# ضغب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%BA%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ضغب

الضَّاغِبُ: الرَّجُل. وفي المحكم: الضَّاغِبُ الذي يَخْتَبِـئُ في الخَمَرِ، فيُفْزِعُ الإِنسانَ بمِثْلِ صَوْتِ السَّبُع أَو الأَسد أَو الوحش، حكاه أَبو حنيفة، وأَنشد: يا أَيـُّها الضاغِبُ بالغُمْلُولْ، *  إِنَّكَ غُولٌ، وَلَدَتْكَ غُولْ هكذا أَنشده بالإِسكان، والصحيح بالإِطلاق، وإِن كان فيه حينئذ إِقْواء. وقد ضَغَبَ فهو ضاغِبٌ. والضَّغِـيبُ والضُّغابُ: صَوْتُ الأَرنب والذئب؛ ضَغَبَ يَضْغَبُ ضَغِـيباً؛
\<ص:552>
 وقيل: هو تَضَوُّر الأَرْنب عند أَخذها، واستعاره بعضُ الشعراء للَّبَن، فقال أَنشده ثعلب: كأَنَّ ضَغِـيبَ الـمَحْضِ في حَاويائِه،  * مَعَ التَّمْرِ أَحْياناً، ضَغِـيبُ الأَرانِبِ والضَّغِـيبُ: صوتُ تَقَلْقُل الجُرْدانِ في قُنْبِ الفَرَسِ، وليس له فِعْلٌ.
قال أَبو حنيفة: وأَرضٌ مُضْغَبَةٌ كثيرةُ الضَّغابِـيس، وهي صِغار القِثَّاء. ورجل ضَغْبٌ(1)
(1 قوله «ورجل ضغب إلخ» ضبط في المحكم بكسر الغين
المعجمة وفي القاموس بسكونها.) ، وامرأَة ضَغْبةٌ إِذا اشْتهيا الضَّغابِـيسَ، أُسْقِطَتِ السينُ منه لأَنها آخر حروف الاسم، كما قيل في تصغير فرَزْدَقٍ: فُرَيْزِدٌ. ومن كلام امرأَة من العرب: وإِنْ ذَكَرْتِ الضَّغابِـيسَ فإِنّي ضَغِـبةٌ. ولَيْسَتِ الضَّغِـبة من لفظ الضُّغْبُوسِ، لأَن الضَّغِـبَةَ ثُلاثِـيٌّ، والضُّغْبوسُ رُباعيّ، فهو إِذَنْ من بابِ لأْآلٍ.

### Türkçe

**الضَّاغِبُ**: adam. Ve **المحكم**’de: **الضَّاغِبُ**, **الخَمَرِ** içinde gizlenen, sonra insanı yırtıcı hayvanın yahut aslanın yahut vahşî hayvanın sesine benzer bir sesle korkutan kimsedir; bunu Ebû Hanîfe nakletti; ve şu beyti okudu:

Ey **الغُمْلُولْ** ile **الضاغِبُ** olan! * Şüphesiz sen bir **غُولٌ**’sün; seni bir **غُولْ** doğurdu

Bunu sükûn ile böyle okuttu; doğru olan ise ıtlâk iledir; her ne kadar o vakit onda **إِقْواء** olsa da.

Ve **ضَغَبَ** etti; o hâlde o **ضاغِبٌ**’dir. Ve **الضَّغِـيبُ** ile **الضُّغابُ**: tavşanın ve kurdun sesi; **ضَغَبَ يَضْغَبُ ضَغِـيباً**;

\<ص:552>
Ve denildi ki: o, tavşanın yakalandığı sırada kıvranmasıdır; bazı şairler onu süte ödünç aldı; şöyle dedi; Sa‘leb okuttu:

Sanki **الـمَحْضِ**’ın **ضَغِـيبُ**’i kaplarında, * hurma ile bazen, tavşanların **ضَغِـيبُ**’idir

Ve **الضَّغِـيبُ**: atın kuyruğunun dibindeki sıçanların çalkalanmasının sesidir; onun fiili yoktur.

Ebû Hanîfe dedi: Ve **مُضْغَبَةٌ** bir yer: **الضَّغابِـيس**’i çok olan; o da hıyarın küçükleridir. Ve bir adam **ضَغْبٌ**(1)

(1 “Ve bir adam **ضَغْبٌ** ilh.” sözü: **المحكم**’de **الغين**’in kesresiyle ضبط edildi; **القاموس**’ta ise onun sükûnuyla.) , ve bir kadın **ضَغْبةٌ**: **الضَّغابِـيسَ**’i iştah ettiklerinde; ondan **السين** düşürüldü; çünkü o, ismin harflerinin sonuncusudur; tıpkı **فرَزْدَقٍ**’ın küçültmesinde söylendiği gibi: **فُرَيْزِدٌ**. Araplardan bir kadının sözünden: “Eğer **الضَّغابِـيسَ**’i anarsan, şüphesiz ben **ضَغِـبةٌ**’yim.” Ve **الضَّغِـبة** **الضُّغْبُوسِ** lafzından değildir; çünkü **الضَّغِـبَةَ** üç harflidir, **الضُّغْبوسُ** ise dört harflidir; o hâlde bu, **لأْآلٍ** babındandır.
