# ضعو (ض-ع-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%B9%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - ع - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والضّاد وواي معهما
ع ض و، ع و ض، ض و ع، ض ي ع، ض ع و، و ض ع
عضو:
العُضْوُ والعِضْوُ - لغتان - كلّ عظم وافر من الجسد بلحمه. والعِضة: القطعة من الشيء؛ عضّيت الشيء عِضةً عِضةً إذا وزّعته بكذا، قال:
وليس دين الله بالمُعَضَّى
وقوله تعالى: "جعلوا القرآن عضين"، أي: عضةً عضةً تفرقوا فيه فآمنوا ببعضه وكفروا ببعضه.
عوض:
العِوَضُ معروف، يقال: عِضْتُه عِياضاً وعَوْضاً، والاسم: العِوَضُ، والمستعملُ التَّعويضُ عوّضتُه من هِبَته خيراً. واستعاضني: سألني العِوَضَ. عاوَضْتُ فلاناً بعَوَضٍ في البيع والأخذ فاعتَضْته مما أعطيته.
عِياض: اسم رجل. وتقول: هذا عِياضٌ لك، أي: عِوَضٌ لك.
عَوْضُ: يجري مجرى القَسَم، وبعض النّاس يقول: هو الدّهر والزّمان، يقول الرّجلُ لصاحبه: عَوْضُ لا يكون ذاك أبداً، فلو كان اسماً للزّمان إذن لجرى بالتنوين، ولكنه حرفٌ يُرادُ به قَسَم، كما أنّ أجَلْ ونَحْوَها مما لم يتمكّن في التّصريف حُمِلَ على غير الإعراب. قال الأعشى:
رضيعَيْ لِبانٍ ثديَ أم تحالفـا		بأسحمَ داجٍ عَوْضَ لا تَتَفَرَّقُ
وتقول العرب: لا أفعل ذاك عَوْضُ، أي: لا أفعله الدّهر، ونصب عوض، لأنّ الواو حفزت الضّاد، لاجتماع السّاكنين.
ضوع، ضيع:
ضاعَتِ الريحُ ضوعاً: نَفَحَتْ. قال:
إذا التَفَتَتْ نحوي تضوّع ريحُها
ويقال: ضاعَ يَضُوعُ، وهو التَّضوُّر، في البكاء في شِدَّةٍ ورفعِ صوتٍ. تقول: ضَرَبَهُ حتّى تَضَوَّعَ، وتضوّر. وبكاءُ الصّبيّ تضوُّعٌ أكْثَرَهُ، قال:
يَعِزُّ عليها رِقْبَتي ويَسوءُهـا		بكاه فتثني الجيدَ أن يتضوّعا
وأضاعَ الرّجلُ إذا صارت له ضَيْعَةٌ يشتغِلُ بها، وهو بِمَضِيعَةٍ وبمَضيع إذا كان ضائعاً، وأضاع إذا ضيّع.
والضُّوَعُ: طائر من طير اللّيل من جنسِ الهامِ إذا أَحَسَّ بالصّباح صَدَحَ.
وضَيْعةُ الرّجلِ: حِرْفَتُه، تقول: ما ضَيْعَتُك? أي: ما حِرْفَتُك? وإذا أخذ الرّجلُ في أمور لا تَعنيه تقول: فَشَتْ عليك الضَّيعة، أي: انتشرتْ حتّى لا تدري بأيّ أمرٍ تأخذ. وضاعَ عيالُ فلانٍ ضَيْعَةً وضِياعاً، وتركهم بمَضْيَعَةٍ، وبمَضِيعَةٍ، وأضاعَ الرّجلُ عيالَه وضيَّعهم إضاعةً وتضييعاً، فهو مُضِيعٌ، ومُضَيِّع.
ضعو:
الضَّعْوَةُ: شَجَرٌ تكون بالبادية، والضَّعة أيضاً بحذف الواو، ويجمع ضَعَوات، قال:
مُتَّخِذاً في ضَعَواتٍ تَوْلَجا
وقال يصف رجلاً شهوان اللّحم:
تتوقُ باللّيل لشَحْمِ القَمعَه
تثاؤبَ الذّئبِ إلى جنبِ الضّعة
وضع:
الوضاعةُ: الضَّعَةُ. تقول: وَضُعَ يَوْضُعُ وَضاعة.
والوضيعة: نحو وضائع كسرى، كان ينقل قوماً من بلادهم ويسكنهم أرضاً أخرى حتّى يصيروا بها وَضِيعَةً أبداً. والوَضيعةُ أيضاً: قوم من الجند يُجْعَلُ أسماؤهم في كورة لا يغزون منها. والوضيعةُ: ما تَضَعُه من رأسِ مالكَ.
والخيّاط يُوضِّعُ القُطنَ على الثّوب توضيعاً، قال:
كأنَّه في ذُرَى عمائِمِـهـم		مُوَضِّعٌ من مَنادِفِ العَطَبِ
وتقول: في كلامه توضيعٌ إذا كان فيه تأنيثُ كلامِ النِّساءِ.
والوَضْعُ: مصدرُ قولِك: وَضَعَ يَضَعُ. والدّابّة تضع السّير وضعاً وهو سير دون. وتقول: هي حسنة الموضوع. وأوضعها راكبها. قال الله عزّ وجلّ: "ولأوضعوا خلالكم".
والمُواضَعَةُ: أن تُواضِعَ أخاك أمراً فتناظره فيه. وفلان وضعه دخوله في كذا فاتّضع والتواضعُ: التَّذلُّلُ.

##### Türkçe

باب **العين** ve **الضّاد** ve **واي** onlarla birlikte
**ع ض و**، **ع و ض**، **ض و ع**، **ض ي ع**، **ض ع و**، **و ض ع**

**عضو**:
**العُضْوُ** ve **العِضْوُ** - iki lugat - etli olarak bedenden her bol kemik. Ve **العِضة**: şeyden parça; **عضّيت** şeyi **عِضةً عِضةً** (diye) eğer onu bununla paylaştırdıysan, dedi ki:
Ve Allah’ın dini **بالمُعَضَّى** değildir
Ve O’nun (yüce) sözü: “**جعلوا القرآن عضين**”, yani: **عِضةً عِضةً**; onda ayrılıp da onun bir kısmına iman ettiler ve bir kısmını inkâr ettiler.

**عوض**:
**العِوَضُ** bilinir; denir: **عِضْتُه** **عِياضاً** ve **عَوْضاً**, ve isim: **العِوَضُ**; ve kullanılan **التَّعويضُ**dur: **عوّضتُه** onu, onun hibesi karşılığında daha hayırlısıyla. Ve **استعاضني**: benden **العِوَضَ**ı istedi. **عاوَضْتُ** falancayı, alışverişte ve almada bir **عَوَضٍ** ile; böylece onu, ona verdiğim şeyden **اعتَضْته**.

**عِياض**: bir adamın adıdır. Ve dersin: bu senin için **عِياضٌ**dur; yani: senin için **عِوَضٌ**dur.

**عَوْضُ**: yemin yerinde yürür; ve insanların bir kısmı der ki: o, dehr ve zamandır; adam, arkadaşına der: **عَوْضُ** bu asla olmaz; eğer zamanın ismi olsaydı o vakit tenvinle yürürdü; fakat o, kendisiyle yemin kastedilen bir harftir; nitekim **أجَلْ** ve benzerleri, tasrifte yerleşik olmadığından i‘rabın dışına hamledilmiştir. A‘şâ dedi ki:
رضيعَيْ لِبانٍ ثديَ أم تحالفـا		بأسحمَ داجٍ **عَوْضَ** لا تَتَفَرَّقُ
Ve Araplar der: onu yapmam **عَوْضُ**; yani: onu dehr boyunca yapmam. Ve **عوض**u nasb etti; çünkü **الواو** **الضّاد**ı harekete sevk etti, iki sâkinin birleşmesi sebebiyle.

**ضوع**، **ضيع**:
Rüzgâr **ضاعَت** **ضوعاً**: esti. Dedi ki:
إذا التَفَتَتْ نحوي تضوّع ريحُها
Ve denir: **ضاعَ يَضُوعُ**; ve o, ağlamada bir şiddet ve ses yükseltmede **التَّضوُّر**dur. Dersin: onu vurdu, ta ki **تَضَوَّعَ**; ve **تضوّر**. Ve çocuğun ağlaması, onun çoğu **تضوُّعٌ**dur. Dedi ki:
يَعِزُّ عليها رِقْبَتي ويَسوءُهـا		بكاه فتثني الجيدَ أن يتضوّعا
Ve adam **أضاعَ** (denir) eğer onun için kendisiyle meşgul olduğu bir **ضَيْعَةٌ** olduysa; ve o, kaybolmuş ise **بِمَضِيعَةٍ** ve **بمَضيع**(dir); ve **أضاع** eğer **ضيّع** ettiyse.

Ve **الضُّوَعُ**: gece kuşlarından, **الهام** cinsinden bir kuştur; sabahı hissedince öter.

Ve adamın **وضَيْعةُ**si: onun mesleğidir; dersin: senin **ضَيْعَتُك** nedir? yani: senin mesleğin nedir? Ve adam kendisini ilgilendirmeyen işlere daldığında dersin: sana **الضَّيعة** yayıldı; yani: yayıldı da hangi işle meşgul olacağını bilmez oldun. Ve falancanın çoluk çocuğu **ضاعَ** **ضَيْعَةً** ve **ضِياعاً**; ve onları **بمَضْيَعَةٍ** ve **بمَضِيعَةٍ** hâlinde bıraktı. Ve adam çoluk çocuğunu **أضاعَ** ve onları **ضيَّعهم** **إضاعةً** ve **تضييعاً**; artık o **مُضِيعٌ** ve **مُضَيِّع**dir.

**ضعو**:
**الضَّعْوَةُ**: çölde bulunan bir ağaçtır; ve **الضَّعة** da, **الواو**u hazf ederek (böyledir); ve **ضَعَوات** diye cem‘ olunur. Dedi ki:
مُتَّخِذاً في ضَعَواتٍ تَوْلَجا
Ve eti şehvetle isteyen bir adamı vasfederek dedi ki:
تتوقُ باللّيل لشَحْمِ القَمعَه
تثاؤبَ الذّئبِ إلى جنبِ الضّعة

**وضع**:
**الوضاعةُ**: **الضَّعَةُ**dir. Dersin: **وَضُعَ يَوْضُعُ وَضاعة**.

Ve **الوضيعة**: Kisrâ’nın **وضائع**i gibi; kavimleri ülkelerinden nakleder ve onları başka bir toprağa yerleştirirdi, ta ki orada ebediyen bir **وَضِيعَةً** olsunlar. Ve **الوَضيعةُ** ayrıca: askerlerden bir kavimdir; adları bir **كورة**da konulur, oradan gazaya çıkmazlar. Ve **الوضيعةُ**: sermayenden koyduğun şeydir.

Ve terzi, pamuğu elbisenin üzerine **يُوضِّعُ**; **توضيعاً** (diye). Dedi ki:
كأنَّه في ذُرَى عمائِمِـهـم		مُوَضِّعٌ من مَنادِفِ العَطَبِ
Ve dersin: onun sözünde **توضيعٌ** vardır; eğer onda kadınların sözünü dişilleştirme varsa.

Ve **الوَضْعُ**: senin “**وَضَعَ يَضَعُ**” sözünün masdarıdır. Ve binek, yürüyüşü **وضعاً** ile koyar; o, daha aşağı bir yürüyüştür. Ve dersin: o, **حسنة الموضوع**tur. Ve binicisi onu **أوضعها**. Aziz ve celil Allah dedi ki: “**ولأوضعوا خلالكم**”.

Ve **المُواضَعَةُ**: kardeşinle bir işi **تُواضِعَ** etmen, sonra onda onunla münazara etmen(dir). Ve falancanın onu, şuna girişi **وضعه**; böylece **اتّضع** etti. Ve **التواضعُ**: **التَّذلُّلُ**dür.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الضاد والعين وما يثلثهما)
(ضعف) الضاد والعين والفاء أصلانِ متباينانِ، يدلُ أحدُهما على خلاف القُوَّة، ويدلُّ الآخر على أن يزاد الشَّيءُ مِثلَه.‏
فالأوَّل: الضَّعف والضُّعف، وهو خلاف القُوَّة. يقال ضَعُفَ يضعُف، ورجلٌ ضعيف وقوم ضُعفاءُ وضِعافٌ.‏
وأمَّا الأصل الآخَر فقال الخليل: أضعفت الشَّيءَ إِضعافاً، وضعَّفتُهُ تضعيفاً، وضاعْفتُهُ مُضاعَفة، وهو أن يُزادَ على أصل الشَّيء فيُجعلَ مثلين أو أكثر. قال غيره: المضعوف الشَّيء المضاعَف. قال أبو عمرو: المضعوف من أضعفْتُ الشَّيء. وذكر أبو عبيدٍ ذلك في باب أفعلتُهُ فهو مفعول. والمضاعَفَة: الدِّرع نُسِجَتْ حَلْقَتينِ.‏
(ضعو) الضاد والعين والواو كلمةٌ واحدةٌ، وهي الضَّعة: شجرة، حُذِفت واوُها؛ والجمع ضَعَوات. قال:‏
* متّخِذاً في ضَعَواتِ تَوْلجا(1) *‏
(ضعس) الضاد والعين والسين ليس بشيء. وذكر ابن دُريد أنهم يقولون للحريص النَّهم: ضَعْوَس(2).‏
--------------ـ
(1) البيت لجرير في ديوانه 92 واللسان (ضعا) من رجز يهجو به البعيث المجاشعي.‏
(2) الجمهرة (3: 24) والكلمة لم تذكر في اللسان ولا في القاموس، وبدلها في اللسان: "الضَّعْرَس"، وفي القاموس: "الضَّغْرَس".‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الضاد** ve **العين** ve onların üçüncüsü olan şeyler)

(**ضعف**) **الضاد** ve **العين** ve **الفاء** iki asıldır, birbirinden ayrı; onların birisi **القُوَّة**’nin zıddına delâlet eder, diğeri ise şeyin misli artırılsın diye delâlet eder.‏
Birincisi: **الضَّعف** ve **الضُّعف**; o, **القُوَّة**’nin zıddıdır. Denir: **ضَعُفَ** **يضعُف**; ve (denir:) zayıf bir adam; ve zayıflar bir kavim; ve **ضُعفاءُ** ve **ضِعافٌ**.‏
Diğer asla gelince, **الخليل** dedi: **أضعفت** şeyi **إِضعافاً**; ve onu **ضعَّفتُهُ** **تضعيفاً**; ve onu **ضاعْفتُهُ** **مُضاعَفة**; bu, şeyin aslı üzerine artırılmasıdır; böylece iki misli veya daha fazla kılınır. Başkası dedi: **المضعوف** çoğaltılmış şeydir. **أبو عمرو** dedi: **المضعوف** “**أضعفْتُ** şeyi”ndendir. **أبو عبيدٍ** bunu “**أفعلتُهُ**; o hâlde o **مفعول**” babında zikretti. Ve **المضاعَفَة**: iki halka (kat) olarak dokunmuş zırhtır.‏

(**ضعو**) **الضاد** ve **العين** ve **الواو** tek bir kelimedir; o da **الضَّعة**’dir: bir ağaç; onun **واو**’su hazfedilmiştir; cem‘i **ضَعَوات**’tır. Dedi ki:‏
* **متّخِذاً** في **ضَعَواتِ** **تَوْلجا**(1) *‏

(**ضعس**) **الضاد** ve **العين** ve **السين** bir şey değildir. İbn **دُريد** zikretti ki onlar hırslı, obur kimseye **ضَعْوَس**(2) derler.‏

--------------ـ
(1) Beyit, Cerîr’indir; divanında 92; ve **اللسان** (**ضعا**)’da, onunla **البعيث المجاشعي**’yi hicvettiği bir recezden.‏
(2) **الجمهرة** (3: 24); kelime **اللسان**’da da **القاموس**’ta da zikredilmedi; ve onun yerine **اللسان**’da: "**الضَّعْرَس**", ve **القاموس**’ta: "**الضَّغْرَس**".‏

ـ

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!ضَعا ) : أَهْمَلهُ الجوهريُّ .
هكذا هو في النُّسخِ بالأحْمرِ ، وهو مَوْجودٌ في نسخِ الصِّحاحِ .
وقالَ ابنُ سِيدَه : أَي ( اخْتَبَأَ واسْتَتَرَ ) .
قالَ : ( *!والضَّعَةُ ) ، بالفتْح : ( شَجَرٌ ) بالبادِيَةِ أَو كالثُّمامِ ، أَو نَبْتٌ آخَرُ ، ولا تُكْسَر الضادُ ، والجمْعُ *!ضَعَواتٌ ، محرَّكةً ، ( والنِّسْبَةُ ) إليه ( *!ضَعَوِيٌّ ) ، بالتَّحْريكِ .
وأَمَّا التي بكَسْر الضادِ فهي في الحَسَبِ ، وليسَ مِن هذا البابِ ، وقد قيلَ فيه بالفَتْح أَيْضاً ، وقد تقدَّمَ في وضع ، ومنه *!الأضْعاءُ للسِّفَلِ .
وقالَ الجوهريُّ : أَصْلُ *!ضَعَةٍ ضَعَوٌ ، والهاءُ عِوَضٌ لأنَّه يُجْمَعُ على *!ضَعَواتٍ ؛ قالَ جريرٌ :
مُتَّخِذاً في *!ضَعَواتٍ تَوْلَجَا والنِّسْبَةُ إليها *!ضَعَوِيٌّ .
وقالَ بعضُهم : الهاءُ عِوَضٌ من الواوِ الذَّاهِبَة من أَوَّله وقد ذَكَرْناه في بابِ وَضَعَ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!أُضاعَى ، بالضمِّ والقصْر : وادٍ في بلادِ عذْرَةَ عن ياقوت .

##### Türkçe

: ( ve ( **ضَعا** ) : el-Cevherî onu ihmal etti.
İşte bu, nüshalarda kırmızıyla böyledir; ve **الصِّحاح** nüshalarında mevcuttur.
İbn Sîde dedi: yani ( **اخْتَبَأَ واسْتَتَرَ** ) .
Dedi: ( **والضَّعَةُ** ) , fetih ile: ( çölde bir **ağaç** ) yahut **الثُّمام** gibi, yahut başka bir bitki; **الضاد** kesrelenmez; cem‘i **ضَعَواتٌ**’tur, harekeli; ( ona nisbet ) ( **ضَعَوِيٌّ** )’dir, tahrik ile.
Ama **الضاد**’ın kesresiyle olan ise nesep/soyda (hasebde)dir; bu bapdan değildir; onda fetih ile de söylenmiştir; ve **وضع**’da daha önce geçti; ondan, aşağılık için **الأضْعاءُ** (vardır).
El-Cevherî dedi: **ضَعَةٍ**’nin aslı **ضَعَوٌ**’dur; **الهاء** ivazdır; çünkü **ضَعَواتٍ** üzere cem‘ olunur; Cerîr dedi:
**ضَعَواتٍ** içinde bir sığınak edinerek ve ona nisbet **ضَعَوِيٌّ**’dir.
Bazıları dedi: **الهاء** evvelinden gidip düşen **الواو**’dan ivazdır; ve biz onu **وَضَعَ** babında zikrettik.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**أُضاعَى** , damme ve kasr ile: Yâkût’tan (naklen) **عذْرَةَ** beldelerinde bir vadi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ضَعَا
1 ضَعَا ذ He hid, or concealed, himself. (ISd, K.)

ضَعَةٌ
ضَعَةٌ ذ , (S, K,) originally ضَعْوٌ, or ضَعَوٌ, (accord. to different copies of the S,) the ة being a substitute [for the و], because of the form of its pl. [and of the rel. n.]; or, as some say, the ة is a substitute for an initial و, and it is mentioned also in art. وضع; (S;) A species of tree, (S, K, TA,) in the desert: or it is [a plant] like the [species of panic grass called] ثُمَام: (TA:) accord. to Az, a species of ثُمَام: (TA in art. ثم:) or another plant: and some pronounce it ضِعَةٌ; but this is in الحَسَب [or grounds of pretension to respect &c.], and does not belong to the present art.: (TA:) the pl. is ضَعَوَاتٌ. (S, TA.) [Golius says, on the authority of Meyd, that it also signifies The reed of which writing-reeds are made.]

ضَعَوِىٌّ
ضَعَوِىٌّ ذ Of, or relating to, the ضَعَة above mentioned. (S, K.)

##### Türkçe

**ضَعَا**
1 **ضَعَا** ذ Kendini gizledi, yahut sakladı. (ISd, K.)

**ضَعَةٌ**
**ضَعَةٌ** ذ, (S, K,) aslında **ضَعْوٌ**, yahut **ضَعَوٌ**, (S’nin farklı nüshalarına göre,) **ة** [**و**’nun yerine] bir bedeldir; bunun sebebi, onun çoğulunun [ve nisbet isminin] kalıbıdır; yahut, bazılarının dediğine göre, **ة** başlangıçtaki bir **و**’nun yerine bir bedeldir; ve وضع maddesinde de zikredilmiştir; (S;) çölde bir ağaç türü, (S, K, TA,) : yahut o, [**ثُمَام** denilen panic otu türü] gibi [bir bitki]dir: (TA:) Az’a göre, **ثُمَام**’ın bir türüdür: (TA, ثم maddesinde:) yahut başka bir bitkidir: ve bazıları onu **ضِعَةٌ** diye telaffuz eder; fakat bu, **الحَسَب**’dedir [yahut saygı vb. iddiasına dayanaklarda], ve mevcut maddeye ait değildir: (TA:) çoğulu **ضَعَوَاتٌ**’tur. (S, TA.) [Golius, Meyd’in rivayetine dayanarak, bunun ayrıca yazı kamışlarının yapıldığı kamış anlamına geldiğini söyler.]

**ضَعَوِىٌّ**
**ضَعَوِىٌّ** ذ Yukarıda zikredilen **ضَعَة**’ye ait, yahut onunla ilgili. (S, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَعَا
ضَعَا U ( n. ac. ضَعْو 1 ),
a.  Hid, concealed himself.

ضَعَة
ضَعَة
a.  A certain tree.

##### Türkçe

ضَعَا
**ضَعَا** U (isim mastar: **ضَعْو** 1),
a. Gizlendi, kendini sakladı.

ضَعَة
**ضَعَة**
a. Belli bir ağaç.
