in the Kur [xxx. 38], means These are they who shall have their recompense doubled, or multiplied: (Az, Bd, TA:) or those who double, or multiply, their recompense (Bd, Jel) and their possessions, (Bd,) by the blessing of their almsgiving: (Bd, Jel: *) but some read المُضْعَفُونَ. (Bd.) ― -b2- المُضْعِفُ also signifies مَنْ فَشَتْ ضَيْعَتُهُ وَكَثُرَتْ [He whose property has become wide-spread and abundant]. (Ibn-' Abbلd, O, L, K.)

أَرْضٌ مُضَعَّفَةٌ
أَرْضٌ مُضَعَّفَةٌ ذ Land upon which a weak rain has fallen: (Ibn-'Abbلd, O, K:) and [in like manner] ↓ مَضْعُوفٌ signifies a place upon which has fallen only a little, or weak, rain. (O in art. رك.) ― -b2- المُضَعَّفُ One of the arrows used in the game of المُيْسِر, that has no share, or portion, allotted to it; as though it were disabled from having a share (عَنْ أَنْ يَكُونَ لَهُ نَصِيبٌ ↓ كَأَنَّهُ ضُعِّفَ): (TA:) the second of the arrows termed الغُفْلُ, that have no notches, and to which is assigned [no portion and] no fine: these being added only to give additional weight to the collection of arrows from fear of occasioning suspicion [of foul play]. (Lh, M.) [See السَّفِيحُ.] -A2- See also ضَعَفٌ.

مُضَعِّفٌ
مُضَعِّفٌ ذ A man having manifold good deeds. (TA.)

مَضْعُوفٌ
مَضْعُوفٌ ذ , applied to a thing, (S,) or to a man, (O,) Rendered ضَعِيف [i. e. weak, &c.]: (AA, S, O, K:) by rule it should be مُضْعَفٌ. (O, K.) A man weak in intellect: (IAar, TA:) or weakhearted and having little intellect. (TA.) ― -b2- See also أَرْضٌ مُضَعَّفَةٌ, above.

دِرْعٌ مُضَاعَفَةٌ
دِرْعٌ مُضَاعَفَةٌ ذ A coat of mail composed of double rings. (S, O, K.) ― -b2- مُضَاعَفٌ as a conventional term used by those who treat of inflection, Having a [radical] letter doubled. (TA.)

أَهْلُ الجَنَّةِ كُلُّ ضَعِيفٍ مُتَضَعَّفٍ
أَهْلُ الجَنَّةِ كُلُّ ضَعِيفٍ مُتَضَعَّفٍ ذ [The meet for Paradise is every weak person who is esteemed weak]. (K, * TA. [In the CK, erroneously, مُتَضَعِّفٌ: and in the K, اهل الجنّة is omitted.])

##### Türkçe

**ضَعُفَ**
1 **ضَعُفَ** ذ , (S, O, Msb, K,) ve **ضَعَفَ**, (O, Msb, K,) ikincisi Yoo’nun rivayetine göre, (O,) yahut Lh’nin rivayetine göre, (L,) her birinin muzârîsi **ضَعُفَ** , (Msb, K,) mastarı **ضُعْفٌ** ve **ضَعْفٌ** (S, * O, * Msb, K) [ve görünüşe göre **ضَعَفٌ** (aşağıda bk.) yahut bu basit bir isimdir.] ve **ضَعَافَةٌ** ve **ضَعَافِيَةٌ**, (K,) bunların hepsi birinci fiilin mastarlarıdır, (TA,) yahut birincisi—ki Kureyş lehçesindendir—birinci fiilindir; ikincisi—ki Temîm lehçesindendir—ikinci fiilindir, (Msb,) O, yahut o, zayıf, güçsüz, baygın, çelimsiz, sakat, yahut sağlıksız oldu; **ضُعْفٌ** ve **ضَعْفٌ**, **قُوَّةٌ**’nin (S, O, Msb, K,) ve **صِحَّةٌ**’nin zıddı olmak üzere; (Msb;) ve ikisi de her nisbetle aynı şekilde kullanılabilir; yahut Basra ehline göre ikisi de böyle kullanılır; Az böyle der; (TA;) fakat bazıları der ki birincisi bedenle ilgili olarak, ikincisi ise hüküm yahut görüşle ilgili olarak kullanılır. (O, Msb, K: fakat bu, TA nüshamda düşürülmüştür.) ― -b2- **ضَعُفَ عَنِ الشَّىْءِ** demektir: O şey’i yapmaya yahut gerçekleştirmeye, yahut taşımaya güç, kudret, yahut yeti eksikliği gösterdi; [o şey’i yapmaktan yahut gerçekleştirmekten yahut taşımaktan âciz bırakacak derecede zayıf oldu;] eş anlamlısı **عَجَزَ عَنْهُ**, (Msb, madde **عجز**’de,) yahut **عَجَزَ عَنِ احْتِمَالِهِ**. (Msb, bu maddede.) ― -b3- [Aşağıda **ضَعْفٌ**’a da bak.] -A2- **ضَعُفَ** ayrıca şunu da ifade eder: O (bir şey) arttı; eş anlamlısı **زَادَ**. (L, TA.) ― -b2- Ve dersin ki, **ضَعَفْتُ القَوْمَ** (Lth, O, K, *) muzârîsi **ضَعُفَ** , (O,) yahut **ضَعَفَ** , (K, TA,) mastarı **ضَعْفٌ**; (O;) [ve görünüşe göre **ضَعُفْتُ عَلَيْهِمْ**, tıpkı **زِدْتُ عَلَيْهِمْ** dediğin gibi;] Ben kavmi, yahut topluluğu, sayı bakımından aştım; öyle ki ben ve arkadaşlarım, onların sahip olduğu sayının iki katına yahut birkaç katına sahip olduk. (Lth, O, K. *) ― -b3- 3’e de bak.

**ضعّفهُ**
2 **ضعّفهُ** ذ , mastarı **تَضْعِيفٌ**: 4’e bak: ve ayrıca **المُضَعَّفُ**’a da bak. ― -b2- Ayrıca: O, onu **ضَعِيف** [yani zayıf vb.] saydı yahut öyle değerlendirdi; (O, K;) ve böylesi ↓ **استضعفهُ**, (S, O, Msb, K,) ve ↓ **تضعّفهُ**: (O, K:) yahut ↓ **استضعفهُ** demektir: onu öyle buldu; (TA;) yahut onu ( **جَعَلَهُ** ) öyle kıldı diye ileri sürdü; (Msb;) yahut, ↓ **تضعّفهُ** ile birlikte, o, [onu öyle saydı ve bu yüzden] dünya işlerinde, [onun] fakirliği ve hâlinin düşüklüğü sebebiyle ona karşı kibirli, mağrur, yahut küstah davrandı. (IAth, TA.) **غَلَبَنِى أَهْلُ الكُوفَةِ أَسْتَعْمِلُ عَلَيْهِمُ المُؤْمِنَ فَيُضَعَّفُ وَأَسْتَعْمِلُ عَلَيْهِمُ القَوِىَّ فَيُفَجَّرُ**, [Kûfe halkı beni alt etti: üzerlerine vali olarak mü’mini tayin ediyorum da zayıf sayılıyor; üzerlerine vali olarak güçlü olanı tayin ediyorum da fıskla itham ediliyor:] Ömer’in bir hadîsinde zikredilen bir sözdür. (TA.) ― -b3- Ve ona—yani bir adama—(O, K,) yahut (mecazen:) ona—yani bir rivayete [&c.,]— **ضَعْف** nisbet etti yahut isnad etti. (O, K, TA.) -A2- Ve onu iki kat yaptı, yahut iki kat kıldı; onun bir kısmını diğer bir kısmıyla örterek. (TA.) ― -b2- Sonraki paragrafa iki yerde de bak.

**ضاعفهُ**
3 **ضاعفهُ** ذ , (S, O, K,) mastarı **مُضَاعَفَةٌ**; (S, Msb;) ve ↓ **ضعّفهُ**, (S K,) mastarı **تَضْعِيفٌ**; (S, O, Msb;) ve ↓ **اضعفهُ**, (S, O, K,) mastarı **اـِضْعَافٌ**; (S, Msb;) hepsi aynı mânaya gelir; (S, K;) yani: Onu iki kat yaptı, yahut iki kat kıldı, yahut iki misli yaptı; (O, K;) [ve onu üç kat yaptı, yahut üç misli yaptı; ve onu kat kat yaptı, yahut birçok kat yaptı; yani onu çoğalttı; zira] Kh der ki **التَّضْعِيفُ**, bir şeye ekleme yapıp onu iki kat yahut iki misli kılmaktır; yahut daha fazla [yani üç kat; ve birkaç kat; ve birçok kat]; (S, O, Msb;) ve böylesi **الاـِضْعَافُ** ve **المُضَاعَفَةُ**; (S, Msb;) ve ↓ **ضَعَفَهُ**, şeddesiz, **ضاعفهُ** ile aynı mânaya gelir. (Ham s. 257.) Kur’ân’da [xxxiii. 30] geçen **يُضَاعَفْ لَهَا العَذَابُ ضِعْفَيْنِ** sözü, (Mgh, O, K,) ki AA burada ↓ **يُضَعَّفْ** okumuştur, (TA,) AO’ya göre, (Mgh, O,) şu demektir: Ona azap üç azap yapılacaktır; (Mgh, O, K;) çünkü, der ki, ona bir kere azap edilir; azap iki kat olarak iki kere katlanınca [yahut iki kere tekrar edilince] bir, üç olur: (TA:) o ekler, (O,) ve **يُضَاعَفْ**’ın mecaz mânası (**مَجَازُ يُضَاعَفْ** [CK’de yanlışlıkla **مَجازٌ يُضَاعَفُ** konmuştur]) bir şeye iki şeyin eklenmesiyle onun üç olmasıdır: (O, K:) fakat Az bunu uygun görmez; bunun mecazî ve örfî konuşmaya mahsus olduğunu, hâlbuki mahir nahivcilerin mânayı “ona başkasının azabının mislinin iki katı ile azap edilecektir” diye beyan ettiklerini söyler; (Mgh;) [böylece “ona azap iki kat yapılacaktır, iki misli kılınacaktır” diye tercüme edilebilir; ve aynı şekilde] İbn-‘Arafeh bunu “ona azaptan iki pay olacaktır” diye açıklar. (O.) **فَيُضَاعِفُهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً** [Ve onu ona birçok kat çoğaltır; yahut bazıları **فَيُضَاعِفَهُ** okur: onu çoğaltsın diye] Kur’ân’da [ii. 246] geçen başka bir ibaredir. (O, TA.) Ve denir ki, **الثَّوَابَ لِلْقَوْمِ** ↓ **أَضْعَفْتُ** [Kavme sevabı iki kat yaptım yahut çoğalttım]. (Msb.) Ve **القَوْمُ** ↓ **أُضْعِفَ**: Kavme iki kat yapılma yahut çoğaltılma [sevap vb.] yapıldı; (Msb;) [ve görünüşe göre **أَضْعَفُوا** da böyledir; (**مُضْعِفٌ**’e bak;)] **ضُوعِفَ لَهُمْ** ile aynı mânadadır. (S, O, K.)

**اضعفهُ**
4 **اضعفهُ** ذ O, (Allah, Msb, yahut başkası, S,) yahut o, (hastalık, TA,) onu **ضَعِيف** [yani zayıf vb.] kıldı; (S, O, Msb, K;) bunun gibi ↓ **ضعّفهُ** de. (L, TA.) -A2- Ve **أَضْعَفَ**, bir adam hakkında denildiğinde: Biniti zayıf olan kimse oldu. (S, O, K.) -A3- 3’e, ilk cümleye ve son iki cümleye de bak.

5 **تَضَعَّفَ**: 2’ye iki yerde bak. -A2- [**تضعّف** görünüşe göre ayrıca “zayıflık gösterdi” mânasına gelir: **تضوّر**’a bak.]

**تضاعف**
6 **تضاعف** ذ **صَارَ ضِعْفَ مَا كَانَ** demektir [yani iki kat oldu, yahut iki misli; ve üç kat; ve birkaç kat; ve birçok kat]. (O, K.)

10 **اـِسْتَضْعَفَ**: 2’ye iki yerde bak.

**ضَعْفٌ**
**ضَعْفٌ** ذ 1’in mastarıdır; ↓ **ضُعْفٌ** gibi, (S, * O, * Msb, K,) [ikisi de basit isim olarak kullanıldığında “zayıflık, güçsüzlük vb.” mânasına gelir;] fakat bazıları der ki birincisi hüküm yahut görüştedir, ikincisi bedendedir; (O, Msb, K;) ve ↓ **ضَعَفٌ** aynı mânaya gelir, (IAar, K, TA,) ve bedende de, hüküm yahut görüşte de ve akılda da olur. (TA.) ― -b2- **ضَعْفُ التَّأْلِيفِ** [dilde tertibin zayıflığı] cümlenin unsurlarını, [genel kabul görmüş] i‘rab kaidelerine aykırı olacak şekilde tertip etmektir; meselâ bir zamirin, kelimelerin fiilî sırası ve mânanın sırası bakımından, isminden önce getirilmesi; [zamirin fiil cümlesinde fâile bitişik olduğu bir durumda]; örneğin şu ibarede: **ضَرَبَ غُلَامُهُ زَيْدًا** [“Onun (yani Zeyd’in) genci Zeyd’i dövdü”]. (KT.) Zamir mef‘ûle bitişik olduğunda, **خَافَ رَبَّهُ عُمَرُ** [“Ömer Rabbinden korktu”] örneğinde olduğu gibi, bunun öne alınması yaygındır: (I'Ak s. 128:) ve zamir, **ضَمِيرُ الشَّأْنِ** denilen türden olduğunda, **اـِنَّهُ زَيْدٌ قَائِمٌ** örneğinde olduğu gibi; yahut **ضَمِيرُ رُبَّ**, **رُبَّهُ رَجُلًا لَقِيتُهُ** örneğinde olduğu gibi; yahut **ضَمِيرُ نِعْمَ**, **نِعْمَهُ رَجُلًا زَيْدٌ** örneğinde olduğu gibi, [evrensel olarak] câizdir. (Kull s. 56.) ― -b3- [CK’de, **ضُعْف**’a ait bir anlam **ضَعْف**’a verilmiştir.]

**ضُعْفٌ**
**ضُعْفٌ** ذ : **ضَعْفٌ**’a bak. ― -b2- Kur’ân’da xxx. 53’te **مِنْ ضُعْفٍ** “meni’den” demektir. (O, K, TA.) AA, Peygamber’in huzurunda okurken **مِنْ ضَعْفٍ** dedi; ve kendisine, onun tarafından, **من ضُعْفٍ** demesi söylendi; [yani] damme ile. (TA.)

**ضِعْفُ الشَّىْءِ**
**ضِعْفُ الشَّىْءِ** ذ Şey’in misli demektir, (AO, Zj, S, O, Msb, K, TA,) onu iki kat yapan ( **يُضْعِفُهُ** ); (Zj, TA;) ve **ضِعْفَاهُ**, onun iki misli; (AO, S, O, Msb, K;) ve **أَضْعَافُهُ**, onun misilleri: (S, Msb:) Arapların [asıl] dilinde **الضِّعْفُ** “misil” demektir: bu, aslî mânadır: (Az, Msb:) sonra (K, TA, fakat CK’de “yahut”) daha sonraki [örfî] bir kullanımla, (Az, Msb,) “misil ve daha fazlası” demektir; artış sınırsızdır: (Az, Msb, K:) denir ki, **هٰذَا ضِعْفُ هٰذَا** yani: Bu, bunun mislidir: ve **هٰذَانِ ضِعْفَاهُ** yani: Bu ikisi, onun iki mislidir: ve Arapların dilinde **هٰذَا ضِعْفُهُ** demek câizdir; mânası: Bu, onun iki mislidir [yani iki katıdır] ve üç mislidir [yani üç katıdır] [ve daha fazlasıdır]; çünkü **ضِعْف** sınırsız bir artıştır: (Az, Msb: [ve benzeri O’da, Az’dan rivayetle söylenmiştir:]) ve denir ki, **لَكَ ضِعْفُهُ**; mânası: Senin için onun iki misli olacaktır, (Zj, O, K,) tekil lafzı kullanarak; hâlbuki ikil lafız daha iyidir, (Zj, O,) ve ayrıca onun üç misli ve sınırsız daha fazlası mânasına da gelir: (K:) ve **الاِثْنَانِ ضِعْفُ الوَاحِدِ** [yani **الاثنان**, **الواحد**’in iki katıdır]: (M ve K, madde **ثنى**’de:) ve eğer biri vasiyetinde **أَعْطُوهُ ضِعْفَ نَصِيبِ وَلَدِى** derse, ona çocuğunun payının iki misli verilir; ve eğer **ضِعْفَيْهِ** derse, ona bunun üç misli verilir; öyle ki oğlun payı yüz ise, birinci durumda ona iki yüz, ikinci durumda üç yüz verilir; çünkü vasiyet, [asıl] dilin inceliklerine göre değil, örfî konuşmaya göre yürütülür: (Az, Msb: [ve benzeri, fakat daha az tafsilatla, Mgh’de söylenmiştir:]) çoğulu yalnız **أَضْعَافٌ**’tır. (TA.) Kur’ân’da [xvii. 77] geçen **اـِذًا لَأَذَقْنَاكَ ضِعْفَ الحَيَاةِ وَضِعْفَ المَمَاتِ** sözü, **ضِعْفَ العَذَابِ حَيًّا وَمَيِّتًا** demektir, (S,) yahut **ضِعْفَ عَذَابِ الحَيَاةِ وَضِعْفَ عَذَابِ المُمَاتِ**, (O, Jel,) yani: [O takdirde sana mutlaka tattırırdık] başkalarının azabının misli [yahut bazılarına göre iki katı]nı bu dünyada ve [onun misli yahut iki katı]nı âhirette: (Jel:) [Sgh, görünüşe göre İbn-‘Arafeh’ten rivayetle ekler:] mânası şudur: başkalarının azabı sana iki kat, yahut daha fazla, ( **يُضَاعَف** ) yapılırdı; çünkü sen bir peygambersin. (O.) Kur’ân’da [xxxiv. 36] geçen **فَأُولَائِكَ لَهُمْ جَزَآءُ الضِّعْفِ بِمَا عَمِلُوا** sözünde **الضِّعْفِ** ile kastedilen **الأضْعَافِ**’tır [yani: Bunlar için yaptıklarına karşılık misillerin karşılığı vardır]; ve en uygun görüş, bunun on misli ifade etmesidir; Kur’ân’da [vi. 161] geçen “Kim iyilik yaparsa, onun için onun on misli vardır” sözü sebebiyle. (O.) Kur’ân’da [vii. 36] geçen **فَآتِهِمْ عَذَابًا ضِعْفًا** sözünde **ضِعْفًا** ile kastedilen **مُضَاعَفًا**’dır [yani: Öyleyse onlara katlanmış bir azap ver]: **عَذَابٌ ضِعْفٌ**, bir kısmı diğer kısmı üzerine bindirilmiş gibi iki kat azap demektir. (TA.) ― -b2- **أَضْعَافُ الكِتَابِ** (mecazen:) satır araları demektir, (S, O, K, TA,) yahut kenar boşluğunun, (S, O,) yahut kenar boşluğunun ve kenar boşluklarının, (K, TA,) yazının yahut kitabın: (S, O, K, TA:) bu, şu sözde böyledir: **وَقَّعَ فُلَانٌ فِى أَضْعَافِ كِتَابِهِ** (mecazen:) [Falanca, yazısının yahut kitabının satır aralarına vb. bir kayıt yahut not vb. düştü]: (S, O, TA:) ve ↓ **تَضَاعِيفُ الكِتَابِ**, **أَضْعَافُهُ** ile aynı mânaya gelir. (TA.) ― -b3- Ve **أَضْعَافُ الجَسَدِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) bedenin uzuvları, organları, ( **أَعْضَآء** ); (O, K:) yahut onun kemikleri: (AA, K:) yahut üzerinde et bulunan kemikleri: (TA:) tekili **ضِعْفٌ**. (K.) Buradan Ru-beh’in sözü:
**وَاللّٰهُ بَيْنَ القَلْبِ وَالأَضْعَافِ**
(mecaz olduğu varsayılarak:) [Ve Allah kalp ile uzuvlar vb. arasındadır]. (TA.) Ve Yûnus hakkında [peygamber Yunus] denilmiştir: **كَانَ فِى أَضْعَافِ الحُوتِ** (mecazen:) [Balığın uzuvları arasında idi]. (TA.)

**ضَعَفٌ**
**ضَعَفٌ** ذ : **ضَعْفٌ**’a bak. -A2- Ayrıca: iki kat yapılmış elbiseler yahut kumaş parçaları (↓ **مُضَعًّفَةٌ**). (Ibn-'Abbلd, O, K.)

**ضَعْفَةٌ**
**ضَعْفَةٌ** ذ Kalbin zayıflığı ve aklın azlığı. (TA.)

**ضَعَفَةٌ**
**ضَعَفَةٌ** ذ Araplardan bir topluluk, yahut cemaat, yahut küçük cemaat, ( **شِرْذِمَةٌ** ). (TA.) ― -b2- Ayrıca **ضَعِيفٌ**’in bir çoğuludur [aşağıda bk.]. (S &c.)

**ضَعْفَانُ**
**ضَعْفَانُ** ذ : **ضَعِيفٌ**’e bak.

**ضَعُوفٌ**
**ضَعُوفٌ** ذ : sonraki paragrafa iki yerde bak.

**ضَعِيفٌ**
**ضَعِيفٌ** ذ (S, O, Msb, K) ve [mübalağa mânasında] ↓ **ضَعُوفٌ** (Ibn-Buzurj, O, K) ve ↓ **ضَعْفَانُ** (K) Zayıf, güçsüz, baygın, çelimsiz, sakat, yahut sağlıksız: (S, * O, * Msb, K: *) çoğulu (birincinin, S, O, Msb) **ضِعَافٌ** ve **ضُعَفَآءُ** ve **ضَعَفَةٌ**, (S, O, Msb, K,) ki sonuncusu [denildiğine göre] türünün tek örneğidir; yalnız **خَبَثَةٌ**, **خَبِيثٌ**’in çoğulu, bunun dışındadır [bk.], (TA,) ve **ضَعْفَى**, **جَرْحَى** gibi, **جَرِيحٌ**’in çoğulu: (Msb:) müennesi ↓ **ضَعُوفٌ** (Ibn-Burzurj, O, K) ve **ضَعِيفَةٌ**; kadınlara uygulandığında çoğulu **ضَعِيفَاتٌ** (K) ve **ضَعَائِفُ** ve **ضِعَافٌ**. (TA.) Kur’ân’da [iv. 32] geçen **وَخُلِقَ الْاـِنْسَانُ ضَعِيفًا** (O) demektir: [İnsan zayıf yaratıldı; yahut] arzusuyla meyletmeye elverişli kılındı. (O, L, K.) Ve **الضَّعِيفَانِ** [iki zayıf] kadın ve köle demektir: buradan hadîs: **اِتَّقُوا اللّٰهَ فِى الضَّعِيفَيْنِ** [Kadın ve köle hakkında Allah’tan sakının]. (TA.) ― -b2- Himyer lehçesinde: kör; ve [denilmiştir ki] Kur’ân’da [xi. 93] geçen **لَنَرَاكَ فِينَا ضَعِيفًا** ibaresinde mânası böyledir: (O, K,) (O:) fakat Esh-Shihâb bunu ‘Inayeh’de reddeder. (TA.) ― -b3- [Istılah olarak] lugat ilminde, bir kelimeye uygulandığında: [rivayeti zayıf;] **فَصِيحٌ** denilenden aşağı, fakat **مُنْكَرٌ** denilenden yukarı. (Mz, 10. **نوع**.) ― -b4- Beyte yahut şiire uygulandığında: [zayıf;] sağlam olmayan, sakat; eş anlamlısı **عَلِيلٌ**: Kh tarafından böyle kullanılır. (TA.) ― -b5- Yerde düşmüş bir şeyi bulan ( **وَجَدَ لُقَطَةً** ) bir adamın sözü: **فَعَرَّفْتُهَا ضَعِيفًا**, demektir: Onu kısık, yahut alçak, [yahut zayıf] bir sesle duyurdum. (Mgh, madde **نفر**’de.)

**ضَاعِفٌ**
**ضَاعِفٌ** ذ Karnında yavrusu bulunan inek; (IDrd, O;) sanki bununla iki kat kılınmış gibidir: (TA:) fakat IDrd der ki bu, yüksek derecede muteber değildir. (O.)

**تَضْعِيفٌ**
**تَضْعِيفٌ** ذ 2’nin mastarıdır. (S &c.) ― -b2- **تَضَاعِيفُ الشَّىْءِ** Şey’in iki katları, üç katları, yahut katları demektir; ( **مَا ضُعِّفَ مِنْهُ** ); bu mânada **تضاعيف**’in tekili yoktur; **تَبَاشِيرُ** vb. gibi. (TA.) ― -b3- **تَضَاعِيفُ الكِتَابِ**: **ضِعْف**’a, sonlara yakın, bak. ― -b4- Lth’nin açıkladığı üzere, (O,) **التَّضْعِيفُ** **حُمْلَانُ الكِيمِيَآءِ** demektir [yani kimyada yahut simyada alaşım olarak kullanılan şey]. (O, K.)

**مُضْعِفٌ**
**مُضْعِفٌ** ذ Biniti, (S, K, ve Mgh, madde **كفأ**’de,) yahut devesi, (O,) zayıf olan, (S, Mgh, O, K,) yahut huysuz olan adam. (O.) Buradan Ömer’in sözü: **المُضْعِفُ أَمِيرٌ عَلَى أَصْحَابِهِ** [Biniti zayıf yahut huysuz olan, arkadaşları üzerinde emirdir]; (O, K;) yani yolculukta; (O;) çünkü onlar onun temposuyla giderler. (O, K.) Ve bir hadîste geçen söz: **يَرُدُّ مُشِدُّهُمْ عَلَى مُضْعِفِهِمْ** [madde **شد**’de açıklanmıştır]. (Mgh, madde **كفأ**’de.) -A2- Kur’ân’da [xxx. 38] geçen **فَأُولَائِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ** demektir: Bunlar, sevapları iki kat yapılan yahut çoğaltılan kimselerdir: (Az, Bd, TA:) yahut sevaplarını (Bd, Jel) ve mallarını, (Bd,) sadakalarının bereketiyle iki katlayan yahut çoğaltan kimselerdir: (Bd, Jel: *) fakat bazıları **المُضْعَفُونَ** okur. (Bd.) ― -b2- **المُضْعِفُ** ayrıca **مَنْ فَشَتْ ضَيْعَتُهُ وَكَثُرَتْ** demektir [malı mülkü yayılıp çoğalan kimse]. (Ibn-' Abbلd, O, L, K.)

**أَرْضٌ مُضَعَّفَةٌ**
**أَرْضٌ مُضَعَّفَةٌ** ذ Üzerine zayıf bir yağmur düşmüş arazi: (Ibn-'Abbلd, O, K:) ve [aynı şekilde] ↓ **مَضْعُوفٌ**, üzerine yalnız az, yahut zayıf, yağmur düşmüş yer demektir. (O, madde **رك**’de.) ― -b2- **المُضَعَّفُ** **المُيْسِر** oyununda kullanılan oklardan biridir; kendisine pay yahut hisse ayrılmamıştır; sanki payı olması ( **عَنْ أَنْ يَكُونَ لَهُ نَصِيبٌ** ↓ **كَأَنَّهُ ضُعِّفَ** ) bakımından âciz bırakılmış gibidir: (TA:) çentiksiz olan ve kendisine [pay ve] ceza tayin edilmeyen **الغُفْلُ** denilen okların ikincisi: bunlar, yalnızca, hile şüphesi doğurmaktan korkarak oklar takımına fazladan ağırlık katmak için eklenir. (Lh, M.) [**السَّفِيحُ**’a bak.] -A2- **ضَعَفٌ**’a da bak.

**مُضَعِّفٌ**
**مُضَعِّفٌ** ذ Çokça iyi ameli olan adam. (TA.)

**مَضْعُوفٌ**
**مَضْعُوفٌ** ذ bir şeye uygulandığında, (S,) yahut bir adama, (O,) **ضَعِيف** [yani zayıf vb.] kılınmış: (AA, S, O, K:) kaideye göre **مُضْعَفٌ** olmalıydı. (O, K.) Akılca zayıf adam: (IAar, TA:) yahut kalbi zayıf ve aklı az olan. (TA.) ― -b2- Yukarıda **أَرْضٌ مُضَعَّفَةٌ**’ye de bak.

**دِرْعٌ مُضَاعَفَةٌ**
**دِرْعٌ مُضَاعَفَةٌ** ذ Çift halkalardan oluşmuş zırh. (S, O, K.) ― -b2- **مُضَاعَفٌ**, sarfla uğraşanların kullandığı bir ıstılah olarak, [aslî] harfi iki kat olan. (TA.)

**أَهْلُ الجَنَّةِ كُلُّ ضَعِيفٍ مُتَضَعَّفٍ**
**أَهْلُ الجَنَّةِ كُلُّ ضَعِيفٍ مُتَضَعَّفٍ** ذ [Cennet ehli, zayıf sayılan her zayıf kimsedir]. (K, * TA. [CK’de yanlışlıkla **مُتَضَعِّفٌ**: ve K’da **اهل الجنّة** düşürülmüştür.])

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَعَفَ
ضَعَفَ U ( n. ac. ضَعْف 1 ,  ضُعْف 3 ),
a.  Was weak, feeble.

b.  A ( n. ac. ضَعْف 1 ), Had double as much as.

ضَعُفَ
ضَعُفَ U ( n. ac. ضَعَاْفَة 22t ),
a.  see supra (a) .

ضَعَّفَ
ضَعَّفَ II ,
a.  Esteemed, considered weak, feeble.

b.  see III .

ضَاْعَفَ
ضَاْعَفَ III ,
a.  Doubled, redoubled.

أَضْعَفَ
أَضْعَفَ IV ,
a.  Rendered weak, feeble, enfeebled, weakened.

b.  Was badly mounted ( rider ).

c.  see III .

d.  [ pass. ], Received the double.

تَضَعَّفَ
تَضَعَّفَ V ,
a.  see II (a) .

تَضَاْعَفَ
تَضَاْعَفَ VI ,
a.  Was doubled, increased two-fold.

اِسْتَضْعَفَ
اِسْتَضْعَفَ X ,
a.  see II (a) .

ضَعْف
ضَعْف 1 ,
a.  Weakness of mind.

b.  Bad construction ( of a sentence ).

ضِعْف
ضِعْف 2 , ( pl. أَضْعَاْف 38 ),
a.  The double; double increase.

b.  Interspace, space between the lines ( of a book & c. ).

ضُعْف
ضُعْف 3 ,
a.  Weakness, feebleness; infirmity, debility; atony.

ضَعِيْف
ضَعِيْف 25 , ( pl. ضَعْفَى 1ya ,  ضَعَفَة 4t ,  ضِعَاْف 23 ,  ضُعَفَآءُ 43 ),
a.  Weak, feeble; infirm.

b.  Blind.

c.  Thin.

ضَعُوْف
ضَعُوْف 26 ,
a.  see 25 (a) .

ضَعْفَاْنُ
ضَعْفَاْنُ 33 , ( pl. ضَعَاْفَى 22ya ),
a.  see 25 (a) .

ضَعَّفَ
N. P. ضَعَّفَ II ,
a.  Doubled, folded twice.

ضَعَّفَ
N. Ac. ضَعَّفَ II ,
a.  Doubling.

ضَاْعَفَ
N. P. ضَاْعَفَ III ,
a.  Double, doubled; reduplicated.

أَضْعَفَ
N. Ag. أَضْعَفَ IV ,
a.  Multiplying, doubling.

##### Türkçe

**ضَعَفَ**
**ضَعَفَ** U ( n. ac. **ضَعْف** 1 ,  **ضُعْف** 3 ),
a. Zayıf oldu, güçsüz oldu.

b. A ( n. ac. **ضَعْف** 1 ), İki katı kadarına sahip oldu.

**ضَعُفَ**
**ضَعُفَ** U ( n. ac. **ضَعَاْفَة** 22t ),
a. yukarıya bak (a).

**ضَعَّفَ**
**ضَعَّفَ** II ,
a. Zayıf, güçsüz saydı, zayıf, güçsüz kabul etti.

b. III’e bak.

**ضَاْعَفَ**
**ضَاْعَفَ** III ,
a. İki kat yaptı, kat kat yaptı.

**أَضْعَفَ**
**أَضْعَفَ** IV ,
a. Zayıf kıldı, güçsüz kıldı; zayıflattı.

b. Kötü binmiş oldu (binici).

c. III’e bak.

d. [edilgen], İki katını aldı.

**تَضَعَّفَ**
**تَضَعَّفَ** V ,
a. II (a)’ya bak.

**تَضَاْعَفَ**
**تَضَاْعَفَ** VI ,
a. İki kat oldu, iki kat artırıldı.

**اِسْتَضْعَفَ**
**اِسْتَضْعَفَ** X ,
a. II (a)’ya bak.

**ضَعْف**
**ضَعْف** 1 ,
a. Zihnin zayıflığı.

b. (Bir cümlenin) kötü kuruluşu.

**ضِعْف**
**ضِعْف** 2 , ( pl. **أَضْعَاْف** 38 ),
a. İki kat; iki kat artış.

b. Ara boşluk, satırlar arası boşluk (bir kitabın vb.).

**ضُعْف**
**ضُعْف** 3 ,
a. Zayıflık, güçsüzlük; sakatlık, dermansızlık; atoni.

**ضَعِيْف**
**ضَعِيْف** 25 , ( pl. **ضَعْفَى** 1ya ,  **ضَعَفَة** 4t ,  **ضِعَاْف** 23 ,  **ضُعَفَآءُ** 43 ),
a. Zayıf, güçsüz; sakat.

b. Kör.

c. İnce.

**ضَعُوْف**
**ضَعُوْف** 26 ,
a. 25 (a)’ya bak.

**ضَعْفَاْنُ**
**ضَعْفَاْنُ** 33 , ( pl. **ضَعَاْفَى** 22ya ),
a. 25 (a)’ya bak.

**ضَعَّفَ**
N. P. **ضَعَّفَ** II ,
a. İki kat yaptı, iki kere katladı.

**ضَعَّفَ**
N. Ac. **ضَعَّفَ** II ,
a. İki kat yapma.

**ضَاْعَفَ**
N. P. **ضَاْعَفَ** III ,
a. İki kat, iki kat yapılmış; ikileştirilmiş.

**أَضْعَفَ**
N. Ag. **أَضْعَفَ** IV ,
a. Çoğaltan, iki kat yapan.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ضعف
ضَعُفَ - يَضْعُفُ - ضَعْف - ضَعِيْف - ضُعَفَاء - ضِعَاف - أََضْعَفُ - اسْتَضْعَفَ - يَسْتَضْعِفُ، اسْتُضْعِفَ - يُسْتَضْعَفُ - مُسْتَضْعَف - مُسْتَضْعَفِيْن
ضَعُفَ - يَضْعُفُ + كائن + على أمر أو شيء: ضد " قوي - يقوى ": تكون القدرة العضلية أو التفكيرية أقل مما هو مفترض أو يلزم لفعل شيء مراد
ضَعْف: اسم فعل " ضَعُفَ - يَضْعُفُ ": كون القدرة العضلية أو التفكيرية أقل مما هو مفترض أو يلزم لفعل شيء مراد
ضَعيْف: اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " ضَعُفَ - يَضعُفُ ": من تكون القدرة العضلية أو التفكيرية لديه أقل من ما هو مفترض أو يلزم لفعل شيء مراد
ضُعَفَاء: جمع " ضَعِيْف "
ضِعَاف: حال من " ضُعَفَاء ": وهم بحالة ضعف
أََضْعَفُ: اسم تفضيل من " ضعيف ": من تكون القدرة العضلية أو التفكيرية لديه أقل من ما هو مفترض أو يلزم لفعل شيء مراد، وذلك  مقارنة بآخر كمرجع للمقارنة: ضَعِيْف - أَضْعَف - الأضْعَف
اسْتَضْعَفَ - يَسْتَضْعِفُ: على وزن " استفعل من " ضَعُفَ - يَضعُفُ ": طلب وحاول أن يجعل آخر " ضَعِيْفاً ": عمل على تجريده من عناصر قوته
اسْتُضْعِفَ - يُسْتَضْعَفُ: مبني للمجهول من " اسْتَضْعَفَ - يَسْتَضْعِفُ "
مُسْتَضْعَف: اسم مفعول من " اسْتَضْعَفَ - يَسْتَضْعِفُ ": من يكون هدفاً يقع عليه فعل " اسْتَضْعَفَ - يَسْتَضْعِفُ": من يتم تجريده من عناصر قوته، كالمال والسلاح والقوة البدنية والفكرية
مُسْتَضْعَفِيْن: جمع  " مُسْتَضْعَف "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الضعف والعجز والفشل عن إتمام الفعل بعد بدئه، ضد القدرة والاستطاعة "، وهي:
عَجَزَ - يَعْجِزُ، فَشِلَ - يَفْشَلُ، عَيِيَ - يَعْيَا، كَلَّ - يَكِلُّ، هَانَ - يَهُونُ، ضَعُفَ - يَضْعُفُ
يفرق لفظاً:
ضَعَفَ - يَضْعَفُ + مقدار الشيء: يزداد مقدار الشيء عن أصله بما يماثل مقداره الأصلي في كل مرة
ضَعُفَ - يَضْعُفُ + كائن + على أمرأو شيء: ضد " قوي - يقوى ": تكون القدرة العضلية أو التفكيرية أقل من ما هو مفترض أو يلزم لفعل شيء مراد

ضَعُفَ - يَضعَفُ
 	﴿وَكَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا وَمَا اسْتَكَانُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ(146)﴾ آل عمران ﴿ياأيها الناس ضرب مثل فاستمعوا له إن الذين تدعون من دون الله لن يخلقوا ذبابا ولو اجتمعوا له وإن يسلبهم الذباب شيئا لا يستنقذوه منه ضعف الطالب والمطلوب (73)﴾ الحج
ضَعْفٌ - ضعفا
 ﴿الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ صَابِرَةٌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُوا أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ(66)﴾ الأنفال ﴿الله الذي خلقكم من ضعف ثم جعل من بعد ضعف قوة ثم جعل من بعد قوة ضعفا وشيبة يخلق ما يشاء وهو العليم القدير(54)﴾ الروم
ضعيف -  ضعيفا
 ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾ البقرة ﴿يريد الله أن يخفف عنكم وخلق الإنسان ضعيفا (28)﴾ النساء ﴿الذين آمنوا يقاتلون في سبيل الله والذين كفروا يقاتلون في سبيل الطاغوت فقاتلوا أولياء الشيطان إن كيد الشيطان كان ضعيفا (76)﴾ النساء ﴿قالوا ياشعيب ما نفقه كثيرا مما تقول وإنا لنراك فينا ضعيفا ولولا رهطك لرجمناك وما أنت علينا بعزيز(91)﴾ هود
ضعفاء
 ﴿أيود أحدكم أن تكون له جنة من نخيل وأعناب تجري من تحتها الأنهار له فيها من كل الثمرات وأصابه الكبر وله ذرية ضعفاء فأصابها إعصار فيه نار فاحترقت كذلك يبين الله لكم الآيات لعلكم تتفكرون(266)﴾ البقرة
 	﴿ليس على الضعفاء ولا على المرضى ولا على الذين لا يجدون ما ينفقون حرج إذا نصحوا لله ورسوله ما على المحسنين من سبيل والله غفور رحيم(91)﴾ التوبة
 	﴿وبرزوا لله جميعا فقال الضعفاء للذين استكبروا إنا كنا لكم تبعا فهل أنتم مغنون عنا من عذاب الله من شيء قالوا لو هدانا الله لهديناكم سواء علينا أجزعنا أم صبرنا ما لنا من محيص(21)﴾ إبراهيم ﴿وإذ يتحاجون في النار فيقول الضعفاء للذين استكبروا إنا كنا لكم تبعا فهل أنتم مغنون عنا نصيبا من النار(47)﴾ غافر
ضعاف - ضعافا
 ﴿وليخش الذين لو تركوا من خلفهم ذرية ضعافا خافوا عليهم فليتقوا الله وليقولوا قولا سديدا(9)﴾ النساء
أضعف
 ﴿قل من كان في الضلالة فليمدد له الرحمان مدا حتى إذا رأوا ما يوعدون إما العذاب وإما الساعة فسيعلمون من هو شر مكانا وأضعف جندا (75)﴾ مريم ﴿حتى إذا رأوا ما يوعدون فسيعلمون من أضعف ناصرا وأقل عددا(24)﴾ الجن
اسْتَضْعَفَ - يَسْتَضْعِفُ
 ﴿ولما رجع موسى إلى قومه غضبان أسفا قال بئسما خلفتموني من بعدي أعجلتم أمر ربكم وألقى الألواح وأخذ برأس أخيه يجره إليه قال ابن أم إن القوم استضعفوني وكادوا يقتلونني فلا تشمت بي الأعداء ولا تجعلني مع القوم الظالمين(150)﴾ الأعراف ﴿إن فرعون علا في الأرض وجعل أهلها شيعا يستضعف طائفة منهم يذبح أبناءهم ويستحي نساءهم إنه كان من المفسدين(4)﴾ القصص
اسْتُضْعِفَ - يُسْتَضْعَفُ
 ﴿ونريد أن نمن على الذين استضعفوا في الأرض ونجعلهم أئمة ونجعلهم الوارثين(5)﴾ القصص ﴿وقال الذين كفروا لن نؤمن بهذا القرآن ولا بالذي بين يديه ولو ترى إذ الظالمون موقوفون عند ربهم يرجع بعضهم إلى بعض القول يقول الذين استضعفوا للذين استكبروا لولا أنتم لكنا مؤمنين(31)﴾ سبأ ﴿قال الذين استكبروا للذين استضعفوا أنحن صددناكم عن الهدى بعد إذ جاءكم بل كنتم مجرمين(32)﴾ سبأ ﴿وقال الذين استضعفوا للذين استكبروا بل مكر الليل والنهار إذ تأمروننا أن نكفر بالله ونجعل له أندادا وأسروا الندامة لما رأوا العذاب وجعلنا الأغلال في أعناق الذين كفروا هل يجزون إلا ما كانوا يعملون(33)﴾ سبأ ﴿قال الملأ الذين استكبروا من قومه للذين استضعفوا لمن آمن منهم أتعلمون أن صالحا مرسل من ربه قالوا إنا بما أرسل به مؤمنون(75)﴾ الأعراف ﴿وأورثنا القوم الذين كانوا يستضعفون مشارق الأرض ومغاربها التي باركنا فيها وتمت كلمة ربك الحسنى على بني إسرائيل بما صبروا ودمرنا ما كان يصنع فرعون وقومه وما كانوا يعرشون(137)﴾ الأعراف
مستضعفين - المستضعفين
 ﴿وما لكم لا تقاتلون في سبيل الله والمستضعفين من الرجال والنساء والولدان الذين يقولون ربنا أخرجنا من هذه القرية الظالم أهلها واجعل لنا من لدنك وليا واجعل لنا من لدنك نصيرا(75)﴾ النساء ﴿إن الذين توفاهم الملائكة ظالمي أنفسهم قالوا فيم كنتم قالوا كنا مستضعفين في الأرض قالوا ألم تكن أرض الله واسعة فتهاجروا فيها فأولئك مأواهم جهنم وساءت مصيرا(97)﴾ النساء ﴿إلا المستضعفين من الرجال والنساء والولدان لا يستطيعون حيلة ولا يهتدون سبيلا(98)﴾ النساء ﴿ويستفتونك في النساء قل الله يفتيكم فيهن وما يتلى عليكم في الكتاب في يتامى النساء اللاتي لا تؤتونهن ما كتب لهن وترغبون أن تنكحوهن والمستضعفين من الولدان وأن تقوموا لليتامى بالقسط وما تفعلوا من خير فإن الله كان به عليما(127)﴾ النساء ﴿واذكروا إذ أنتم قليل مستضعفون في الأرض تخافون أن يتخطفكم الناس فآواكم وأيدكم بنصره ورزقكم من الطيبات لعلكم تشكرون(26)﴾ الأنفال
مختار الصحاح
● [ضعف] ض ع ف: الضَّعْفُ بفتح الضاد وضمها ضد القوة وقد ضَعُفَ فهو ضَعِيفٌ و أضْعَفَهُ غيره وقوم ضِعَافٌ و ضُعَفاءُ و ضَعَفَةٌ أيضا بفتحتين مخففا و اسْتَضْعَفَهُ عدَّه ضعيفا وذكر الخليل أن التضعيف أن يُزاد على أصل الشيء فيُجعل مثلين أو أكثر وكذلك الإضْعَافُ و المُضَاعَفةُ يقال ضَعَّفَ الشيء تَضْعِيفا و أضْعَفَهُ و ضَاعَفَهُ بمعنى و ضِعْفُ الشيء مثله و ضِعْفَاهُ مثلاه و أضْعافُهُ أمثاله وقوله تعالى ﴿إذاً لأذقناك ضعف الحياة وضعف الممات﴾ أي ضعف العذاب حيا وميتا يقول أضْعَفْنا لك العذاب في الدنيا والآخرة وقولهم وقع فلان في أضْعاف كتابه يُراد به توقيعه في أثناء السطور أو الحاشية و أُضْعِفَ القوم أي ضُوعف لهم و أضْعَفْتُ الشيء فهو مَضْعُوفٌ على غير قياس
الراغب
ضعف
- الضعف: خلاف القوة، وقد ضعف فهو ضعيف. قال عز وجل: }ضعف الطالب والمطلوب﴿[الحج/73]، والضعف قد يكون في النفس، وفي البدن، وفي الحال، وقيل: الضعف والضعف لغتان (انظر: المجمل 2/562؛ والبصائر 3/474). قال تعالى:﴾وعلم أن فيكم ضعفا﴿[الأنفال/66]، قال:﴾ونريد أن نمن على الذين استضعفوا﴿[القصص/5]، قال الخليل رحمه الله: الضعف بالضم في البدن، والضعف في العقل والرأي (انظر: العين 1/281)، ومنه قوله تعالى:﴾فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا﴿[البقرة/282]، وجمع الضعيف: ضعاف، وضعفاء. قال تعالى:﴾ليس على الضعفاء﴿[التوبة/91]، واستضعفته: وجدته ضعيفا، قال:﴾والمستضعفين من الرجال والنساء والولدان﴿[النساء/75]،﴾قالوا فيم كنتم قالوا كنا مستضعفين في الأرض﴿[النساء/97]،﴾إن القوم استضعفوني﴿[الأعراف/150]، وقوبل بالاستكبار في قوله:﴾قال الذين استضعفوا للذين استكبروا﴿[سبأ/33]، وقوله:﴾الله الذي خلقكم من ضعف ثم جعل من بعد ضعف قوة ثم جعل من بعد قوة ضعفا﴿[الروم/54]. والثاني غير الأول، وكذا الثالث فإن قوله:﴾خلقكم من ضعف﴿[الروم/54]، أي: من نطفة، أو من تراب، والثاني هو الضعف الموجود في الجنين والطفل. والثالث: الذي بعد الشيخوخة، وهو المشار إليه بأرذل العمر. والقوتان الأولى هي التي تجعل للطفل من التحرك، وهدايته واستدعاء اللبن، ودفع الأذى عن نفسه بالبكاء، والقوة الثانية هي التي بعد البلوغ، ويدل على أن كل واحد من قوله: (ضعف) إشارة إلى حالة غير الحالة الأولى ذكره منكرا، والمنكر متى أعيد ذكره وأريد به ما تقدم عرف (وهذا حسب القاعدة: إن النكرة إذا أعيدت نكرة كانت غير الأولى، وإذا أعيدت معرفة، أو أعيدت المعرفة معرفة، أو نكرة كان الثاني عين الأول. قال ابن هشام: فإذا ادعي أن القاعدة فيهن إنما هي مستمرة مع عدم القرينة، فأما إن وجدت قرينة فالتعويل عليها، سهل الأمر. راجع: مغني اللبيب ص 863)، كقولك: رايت رجلا، فقال لي الرجل: كذا. ومتى ذكر ثانيا منكرا أريد به غير الأول، ولذلك قال ابن عباس في قوله:﴾فإن مع العسر يسرا * إن مع العسر يسرا{ [الشرح/5 - 6]، لن يغلب عسر يسرين (يروى هذا عن ابن مسعود كما أخرجه عنه عبد الرزاق وسعيد بن منصور وعبد بن حميد، وابن أبي الدنيا في الصبر، والبيهقي في شعب الإيمان.
ويروى مرفوعا، فقد أخرج عبد الرزاق وابن جرير والحاكم والبيهقي عن الحسن قال: خرج النبي صلى الله عليه وسلم فرحا مسرورا وهو يضحك ويقول: (لن يغلب عسر يسرين، فإن مع العسر يسرا إن مع العسر يسرا).
وأخرج عبد بن حميد وابن جرير وابن مردويه عن الحسن قال: (لما نزلت هذه الآية: }إن مع العسر يسرا﴿قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (أبشروا، أتاكم اليسر، لن يغلب عسر يسرين) راجع: الدر المنثور للسيوطي 8/550 - 551؛ والمستدرك 2/528؛ وهو مرسل) وقوله:﴾وخلق الإنسان ضعيفا﴿[النساء/28]، فضعفه: كثرة حاجاته التي يستغني عنها الملأ الأعلى، وقوله:﴾إن كيد الشيطان كان ضعيفا﴿[النساء/76]، فضعف كيده إنما هو مع من صار من عباد الله المذكورين في قوله:﴾إن عبادي ليس لك عليهم سلطان{ [الإسراء/65]، والضعف هو من الألفاظ المتضايفة التي يقتضي وجود أحدهما وجود الآخر، كالنصف والزوج، وهو تركب قدرين متساويين، ويختص بالعدد، فإذا قيل: أضعفت الشيء، وضعفته، وضاعفته: ضممت إليه مثله فصاعدا. قال بعضهم: ضاعفت أبلغ من ضعفت (وهذا قول أبي عمرو بن العلاء، فقد قال مكي: إن أبا عمرو حكى أن (ضاعفت) أكثر من (ضعفت) ؛ لأن (ضعفت) معناه مرتان، وحكى أن العرب تقول: ضعفت درهمك أي: جعلته درهمين، وتقول: ضاعفته، أي: جعلته أكثر من درهمين.
والله يعطي الحسنة عشرة أمثالها إلى سبعمائة ضعف. انظر: الكشف عن وجوه القراءات 1/300)، ولهذا قرأ أكثرهم: }يضاعف لها العذاب ضعفين﴿[الأحزاب/30]،﴾وإن تك حسنة يضاعفها﴿[النساء/40]، وقال:﴾من جاء بالحسنة فله عشر أمثالها{ [الأنعام/160]، والمضاعفة على قضية هذا القول تقتضي أن يكون عشر أمثالها، وقيل: ضعفته بالتخفيف ضعفا، فهو مضعوف، فالضعف مصدر، والضعف اسم، كالثنى والثنى (انظر: البصائر 3/478)، فضعف الشيء هو الذي يثنيه، ومتى أضيف إلى عدد اقتضى ذلك العدد ومثله، نحو أن يقال: ضعف العشرة، وضعف المائة، فذلك عشرون ومائتان بلا خلاف، وعلى هذا قول الشاعر:
- 293 - جزيتك ضعف الود لما اشتكيته
وما إن جزاك الضعف من أحد قبلي
(البيت لأبي ذويب الهذلي في ديوان الهذليين 1/35) ؛ واللسان (ضعف) ؛ والبصائر 3/478)
وإذا قيل: أعطه ضعفي واحد، فإن ذلك اقتضى الواحد ومثليه، وذلك ثلاثة؛ لأن معناه الواحد واللذان يزاوجانه وذلك ثلاثة، هذا إذا كان الضعف مضافا، فأما إذا لم يكن مضافا فقلت: الضعفين فإن ذلك يجري مجرى الزوجين في أن كل واحد منهما يزاوج الآخر، فيقتضي ذلك اثنين، لأن كل واحد منهما يضاعف الآخر، فلا يخرجان عن الاثنين بخلاف ما إذا أضيف الضعفان إلى واحد فيثلثهما، نحو ضعفي الواحد، وقوله: }فأولئك لهم جزاء الضعف﴿[سبأ/37]، وقوله:﴾لا تأكلوا الربا أضعافا مضاعفة﴿[آل عمران/ 130]، فقد قيل: أتى باللفظين على التأكيد، وقيل: بل المضاعفة من الضعف لا من الضعف، والمعنى: ما يعدونه ضعفا فهو ضعف، أي: نقص، كقوله:﴾وما آتيتم من ربا ليربو في أموال الناس فلا يربو عند الله﴿[الروم/ 39]، وكقوله:﴾يمحق الله الربا ويربي الصدقات{ [البقرة/276]، وهذا المعنى أخذه الشاعر فقال:
- 294 - زيادة شيب وهي نقص زيادتي
(شطر بيت للمتنبي، وعجزه: [وقوة عشق وهي من قوتي ضعف]. التبيان شرح الديوان 2/283)
وقوله: }فآتهم عذابا ضعفا من النار﴿[الأعراف/38]، فإنهم سألوه أن يعذبهم عذابا بضلالهم، وعذابا بإضلالهم كما أشار إليه بقوله:﴾ليحملوا أوزارهم كاملة يوم القيامة ومن أوزار الذين يضلونهم﴿[النحل/25]، وقوله:﴾لكل ضعف ولكن لا تعلمون{ [الأعراف/38]، أي: لكل منهم ضعف ما لكم من العذاب، وقيل: أي: لكل منهم ومنكم ضعف ما يرى الآخر، فإن من العذاب ظاهرا وباطنا، وكل يدرك من الآخر الظاهر دون الباطن فيقدر أن ليس له العذاب الباطن.
ملخص اللسان
1.     الضَّعْفُ والضُّعْفُ: خِلافُ القُوّةِ
2.     وقد ضَعُفَ يَضْعُفُ ضَعْفاً وضُعْفاً وضَعَفَ؛ الفتح عن اللحياني، فهو ضَعِيفٌ، والجمع ضُعَفاء وضَعْفى وضِعافٌ وضَعَفةٌ وضَعافَى
3.     وقيل: الضُّعْفُ، بالضم،في الجسد؛ والضَّعف، بالفتح، في الرَّأْي والعَقْلِ، وقيل: هما معاً جائزان في كل وجه
4.     ونسوة ضَعِيفاتٌ وضَعائفُ وضِعافٌ
5.    ضَعُفَ الشيءُ يَضْعُفُ إذا زاد  وضَعَّفْتُه وأَضعَفْتُه وضاعَفْتُه بمعنًى.
6.  وضِعْفُ الشيء: مِثْلاه، وقال الزجاج: ضِعْفُ الشيء مِثْلُه الذي يُضَعِّفُه، وأَضْعافُه أَمثالُه. وقوله تعالى: إذاً لأَذَقْناك ضِعْفَ الحَياةِ وضِعْفَ المَماتِ؛ أَي ضِعف العذاب حيّاً وميّتاً، يقول: أَضْعفنا لك العذاب في الدنيا والآخرة؛
7.  لكلِّ ضِعْف أَي للتابع والمتبوع لأَنهم قد دخلوا في الكفر جميعاً أَي لكلٍّ عذاب مُضاعَفٌ. وقوله تعالى: فأولئك لهم جزاء الضِّعف بما عملوا؛ قال الزجاج: جزاء الضعف ههنا عشر حسنات
8.    وأَضعفَ الشيءَ وضعَّفه وضاعَفه: زاد على أَصل الشيء وجعله مثليه أَو أَكثر، وهو التضعيف والإضْعافُ، والعرب تقول: ضاعفت الشيء وضَعَّفْته بمعنى واحد؛
لسان العرب
● - ضعف: الضَّعْفُ والضُّعْفُ: خِلافُ القُوّةِ، وقيل: الضُّعْفُ، بالضم،   في الجسد؛ والضَّعف، بالفتح، في الرَّأْي والعَقْلِ، وقيل: هما معاً   جائزان في كل وجه، وخصّ الأَزهريُّ بذلك أَهل البصرة فقال: هما عند أَهل   البصرة سِيّانِ يُسْتعملان معاً في ضعف البدن وضعف الرَّأْي. وفي التنزيل:   اللّه الذي خَلَقَكم من ضُعفٍ ثم جَعَل من بعد ضُعْفٍ قُوَّةً ثم جعل من بعد   قوَّةٍ ضُعْفاً؛ قال قتادة: خلقكم من ضعف قال من النُّطْفَةِ أَي من   المنِيّ ثم جعل من بعد قوة ضعفاً، قال: الهَرَمَ؛ وروي عن ابن عمر أَنه قال:   قرأْت على النبي، صلى اللّه عليه وسلم: اللّه الذي خلقكم من ضَعف؛   فأَقرأَني من ضُعْف، بالضم، وقرأَ عاصم وحمزة: وعَلِمَ أَن فيكم ضَعفاً،   بالفتح، وقرأَ ابن كثير وأَبو عمرو ونافع وابن عامر والكسائي بالضم، وقوله   تعالى: وخُلِق الإنسانُ ضَعِيفاً؛ أَي يَسْتَمِيلُه هَواه. والضَّعَفُ: لغة   في الضَّعْفِ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:   ومَنْ يَلْقَ خَيراً يَغْمِزِ الدَّهْر عَظْمَه،   على ضَعَفٍ من حالهِ وفُتُورِ   فهذا في الجسم؛ وأَنشد في الرَّأْي والعقل:   ولا أُشارِكُ في رَأْيٍ أَخا ضَعَفٍ،   ولا أَلِينُ لِمَنْ لا يَبْتَغِي لِينِي   وقد ضَعُفَ يَضْعُفُ ضَعْفاً وضُعْفاً وضَعَفَ؛ الفتح عن اللحياني، فهو   ضَعِيفٌ، والجمع ضُعَفاء وضَعْفى وضِعافٌ وضَعَفةٌ وضَعافَى؛ الأَخيرة عن   ابن جني؛ وأَنشد:   تَرَى الشُّيُوخَ الضَّعافَى حَوْلَ جَفْنَتِه،   وتَحْتَهُم من محاني دَرْدَقٍ شَرَعَهْ   ونسوة ضَعِيفاتٌ وضَعائفُ وضِعافٌ؛ قال:   لقد زادَ الحياةَ إليَّ حُبّاً   بَناتي، إنَّهُنَّ من الضِّعافِ   وأَضْعَفَه وضَعَّفَه: صيَّره ضعيفاً. واسْتَضْعَفَه وتَضَعَّفَه: وجده   ضعيفاً فركبه بسُوء؛ الأَخيرة عن ثعلب؛ وأَنشد:   عليكم بِرِبْعِيِّ الطِّعانِ، فإنه   أَشَقُّ على ذِي الرَّثْيَةِ المُتَضَعِّفِ   رِبْعِيُّ الطِّعانِ: أَوَّله وأَحَدُّه. وفي إِسلام أَبي ذَّرّ:   لَتَضَعَّفْتُ   (* قوله «لتضعفت» هكذا في الأصل، وفي النهاية: فتضعفت.) رجلاً   أَي اسْتَضْعَفْتُه؛ قال القتيبي: قد تدخل اسْتَفْعَلْتُ في بعض حروف   تَفَعَّلْت نحو تَعَظَّم واسْتَعْظَم وتكبّر واسْتكبر وتَيَقَّن واسْتَيْقَنَ   وتَثَبَّتَ واسْتَثْبَتَ. وفي الحديث: أَهْلُ الجَنّة كلّ ضَعِيفٍ   مُتَضَعَّفٍ؛ قال ابن الأثير: يقال تَضَعَّفْتُه واسْتَضْعَفْتُه بمعنى للذي   يَتَضَعَّفُه الناس ويَتَجَبَّرُون عليه في الدنيا للفقر ورَثاثَةِ الحال.   وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: غَلَبني أَهل الكوفة، أَسْتَعْمِلُ عليهم   المؤمنَ فيُضَعَّفُ، وأَستعمل عليهم القَوِيَّ فيُفَجَّر. وأَما الذي ورد   في الحديث حديث الجنة: ما لي لا يدخُلني إلا الضُّعَفاء؟ قيل: هم الذين   يُبَرِّئُون أَنْفُسَهم من الحَوْل والقوة؛ والذي في الحديث: اتقوا اللّه   في الضعيفين: يعني المرأَة والمملوك.   والضَّعْفةُ: ضَعْفُ الفؤاد وقِلَّةُ الفِطْنةِ. ورجل مَضْعُوفٌ: به   ضَعْفةٌ. ابن الأَعرابي: رجل مَضْعُوفٌ ومَبْهُوتٌ إذا كان في عقله ضَعْفٌ.   ابن بزرج: رجل مَضْعُوفٌ وضَعُوفٌ وضَعِيفٌ، ورجل مَغْلُوبٌ وغَلُوبٌ،   وبعير مَعْجوفٌ وعَجُوفٌ وعَجِيفٌ وأَعْجَفُ، وناقة عَجوفٌ وعَجِيفٌ، وكذلك   امرأَة ضَعُوفٌ، ويقال للرجل الضرير البصر ضَعِيفٌ.   والمُضَعَّفُ: أَحد قِداح الميْسِر التي لا أَنْصباء لها كأَنه ضَعُفَ   عن أَن يكون له نصيبٌ. وقال ابن سيده أَيضاً: المُضَعَّفُ الثاني من   القِداحِ الغُفْل التي لا فُرُوضَ لها ولا غُرْم عليها، إنما تُثَقَّل بها   القِداحُ كَراهِيةَ التُهَمَةِ؛ هذه عن اللحياني، واشْتَقَّه قوم من   الضَّعْفِ وهو الأَوْلى.   وشِعر ضَعِيف: عَليل، استعمله الأَخفش في كتاب القَوافي فقال: وإن كانوا   قد يُلزمون حرف اللين الشِّعْرَ الضعيفَ العليلَ ليكون أَتَمَّ له   وأَحسن.   وضِعْفُ الشيء: مِثْلاه، وقال الزجاج: ضِعْفُ الشيء مِثْلُه الذي   يُضَعِّفُه، وأَضْعافُه أَمثالُه. وقوله تعالى: إذاً لأَذَقْناك ضِعْفَ   الحَياةِ وضِعْفَ المَماتِ؛ أَي ضِعف العذاب حيّاً وميّتاً، يقول: أَضْعفنا لك   العذاب في الدنيا والآخرة؛ وقال الأَصمعي في قول أَبي ذؤيب:   جَزَيْتُكَ ضِعْفَ الوِدِّ، لما اسْتَبَنْتُه،   وما إنْ جَزاكَ الضِّعْفَ من أَحَدٍ قَبْلي   معناه أَضعفت لك الود وكان ينبغي أَن يقول ضِعْفَي الوِدِّ. وقوله عز   وجل: فآتِهِم عذاباً ضِعْفاً من النار؛ أَي عذاباً مُضاعَفاً لأَن   الضِّعْفَ في كلام العرب على ضربين: أَحدهما المِثل، والآخر أَن يكون في معنى   تضعيف الشيء. قال تعالى: لكلِّ ضِعْف أَي للتابع والمتبوع لأَنهم قد دخلوا   في الكفر جميعاً أَي لكلٍّ عذاب مُضاعَفٌ. وقوله تعالى: فأولئك لهم جزاء   الضِّعف بما عملوا؛ قال الزجاج: جزاء الضعف ههنا عشر حسنات، تأْويله:   فأُولئك لهم جزاء الضعف الذي قد أَعلمناكم مِقْداره، وهو قوله: من جاء   بالحسنة فله عشر أَمثالها؛ قال: ويجوز فأُولئك لهم جزاء الضعف أَي أَن نجازيهم   الضعف، والجمع أَضْعاف، لا يكسَّر على غير ذلك.   وأَضعفَ الشيءَ وضعَّفه وضاعَفه: زاد على أَصل الشيء وجعله مثليه أَو   أَكثر، وهو التضعيف والإضْعافُ، والعرب تقول: ضاعفت الشيء وضَعَّفْته بمعنى   واحد؛ ومثله امرأَة مُناعَمةٌ ومُنَعَّمةٌ، وصاعَر المُتَكَبِّر خَدَّه   وصعّره، وعاقَدْت وعقّدْت. وعاقَبْتُ وعَقَّبْتُ. ويقال: ضعَّف اللّه   تَضْعِيفاً أَي جعله ضِعْفاً. وقوله تعالى: وما آتَيْتُم من زكاة تُريدون   وجهَ اللّه فأُولئك هم المُضْعِفُون؛ أَي يُضاعَفُ لهم الثواب؛ قال   الأَزهري: معناه الداخلون في التَّضْعِيف أَي يُثابُون الضِّعْف الذي قال اللّه   تعالى: أُولئك لهم جزاء الضِّعْفِ بما عَمِلوا؛ يعني من تَصدَّق يريد وجه   اللّه جُوزيَ بها صاحِبُها عشرة أَضْعافها، وحقيقته ذوو الأَضْعافِ.   وتضاعِيفُ الشيء: ما ضُعِّفَ منه وليس له واحد، ونظيره في أَنه لا واحد له   تَباشِيرُ الصُّبْحِ لمقدمات ضِيائه، وتَعاشِيبُ الأَرض لما يظهر من   أَعْشابِها أَوَّلاً، وتَعاجِيبُ الدَّهْرِ لما يأْتي من عَجائِبه.   وأَضْعَفْتُ الشيءَ، فهو مَضْعُوفٌ، والمَضْعُوفُ: ما أُضْعِفَ من شيء، جاء على غير   قِياس؛ قال لبيد:   وعالَيْنَ مَضْعُوفاً ودُرّاً، سُمُوطُه   جُمانٌ ومَرْجانٌ يَشُكُّ المَفاصِلا   (* قوله «ودراً» كذا بالأصل، والذي في الصحاح وشرح القاموس: وفرداً.)   قال ابن سيده: وإنما هو عندي على طرح الزائد كأَنهم جاؤوا به على   ضُعِفَ. وضَعَّفَ الشيءَ: أَطْبَقَ بعضَه على بعض وثَناه فصار كأَنه ضِعْفٌ،   وقد فسر بيت لبيد بذلك أَيضاً. وعَذابٌ ضِعْفٌ: كأَنه ضُوعِفَ بعضُه على   بعض. وفي التنزيل: يا نساء النبيّ من يأْتِ مِنْكُنَّ بفاحِشةٍ مُبَيِّنَةٍ   يُضاعَفْ لها العَذابُ ضِعْفَيْنِ، وقرأَ أَبو عمرو: يُضَعَّف؛ قال أَبو   عبيد: معناه يجعل الواحد ثلاثة أَي تُعَذَّبْ ثلاثةَ أَعْذِبَةٍ، وقال:   كان عليها أَن نُعَذَّبَ مرة فإذا ضُوعِفَ ضِعْفَيْن صار العذابُ ثلاثة   أَعْذِبةٍ؛ قال الأَزهري: هذا الذي قاله أَبو عبيد هو ما تستعمله الناس في   مَجازِ كلامهم وما يَتَعارَفونه في خِطابهم، قال: وقد قال الشافعي ما   يُقارِبُ قوله في رجل أَوْصى فقال: أَعْطُوا فلاناً ضِعْفَ ما يُصِيبُ   ولدي، قال: يُعْطى مثله مرتين، قال: ولو قال ضِعْفَيْ ما يُصيبُ ولدي نظرتَ،   فإن أَصابه مائة أَعطيته ثلثمائة، قال: وقال الفراء شبيهاً بقولهما في   قوله تعالى: يَرَوْنَهم مِثْلَيْهِم رأْيَ العين، قال: والوصايا يستعمل   فيها العُرْفُ الذي يَتَعارَفُه المُخاطِبُ والمُخاطَبُ وما يسبق إلى   أَفْهام من شاهَدَ المُوصي فيما ذهب وهْمُه إليه، قال: كذلك روي عن ابن عباس   وغيره، فأَما كتاب اللّه، عز وجل، فهو عري مبين يُرَدُّ تفسيره إلى موضوع   كلام العرب الذي هو صيغة أَلسِنتها، ولا يستعمل فيه العرف إذا خالفته   اللغة؛ والضِّعْفُ في كلام العرب: أَصله المِثْلُ إلى ما زاد، وليس بمقصور   على مثلين، فيكون ما قاله أَبو عبيد صواباً، يقال: هذا ضِعف هذا أَي مثله،   وهذا ضِعْفاه أَي مثلاه، وجائز في كلام العرب أَن تقول هذه ضعفه أَي   مثلاه وثلاثة أَمثاله لأَن الضِّعف في الأَصل زيادة غير محصورة، أَلا ترى   قوله تعالى: فأُولئك لهم جزاء الضِّعف بما عملوا؟ لم يرد به مثلاً ولا مثلين   وإنما أَراد بالضعف الأَضْعافَ وأَوْلى الأَشياء به أَن نَجْعَلَه عشرةَ   أَمثاله لقوله سبحانه: من جاء بالحسنة فله عشر أَمثالها ومن جاء بالسيئة   فلا يُجزي إلا مثلها؛ فأَقل الضِّعْفِ محصور وهو المثل، وأَكثره غيرُ   محصور. وفي الحديث: تَضْعُفُ صلاةُ الجماعةِ على صلاة الفَذِّ خَمساً   وعشرين درجة أَي تزيد عليها. يقال: ضَعُفَ الشيءُ يَضْعُفُ إذا زاد   وضَعَّفْتُه وأَضعَفْتُه وضاعَفْتُه بمعنًى. وقال أَبو بكر: أُولئك لهم جزاء   الضِّعْفِ؛ المُضاعَفةِ، فأَلْزَمَ الضِّعْفَ التوحيدَ لأَنَّ المصادِرَ ليس   سبيلُها التثنية والجمع؛ وفي حديث أَبي الدَّحْداح وشعره:   إلا رَجاء الضِّعْفِ في المَعادِ   أَي مِثْلَيِ الأَجر؛ فأَما قوله تعالى: يُضاعَفْ لها العذابُ ضعفين،   فإن سِياق الآية والآيةِ التي بعدها دلَّ على أَن المرادَ من قوله ضِعفين   مرّتان، أَلا تراه يقول بعد ذكر العذاب: ومن يَقْنُت منكنَّ للّه ورسوله   وتعمل صالحاً نُؤتِها أَجْرَها مرتين؟ فإذا جعل اللّه تعالى لأُمهات   المؤمنين من الأَجْر مِثْلَيْ ما لغيرهن تفضيلاً لهنَّ على سائر نساء الأُمة   فكذلك إذا أَتَتْ إحداهنَّ بفاحشة عذبت مثلي ما يعذب غيرها، ولا يجوز أَن   تُعْطى على الطاعة أَجرين وتُعَذَّب على المعصِية ثلاثة أَعذبة؛ قال   الأَزهري: وهذا قولُ حذاق النحويين وقول أَهلِ التفسير، والعرب تتكلم   بالضِّعف مثنى فيقولون: إن أَعطيتني دِرهماً فلك ضِعفاه أي مثلاه، يريدون فلك   درهمان عوضاً منه؛ قال: وربما أَفردوا الضعف وهم يريدون معنى الضعفين   فقالوا: إن أَعطيتني درهماً فلك ضعفه، يريدون مثله، وإفراده لا بأْس به إلا   أَن التثنية أَحسن. ورجل مُضْعِفٌ: ذو أَضْعافٍ في الحسنات. وضَعَفَ القومَ   يَضْعَفُهُم: كَثَرَهم فصار له ولأَصحابه الضِّعْفُ عليهم. وأَضْعَفَ   الرَّجلُ: فَشَتْ ضَيْعَتُه وكثُرت، فهو مُضعِف. وبقرة ضاعِفٌ: في بطنها   حَمْل كأَنَّها صارت بولدها مُضاعَفَةً.   والأَضْعافُ: العِظامُ فوقها لحم؛ قال رؤبة:   واللّه بَينَ القَلْبِ والأَضْعافِ   قال أَبو عمرو: أَضعاف الجسد عِظامه، الواحد ضِعْفٌ، ويقال: أَضْعافُ   الجَسد أَعْضاؤه. وقولهم: وقَّع فلان في أَضْعافِ كتابه؛ يراد به توقِيعُه   في أَثناء السُّطور أَو الحاشية. وأُضْعِفَ القومُ أَي ضُوعِفَ لهم.   وأَضْعَفَ الرَّجلُ: ضَعُفَتْ دابّتُه. يقال هو ضَعِيفٌ مُضْعِفٌ،   فالضَّعِيفُ في بدنه، والمُضعِفُ الذي دابته ضعيفة كما يقال قَويٌّ مُقْوٍ،   فالقويّ في بدنه والمُقْوي الذي دابته قَوِيَّة. وفي الحديث في غَزْوة   خَيْبَر: من كان مُضْعِفاً فَلْيَرْجع أَي من كانت دابّتُه ضَعِيفةً. وفي   حديث عمر، رضي اللّه عنه: المُضْعِفُ أَميرٌ على أَصحابه يعني في السفر يريد   أَنهم يَسيرُون بسيره. وفي حديث آخر: الضَّعِيفُ أَمير الركْب.   وضَعَّفَه السير أَي أَضْعَفَه. والتضْعِيف: أَن تَنْسُبَه إلى الضَّعْفِ:   والمُضاعَفةُ: الدِّرْع التي ضُوعِفَ حَلَقُها ونُسِجَتْ حَلْقَتَيْن   حلقتين.
مقاييس اللغة:
(ضعف) الضاد والعين والفاء أصلانِ متباينانِ، يدلُ أحدُهما على خلاف القُوَّة، ويدلُّ الآخر على أن يزاد الشَّيءُ مِثلَه.‏
فالأوَّل: الضَّعف والضُّعف، وهو خلاف القُوَّة. يقال ضَعُفَ يضعُف، ورجلٌ ضعيف وقوم ضُعفاءُ وضِعافٌ.‏
وأمَّا الأصل الآخَر فقال الخليل: أضعفت الشَّيءَ إِضعافاً، وضعَّفتُهُ تضعيفاً، وضاعْفتُهُ مُضاعَفة، وهو أن يُزادَ على أصل الشَّيء فيُجعلَ مثلين أو أكثر. قال غيره: المضعوف الشَّيء المضاعَف. قال أبو عمرو: المضعوف من أضعفْتُ الشَّيء. وذكر أبو عبيدٍ ذلك في باب أفعلتُهُ فهو مفعول. والمضاعَفَة: الدِّرع نُسِجَتْ حَلْقَتينِ.‏
القاموس المحيط:
الضَّعْفُ، ويُضَمُّ، ويُحَرَّكُ ضِدُّ القُوَّةِ. ضَعُفَ، ككَرُمَ وَنَصَرَ، ضَعْفاً ضُعْفاً وضَعَافَةً وضَعَافِيَةً، فهو ضعيفٌ وضَعوفٌ وضَعْفانُ، ج ضِعافٌ وضُعَفاءُ وضَعَفَةٌ وضَعْفَى وضَعافَى، أو الضَّعْفُ في الرَّأيِ، وبالضم في البَدَنِ. وهي ضعيفةٌ وضَعوفٌ. وقولهُ تعالى " خَلَقَكُمْ من ضُعْفٍ " ، أي من مَنِيٍّ، و " خُلِقَ الإنسانُ ضَعيفاً " ، أي يَسْتَمِيلُهُ هَواهُ. وضِعْفُ الشيءِ، بالكسرِ مِثْلُه. وضِعْفاهُ مِثْلاهُ، أو الضِعْفُ المِثْلُ إلى ما زادَ، ويقالُ لَكَ ضِعْفُهُ يُريدونَ مِثْلَيْهِ وثلاثةَ أمْثالِهِ، لأَنه زيادةٌ غيرُ مَحْصورةٍ. وقولُ اللّهِ تعالى " يُضاعَفْ لها العَذَابُ ضِعْفَيْنِ " ، أي ثلاثةَ أعْذِبةٍ. ومَجَازُ يُضاعَفُ، أي يُجْعَلُ إلى الشيءِ شَيْئانِ، حتى يَصيرَ ثلاثةً. وأضْعافُ الكِتابِ، أي أثْناءُ سُطورِه وحَواشيهِ، و من الجَسَدِ أعْضاؤُه أو عِظامُه، الواحدةُ ضِعْفٌ، بالكسر. وضَعَفَهُم، كمَنَعَ كَثَرَهُم، فصارَ له ولأصحابِهِ الضِّعْفُ عليهم. والضَّعَفُ، محرَّكةً الثِّيابُ المُضَعَّفَةُ. والضعيفُ الأعْمَى، حِمْيَرِيَّةٌ، قيل ومنه " لنَراكَ فِينا ضَعيفاً " . وأضْعَفَه جَعَلَهُ ضعيفاً، وهو مَضْعوفٌ، والقياسُ مُضْعَفٌ، و جَعَلَهُ ضِعْفَيْن، كضَعَّفَه وضاعَفَه، و فلانٌ ضَعُفَتْ دابَّتُه، ومنه الحديثُ، " مَنْ كان مُضْعِفاً فَلْيَرْجِعْ " ، وقولُ عُمَرَ، رضي الله تعالى عنه المُضْعِفُ أميرٌ على أصحابِهِ، أراد أنهم يَسيرونَ بِسَيْره. وكمُحْسنٍ مَنْ فَشَتْ ضَيْعَتُه وكثُرَتْ.
وأُضْعِفَ القومُ، بالضم: ضوعِفَ لهم. وضَعَّفَهُ تَضْعيفاً: عَدَّهُ ضَعيفاً، كاسْتَضْعَفَه وتَضَعَّفَهُ، وفي الحَديثِ: " كُلُّ ضَعيفٍ مُتَضَعَّفٍ " ، و الحَديثَ: نَسَبَهُ إلى الضَّعْفِ. وأرضٌ مُضَعَّفَةٌ، للمَفْعولِ: أصابَها مَطَرٌ ضَعيفٌ. وتَضاعَفَ: صارَ ضِعْفَ ما كانَ. والدِّرْعُ المُضاعَفَةُ: التي نُسِجَتْ حَلْقَتَيْنِ حَلْقَتَيْنِ. والتَّضْعيفُ: حُمْلانُ الكيمياءِ.
تاج العروس:
ض ع ف
الضَّعْفُ بالفتحِ ويُضَمُّ وهما لُغَتان والضمُّ أَقْوَى ويُحَرَّكُ وهذه عن ابنِ الأَعْرابيِّ وأَنشَدَ :
ومَنْ يَلْقَ خَيْراً يَغْمِزِ الدَّهْرُ عَظْمَه ... عَلَى ضَعَفٍ من حالِهِ وفُتُورِ ومعنى الكُلِّ : ضِدُّ القُوَّةِ وهُما بالفَتْح والضَّمِّ معاً جائِزانِ في كُلِّ وَجْهٍ وخَصَّ الأَزْهرِيُّ بذلك أَهْلَ البَصْرَةِ فقالَ : هُما عندَ أَهْلِ البَصْرَةِ سِيّانِ يُسْتَعْمَلان معاً في ضَعْفِ البَدَنِ وضَعْفِ الرَّأْيِ وقَرَأَ عاصِمٌ وحَمْزَةُ وعأأ أأْي وقَرَأَ عاصِم وحَمْزَةُ " وعَلِمَ ابنُ كَثِيرٍ وأَبو عَمْروٍ ونافِعٌ وابنُ عامِرٍ والكِسائِيُّ بالضمِّ . وأَما الضَّعَفُ محركةً فقد سبَقَ شاهدُه في الجِسْمِ وأَما في الرأَيِ والعَقْلِ فشاهِدُه أَنْشَدَه ابنُ الأَعرابيِّ أَيضاً :
ولا أُشارِكُ في رَأْيٍ أَخا ضَعَفٍ ... ولا أَلِينُ لِمَنْ لا يَبْتَغِي لِينِي
وقد ضَعُفَ ككَرُمَ ونَصَرَ الأَخيرةُ عن اللِّحْيانِيِّ كما في اللِّسانِ وعَزاهُ في العُبابِ إِلى يُونُسَ ضَعْفاً وضُعْفاً بالفتح والضمِّ وضَعافَةً ككَرامةً كلُّ ذلِك مَصادِرُ ضَعُفَ بالضم وكذا ضَعَافِيَةً كَكَراهِيَةٍ فهو ضَعِيفٌ وضَعُوفٌ وضَعْفانٌ الثانيةُ عن ابنِ بُزُرْجَ قال : وكذلك ناقَةٌ عَجُوفٌ وعَجِيفٌ ج : ضِعافٌ بالكسرِ وضُعَفاءُ ككُرَماءَ وضَعَفَةٌ مُحَركةً كخَبِيثٍ وخَبَثَةٍ ولا ثالِثَ لهما كما في المِصْباحِ قال شيخُنا : ولعلَّه في الصَّحيحِ وإِلاّ وَرَدَ سَرِيٌّ وسَراةٌ فتأَمل وهي ضَعِيفَةٌ وضَعُوفٌ الثانِيةُ عن ابنِ بُزُرْجَ ونِسْوَةٌ ضَعِيفاتٌ وضَعائِفُ وضِعافٌ وقال :
لقَدْ زادَ الحَياةَ إِليَّ حُبّاً ... بَناتِي إِنَّهُنّ من الضِّعافِ وقولُه تعالى : " اللهُ الّذي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ " قالَ قَتادَةُ : من النُّطْفَةِ أَي : مِنْ مَنِيٍّ " ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثم جَعَلَ من بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفاً " قالَ : الهَرَمُ ورُوِيَ عن ابنِ عُمَرَ أَنَّه قال : قَرَأْتُ على النَّبِيِّ صلّى اللهُ عليهِ وسلَّمَ : اللهُ الذي خَلَقَكُمْ من ضَعْفٍ " فأَقْرَأَنِي من ضُعْفٍ بالضمِّ . وقولُه تَعالى : " وخُلِقَ الإِنْسانُ ضَعِيفاً " : أَي يَسْتَمِيلُه هَواهُ كما في العُبابِ واللِّسانِ . وقال أَبو عُبَيْدَة : ضِعْفُ الشَّيْءِ بالكَسْرِ : مِثْلُهُ زادَ الزّجّاجُ : الذي يُضَعِّفُه وضِعْفاهُ : مِثْلاهُ وأَضْعافُه : أَمْثالُه . أَو الضِّعْفُ : المِثْلُ إِلى ما زادَ وليس بمَقْصُورٍ عَلَى المِثْلَيْنِ نقله الأَزْهَرِيُّ وقالَ : هذا كلامُ العربِ قالَ الصاغانيُّ : فيكونُ ما قالَه أَبُو عُبَيْدَةَ صَواباً وكذلك رُوِيَ عن ابنِ عبّاسٍ فأَمَا كتابُ اللهِ عزَّ وجَلَّ فهو عَرَبيٌّ مُبِينٌ يُرَدُّ تفسيرُه إِلى مَوْضُوعِ كلامِ العَرَبِ الذي هو صِيغَةُ أَلْسِنَتِها ولا يُسْتَعْمَلُ فيه العُرْفُ إِذا خالَفَتْه اللُّغَةُ وقالَ : بل جائِزٌ في كَلامِ العَرَبِ أَنْ يُقال : لكَ ضِعْفُه يَرِيدُونَ مِثْلَيْهِ وثَلاثَةَ أَمْثالِهِ ؛ لأَنَّه أَي : الضِّعْف في الأَصْلِ زِيادَةٌ غيرُ مَحْصُورةٍ أَلا تَرَى إِلى قَولِه عزَّ وجلَّ : " فأُولئِكَ لَهُمْ جَزاءُ الضِّعْفِ بما عَمِلُوا " ولم يُرِدْ مِثْلاً ولا مِثْلَيْنِ ولكِنّه أَرادَ بالضِّعْفِ الأَضْعافَ قالَ : وأَوْلَى الأَشياءِ فيه أَنْ يُجْعَلَ عَشْرَةَ أَمْثالِهِ ؛ لقولِه تَعالَى : " مَنْ جَاءَ بالحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها " الآية . فأَقَلُّ الضِّعْفِ مَحْصُورٌ وهو المِثْلُ وأَكْثَرُه غيرُ مَحْصُورٍ قالَ الزَّجّاجُ : والعَرَبُ تَتَكَلَّمُ بالضِّعْفِ مُثَنّىً فيقولُون : إِنْ أَعْطَيْتَنِي دِرْهَماً فلَكَ ضِعْفاهُ ؛ يُرِيدُونَ مِثْلَيْه قالَ : وإِفْرادُه لا بَأْسَ به إِلاّ أَنّ التَّثْنِيَةَ أَحْسَنُ . وفي قولِه تعالى : " فأُولئِكَ لَهُمْ جَزاءُ الضِّعْفِ بما عَمِلُوا " قالَ : أَرادَ المُضاعَفَةَ فأَلزَمَ الضِّعْفَ التّوْحِيدَ ؛ لأَنَّ المَصادِرَ ليسَ سَبِيلُها التَّثْنيةَ والجَمْعَ . وقولُ اللهِ تعالَى : " يا نِساءَ النَّبِيِّ مَنْ يَأْتِ مِنْكُنَّ بفاحِشَةٍ مُبَيَّنَةٍ يُضَاعَفْ لَهَا العَذابُ ضِعْفِيْنِ " وقَرَأَ أَبو عَمرٍو : يُضَعَّفْ قال أَبو عُبَيْدٍ : أَي يُجْعَل العَذابُ ثَلاثَةَ أَعْذِبَةٍ وقالَ : كانَ عليها أَنْ تُعَذَّبَ مرّةً فإذا ضُوعِفَ ضِعْفَيْنِ صارَ الواحدُ ثَلاثَةً قالَ : ومَجازُ يُضاعَفُ أَي : يُجْعَلُ إِلى الشِّيءِ شَيْآنِ حَتّى يصِيرَ ثَلاثَةً والجَمْعُ أَضْعافٌ لا يُكَسَّر على غَيرِ ذلِك . ومن المَجاز : أَضْعافُ الكِتابِ أَي : أَثْناءُ سُطُورِه وحَواشِيهِ ومنه قَوْلُهم : وَقَّعَ فلانٌ في أَضْعافِ كتابِه يُرادُ به تَوْقِيعُه فِيها . نَقَلَه الجوهريُّ والزَّمَخْشَرِيُّ . ويُقال : الأَضْعافُ من الجَسَدِ : أَعْضاؤُه أَو عِظامُه وهذا قولُ أَبي عَمْرٍو وقالَ غيرُه : الأَضْعافُ : العِظامُ فَوْقَها لَحْمٌ ومنه قولُ رُؤْبَةَ :
" واللهِ بينَ القَلْبِ والأَضْعافِ
الواحِدَةُ ضِعْفٌ بالكَسْرِ . وضَعَفَهُم كمَنَعَ يَضْعَفُهُم : كَثَرَهُمْ فَصارَ له ولأَصْحابِهِ الضِّعْفُ عَلَيْهِمْ قالَه اللَّيْثُ . وقالَ ابنُ عَبّادٍ : الضَّعَف مُحَرّكَةً : الثِّيابُ المُضَعَّفَةُ كالنَّفَضِ . والضَّعِيفُ كأَمِيرٍ : الأَعْمَى لُغَةٌ حِمْيَرِيَّةٌ قِيل : ومِنْهُ قولُه تَعالَى : : وإِنَّا لَنَراكَ فِينَا ضَعِيفاً " : أَي ضَرِيراً نَقَلَه الصّاغانِيُّ في العُبابِ وقد رَدَّه الشِّهابُ في العِنايَةِ فانْظُرْه . وأَضْعَفَهُ المَرَضُ : جَعَلَه ضَعِيفاً نقَلَه الجَوْهرِيُّ وهو مَضْعُوفٌ على غيرِ قِياسٍ قالَ أَبو عَمْرٍو : والقِياسُ مُضْعَفٌ قال لَبِيدٌ - رضيَ الله عنه - :
وعالَيْنَ مَضْعُوفاً وَفَرْداً سُمُوطُه ... جُمانٌ ومَرْجانٌ يَشُكُّ المَفاصِلاَ
قال ابنُ سِيدَه : وإِنَّما هو عِنْدِي على طَرْحِ الزّائِدِ كأَنَّهُمْ جاءُوا به على ضَعَفَ . وأَضْعَفَ الشيءَ : جَعَلَه ضِعْفَيْنِ كضَعَّفَه تَضْعِيفاً قال الخَلِيلُ : التَّضْعِيفُ : أَنْ يُزادَ على أَصْلِ الشَّيْءِ فيُجْعَلَ مِثْلَيْنِ أَو أَكْثَرَ . وضَاعَفَه مُضاعَفَةً : أَي أَضْعَفَه من الضَّعْفِ قالَ اللهُ تَعالى : " فَيُضاعِفَهُ لَهُ أَضْعافاً كَثِيرَةً " وفي اللِّسانِ : يُقال : ضعَفَ الشيْءُ : إِذا زادَ وأَضْعَفْتُه وضَعَّفْتُه وضَاعَفْتُه بمعنىً واحدٍ وهو : جَعْلُ الشَّيْءِ مِثْلَيْه أَو أَكْثَر ومثلُه امرأَةٌ مُناعَمَةٌ ومُنَعَّمَةٌ وصاعَرَ المُتَكَبِّر خَدَّه وصَعَّرَه وعاقَدْتُ وعَقَّدْتُ . ويُقال : ضَعَّفَه اللهُ تَضْعِيفاً : أَي جَعَله ضِعْفاً وقولُه تعالى : " فأُولئِكَ هُمُ المُضْعِفُونَ " أَي : يُضاعَفُ لهم الثَّوابُ قال الأَزْهَرِيُّ : معناه الدَّاخِلون في التَّضْعِيفِ أَي : يُثابُونَ الضِّعْفَ المَذْكورَ في آية : " فَأُولئِكَ لَهُمْ جَزاءُ الضِّعْفِ " . وأَضْعَفَ فُلانٌ : ضَعُفَتْ دابَّتُهُ يُقال : هو ضَعِيفٌ مُضْعِفٌ فالضَّعِيفُ في بَدَنِه والمُضْعِفُ في دابَّتِهِ كما يُقال : قَوِيٌّ مُقْوٍ كما في الصِّحاحِ ومنه الحَدِيثُ أَنّه قالَ في عَزْوَةِ خَيْبَرَ : " مَنْ كانَ مُضْعِفاً أو مُصْعِباً فليَرْجِعْ " أَي : ضَعِيفَ البَعِيرِ أَو صَعْبَه وقَوْلُ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ تَعالَى عنه : المُضْعِفُ أَمِيرٌ عَلَى أَصْحابِه يعنِي في السَّفَرِ أَرادَ أَنَّهُمْ يَسِيرُونَ بسَيْرِه ومثلُه الحَدِيثُ الآخر : " المُضْعِفُ أَمِيرُ الرَّكْبِ " . والمُضْعِفُ كمُحْسِنٍ : مَن فَشَتْ ضَيْعَتُه وكَثُرَتْ كما في اللِّسانِ والمُحيطِ . وأُضْعِفَ القَوْمُ بالضّمِّ أَي : ضُوعِفَ لَهُم نقله الجوهريُّ . وضَعَّفَهُ تَضْعِيفاً : عَدَّهُ وفي اللِّسان صَيَّرَه ضَعِيفاً وكذلك أَضْعَفَه كاسْتَضْعَفَهُ : وَجَدَه ضَعِيفاً فرَكِبَه بسُوءٍ قاله ثعلب وتَضَعَّفَهُ وفي إِسلامِ أَبِي ذَرٍّ : فَتَضَعَّفْتُ رجُلاً : أي اسْتَضْعَفْتُهُ قال القُتَيْبِيُّ : قد يَدْخُل اسْتَفْعَلْتُ في بعضِ حُرُوفِ تَفَعَّلْتُ نحو تَعَظَّمَ واسْتَعْظَمَ وتَكَبَّرَ واسْتَكْبَرَ وتَيَقَّنَ واسْتَيْقَنَ وقال اللهُ تعالَى " إِلا المُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجالِ " وفي الحَديثِ : " أَهْلُ الجَنَّةِ كُلُّ ضَعِيفٍ مُتَضَعَّفٍ " قال ابنُ الأَثير : يُقال : تَضَعَّفْتُه واسْتَضْعَفْتُهُ بمَعْنَى الذي يَتَضَعَّفُهُ النّاسُ ويَتَجَبَّرُونَ عليهِ في الدُّنْيا للفَقْرِ ورَثاثَةِ الحالِ وفي حَديثِ عُمَرَ رضي اللهُ عنه : غَلَبَنِي أَهْلُ الكُوفَةِ أَسْتَعْمِلُ عليهم المُؤْمِنَ فيُضَعَّفُ وأَسْتَعْمِلُ عليهم القَوِيَّ فيُفَجَّرُ . وضَعَّفَ الحَدِيثَ تَضْعِيفاً : نَسَبَه إِلى الضَّعْفِ وهو مَجازٌ نقَلَه الجوهريُّ ولم يَخُصَّه بالحَدِيثِ . وأَرْضٌ مُضْعَفَةٌ بالبِناءِ للمَفْعُولِ أَي : أَصابَها مَطَرٌ ضَعِيفٌ قاله ابنُ عَبّادٍ . وتَضاعَفَ الشيءُ : صارَ ضعِيْفَ ما كانَ كما في العُباب . والدِّرْعُ المُضاعَفَةُ : التي ضُوعِفَ حَلَقُها ونُسِجَتْ حَلَقَتَيْنِ حَلَقَتَيْنِ نقله الجَوهَرِيُّ . والتَّضْعِيفُ : حُمْلانُ الكِيمِياءِ نقلهُ اللَّيْثُ . ومما يُسْتَدْرَكُ عليه : الضَّعِيفانِ : المَرْأَةُ والمَمْلُوكُ ومنه الحَدِيثُ : " اتَقُوا اللهَ في الضَّعِيفَيْنِ " . والضَّعْفَةُ بالفتح : ضَعْفُ الفُؤادِ وقِلَّةُ الفِطْنَةِ . ورَجُلٌ مَضْعُوفٌ : به ضَعْفَةٌ وقال ابنُ الأَعْرابِيِّ : رَجُلٌ مَضْعُوفٌ ومَبْهُوتٌ : إِذا كانَ في عَقْلِه ضَعْفٌ . والمُضَعَّفُ كمُعَظَّمٍ : أَحَدُ قِداحِ المَيْسِرِ التي لا أَنْصِباءَ لَها كأَنَّه ضَعُفَ عن أَنْ يكونَ له نَصِيبٌ وقال ابنُ سِيدَه : المُضَعَّفُ : الثانِي من القِداحِ الغُفْلِ التي لا فُروضَ لَها ولا غُرْمَ عليها وإِنما تُثَقَّلُ بها القِداحُ كَراهِيَةَ التُّهْمَةِ هذه عن اللَّحْيانِيِّ واشْتَقَّهُ قومٌ من الضَّعْفِ وهو الأَوْلَى . وشِعْرٌ ضَعِيفٌ : عَلِيلٌ استَعْمَلَهُ الأَخْفَشُ في كتابِ القَوافِي . والضِّعْفُ بالكسر : المُضاعَفُ ومنه قوله تعالى : " فَآتِهِمْ عَذاباً ضِعْفاً من النارِ " . وتَضاعِيفُ الشَّيءِ :
ما ضُعِّفَ منه وليسَ له واحِدٌ ونَظِيرُه تَباشِيرُ الصُّبْحِ لِمُقَدِّماتِ ضِيائِه وتَعاشِيبُ الأَرْضِ لِما يَظْهَرُ من أَعْشابِها أَوّلاً وتَعاجِيبُ الدَّهْرِ لِما يَأْتِي من عَجائِبِه . وضَعَّفَ الشيءَ : أَطْبَقَ بَعْضه على بَعْضٍ وثَناهُ فصار كأَنَّه ضَعْفٌ وبه فُسِّرَ أَيضاً قولُ لَبِيدٍ السابقُ . وعذابٌ ضِعْفٌ : كأَنَّهُ ضُوعِفَ بَعْضُه على بَعْضٍ . ورَجُلٌ مُضْعِفٌ : ذُو أَضْعافٍ في الحَسَناتِ . وبَقَرَةٌ ضاعِفٌ : في بَطْنِها حَمْلٌ كأَنَّها صارَتْ بولَدِها مُضاعَفَةً قال ابنُ دُرَيْدٍ : وليست باللُّغَةِ العالِيَةِ . والمُضاعَفُ في اصْطِلاحِ الصَّرْفِيِّينَ : ما ضُوعِفَ فيه الحَرْفُ . وضَعِيفَةُ : اسمُ امرأَةٍ قالَ امرُؤُ القَيْسِ : ما ضُعِّفَ منه وليسَ له واحِدٌ ونَظِيرُه تَباشِيرُ الصُّبْحِ لِمُقَدِّماتِ ضِيائِه وتَعاشِيبُ الأَرْضِ لِما يَظْهَرُ من أَعْشابِها أَوّلاً وتَعاجِيبُ الدَّهْرِ لِما يَأْتِي من عَجائِبِه . وضَعَّفَ الشيءَ : أَطْبَقَ بَعْضه على بَعْضٍ وثَناهُ فصار كأَنَّه ضَعْفٌ وبه فُسِّرَ أَيضاً قولُ لَبِيدٍ السابقُ . وعذابٌ ضِعْفٌ : كأَنَّهُ ضُوعِفَ بَعْضُه على بَعْضٍ . ورَجُلٌ مُضْعِفٌ : ذُو أَضْعافٍ في الحَسَناتِ . وبَقَرَةٌ ضاعِفٌ : في بَطْنِها حَمْلٌ كأَنَّها صارَتْ بولَدِها مُضاعَفَةً قال ابنُ دُرَيْدٍ : وليست باللُّغَةِ العالِيَةِ . والمُضاعَفُ في اصْطِلاحِ الصَّرْفِيِّينَ : ما ضُوعِفَ فيه الحَرْفُ . وضَعِيفَةُ : اسمُ امرأَةٍ قالَ امرُؤُ القَيْسِ :
فأُسْقِي به أُخْتِي ضَعِيفَةَ إِذْ نَأَتْ ... وإِذْ بَعُدَ المَزارُ غَيْرَ القَرِيضِ وتَضاعِيفُ الكِتابِ : أَضْعافُه . وكانَ يُونُسُ عليه السلامُ في أَضْعافِ الحُوتِ وهو مَجازٌ . والضُّعَيْفُ مُصَغَّراً : لقَبُ رَجُلٍ . والضَّعَفَةُ مُحَرَّكَةً : شِرْذِمَةٌ من العَرَبِ . والمُضَعَّفُ كمُعَظَّمٍ : القَدَحُ الثانِي من القِداحِ الغُفْلِ ليس له فَرْضٌ ولا عليه غُرْمٌ قاله اللِّحْيانِيُّ

_Türkçe çeviri henüz yok_
