# ضغث (ض-غ-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%BA%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Demetler

- Harfler: ض - غ - ث
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَضْغَاثُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B6%D9%92%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D8%AB%D9%8F.md) | أَفْعَالُ | Demetler | 2 | 2 | [12:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/ayet/12:44.md) |
| [ضِغْثًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/siga/%D8%B6%D9%90%D8%BA%D9%92%D8%AB%D9%8B%D8%A7.md) | فِعْلًا | Demet | 1 | 1 | [38:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/ayet/38:44.md) |

## Mücavir kökler — 18 mücavir (26 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · Halim meme ucu demektir
2. [حنث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Hars(se) sürülmüş tarla demektir
3. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Alet kaldıraç demektir
4. [أوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ev arı sürüsü anlamındadır
5. [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Şuurunda olurlar
6. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Örnek verdi
7. [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ferv “Ferre”ye bak
8. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Granit taş demektir
9. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Su birikintisidir
10. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · El ve kol demektir
11. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
12. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
13. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ana kapının önündeki bekçidir
14. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
15. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Saçak demektir
16. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
17. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
18. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ضغث |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%85.md), [خلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md), [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) |
| Zıt Kök | [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Farklı türden yaş ve kuru çalı, ot veya çubukların tek bir avuçta gelişiüzel toplanıp demet yapılması |
| Çekirdek Özet 2 | Birbirine karışmış, ayrıştırılamayan ve tek bir asıl taşımayan karmaşık algı, rüya veya söz demeti |
| Çekirdek Özet 3 | Yapısal bütünlüğü ve tekliği bulunmayan unsurların geçici ve karmaşık bir aradalığı; tahlil edilmemiş yığın |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca soyut bir hayal ürünü sanıp fiziksel demetleme ve birbirine karışma zeminini göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ضغ | Sıkıştırma, birbirine bastırma, baskı altında toplama ve kavrama; [ضغن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86.md) (içte kin ve büküklüğü gizleme), [ضغم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%85.md) (dişlerle sıkıca ısırma) ve [ضغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%A8.md) köklerinde görülen daraltıcı ve tazyik edici temas | ث | Çekirdekteki sıkıştırma hareketine ince çubuk, ot ve dağınık kırıntıların gevşek ve birbirine geçmiş yapısını ekleyerek heterojen nesnelerin tek avuçta derlenmesi veya zihinde karmaşa oluşması anlamını kazandırmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ض | Bitki, yan taraf, sıkıştırma (türetme imge ص esaslı) | Nesnelerin veya hatların birbirine sürtünerek dar bir alana kıstırılması ve baskılanması |
| غ | Kararma, örtülme, belirsizlik (türetme imge ع esaslı) | Nesnelerin sınırlarının seçilemez hale gelmesi, görüşün bulanması ve ayırt etmenin zorlaşması |
| ث | Dağılma, kırıntı, uç verme (türetme imge ت esaslı) | Bir araya getirilen parçaların heterojen, uçuşan ve çok parçalı niteliği |
| ضغث | Dağınık ve belirsiz parçaların bir araya sıkıştırılıp örtüşmesi | Ayrı kök ve mahiyetteki zayıf ve çoklu unsurların tek bir kütle gibi sıkıştırılmasıyla oluşan karmaşa ve ayırt edilemezlik |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir tutam yaş veya kuru ot, ince dallar veya pırasa gibi bitkilerin tek bir kök veya kabzada toplanmış demeti; devenin hörgücünün etli mi yağsız mı olduğunu anlamak için elle sıkılıp yoklanması (ضَغْثُ السَّنَام) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde sarkan nesnelerin ve dağınık püsküllerin pırasa demetine benzetilmesinde geçer: كأنه إذ تدلى ضغث كراثِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ömer’in tavaf esnasında yaptığı duada amellerin karışık ve ihlassız olanını nitelemek üzere geçmesi: اللهم إن كتبت علي إثما أو ضغثا فامحه |

Kaynak: Kitâbü’l-ʿAyn, Lisânü’l-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.

### Sami etimolojik katman

Arapça ضغث kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle heterojen nesnelerin bir araya getirilmesi, demetlenmesi ve sıkıştırılması semantik çekirdeğiyle temsil edilir. Kökün ilk iki konsonantı olan ضغ ses dizilimi, Güney ve Orta Sami sahasında baskı uygulama, çiğneme, dişte ezme veya sıkıca tutma hareketleriyle fonetik örtüşme gösterir. İbranice ve Aramice katmanlarda doğrudan ses denkliğiyle birebir karşılanan üçlü bir kökten ziyade, ot demeti veya karmaşık yığın tasvirlerinde kökün semantik eşdeğerleri farklı fonemik türevlerle karşılanmakta; Arapçada ise kök, hem elle tutulan somut ince çubuk demetini hem de algının ve rüyanın birbirine girmesini kuşatan özgün bir semantik daralma ve uzmanlaşma göstermektedir. İlgili ses yapısı Arapçada korunmuş olup harici ödünçleme izi taşımayan otantik bir çöl ve göçebe hayatı tasviridir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisânü’l-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ضغ çekirdeğinden türeyen sıkma ve karıştırma | Ot demetini kavramak ve devenin hörgücünü yoklamak somut eyleminden zihinsel karmaşıklığa aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami baskı ve yığın tasvirleri | Fiziksel olarak toplanmış deste ve ezilmiş lifler anlamıyla morfo-semantik paralellik taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış kollarında doğrudan ve güvenilir bir fonetik soydaşlık tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisânü’l-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ضغث | Anlamlı | Birbirine karışmış demet ve karmaşık rüya | Çalı çırpı demeti, deve hörgücünü yoklama ve zihni bulandıran düş karmaşası | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| ضثغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| غضث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| غثض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| ثضغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| ثغض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ضغث | Merkez | Karışık demetleme | Farklı ve dağınık unsurların gelişiüzel bir araya gelerek birbirini belirsizleştirmesi | Hem fiziksel sap demetini hem karmaşık zihin durumunu ifade eder. |
| [حزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%85.md) | Komşu | Bağlama ve deste yapma | Nesnelerin bilinçli, sağlam ve düzenli bir iradeyle birbirine bağlanıp düğümlenmesi | Düzenli ve kararlı bir birliği vurgular; ضغث gibi karmaşık ve gevşek değildir. |
| [خلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md) | Komşu | Birbirine geçme ve karışma | İki veya daha fazla unsurun ayrıştırılamayacak derecede iç içe girmesi | Sıvı, nitelik veya malların karışmasıdır; demet veya kabza şartı taşımaz. |
| [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) | Komşu | Örtme yoluyla karmaşıklık | Bir gerçeğin başka bir görünüm altına girerek şüphe doğurması | Dıştan gelen örtü ve gizleme esastır; ضغث içsel unsurların heterojenliğidir. |
| [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) | Zıt | Ayırma ve netleştirme | Birbirine bitişik veya karışık unsurların arasını açıp her birini müstakil kılma | Karışıklığı giderip hakikati apaçık ve parçalarına ayrılmış olarak ortaya koyar. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ضغث | Karışık demet, karmaşık rüya | Somut çalı demetinden soyut algı karmaşasına uzanan ikili anlam örgüsü | Kesin |
| Latince | manipulus, farrago | Bir avuç demet; karma yığın | Somut nesne toplamını ve karmaşıklığı verir; rüya mecazını tek başına taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | bundle, medley, confused jumble | Demet; karmaşık yığın, karmakarışık şeyler | Dağınık unsurların yığınını karşılar ancak devenin yoklanması gibi bedevi pratiklerini içermez. | Kesin |
| Almanca | Bündel, Wirrwarr, Gemengelage | Demet; karmakarışıklık, girift durum | Fiziksel toplanmayı ve anlamsal karmaşayı karşılar; kökün dokunsal yönünü dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | botte, fatras, pêle-mêle | Sap demeti; abur cubur yığını, karışıklık | Parçalı unsurların birlikteliğini ve düzensizliğini aktarır. | Güçlü |

Kaynak: Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَضْغَاثُ أَحْلَامٍ | Yorumlanamaz, birbirine karışmış tutarsız hayaller ve rüya yığınları | Hükümdarın gördüğü rüyanın saray çevresince çözümsüz ilan edilmesi bağlamı; Yûsuf [12:44](https://lisan.digital/tr/ayet/12:44.md). |
| أَضْغَاثُ أَحْلَامٍ | Vahyi asılsız, hezeyan dolu ve birbiriyle çelişkili sözler yığını sayma ithamı | Müşriklerin peygambere ve indirilen vahye yönelik itibarsızlaştırma söylemi bağlamı; Enbiyâ [21:5](https://lisan.digital/tr/ayet/21:5.md). |
| ضِغْثًا | Tek bir sap veya çubuk yerine elde tutulan çok parçalı ince dallar demeti | Hz. Eyyûb'un ettiği yemini yerine getirirken can yakmadan şer'i yükümlülüğü ifa etmesi ruhsatı bağlamı; Sâd [38:44](https://lisan.digital/tr/ayet/38:44.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve vahyin mahiyeti | Müşriklerin vahyi karmaşık sanrı ve rüya yığını olarak yaftalamasına karşı vahyin sarihliği | Vahyin tutarlı ve ilahi yapısına zıt olan zihinsel hezeyan ve kuruntu manası |
| Fıkıh | Yemin kefareti ve had cezalarının tenfizi | Yüz değnek vurmaya yemin eden kişinin yüz çubuklu tek bir demetle bir kez vurmasıyla yeminin bozulup bozulmayacağı | Tek tek cezalandırma yerine topluca vurulan ceza aletinin şekli ve mahiyeti |
| Tefsir | Sadık rüya ile şeytani karmaşanın tefriki | Rüyaların hakikat taşıyan ilahi işaretler ile nefsi ve şeytani karışık hayaller olarak tasnifi | Anlam bağı ve mantıksal omurgası olmayan düzensiz hayal yığını |
| Hadis | Amellerin ihlası ve fitne dönemleri | Amellere riya veya şüphe karışması, rüya çeşitleri ve fitnelerin zihinleri bulandırması | Saf ve arı olmayan, içine yabancı unsurların karıştığı bulanık durum |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve rüya ayrımı | Hakiki ilahi bildirim ile nefsi/şeytani algı yığınlarının tefriki | Hakikati hezeyandan koruma | İlahi vahyin arı ve tutarlı tabiatı, insanın karmaşık bilinçaltı demetlerinden ayırt edilir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi felsefesi ve mantık | Metotsuz, ayrıştırılmamış ve delilsiz iddialar yığını | Tahlil edilmemiş veriyi reddetme | Sağlam bir ilkeye dayanmayan, çelişkili hipotezlerin toplamı ilmi değer taşımaz. | Güçlü |
| Siyasi | Kamuoyu algısı ve propaganda | Kasıtlı biçimde hakikat ile batılı harmanlayıp kafa karıştırma | Muhalefeti ve gerçeği itibarsızlaştırma | Yöneticiler veya inkârcılar çözemedikleri veya bastırmak istedikleri gerçekleri karmaşa olarak niteler. | Güçlü |
| İktisadi | Mal ve hizmet standardizasyonu | Ayıplı, çürük ve sağlam ürünlerin tek kapta karıştırılarak satılması | Hileli piyasa arzını engelleme | Kaliteli ve kalitesiz malların ayrılmadan demet halinde tek fiyata sürülmesi ekonomik adaleti bozar. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gürültülü sinyal ve entropik veri kümesi | Enformasyon teorisinde anlamlı mesajın (sinyal) arka plandaki düzensiz, anlamsız ve rastgele parazitlerle (gürültü) örtülmesi durumu | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bilişsel aşırı yüklenme ve bilinçaltı kaosu | Psikolojide bastırılmış, işlenmemiş ve bütünsel bir anlama kavuşturulamamış dağınık duygu ve imge yığınları | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca bir uyku durumu olan rüya tabiriyle sınırlamak ve fiziksel temas veya demetleme bağlamını unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Fiziksel bir ot demetinden epistemolojik bir karmaşaya, oradan da hukuki bir ruhsat ve çözüm aracına kadar uzanan geniş kullanım |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Eyyûb kıssasındaki ilahi rahmet ve kolaylaştırma fıkhını anlayamamak; rüyaların ve vahyin mahiyetini tefrik edememek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin berraklığı ve hakikati karşısında, inkârcı aklın ve çözümsüz kalan nefsin her şeyi birbiri içine geçmiş anlamsız bir yığın sayma eğilimini ifşa ettiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nübüvvete itiraz eden inkârcıların söylemlerini nakleden ayetlerde (Enbiyâ [21:5](https://lisan.digital/tr/ayet/21:5.md)), rüya tabiri ve gayb bilgisi bağlamında (Yûsuf [12:44](https://lisan.digital/tr/ayet/12:44.md)) ve şer'i yeminlerin yerine getirilmesinde ilahi kolaylığı gösteren ahkâm pasajında (Sâd [38:44](https://lisan.digital/tr/ayet/38:44.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çözülemeyen veya idrak edilemeyen her karmaşık metnin ya da olgunun anlamsız ve hezeyan olduğunu varsayan yüzeysel bakışı düzeltir; ehil olmayanların karmaşa sandığı şeyin (Yûsuf'un yorumladığı rüya) aslında ilahi bir düzen taşıyabileceğini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Farklı cinsten küçük dal, sap veya otların tek bir avuçta gelişiüzel tutulup sıkıştırılmasıyla oluşan dağınık demet ve bu demetin gevşek yapısı.
- Soyut anlam: Birbiriyle mantıksal bağı kurulmamış, tahlil edilmemiş, sınırları belirsizleşmiş ve zihinde karmaşa doğuran algı, rüya veya söz yığını.
- Sistematik karşılık: Parçaların kendi iç düzenini yitirerek ayırt edilemez bir bütünde toplanması, dolayısıyla hakikatin üzerinin bu heterojen yığın ile örtülmesi veya bu yığının hukuki bir kolaylık amacıyla tek bir vuruşa indirgenmesi.
- LaTeX modeli: $$M = \bigcup_{i=1}^{n} x_i \quad \text{öyle ki} \quad \bigcap_{i=1}^{n} x_i = \emptyset, \quad H(M) \gg 0, \quad D(M) \to 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $M$, bir araya getirilmiş demeti veya karmaşık rüya bütününü temsil eder. Farklı mahiyetteki $x_i$ unsurlarının ayrık bileşiminden meydana gelmiştir; aralarında ortak bir kesişim veya tutarlı bir çekirdek bulunmaz. $H(M)$ sistemin belirsizlik ve entropi düzeyinin yüksekliğini ifade ederken, $D(M)$ sistemin ayırt edilebilirliğini ve semantik netliğini gösterir; bu değer sıfıra yaklaşarak karmaşa halini doğrular.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/occurrences?meal=IK

### [Yusuf 12:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/ayet/12:44.md) — أَضْغَاثُ

قَالُوا أَضْغَاثُ أَحْلَامٍ وَمَا نَحْنُ بِتَأْوِيلِ الْأَحْلَامِ بِعَالِمِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Karmakarışık rüyalar bunlar. Biz böyle rüyaların yorumunu bilenler değiliz.

### [Enbiya 21:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/ayet/21:5.md) — أَضْغَاثُ

بَلْ قَالُوا أَضْغَاثُ أَحْلَامٍ بَلِ افْتَرَاهُ بَلْ هُوَ شَاعِرٌ فَلْيَأْتِنَا بِآيَةٍ كَمَا أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ

Meal (IK): Onlar: Hayır, bunlar saçma sapan rüyalardır. Hayır onu uydurmuştur, hayır o, şairdir. Haydi önceki peygamberler gibi o da bize bir mucize getirsin dediler.

### [Sad 38:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/ayet/38:44.md) — ضِغْثًا

وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا فَاضْرِبْ بِهِ وَلَا تَحْنَثْ إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ

Meal (IK): Eline bir demet sap al da onunla vur ve yemini bozma. Biz, onu gerçekten sabırlı bulmuştuk. Ne iyi kuldu. Muhakkak ki o, Allah’a yönelirdi.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والضاد والثاء معهما
ض غ ث يستعمل فقط ضغث: الضَّغْثُ: التباس الشيء بعضه ببعض.
والضَّغْثُ: اللوكُ بالأنياب والنواجذ.
والأَضغاثُ: أحلامٌ ملتبسةٌ. ويقال للحالم: أضْغَثْتَ الرؤيا.
والضِّغْثُ: قبضة قضبانٍ يجمعها أصل واحد، قال:
كأنه إذ تدلى ضغث كراثِ
وضَغَثَ رأسه أي: دلكه. وناقة ضَغُوثٌ: لا يُدْرَي سمنها حتى تُضْغَثَ.

##### Türkçe

غين, **الضاد** ve **الثاء**’ın birlikte bulunduğu bab

ض غ ث yalnızca **ضغث** kullanılır: **الضَّغْثُ**: şeyin bir kısmının bir kısmına karışması.

Ve **الضَّغْثُ**: azı dişleri ve arka azı dişleriyle çiğneme.

Ve **الأَضغاثُ**: karışık rüyalar. Ve rüya görene denir ki: **أضْغَثْتَ الرؤيا**.

Ve **الضِّغْثُ**: tek bir kökün topladığı çubuklar tutamı; dedi ki:

Sanki o sarkınca pırasanın bir tutamı

Ve **ضَغَثَ** başını; yani: onu ovaladı. Ve **ضَغُوثٌ** bir dişi deve: **تُضْغَثَ** edilinceye kadar semizliği bilinmez.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الضِغْثُ: قبضةُ حشيشٍ مختلطة الرَطْبِ باليابس. وأضغاثُ الأحلام: الرؤيا التي لا يصحُّ تأويلها لاختلاطها. وضَغَثَ الحديثَ: خلطه. والضاغث: الذي يختبئ في الخَمَرِ يُفْزِعُ الصبيانَ بصوتٍ يردِّده في حلقه. وضَغَثَ السنامَ: عَرَكَهُ،. وناقةٌ ضَغوثٌ، مثل ضَبوثٍ، وهي التي يُشَكُّ في سِمَنِها فَتُضْغَثُ أبِها طِرْقٌ أم لا.

##### Türkçe

**الضِغْثُ**: yaş ile kurunun karışık olduğu bir avuç ot. Ve **أضغاثُ الأحلام**: karışıklığından dolayı te’vili sahih olmayan rüya. Ve **ضَغَثَ الحديثَ**: onu karıştırdı. Ve **الضاغث**: **الخَمَرِ** içinde gizlenen, boğazında yankıladığı bir sesle çocukları korkutan kimse. Ve **ضَغَثَ السنامَ**: onu ovarak yoğurdu. Ve **ناقةٌ ضَغوثٌ**, **ضَبوثٍ** gibi; o, semizliğinden şüphe edilen (dişi deve)dir; böylece onun babası **طِرْقٌ** mudur değil midir diye **تُضْغَثُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ض ث
ضغث
استعمل من وجوهه ضغَثَ .
ضغث : قال الليث : الضِّغثُ قُبضة قبضانٍ يجمعها أصل واحد مثل الأسل والكرَّاثِ والثُّمام . وأنشد :
كأنه إذ تدلى ضغثُ كرَّاث
وقال الله جل وعز : ( الاَلْبَابِ وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثاً فَاضْرِب بِّهِ وَلاَ تَحْنَثْ إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِراً ) ( ص : 44 ) .
يقال : إنه كان حُزمة من أسل ضرب بها امرأته فبرتْ يمينُه .
وقال الفراء : الضغثُ : ما جمعته من شيء مثل حُزمة الرطبة ، وما قام على ساق واستطال ثم جمعتهُ فهو ضغثٌ .
وقال أبو الهيثم : كل مقبوض عليه بجُمع الكفِّ ضغثٌ ، والفعل ضَغْثٌ وناقةٌ ضغوث ، وهي التي يضغثُ الضاغث سنامها أي يقبضُ عليه بكفِّه أو يلمسه ، لينظر أسمينة هي أم لا .
وقال الفراء في قول الله جل وعز : ( ) ( قَالُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ أَضْغَاثُ أَحْلَامٍ وَمَا نَحْنُ بِتَأْوِيلِ الاَحْلَامِ بِعَالِمِينَ ) ( يوسف : 44 ) ، هو مثلُ قوله : ( أَسَاطِيرُ الاَوَّلِينَ ) ( الفرقان : 5 ) .
وقال غيره : أضغاثُ الأحْلامِ : ما لا يستقيم تأويلُهُ لدخول بعضِ ما رأى في بعضٍ ، كأضغاثٍ من بيوتٍ مختلفةٍ يختلط بعضها ببعضٍ ، ويُقال للحالم : قد أضغثَ الرُّؤيا : إذا التبسَ بعضها ببعضٍ فلا تتميز مخارِجُها ولا يستقيم تأويلُها .
ورُوي عن عمر بن الخطاب : أنه طاف بالبيت فقال : ( اللهم إن كتبتَ عليَّ إثماً أو ضِغثاً فامحُه عني فإنك تمحو ما تشاء ) .
قال شمرٌ : الضغثُ من الخبر والأمر : ما كان مختلطاً لا حقيقة له .
وقال الكلابيُّ في كلام له : كل شيء عَلَى سبيله ، والناس يضغثون أشياء على غير وُجوهها ، قيلَ له : ما يضغثون ؟ قال : يقولون للشيء حِذاء الشي وليس به ، وقد ضَغَثَ يضغَثُ ضغثاً بَتًّا ، فقيل له : ما تعني بقولك بتًّا ، فقال : ليس إلا هو .
وقال ابنُ شميل : أتانَا بضِغثِ خبر وأضغاثٍ من الأخبار : أي ضُرُوبٍ منها ، وكذلكَ أضغاثُ الرُّؤيا : اختلاطُها والتباسُها .
وقال مجاهد : أضغاث الرؤيا أهاويلُها .
وقال غيره : ما لا تأويل له .
وأصل الضِّغث : القُبضةُ أو الحُزمةُ من الحشيش ، والثُّدَّاء والضعَة والأسل .
قال : وإنما سُمِّيتْ أضغاث أحلامٍ لأنها مختلطة ، فدخل بعضها في بعض وليست كالصحيحة من الرؤيا .
وفي ( النوادر ) يقال لنُفاية المال وضعْفانه : ضَغَاثةٌ من الإبل ، وضغابَةٌ وغُثاية وغُثاثةٌ وقُثاثةٌ .

##### Türkçe

غ ض ث
**ضغث**
Kullanıldı, vecihlerinden (kullanım yönlerinden) **ضغَثَ**.

**ضغث**: Leys dedi: **الضِّغثُ** tek bir asılın topladığı iki avuçluk bir kabzadır; **الأسل** ve **الكرَّاثِ** ve **الثُّمام** gibi. Ve inşad etti:
Sanki o sarktığında **ضغثُ كرَّاث**.

Ve Allah, aziz ve celil, dedi: (**الاَلْبَابِ وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثاً فَاضْرِب بِّهِ وَلاَ تَحْنَثْ إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِراً**) (ص: 44).
Denilir: O, **أسل**’den bir demet idi; onunla karısını vurdu da yemini yerine gelmiş oldu.

Ve Ferrâ dedi: **الضغثُ**: bir şeyden topladığın şeydir; **حُزمة الرطبة** gibi. Ve bir sap üzerinde duran ve uzayan, sonra onu topladığın şey, o **ضغثٌ**tur.

Ve Ebû’l-Heysem dedi: Avucun içini birleştirerek elin toplamasıyla üzerine kabzedilen her şey **ضغثٌ**tur; fiil **ضَغْثٌ**tur. Ve **ناقةٌ ضغوث**: o, **الضاغث**’in hörgücünü **يضغثُ** ettiği (yani avucuyla üzerine kabzettiği yahut ona dokunduğu) devedir; semiz mi değil mi diye bakmak için.

Ve Ferrâ, Allah aziz ve celil’in sözü hakkında dedi: ( ) (قَالُو (صلى الله عليه وسلم)
1764 اْ **أَضْغَاثُ أَحْلَامٍ وَمَا نَحْنُ بِتَأْوِيلِ الاَحْلَامِ بِعَالِمِينَ**) (يوسف: 44); o, şu sözü gibidir: (**أَسَاطِيرُ الاَوَّلِينَ**) (الفرقان: 5).

Ve başkası dedi: **أضغاثُ الأحْلامِ**: te’vili düzgün olmayan şeydir; gördüğünün bir kısmının bir kısmına girmesinden dolayı; farklı evlerden **أضغاثٍ** gibi, bazısı bazısına karışır. Ve rüya görene denilir: **قد أضغثَ الرُّؤيا**; onun bir kısmı bir kısmına karıştığı zaman; çıkış yerleri seçilmez ve te’vili düzgün olmaz.

Ve Ömer b. el-Hattâb’dan rivayet olundu: Evi (Kâbe’yi) tavaf etti de dedi: (Allah’ım, eğer üzerime bir günah yahut **ضِغثاً** yazdıysan onu benden sil; çünkü sen dilediğini silersin).

Şemmer dedi: Haber ve işten **الضغثُ**: karışık olup hakikati olmayan şeydir.

Ve Kelâbî, bir sözü içinde dedi: Her şey kendi yolu üzerinedir; insanlar şeyleri kendi vecihleri dışında **يضغثون**. Ona denildi: Ne **يضغثون**? Dedi: Şeye, şeyin hizası (benzeri) derler; hâlbuki onda değildir. Ve **ضَغَثَ يضغَثُ ضغثاً بَتًّا**. Ona denildi: **بتًّا** sözünle neyi kastediyorsun? Dedi: Ondan başka bir şey değildir.

Ve İbn Şümeyl dedi: Bize **بضِغثِ خبر** ve haberlerden **أضغاثٍ** getirdi; yani onlardan türler. Ve كذلك **أضغاثُ الرُّؤيا**: onun karışması ve birbirine girmesidir.

Ve Mücâhid dedi: **أضغاث الرؤيا** onun dehşetleridir.

Ve başkası dedi: Te’vili olmayan şeydir.

Ve **الضِّغث**’in aslı: ottan bir kabza yahut bir demettir; ve **الثُّدَّاء** ve **الضعَة** ve **الأسل**.

Dedi: Ancak ona **أضغاث أحلامٍ** denildi; çünkü o karışıktır; bazısı bazısına girmiştir ve rüyanın sahihi gibi değildir.

Ve ( **النوادر** )’de, malın döküntüsüne ve zayıfına denilir: **ضَغَاثةٌ من الإبل**; ve **ضغابَةٌ** ve **غُثاية** ve **غُثاثةٌ** ve **قُثاثةٌ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الضاد والغين وما يثلثهما)
(ضغت) الضاد والغين والتاء ليس بشيء([1]).
(ضغث) الضاد والغين والثاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على التباسِ الشَّيءِ بعضه ببعض. يقال للحالم: أَضْغَثْتَ الرُّؤيا. والأضغاث: الأحلام الملتبِسة. والضِّغْث: قُبضة([2]) [من([3])] قُضْبان أو حشيش، قال الخليل: أصلٌ واحدٌ. ويقال ناقة ضَغوثٌ، إِذا شَكَكْتَ في سِمَنِها فلمستَ أَبِها طِرْقٌ. والضَّغْثُ كالمَرْس.
(ضغب) الضاد والغين والباء ليس بأصل، بل هو بعضُ الأصوات. يقولون: إنَّ الضَّغيب تضوُّرُ الأرنب إذا أُخِذَت؛ ومثله: الضُّغَاب. والضَّاغب: الذي يختبئ في الخَمَر يفزِّعُ النَّاس.
(ضغم) الضاد والغين والميم أُصَيْلٌ واحد يدلُّ على العَضِّ. يقال: ضَغَمَه. ومنه اشتُقَّ الضَّيغم، وهو الأَسَد. قال أبو عُبيد: الضَّيْغَم الذي يَعَضُّ. والياء زائدة. وذكر ابنُ دُريد: الضُّغَامة: ما ضَغَمْتَه ولفظتَه.
(ضغن) الضاد والغين والنون أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تغطية شيءٍ في ميل واعوِجاج، ولا يدلُّ على خَير. من ذلك الضِّغْن والضَّغْن: الحِقْد. وفرسٌ ضاغن، إِذا كان لا يُعطِي ما عندهُ من الجري إلاّ بالضَّرب. ويقال ضَغِنَ صَدرُ فلانٍ ضِغْنَاً وضَغَناً. وقناةٌ ضَغِنةٌ: عَوجاء. ويقولون: ناقةٌ ذات ضِغْن، عند نزاعها إلى وطَنِها.
فأمَّا الخليل فقال: يقال للنَّحُوص([4]) إِذا وَحِمَتْ فاستعصَتْ على الجأْب: إِنَّها لَذَاتُ شَغْبٍ وضِغْن. ويقال ضَغَنَ فلانٌ إلى الدُّنيا: ركَنَ ومالَ. وضِغْنِي إلى فلانٍ، أي ميلي إِليه. والذي دلَّ على ما ذكرناهُ من تغطية الشيء قولُهم إنَّ الاضطغانَ الاشتمالُ بالثَّوب. قال:
* كأنَّه مضطغِنٌ صَبِيّاً([5]) *
ويقال اضطَغْنتُ الشَّيء تحت حِضْنِي. قال ابنُ مُقْبِل:
إذا اضطغَنْتُ سِلاحي عند مَغْرِضها	ومِرْفَقٍ كرِيَاسِ السَّيف إِذْ شَسَفا([6])(ضغط) الضاد والغين والطاء أصلٌ صحيحٌ واحد يدلُّ على مُزاحَمَةٍ بِشِدة. يقال ضَغَطَهُ، إذا زَحَمَهُ إلى حائط. والضَّغِيط: بئرٌ تُحفَر إلى جنْبِها بئر أخرى فيقل ماؤها. والمَضَاغِط: أَرَضُونَ منخفِضة. وبعيرٌ بهِ ضاغط، وهو لُزوقُ العضُد بالجَنْبِ حَكاًّ حَتَّى يضغط ذلك بعضُهُ بعضاً ويتدلَّى جِلْدُه. قال أبو عبيدٍ: الضَّاغط والضَّبّ شيءٌ واحدٌ، وهو انفتاقٌ من الإِبط وكثرةٌ من اللَّحم. ويقال: اللَّهمَّ ارفَعْ عنَّا هذه الضَّغطة، يريدون الشدَّةَ والمشقّة. ويقال: أرسلْتُهُ ضاغِطاً على فلان، وهو شِبْه الرّقيبِ يمنعُهُ من الظُّلم.
(ضغز) الضاد والغين والزاء ليس بأصلٍ صحيح، إلاّ أن يأتي به شِعْر. غير أنَّ الخليل ذكر أنَّ الضِّغْز من السِّباع: السيّئ الخُلُق([7]). والله أعلم بالصواب.
---------------------
([1]) في اللسان:"الضغت: اللوك بالأنياب والنواجذ". وحق هذه المادة واللتين بعدها أن تكون بين مادتي (ضغن) و(ضغط).
([2]) في الأصل وكذا في المجمل: "قضية"، صوابه في اللسان.
([3]) هذه الكلمة من المجمل واللسان.
([4]) النحوص: الأتان الوحشية. وفي الأصل: "النحوض"، صوابه  في المجمل واللسان.
([5]) نسبه في اللسان (ضغن 124)، إلى "العامرية". وقبله:
لقد رأيت رجلاً دهرياً  *** يمشي وراء القومِ سيتهيا
 ([6]) أنشده في اللسان (ضغن، رأس، شسف)، وقد سبق في (ريس).
([7]) أنشده في اللسان:
فيها الجريش وضغز ما بنى ضئزاً *** يأوي إلى رشف منها وتقليص

ـ

##### Türkçe

(باب **الضاد** و**الغين** وما يثلثهما)
(**ضغت**) **الضاد** ve**الغين** ve**التاء** bir şey değildir([1]).
(**ضغث**) **الضاد** ve**الغين** ve**الثاء** tek bir asıldır; bir şeyin bir kısmının bir kısmına karışmasına delâlet eder. Rüya görene denir: **أَضْغَثْتَ الرُّؤيا**. Ve **الأضغاث**: karışık rüyalardır. Ve **الضِّغْث**: çubuklardan veya ottan bir avuç([2]) [**من**([3])]; **الخليل** dedi: tek bir asıldır. Ve denir: **ناقة ضَغوثٌ**, eğer onun semizliğinde şüphe ettiysen, onun **أَبِها**’sını yoklarsın; **طِرْقٌ**. Ve **الضَّغْثُ** **المَرْس** gibidir.
(**ضغب**) **الضاد** ve**الغين** ve**الباء** asıl değildir; bilakis o, seslerin bir kısmıdır. Derler: **الضَّغيب** tavşanın, yakalandığı zaman kıvranmasıdır; ve onun benzeri: **الضُّغَاب**. Ve **الضَّاغب**: **الخَمَر** içinde gizlenen, insanları korkutan kimsedir.
(**ضغم**) **الضاد** ve**الغين** ve**الميم** ısırmaya delâlet eden tek bir küçük asıldır. Denir: **ضَغَمَه**. Ve ondan **الضَّيغم** türetilmiştir; o, aslandır. **أبو عُبيد** dedi: **الضَّيْغَم** ısıran kimsedir. Ve **الياء** ziyadedir. **ابنُ دُريد** zikretti: **الضُّغَامة**: senin **ضَغَمْتَه** ve tükürüp attığındır.
(**ضغن**) **الضاد** ve**الغين** ve**النون** sahih bir asıldır; bir şeyi bir meyil ve eğrilik içinde örtmeye delâlet eder; ve hayra delâlet etmez. Bundan: **الضِّغْن** ve**الضَّغْن**: kin. Ve **فرسٌ ضاغن**: eğer onda olan koşmayı ancak vurmakla veriyorsa. Ve denir: **ضَغِنَ صَدرُ فلانٍ ضِغْنَاً وضَغَناً**. Ve **قناةٌ ضَغِنةٌ**: eğri. Ve derler: **ناقةٌ ذات ضِغْن**, kendi yurduna çekişmesi sırasında.
أما **الخليل** ise dedi: **النَّحُوص**([4]) için, eğer kızgınlaştı da **الجأْب**’e karşı inat ettiyse, denir: **إِنَّها لَذَاتُ شَغْبٍ وضِغْن**. Ve denir: **ضَغَنَ فلانٌ إلى الدُّنيا**: dayandı ve meyletti. Ve **وضِغْنِي إلى فلانٍ**; yani ona meylim. Bizim zikrettiğimiz, şeyi örtmeye delâlet eden şey, onların şu sözüdür: **الاضطغان** elbiseye bürünmektir. Dedi ki:
* كأنَّه مضطغِنٌ صَبِيّاً([5]) *
Ve denir: **اضطَغْنتُ الشَّيء تحت حِضْنِي**. **ابنُ مُقْبِل** dedi:
إذا اضطغَنْتُ سِلاحي عند مَغْرِضها	ومِرْفَقٍ كرِيَاسِ السَّيف إِذْ شَسَفا([6])(**ضغط**) **الضاد** ve**الغين** ve**الطاء** şiddetle sıkıştırmaya delâlet eden tek sahih bir asıldır. Denir: **ضَغَطَهُ**, eğer onu bir duvara doğru sıkıştırdıysa. Ve **الضَّغِيط**: yanına başka bir kuyu kazılan kuyu; böylece suyu azalır. Ve **المَضَاغِط**: alçak arazilerdir. Ve **بعيرٌ بهِ ضاغط**: o, pazının böğreğe sürtünerek yapışmasıdır; ta ki bunun bir kısmı bir kısmını sıkıştırsın ve derisi sarksın. **أبو عبيدٍ** dedi: **الضَّاغط** ve**الضَّبّ** tek bir şeydir; o, koltuk altından bir yırtılma ve etin çokluğudur. Ve denir: **اللَّهمَّ ارفَعْ عنَّا هذه الضَّغطة**; şiddeti ve meşakkati kastederler. Ve denir: **أرسلْتُهُ ضاغِطاً على فلان**; o, zulmü ondan meneden, gözetleyene benzer bir şeydir.
(**ضغز**) **الضاد** ve**الغين** ve**الزاء** sahih bir asıl değildir; ancak şiir onu getirirse (olur). Ne var ki **الخليل** zikretti ki **الضِّغْز** yırtıcılardandır: kötü huylu([7]). Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
---------------------
([1]) Lisân’da: “**الضغت**: azı dişleri ve arka azılarla çiğneme.” Ve bu maddenin ve ondan sonrakilerin hakkı, ( **ضغن** ) ve ( **ضغط** ) maddeleri arasında olmasıdır.
([2]) Asılda ve yine el-Mücmel’de: “**قضية**”; doğrusu Lisân’dadır.
([3]) Bu kelime el-Mücmel ve Lisân’dandır.
([4]) **النحوص**: yabanî dişi eşek. Asılda: “**النحوض**”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([5]) Lisân’da ( **ضغن** 124) onu “**العامرية**”ye nisbet etti. Ve ondan önce:
لقد رأيت رجلاً دهرياً  *** يمشي وراء القومِ سيتهيا
([6]) Lisân’da ( **ضغن** , **رأس** , **شسف** ) içinde onu şâhid getirdi; ve ( **ريس** )te geçmişti.
([7]) Lisân’da onu şâhid getirdi:
فيها الجريش وضغز ما بنى ضئزاً *** يأوي إلى رشف منها وتقليص

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الضغث: قبضة ريحان، أو حشيش أو قضبان، وجمعه: أضغاث. قال تعالى: ﴿وخذ بيدك ضغثا﴾ [ص/44]، وبه شبه الأحلام المختلطة التي لا يتبين حقائقها، ﴿قالوا أضغاث أحلام﴾ [يوسف/44] : حزم أخلاط من الأحلام.

##### Türkçe

- **الضغث**: reyhan, yahut ot, yahut çubuklar tutamı; çoğulu: **أضغاث**. Yüce Allah dedi ki: ﴿وخذ بيدك **ضغثا**﴾ [ص/44]; bununla, hakikatleri seçilemeyen karışık rüyalar benzetilmiştir: ﴿قالوا **أضغاث** **أحلام**﴾ [يوسف/44]: rüyalardan karışımlar demetleri.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ض غ ث
ضربه بضغث‏:‏ بقبضة من قضبان صغار أو حشيش بعضه في بعض وضغثه‏:‏ جعله أضغاثاً‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هذه أضغاث أحلام وهي ما التبس منها‏.‏
ويقال للحالم‏:‏ أضغثت الرؤيا‏:‏ جئت بها ملتبسة‏.‏
وضغث الحديث‏:‏ خلطه‏.‏

##### Türkçe

ض غ ث
Onu **بضغث** ile vurdu: küçük çubuklardan bir avuçla yahut bir kısmı bir kısmının içinde olan otla; ve onun **ضغثه**: onu **أضغاثاً** yaptı.
Mecazdan: Bunlar **أضغاث أحلام**dır; o, ondan karışmış olan şeydir.
Ve rüya görene denir: **أضغثت الرؤيا**: onu karışmış olarak getirdin.
Ve **ضغث الحديث**: onu karıştırdı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الضَّغُوثُ من الإِبل: التي يُشَكُّ في سَنامها، أَبه طِرْقٌ أَم لا؟ والجمع ضُغُثٌ.
وضَغَثَ السنامَ: عَرَكه. وضَغَثَها يَضْغَثُها ضَغْثاً: لـمَسها ليَتيَقَّنَ ذلك.
وقيل: الضَّغُوثُ السَّنام المَشْكُوك فيه؛ عن كراع.والضَّغْثُ: الْتِباسُ الشيء بعضه ببعض.
وناقة ضَغُوثٌ، مثل ضَبُوثٍ: وهي التي يُضْغَثُ الضاغِثُ سَنامَها أَي يَقْبِضُ عليه بكفه، أَو يَلْمَسُه ليَنْظُرَ أَسَمِينةٌ هيَ أَم لا؟ وهي التي يُشَكُّ في سِمَنها، تُضْغَثُ، أَبها طِرْقٌ أَم لا؟ وفي حديث عمر: أَنه طاف بالبيت فقال: اللهم إِن كَتَبْتَ عَليَّ إِثْماً أَو ضِغْثاً فامْحُه عني، فإِنك تَمْحُو ما تشاء قال شمر: الضِّغْثُ من الخَبرِ والأَمْر: ما كان مُخْتَلِطاً لا حقيقة له؛ قال ابن الأَثير: أَراد عَمَلاً مُخْتَلِطاً غيرَ خالص، مِن ضَغَثَ الحديثَ إِذا خَلَطه، فهو فِعْلٌ بمعنى مفعول؛ ومنه قيل للأَحْلام المُلْتَبِسَة: أَضْغاثٌ. وقال الكِلابيُّ في كلام له: كلُّ شيءٍ وعلى سبيله والناسُ يَضْغَثُونَ أَشياء على غير وجهها، قيل له: ما يَضْغَثُون؟ قال: يقولون للشيء حِذاءَ الشَّيءِ، وليس به؛ وقال: ضَغَثَ يَضْغَثُ ضَغْثاً بَتًّا، فقيل له: ما تَعْني بقولك بَتًّا؟ فقال: ليس إِلاَّ هو.
وكلامٌ ضَغْثٌ وضَغَثٌ: لا خير فيه، والجمع أَضْغاثٌ.
وفي النوادر: يقال لنُفَايةِ المالِ وضَعْفانه: ضَغاثَةٌ من الإِبل، وضَغابةٌ، وغُثابة، وغُثاثة، وقُثاثة.
وأَضْغَاثُ أَحلام الرُّؤْيا: التي لا يصحُّ تأْويلها لاختلاطها، والضِّغْثُ: الحُلْم الذي لا تأْويل له، ولا خير فيه، والجمع أَضْغاثٌ. وفي التنزيل العزيز: قالوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ أَي رؤْياكَ أَخلاطٌ، ليست برؤْيا بَيِّنةٍ، وما نحن بتأْويل الأَحلام بعالمين أَي ليس للرُّؤْيا المختلفة عندنا تأْويل، لأَنها لا يصحُّ تأْويلها. وقد أَضْغَثَ الرؤْيا، وضَغَثَ الحديثَ: خَلَطَه. ابن شميل: أَتانا بضِغْثِ خَبرٍ، وأَضْغَاثٍ من الأَخْبارِ أَي ضُرُوبٍ منها؛ وكذلك أَضْغاثُ الرؤْيا: اخْتِلاطها والتِباسُها. وقال مجاهد: أَضْغَاثُ الرؤْيا أَهاوِيلُها؛ وقال غيره: سميت أَضْغَاثَ أَحلامٍ، لأَنها مُخْتَلِطةٌ، فدَخَل بعضُها في بعض، وليست كالصحيحة، وهي ما لا تأْويل له؛ وقال الفراء في قوله: أَضْغاثُ أَحْلامٍ وما نحن بتأْويل الأَحلام بعالمين؛ هو مثل قوله: أَساطير الأَولين. وقال غيره: أَضْغاثُ الأَحلام ما لا يَسْتَقِيمُ تأْويلهُ لدُخُول بعض ما رأَى في بعض، كأَضْغاثٍ من بُيوتٍ مختلفةٍ، يَخْتَلِطُ بعضها ببعض، فلم تتميز مَخارِجُها، ولم يَسْتَقِمْ تأْويلها.
والضِّغْثُ: قَبْضَةٌ من قُضْبانٍ مختلفة، يجمعُها أَصلٌ واحدٌ مثلُ الأَسَل، والكُرَّاثِ، والثُّمام؛ قال الشاعر:
كأَنه، إِذ تَدَلَّى، ضِغْثُ كُرَّاث
وقيل: هو دون الحُزْمة؛ وقيل: هي الحُزْمة من الحشيش، والثُّدَّاء، والضَّعَةِ، والأَسَلِ، قَدْرَ القَبْضة ونحوها، مُخْتَلِطةَ الرَّطْبِ باليابس، وربما اسْتُعِيرَ ذلك في الشَّعَر. وقال أَبو حنيفة: الضِّغْثُ كلُّ ما مَلأَ الكَفَّ من النبات. وفي التنزيل العزيز: وخُذْ بيدك ضِغْثاً فاضْرِبْ به. يقال: إِنه كان حُزْمةً من أَسَلٍ، ضَرَبَ بها امرأَتَه، فَبرَّتْ يمينُه. وفي حديث عليّ، عليه السلام، في مسجد الكوفة: فيه ثلاثُ أَعْيُنٍ أَنْبَتَتْ بالضِّغْثِ؛ يريد به الضِّغْثَ الذي ضَرَبَ به أَيوبُ، عليه السلام، زوجتَه، والجمعُ من ذلك كله: أَضْغاثٌ.
وضَغَّثَ النباتَ: جَعَله أَضْغاثاً.
الفراء: الضِّغْثُ ما جمعته من شيءٍ، مثلُ حُزْمةِ الرَّطْبة، وما قام على ساق واسْتطال، ثم جَمَعْته، فهو ضِغْثٌ. وقال أَبو الهيثم: كلُّ مجموعٍ مَقْبوضٍ عليه بجُمْعِ الكَفِّ، فهو ضِغْثٌ، والفعل ضَغَثَ. وفي حديث ابن زُمَيْل: فمنهم الآخِذُ الضِّغْث؛ هو مِلءُ اليدِ من الحَشيش المُخْتَلِطِ؛ وقيل: الحُزْمة منه، وما أَشبهه من البُقول؛ أَراد: ومنهم من نال من الدنيا شيئاً. وفي حديث ابن الأَكوع: فأَخَذْتُ سِلاحَهم فجعلتُه ضِغْثاً أَي حُزْمة. وفي حديث أَبي هريرة: لأَنْ يَمْشِيَ معي صِغْثانِ من نار أَحَبُّ إِليَّ من أَن يَسْعَى غُلامي خَلْفي أَي حُزْمتان من حَطَب، فاستعارهما للنار؛ يعني أَنهما قد اشْتَعَلتا وصارتا ناراً. وضَغَّث رأْسَه: صَبَّ عليه الماءَ، ثم نَفَشَه، فجعله أَضْغاثاً ليَصِلَ الماءُ إِلى بَشَرته. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: كانت تَضْغَثُ رأْسها. الضَّغْثُ: معالجةُ شعر الرأْس باليد عند الغَسْل، كأَنها تَخْلِطُ بعضَه ببعض، ليدخُل فيه الغَسُول.
والضاغِثُ
(* قوله «والضاغث الذي إلخ» هذا هو قول الجوهري وغلط فيه، فإنه تصحيف وصوابه الضاغب، بالباء، وقد ذكره الأزهري وغيره، أَفاده في التكملة.): الذي يَخْتَبِئُ في الخَمَرِ، يُفَزِّعُ الصِّبْيان بصَوْتٍ يُرَدِّدُه في حَلْقه.

##### Türkçe

**الضَّغُوثُ** develerden: hörgücünde şüphe edilen; onda **طِرْقٌ** var mı yok mu? Çoğulu **ضُغُثٌ**.

**وضَغَثَ السنامَ**: onu ovaladı. **وضَغَثَها يَضْغَثُها ضَغْثاً**: bunu kesin olarak anlamak için ona dokundu.

Ve denildi ki: **الضَّغُوثُ** şüphe edilen hörgüçtür; Kırâ‘dan. **والضَّغْثُ**: bir şeyin bir kısmının bir kısmına karışması.

**وناقة ضَغُوثٌ**، **مثل ضَبُوثٍ**: o, **الضاغِثُ**’in onun hörgücünü **يُضْغَثُ** ettiği, yani avucuyla onu kavradığı, yahut ona dokunduğu; onun semiz mi yoksa değil mi olduğuna bakmak için. O, semizliğinde şüphe edilen, **تُضْغَثُ** edilen; onda **طِرْقٌ** var mı yok mu?

Ömer’in hadîsinde: onun Beyt’i tavaf ettiği ve şöyle dediği: “Allah’ım, eğer benim aleyhime bir günah yahut **ضِغْثاً** yazdıysan, onu benden sil; çünkü sen dilediğini silersin.” Şemmer dedi ki: haber ve işten **الضِّغْثُ**: hakikati olmayan, karışık olan şeydir. İbnü’l-Esîr dedi ki: karışık, hâlis olmayan bir amel kastetti; **ضَغَثَ الحديثَ** (hadisi karıştırdı) denildiği zaman, onu karıştırdı; o ise, mef‘ûl mânasında bir fiildir. Bundan dolayı, karışık rüyalara **أَضْغاثٌ** denildi.

Kilâbî bir sözünde dedi ki: “Her şey kendi yolu üzerinedir; insanlar ise şeyleri kendi yüzü dışında **يَضْغَثُونَ**.” Ona denildi ki: “Ne **يَضْغَثُون**?” Dedi ki: “Şeye, şeyin hizasında (yanında) derler; hâlbuki onda değildir.” Ve dedi ki: **ضَغَثَ يَضْغَثُ ضَغْثاً بَتًّا**. Ona denildi ki: “**بَتًّا** sözünle ne kastediyorsun?” Dedi ki: “Ondan başka bir şey değildir.”

**وكلامٌ ضَغْثٌ وضَغَثٌ**: onda hayır yoktur; çoğulu **أَضْغاثٌ**.

**وفي النوادر**: malın artığına ve zayıfına şöyle denilir: develerden **ضَغاثَةٌ**; ve **ضَغابةٌ**; ve **غُثابة**; ve **غُثاثة**; ve **قُثاثة**.

**وأَضْغَاثُ أَحلام الرُّؤْيا**: karışıklığından dolayı te’vili sahih olmayanlar. **والضِّغْثُ**: te’vili olmayan ve onda hayır bulunmayan rüya; çoğulu **أَضْغاثٌ**. Aziz tenzilde: “**قالوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ**” yani “rüyan karışıklardır; açık bir rüya değildir; ve biz rüyaların te’vilini bilenler değiliz” yani farklı rüyanın bizde te’vili yoktur; çünkü te’vili sahih olmaz. Ve rüyayı **أَضْغَثَ** etti; ve **ضَغَثَ الحديثَ**: onu karıştırdı. İbn Şümeyl: “Bize **بضِغْثِ خَبرٍ** ve haberlerden **أَضْغَاثٍ** getirdi” yani onlardan türler; ve aynı şekilde **أَضْغاثُ الرؤْيا**: onun karışması ve birbirine girmesi.

Mücâhid dedi ki: **أَضْغَاثُ الرؤْيا** onun **أَهاوِيلُها**’dır. Başkası dedi ki: ona **أَضْغَاثَ أَحلامٍ** adı verildi; çünkü o karışıktır; böylece bir kısmı bir kısmına girdi; ve sahih olan gibi değildir; o, te’vili olmayan şeydir. Ferrâ, “**أَضْغاثُ أَحْلامٍ وما نحن بتأْويل الأَحلام بعالمين**” sözü hakkında dedi ki: bu, “**أَساطير الأَولين**” sözü gibidir. Başkası dedi ki: **أَضْغَاثُ الأَحلام** te’vili düzgün olmayan şeydir; gördüğünün bir kısmının bir kısmına girmesinden dolayı; farklı evlerden **أَضْغاثٍ** gibi; bir kısmı bir kısmına karışır; böylece çıkış yerleri seçilmez; ve te’vili düzgün olmaz.

**والضِّغْثُ**: farklı çubuklardan bir avuçtur; onları tek bir kök toplar; **الأَسَل** ve **الكُرَّاث** ve **الثُّمام** gibi. Şair dedi ki:
كأَنه، إِذ تَدَلَّى، ضِغْثُ كُرَّاث

Ve denildi ki: o, **الحُزْمة**’den aşağıdır. Ve denildi ki: o, otlardan, **الثُّدَّاء**’dan, **والضَّعَة**’den ve **الأَسَل**’den, avuç miktarı ve benzeri kadar bir **الحُزْمة**’dir; yaşın kuruya karışmış hâli; ve bazen bu, saç hakkında ödünç alınır. Ebû Hanîfe dedi ki: **الضِّغْثُ** bitkiden avucu dolduran her şeydir. Aziz tenzilde: “**وخُذْ بيدك ضِغْثاً فاضْرِبْ به**.” Denilir ki: o, **أَسَلٍ**’den bir **حُزْمة** idi; onunla karısını dövdü; böylece yemini yerine gelmiş oldu. Ali’nin hadîsinde, عليه السلام, Kûfe mescidinde: “Onda **بالضِّغْثِ** bitiren üç pınar vardır”; bununla, Eyyûb’un, عليه السلام, karısını dövdüğü **الضِّغْثَ**’i kasteder; bütün bunların çoğulu: **أَضْغاثٌ**.

**وضَغَّثَ النباتَ**: onu **أَضْغاثاً** yaptı.

Ferrâ: **الضِّغْثُ** bir şeyden topladığın şeydir; **حُزْمةِ الرَّطْبة** gibi; ve sap üzerinde duran ve uzayan şeyi, sonra topladın mı, o **ضِغْثٌ**’tür. Ebû’l-Heysem dedi ki: avucun toplanmasıyla üzerine tutulup kavranmış her toplanmış şey, o **ضِغْثٌ**’tür; fiil **ضَغَثَ**’tır. İbn Zümeyl hadîsinde: “Onlardan **الآخِذُ الضِّغْث** olan vardır”; o, karışık ottan el dolusudur; ve denildi ki: ondan bir **الحُزْمة** ve baklagillerden ona benzeyen şey; kastetti: onlardan, dünyadan bir şey elde eden vardır. İbnü’l-Ekva‘ hadîsinde: “Silahlarını aldım, onu **ضِغْثاً** yaptım” yani bir **حُزْمة**. Ebû Hureyre hadîsinde: “Benimle birlikte ateşten iki **صِغْثانِ** yürümek, kölemin arkamdan koşmasından bana daha sevimlidir” yani odundan iki **حُزْمة**; onları ateş için ödünç aldı; yani ikisi de tutuşmuş ve ateş olmuşlardı.

**وضَغَّث رأْسَه**: üzerine su döktü, sonra onu kabarttı; böylece onu **أَضْغاثاً** yaptı ki su derisine ulaşsın. Âişe’nin hadîsinde, رضي الله عنها: o, başını **تَضْغَثُ** ederdi. **الضَّغْثُ**: yıkama sırasında baş saçını elle muamele etmektir; sanki bir kısmını bir kısmına karıştırır; yıkayıcı onun içine girsin diye.

**والضاغِثُ**
(* “**والضاغث الذي إلخ**” sözü: bu, Cevherî’nin sözüdür ve onda hata etmiştir; çünkü o bir tashîftir; doğrusu **الضاغب**’dır, **ب** ile; onu Ezherî ve başkaları zikretmiştir; bunu tekmilede fayda olarak verdi.): **الخَمَرِ** içinde gizlenen; boğazında tekrarladığı bir sesle çocukları korkutan kimse.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ض غ ث * * الضِّغْثُ * قُبضة حشيش مُختلطة الرطب اليابس و * أضْغَاثُ * أحلام الرُّؤيا التي لا يصح تأويلها لاختلاطها

##### Türkçe

* ض غ ث * * **الضِّغْثُ** * yaş ile kuru karışık olan karışık ot demeti avuç dolusu; ve * **أضْغَاثُ** * karışıklığından dolayı te’vili sahih olmayan rüya düşlerinin düşleri.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ضغث الحديث، كمنع  يضغثه ضغثا، إذا  خلطه  ، وهو مجاز. والضغث: التباس الشيء بعضه ببعض، وسيأتي تتمة هذا الكلام. ضغث  السنام: عركه  وضغثها يضغثها ضغثا: لمسها ليتيقن ذلك. ضغث  الورل: صوت  ، عن الفراء، وضبطه الصاغاني كسمع. ضغث  الثوب: غسله، ولم ينقه  فبقي ملتبسا، وهو مجاز.  وناقة ضغوث  مثل  ضبوث  ، وهي التي يضغث الضاغث سنامها، أي يقبض عليه بكفه أو يلمسه، لينظر أسمينة هي أم لا، وهي التي يشك في سمنها، فتضغث، أبها طرق أم لا? والجمع ضغث. تقول: ضربه بضغث،  الضغث، بالكسر: قبضة  من  حشيش  أو مقدارها  مختلطة الرطب باليابس  قال الشاعر:
  كأنه إذ تدلى ضغث كراث

  وربما استعير ذلك في الشعر. وقال أبو حنيفة: الضغث: كل ما ملأ الكف من النبات، وفي التنزيل العزيز  وخذ بيدك ضغثا فاضرب به  يقال: إنه حزمة من أسل ضرب بها امرأته، فبرت يمينه. وفي حديث علي رضي الله عنه في مسجد الكوفة:  فيه ثلاث أعين أنبتت بالضغث  يريد به الضغث الذي ضرب به أيوب عليه السلام زوجته، والجمع من كل ذلك أضغاث. وضغث النبات: جعله أضغاثا. وعن الفراء: الضغث: ما جمعته من شيء، مثل حزمة الرطبة وما قام على ساق واستطال ثم تجمعه. وقال أبو الهيثم: كل مجموع مقبوض عليه بجمع الكف فهو ضغث، والفعل ضغث. وفي حديث ابن زميل  فمنهم الآخذ الضغث  هو ملء اليد من الحشيش المختلط، وقيل: الحزمة منه  وما أشبهه من البقول  أراد ومنهم من نال من الدنيا شيئا. وفي حديث أبي هريرة:  لأن يمشى معي ضغثان من نار أحب إلى من أن يسعى غلامى خلفي  ، أي حزمتان من حطب، فاستعارهما للنار، يعني أنهما قد اشتعلتا وصارتا نارا.  واضطغثه: احتطبه  ، وأنشد الأصمعي:
  إن يخلـه بـعـرقة أو يجـتـثـث
  لا يخل حتى الليل ضغث المضطغث يخله، أي يقطعه. في حديث عمر:  أنه طاف بالبيت، فقال: اللهم إن كتبت علي إثما أو ضغثا فامحه عني فإنك تمحو ما تشاء  قال شمر: الضغث من الخبر والأمر ما كان مختلطا لا حقيقة له، قال ابن الأثير  أراد  عملا مختلطا غير خالص، من: ضغث الحديث، إذا خلطه، فهو فعل بمعنى مفعول. وكلام ضغث  وضغث  لا خير فيه، والجمع أضغاث، وفي التنزيل العزيز:  أضغاث أحلام  وما نحن بتأويل الأحلام بعالمين  هي  رؤيا لا يصح تأويلها؛ لاختلاطها  والتباسها، قاله ابن شميل. وأتانا بضغث خبر، وأضغاث من الأخبار، أي ضروب منه، وهو مجاز. وقال مجاهد: أضغاث الرؤبا: أهاويلها، وقال غيره: سميت أضغاث أحلام؛ لأنها مختلطة، فدخل بعضها في بعض، ولم تتميز مخارجها، ولم يستقم تأويلها. ويقال للحالم: أضغثت الرؤبا، أي جئت بها ملتبسة، وهو مجاز.  والتضغيث: ما بل الأرض والنبات من المطر  ، يقال: أصاب الأرض تضغيث من مطر. أما  الضاغث للمختبىء في الخمر  ، محركة، كذا ضبط، وضبطه شيخنا بالكسر وصوبه، هو نص الجوهري وتمامه: يفزع الصبيان بصوت يردده في حلقه، فهو تصحيف  إنما هو بالباء الموحدة  ، وقد سبق بيانه،  وغلط الجوهري  ، وقد ذكره الأزهري وابن فارس على الصحة، وتبعهما الصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: الضغوث: السنام المشكوك فيه، عن كراع. وضغث رأسه: صب عليه الماء ثم نفشه فجعله أضغاثا؛ ليصل الماء إلى بشرته. وفي حديث عائشة رضي الله عنها  كانت تضغث رأسها  أي تعالج شعر رأسها باليد عند الغسل، كأنها تخلط بعضه ببعض؛ ليدخل فيه الغسول.

##### Türkçe

**ضغث الحديث**: (men‘a gibi) onu **ضغثا** olarak **يضغثه**; onu karıştırdığı zaman; bu mecazdır. Ve **الضغث**: şeyin bir kısmının bir kısmına karışmasıdır; bu sözün tamamı gelecektir. **ضغث السنام**: onu ovdu. Ve onu **ضغثا** olarak **يضغثها**: buna kesin kanaat getirmek için ona dokundu. **ضغث الورل**: bir sestir; Ferrâ’dan. Sâgânî onu (semia gibi) ضبط etti. **ضغث الثوب**: onu yıkadı, fakat onu temizlemedi; böylece karışık kaldı; bu mecazdır. Ve **ناقة ضغوث**: **ضبوث** gibi; o, **الضاغث**’in onun hörgücünü **يضغث** ettiği (devedir); yani avucuyla onu kavrar veya ona dokunur; semiz mi değil mi baksın diye; o, semizliğinde şüphe edilen (devedir); böylece **تضغث** (edilir): “ona erkek deve uğradı mı, yoksa hayır mı?” Çoğulu **ضغث**’tır. Dersin ki: onu bir **ضغث** ile vurdu. **الضغث** (kesre ile): otlardan bir avuç yahut onun miktarıdır; yaş ile kuru karışık. Şair dedi ki:
  Sanki o sarktığında bir **ضغث** pırasa

  Ve bazen bu, şiirde ödünç alınır. Ebû Hanîfe dedi ki: **الضغث**: bitkiden avucu dolduran her şeydir. Ve aziz tenzilde: “Ve elinle bir **ضغث** al da onunla vur.” Denilir ki: karısına onunla vurduğu bir **أسل** demetidir; böylece yemini yerine gelmiş oldu. Ali رضى الله عنه’dan Kûfe mescidinde (gelen) hadiste: “Onda **بالضغث** ile bitirilmiş üç pınar vardır.” Bununla, Eyyûb عليه السلام’ın karısını onunla vurduğu **الضغث**’ı kasteder. Bütün bunların çoğulu **أضغاث**’tır. **ضغث النبات**: onu **أضغاث** yaptı. Ferrâ’dan: **الضغث**: bir şeyden topladığın şeydir; yaş ot demeti gibi ve sap üzerinde duran ve uzayan, sonra onu topladığın (şey). Ebû’l-Heysem dedi ki: avucun toplanmasıyla üzerine kabzedilmiş her toplanmış şey **ضغث**’tır; fiil **ضغث**’tır. İbn Zumeyl hadîsinde: “Onlardan **الآخذ الضغث** (olan) vardır.” O, karışık ottan el dolusudur; ve denildi ki: ondan bir demet ve ona benzeyen sebzeler; “ve onlardan dünyadan bir şey elde eden vardır” demek istedi. Ebû Hureyre hadîsinde: “Benimle birlikte iki **ضغثان** ateş yürünmesi, köleciğimin arkamdan koşmasından bana daha sevimlidir.” Yani iki odun demeti; onları ateş için ödünç aldı; yani ikisi de tutuşmuş ve ateş olmuşlardır. Ve **اضطغثه**: odun topladı. Asma‘î şu beyti rivayet etti:
  Eğer onu bir **بعـرقة** ile karıştırır yahut kökünden sökerse
  Geceye kadar onu karıştırmaz; **ضغث المضطغث** onu karıştırır
“Onu karıştırır” yani onu keser. Ömer hadîsinde: “O, Beyt’i tavaf etti; sonra dedi ki: Allah’ım, eğer üzerime bir günah yahut bir **ضغثا** yazdıysan, onu benden sil; çünkü sen dilediğini silersin.” Şemmer dedi ki: haberden ve işten **الضغث**, hakikati olmayan karışık olan şeydir. İbnü’l-Esîr dedi ki: **ضغث الحديث**’ten (olarak) “karışık, hâlis olmayan bir amel”i kastetti; onu karıştırdığı zaman; bu, mef‘ûl manasında fiildir. Ve **كلام ضغث** ve **ضغث**: onda hayır yoktur; çoğulu **أضغاث**’tır. Ve aziz tenzilde: “**أضغاث أحلام**; ve biz rüyaların te’vilini bilenler değiliz.” O, te’vili sahih olmayan bir rüyadır; karışıklığı ve birbirine girmesi sebebiyle; bunu İbn Şümeyl söyledi. Ve bize bir **ضغث خبر** getirdi; ve haberlerden **أضغاث** (getirdi); yani ondan türler; bu mecazdır. Mücâhid dedi ki: **أضغاث الرؤبا**: onun dehşetleridir. Başkası dedi ki: ona **أضغاث أحلام** adı verildi; çünkü o karışıktır; böylece onun bir kısmı bir kısmına girdi; çıkış yerleri seçilmedi; te’vili düzgün olmadı. Ve rüya görene denilir ki: **أضغثت الرؤبا**; yani onu karışık getirdin; bu mecazdır. Ve **التضغيث**: yağmurdan yerin ve bitkinin ıslanmasıdır; denilir ki: yere yağmurdan bir **تضغيث** isabet etti. Ama şarapta gizlenen için **الضاغث**; harekeli; böyle ضبط edildi. Şeyhimiz onu kesre ile ضبط etti ve onu doğru buldu; bu, Cevherî’nin nassıdır ve tamamı şudur: boğazında onu tekrarladığı bir sesle çocukları korkutur; bu bir tashîftir; ancak o, tek noktalı **الباء** iledir; onun beyanı daha önce geçti. Ve Cevherî hata etti; onu Ezherî ve İbn Fâris sahih olarak zikretti; Sâgânî de ikisine tâbi oldu.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الضغوث**: şüphe edilen hörgüç; Kurâ‘dan. Ve **ضغث رأسه**: üzerine su döktü, sonra onu kabarttı; böylece onu **أضغاثا** yaptı; su derisine ulaşsın diye. Âişe رضي الله عنها hadîsinde: “O, başını **تضغث** ederdi.” Yani yıkanma sırasında el ile başının saçını işlerdi; sanki onun bir kısmını bir kısmına karıştırır gibi; yıkayıcı onun içine girsin diye.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ضَغَثَ الشَّىْءَ
1 ضَغَثَ الشَّىْءَ ذ , aor ضَغَثَ , inf. n. ضَغْثٌ, He collected together the thing: whence ضِغْثٌ signifying “ a handful of herbs &c. ” (Msb.) See also 2. ― -b2- And [hence,] ضَغَثَ الحَدِيثَ, (A, K,) aor. as above, (K,) and so the inf. n., (S,) (tropical:) He confused, or confounded, [or related in a confused manner,] the tradition, or story, or the like. (S, A, K) ― -b3- And ضَغَثَ الثَّوْبَ (tropical:) He washed the garment, or piece of cloth, without cleansing it, (O, K, TA,) so that it remained in a dubious state. (TA.) -A2- ضَغَثَ السَّنَامَ, aor. as above, (K,) and so the inf. n., (S,) He felt the camel's hump in order to know whether it were fat or not: (S, K:) and ضَغَثَهَا he felt her [i. e. a she-camel] for that purpose. (TA.) -A3- ضَغَثَ, accord. to the K, [and the O, as on the authority of Fr,] is also said of a وَرَل, meaning It uttered a cry: but this is correctly with ب [i. e. ضَغَبَ]. (TA.)

ضغّث النَّبَاتَ
2 ضغّث النَّبَاتَ ذ He made the plants, or herbage, what are termed أَضْعَاث [pl. of ضِعْثٌ]. (A, TA.) ― -b2- [Hence,] ضغّث رَأْسَهُ (assumed tropical:) He poured water upon his head, and then divided the hair with his fingers into separate handfuls, in order that the water might reach to the skin. (L, TA.) [But see what follows.] It is said in a trad. of 'ءïsheh, كَانَتْ تُضَغِّثُ رَأْسَهَا, (TA,) or رأسها ↓ تَضْغَثُ, (so in the JM,) meaning She used to rub about the hair of her head with her hand, in washing, as though mixing it together, in order that the water with which she washed might enter into it. (TA.)

اضغث الرُّؤْيَا
4 اضغث الرُّؤْيَا ذ , said of a dreamer, (tropical:) He related the dream confusedly. (A, TA.)

اضطغث ضِغْثًا
8 اضطغث ضِغْثًا ذ He collected a handful of herbage, fresh and dry mixed together. (K.)

ضَغْثٌ
ضَغْثٌ ذ The state of a thing's being confused, one part with another. (TA.)

ضِغْثٌ
ضِغْثٌ ذ A handful of herbs, (AHn, S, A, Mgh, Msb, K,) mixed together, (S, A, Msb, K,) fresh and dry: (S, Msb, K:) or a handful of twigs of trees or shrubs; (Mgh, * Msb;) or of fruit-stalks of the raceme of a palm-tree: (Mgh, Msb:) originally, a number of twigs all having one root or stem: and afterwards applied to what is collected together: (Msb:) or a thing that one collects together, such as a bundle of [the species of trefoil called] رَطْبَة; and of what has a stem, and grows tall: (Fr, TA:) or whatever is collected together, and grasped with the hand: (AHeyth, TA:) or a bundle of herbs mixed together; or of firewood: pl. أَضْغَاثٌ. (TA.) In the Kur xxxviii. 43, it is said to mean A bundle of rushes (أَسَل, so in the Mgh and the O, in my copy of the Msb اثل [which I think a mistranscription, on account of what follows]), a hundred in number, (O, Msb,) consisting of slender stalks without leaves, (Mgh, Msb,) whereof mats are made. (Msb.) See also a prov. cited and expl. voce اـِلَالَةٌ. Hence, in a trad., ضِغْثَانِ مِنْ نَارٍ, meaning (tropical:) Two bundles of lighted firewood. (TA.) And, in another trad., مِنْهُمُ الآخِذُ الضِّغْثَ, meaning (assumed tropical:) Among them is he who obtains somewhat of worldly goods. (TA.) ― -b2- Also (assumed tropical:) What is confused, and without truth, or reality, [of dreams, and] of news, or tidings, and of an affair. (Sh, TA.) أَضْغَاثُ أَحْلَامٍ, [occurring in the Kur xii. 44 and xxi. 5,] of which the sing. is ضِغْثُ حُلْمٍ, (Msb,) means (tropical:) Complications of dreams; (A;) or medleys of dreams, falsely resembling true dreams: (O, Msb:) or a dream of which the interpretation will not prove true, because of its confusedness: (ISh, S, K:) or a false dream; the pl. form being used to give emphasis to the meaning of unreality, or because the phrase comprehends various things: (Bd in xii. 44:) or أَضْغَاثُ الرُّؤْيَا means the terrors, or frightful things, of the dream. (Mujلhid, O, TA.) One says also, أَتَانَا بِأَضْغَاثٍ مِنَ الأَخْبَارِ, meaning (tropical:) He brought us [various] sorts of news, or tidings. (TA.) ضِغْثٌ means also (assumed tropical:) A deed that is of a mixed kind, not pure, or not sincere. (IAth and O, from a trad.) And كَلَامٌ ضِغْثٌ (assumed tropical:) Speech in which is no good: pl. أَضْغَاثٌ. (TA.)

ضَغُوثٌ
ضَغُوثٌ ذ , applied to a she-camel, i. q. ضَبُوثٌ; (S, K;) i. e. Of which one doubts whether she be fat, and which one therefore feels with his hand; (S;) or of which one feels the hump, in order to know whether she be fat or not: pl. ضُغْثٌ. (TA.) And A camel's hump of which one doubts whether it be fat or not. (Kr, TA.)

ضَغِيثَةٌ
ضَغِيثَةٌ ذ A confused company of men. (O.)

ضَاغِثٌ
ضَاغِثٌ ذ One who hides himself in a thicket or the like, and frightens boys by a sound reiterated in his fauces: (S:) the author of the K, following Sgh in the TS and O, and Az in the T, says that this is a mistake, and that the word is correctly written with ب [i. e. ضَاغِبٌ]; but IF and IM and others write it as in the S. (TA.)

تَضْغِيثٌ
تَضْغِيثٌ ذ Rain that moistens the earth and the herbage. (K.)

##### Türkçe

**ضَغَثَ الشَّىْءَ**
1 **ضَغَثَ الشَّىْءَ** ذ, muzâri‘i **ضَغَثَ**, mastar ismi **ضَغْثٌ**: Şeyi bir araya topladı: buradan **ضِغْثٌ**, “ot vb. bir avuç” anlamındadır. (Msb.) 2’ye de bak. ― -b2- Ve [bundan dolayı] **ضَغَثَ الحَدِيثَ**, (A, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (K,) mastar ismi de böyledir, (S,) (mecaz:) Hadisi, yahut hikâyeyi, yahut benzerini karıştırdı, yahut birbirine kattı, [yahut karışık bir tarzda rivayet etti]. (S, A, K) ― -b3- Ve **ضَغَثَ الثَّوْبَ** (mecaz:) Elbiseyi yahut kumaş parçasını, temizlemeden yıkadı, (O, K, TA,) öyle ki şüpheli bir hâl üzere kaldı. (TA.) -A2- **ضَغَثَ السَّنَامَ**, muzâri‘i yukarıdaki gibi, (K,) mastar ismi de böyledir, (S,) Devenin hörgücünü, yağlı mı değil mi bilmek için yokladı: (S, K:) ve **ضَغَثَهَا**, bu maksatla onu [yani dişi deveyi] yokladı. (TA.) -A3- **ضَغَثَ**, K’ye göre, [ve O’ya göre de, Fr’den naklen] ayrıca bir **وَرَل** hakkında söylenir; anlamı: Bir çığlık attı: fakat bu doğru olarak **ب** iledir [yani **ضَغَبَ**]. (TA.)

**ضغّث النَّبَاتَ**
2 **ضغّث النَّبَاتَ** ذ Bitkileri yahut otu, **أَضْعَاث** [**ضِعْثٌ**’un çoğulu] denilen şey yaptı. (A, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı] **ضغّث رَأْسَهُ** (farz edilen mecaz:) Başına su döktü; sonra suyun deriye ulaşması için saçı parmaklarıyla ayrı ayrı avuçlar hâlinde ayırdı. (L, TA.) [Fakat aşağıda gelen şeye bak.] ‘Âişe’nin bir hadisinde şöyle denilmiştir: **كَانَتْ تُضَغِّثُ رَأْسَهَا**, (TA,) yahut **تَضْغَثُ** ↓ رأسها, (JM’de böyle,) anlamı: Yıkarken, başının saçını eliyle, sanki onu birbirine karıştırır gibi, etrafını ovar idi; ta ki yıkadığı su onun içine girsin. (TA.)

**اضغث الرُّؤْيَا**
4 **اضغث الرُّؤْيَا** ذ, rüya gören hakkında söylenir, (mecaz:) Rüyayı karışık olarak anlattı. (A, TA.)

**اضطغث ضِغْثًا**
8 **اضطغث ضِغْثًا** ذ Taze ve kuru karışık bir avuç ot topladı. (K.)

**ضَغْثٌ**
**ضَغْثٌ** ذ Bir şeyin, bir kısmının diğer kısmıyla karışık olması hâli. (TA.)

**ضِغْثٌ**
**ضِغْثٌ** ذ Bir avuç ot, (AHn, S, A, Mgh, Msb, K,) birbirine karışık, (S, A, Msb, K,) taze ve kuru: (S, Msb, K:) yahut ağaçların veya çalıların dallarından bir avuç; (Mgh, * Msb;) yahut bir hurma ağacının salkımının meyve saplarından: (Mgh, Msb:) aslında, hepsi tek bir kökü veya gövdesi olan dallardan bir sayı; sonra bir araya toplanmış olana uygulanmıştır: (Msb:) yahut kişinin bir araya topladığı bir şey; meselâ [üç yapraklı yonca türü denilen] **رَطْبَة** demeti; ve sapı olan ve boy atan şeylerden: (Fr, TA:) yahut her ne bir araya toplanır ve elle kavranırsa: (AHeyth, TA:) yahut birbirine karışık ot demeti; yahut odun demeti: çoğulu **أَضْغَاثٌ**. (TA.) Kur’ân xxxviii. 43’te, “saz demeti” (أَسَل, Mgh ve O’da böyle; Msb nüshamda اثل [bunu, aşağıda gelen sebebiyle, bir yanlış yazım sanıyorum]) anlamında olduğu söylenir; sayısı yüzdür, (O, Msb,) yapraksız ince saplardan oluşur, (Mgh, Msb,) ondan hasırlar yapılır. (Msb.) **اـِلَالَةٌ** maddesinde zikredilip açıklanan bir mesel’e de bak. Bundan dolayı, bir hadiste **ضِغْثَانِ مِنْ نَارٍ** gelmiştir; anlamı (mecaz:) Yanmakta olan odundan iki demet. (TA.) Ve başka bir hadiste: **مِنْهُمُ الآخِذُ الضِّغْثَ**, anlamı (farz edilen mecaz:) Onların arasında dünya malından bir miktar elde eden vardır. (TA.) ― -b2- Ayrıca (farz edilen mecaz:) Rüyaların ve haberlerin yahut haberlerin, ve bir işin, karışık ve hakikatsiz, yahut gerçekliği olmayanı. (Sh, TA.) **أَضْغَاثُ أَحْلَامٍ**, [Kur’ân xii. 44 ve xxi. 5’te vârid,] bunun tekili **ضِغْثُ حُلْمٍ**’dür, (Msb,) anlamı (mecaz:) Rüyaların karmaşıklıkları; (A;) yahut gerçek rüyalara yalan yere benzeyen rüya karışımları: (O, Msb:) yahut karışıklığı sebebiyle tabiri doğru çıkmayacak rüya: (ISh, S, K:) yahut yalan rüya; çoğul şeklin kullanılması, gerçek-dışılık mânâsını pekiştirmek için, yahut ibarenin çeşitli şeyleri kapsaması sebebiyledir: (Bd, xii. 44’te:) yahut **أَضْغَاثُ الرُّؤْيَا**, rüyanın dehşetleri yahut korkunç şeyleri demektir. (Mujلhid, O, TA.) Şöyle de denir: **أَتَانَا بِأَضْغَاثٍ مِنَ الأَخْبَارِ**, anlamı (mecaz:) Bize haberlerden [çeşitli] türler getirdi. (TA.) **ضِغْثٌ** ayrıca (farz edilen mecaz:) Karışık türden olan, saf olmayan yahut ihlâslı olmayan bir amel demektir. (IAth ve O, bir hadisten.) Ve **كَلَامٌ ضِغْثٌ** (farz edilen mecaz:) İçinde hayır olmayan söz: çoğulu **أَضْغَاثٌ**. (TA.)

**ضَغُوثٌ**
**ضَغُوثٌ** ذ, dişi deveye nispetle, **ضَبُوثٌ** ile aynı mânâdadır; (S, K;) yani yağlı olup olmadığı hususunda şüphe edilen ve bu sebeple elle yoklanan; (S;) yahut yağlı mı değil mi bilmek için hörgücü yoklanan: çoğulu **ضُغْثٌ**. (TA.) Ve yağlı olup olmadığı hususunda şüphe edilen bir devenin hörgücü. (Kr, TA.)

**ضَغِيثَةٌ**
**ضَغِيثَةٌ** ذ Karışık bir erkekler topluluğu. (O.)

**ضَاغِثٌ**
**ضَاغِثٌ** ذ Çalılık yahut benzeri bir yerde gizlenen ve boğazında tekrarlanan bir sesle çocukları korkutan kimse: (S:) K’nin müellifi, TS ve O’da Sgh’yi ve T’de Az’ı izleyerek, bunun bir hata olduğunu ve kelimenin doğru olarak **ب** ile yazıldığını [yani **ضَاغِبٌ**] söyler; fakat IF ve IM ve başkaları onu S’deki gibi yazarlar. (TA.)

**تَضْغِيثٌ**
**تَضْغِيثٌ** ذ Yeri ve otu nemlendiren yağmur. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَغَثَ
ضَغَثَ A ( n. ac. ضَغْث 1 ),
a.  Mixed, mingled; mixed up, jumbled together; confused.

b.  Washed badly ( clothes ).

أَضْغَثَ
أَضْغَثَ IV ,
a.  Related confusedly.

اِضْتَغَثَ
اِضْتَغَثَ VIII ( T ),
a.  Gathered herbs.

ضِغْث
ضِغْث 2 , ( pl. أَضْغَاْث 38 ),
a.  Handful, bundle ( of herbs ).

أَضْغَاث أَحْلَام
أَضْغَاث أَحْلَام
a.  Confused dreams.

##### Türkçe

ضَغَثَ
ضَغَثَ A ( i. ac. **ضَغْث** 1 ),
a. Karışık, karıştırılmış; birbirine karıştırılmış, bir araya karmakarışık yığılmış; karmaşık.

b. Kötü yıkadı ( elbiseleri ).

أَضْغَثَ
أَضْغَثَ IV ,
a. Karmaşık bir tarzda rivayet etti.

اِضْتَغَثَ
اِضْتَغَثَ VIII ( T ),
a. Otları topladı.

ضِغْث
ضِغْث 2 , ( çoğ. **أَضْغَاْث** 38 ),
a. Bir avuç, bir demet ( otlardan ).

أَضْغَاث أَحْلَام
أَضْغَاث أَحْلَام
a. Karmaşık rüyalar.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ضغث
ضَغَثَ - يَضْغَثُ - ضِغْث - أَضْغَاث
ضَغَثَ - يَضْغَثُ + كائن + أشياء متفرقة: يضغطها: يقبض عليها بين أصابعه المثنية على راحة كفه  مجمعاً إياها على شكل حزمة (بطريقة العصر أو مسك الجرزة)
ضِغْث: على وزن" فـِعل: اسم فعل بمعنى مفعول من " ضَغَثَ - يَضْغَثُ ": ما يحمع بقبض أصابع اليد على راحة الكف: حزمة من أشياء طويلة يمكن الإمساك بها: تشبه بالعرف الشائع قولنا: جرزة: جرزة بقدونس أو سبانخ مثلاً
أَضْغَاث: حمع " ضِغث ": عدد من الحزم من أشياء طويلة يمكن الإمساك بها
﴿قالوا أضغاث أحلام﴾: حزم أو مجموعات من قطع ذات طول مختلف من الأحلام
﴿وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا فَاضْرِبْ بِهِ وَلَا تَحْنَثْ﴾: خذ حزمة فاضرب بها: وهي بحسب التفسير حزمة من العصي أو قبضة حشيش: الضِّغْثَ الذي ضَرَبَ به أَيوبُ،  عليه السلام، زوجتَه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عزل عدد من الأشياء المتشابهة من مجموعة أكبر ثم جمعها في رزمة محزومة ومصرورة ومشدودة بشدة"، وهي:
حَزَبَ - يَحْزُبُ، عَصَبَ - يَعْصِبُ، صَرَّ - يَصُرُّ، عَصَر - يَعْصِرُ، لَفَّ - يَلُفُّ، ضَغَثَ - يَضْغَثُ
ضغث - أضغاث
 	﴿قالوا أضغاث أحلام وما نحن بتأويل الأحلام بعالمين(44)﴾ يوسف ﴿بل قالوا أضغاث أحلام بل افتراه بل هو شاعر فليأتنا بآية كما أرسل الأولون(5)﴾ الأنبياء
 	﴿واذكر عبدنا أيوب إذ نادى ربه أني مسني الشيطان بنصب وعذاب(41)اركض برجلك هذا مغتسل بارد وشراب(42)ووهبنا له أهله ومثلهم معهم رحمة منا وذكرى لأولي الألباب(43) وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا فَاضْرِبْ بِهِ وَلَا تَحْنَثْ إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ(44)﴾ ص
جاء في التفسير: أضغاث أحلام: رؤى مختلطة لا تفسير لها، ضغث: حزمة من العصي - قبضة حشيش
مختار الصحاح
● [ضغث] ض غ ث: الضِّغْثُ قُبضة حشيش مُختلطة الرطب اليابس و أضْغَاثُ أحلام الرُّؤيا التي لا يصح تأويلها لاختلاطها
الراغب
ضغث
- الضغث: قبضة ريحان، أو حشيش أو قضبان، وجمعه: أضغاث. قال تعالى: }وخذ بيدك ضغثا﴿[ص/44]، وبه شبه الأحلام المختلطة التي لا يتبين حقائقها،﴾قالوا أضغاث أحلام{ [يوسف/44] : حزم أخلاط من الأحلام.
ملخص اللسان
1.     وضَغَثَ السنامَ: عَرَكه. وضَغَثَها يَضْغَثُها ضَغْثاً: لمَسها  ليَتيَقَّنَ ذلك
2. والضِّغْثُ: قَبْضَةٌ من قُضْبانٍ مختلفة، يجمعُها أَصلٌ واحدٌ مثلُ  الأَسَل، والكُرَّاثِ، والثُّمام؛ قال الشاعر:  كأَنه، إِذ تَدَلَّى، ضِغْثُ كُرَّاث  وقيل: هو دون الحُزْمة؛ وقيل: هي الحُزْمة من الحشيش، والثُّدَّاء،  والضَّعَةِ، والأَسَلِ، قَدْرَ القَبْضة ونحوها، مُخْتَلِطةَ الرَّطْبِ  باليابس، وربما اسْتُعِيرَ ذلك في الشَّعَر. وقال أَبو حنيفة: الضِّغْثُ كلُّ  ما مَلأَ الكَفَّ من النبات
3.     وكلامٌ ضَغْثٌ وضَغَثٌ: لا خير فيه، والجمع أَضْغاثٌ.
4.    وأَضْغَاثُ أَحلام الرُّؤْيا: التي لا يصحُّ تأْويلها لاختلاطها،  والضِّغْثُ: الحُلْم الذي لا تأْويل له، ولا خير فيه، والجمع أَضْغاثٌ
لسان العرب
● -   ضغث: الضَّغُوثُ من الإِبل: التي يُشَكُّ في سَنامها، أَبه طِرْقٌ أَم  لا؟ والجمع ضُغُثٌ.  وضَغَثَ السنامَ: عَرَكه. وضَغَثَها يَضْغَثُها ضَغْثاً: لمَسها  ليَتيَقَّنَ ذلك.  وقيل: الضَّغُوثُ السَّنام المَشْكُوك فيه؛ عن كراع.والضَّغْثُ:  الْتِباسُ الشيء بعضه ببعض.  وناقة ضَغُوثٌ، مثل ضَبُوثٍ: وهي التي يُضْغَثُ الضاغِثُ سَنامَها أَي  يَقْبِضُ عليه بكفه، أَو يَلْمَسُه ليَنْظُرَ أَسَمِينةٌ هيَ أَم لا؟ وهي  التي يُشَكُّ في سِمَنها، تُضْغَثُ، أَبها طِرْقٌ أَم لا؟  وفي حديث عمر: أَنه طاف بالبيت فقال: اللهم إِن كَتَبْتَ عَليَّ إِثْماً  أَو ضِغْثاً فامْحُه عني، فإِنك تَمْحُو ما تشاء قال شمر: الضِّغْثُ من  الخَبرِ والأَمْر: ما كان مُخْتَلِطاً لا حقيقة له؛ قال ابن الأَثير:  أَراد عَمَلاً مُخْتَلِطاً غيرَ خالص، مِن ضَغَثَ الحديثَ إِذا خَلَطه، فهو  فِعْلٌ بمعنى مفعول؛ ومنه قيل للأَحْلام المُلْتَبِسَة: أَضْغاثٌ.  وقال الكِلابيُّ في كلام له: كلُّ شيءٍ وعلى سبيله والناسُ يَضْغَثُونَ  أَشياء على غير وجهها، قيل له: ما يَضْغَثُون؟ قال: يقولون للشيء حِذاءَ  الشَّيءِ، وليس به؛ وقال: ضَغَثَ يَضْغَثُ ضَغْثاً بَتًّا، فقيل له: ما  تَعْني بقولك بَتًّا؟ فقال: ليس إِلاَّ هو.  وكلامٌ ضَغْثٌ وضَغَثٌ: لا خير فيه، والجمع أَضْغاثٌ.  وفي النوادر: يقال لنُفَايةِ المالِ وضَعْفانه: ضَغاثَةٌ من الإِبل،  وضَغابةٌ، وغُثابة، وغُثاثة، وقُثاثة.  وأَضْغَاثُ أَحلام الرُّؤْيا: التي لا يصحُّ تأْويلها لاختلاطها،  والضِّغْثُ: الحُلْم الذي لا تأْويل له، ولا خير فيه، والجمع أَضْغاثٌ. وفي  التنزيل العزيز: قالوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ أَي رؤْياكَ أَخلاطٌ، ليست برؤْيا  بَيِّنةٍ، وما نحن بتأْويل الأَحلام بعالمين أَي ليس للرُّؤْيا المختلفة  عندنا تأْويل، لأَنها لا يصحُّ تأْويلها. وقد أَضْغَثَ الرؤْيا، وضَغَثَ  الحديثَ: خَلَطَه. ابن شميل: أَتانا بضِغْثِ خَبرٍ، وأَضْغَاثٍ من  الأَخْبارِ أَي ضُرُوبٍ منها؛ وكذلك أَضْغاثُ الرؤْيا: اخْتِلاطها والتِباسُها.  وقال مجاهد: أَضْغَاثُ الرؤْيا أَهاوِيلُها؛ وقال غيره: سميت أَضْغَاثَ  أَحلامٍ، لأَنها مُخْتَلِطةٌ، فدَخَل بعضُها في بعض، وليست كالصحيحة، وهي  ما لا تأْويل له؛ وقال الفراء في قوله: أَضْغاثُ أَحْلامٍ وما نحن  بتأْويل الأَحلام بعالمين؛ هو مثل قوله: أَساطير الأَولين. وقال غيره:  أَضْغاثُ الأَحلام ما لا يَسْتَقِيمُ تأْويلهُ لدُخُول بعض ما رأَى في بعض،  كأَضْغاثٍ من بُيوتٍ مختلفةٍ، يَخْتَلِطُ بعضها ببعض، فلم تتميز مَخارِجُها،  ولم يَسْتَقِمْ تأْويلها.  والضِّغْثُ: قَبْضَةٌ من قُضْبانٍ مختلفة، يجمعُها أَصلٌ واحدٌ مثلُ  الأَسَل، والكُرَّاثِ، والثُّمام؛ قال الشاعر:  كأَنه، إِذ تَدَلَّى، ضِغْثُ كُرَّاث  وقيل: هو دون الحُزْمة؛ وقيل: هي الحُزْمة من الحشيش، والثُّدَّاء،  والضَّعَةِ، والأَسَلِ، قَدْرَ القَبْضة ونحوها، مُخْتَلِطةَ الرَّطْبِ  باليابس، وربما اسْتُعِيرَ ذلك في الشَّعَر. وقال أَبو حنيفة: الضِّغْثُ كلُّ  ما مَلأَ الكَفَّ من النبات. وفي التنزيل العزيز: وخُذْ بيدك ضِغْثاً  فاضْرِبْ به. يقال: إِنه كان حُزْمةً من أَسَلٍ، ضَرَبَ بها امرأَتَه،  فَبرَّتْ يمينُه. وفي حديث عليّ، عليه السلام، في مسجد الكوفة: فيه ثلاثُ  أَعْيُنٍ أَنْبَتَتْ بالضِّغْثِ؛ يريد به الضِّغْثَ الذي ضَرَبَ به أَيوبُ،  عليه السلام، زوجتَه، والجمعُ من ذلك كله: أَضْغاثٌ.  وضَغَّثَ النباتَ: جَعَله أَضْغاثاً.  الفراء: الضِّغْثُ ما جمعته من شيءٍ، مثلُ حُزْمةِ الرَّطْبة، وما قام  على ساق واسْتطال، ثم جَمَعْته، فهو ضِغْثٌ. وقال أَبو الهيثم: كلُّ  مجموعٍ مَقْبوضٍ عليه بجُمْعِ الكَفِّ، فهو ضِغْثٌ، والفعل ضَغَثَ. وفي حديث  ابن زُمَيْل: فمنهم الآخِذُ الضِّغْث؛ هو مِلءُ اليدِ من الحَشيش  المُخْتَلِطِ؛ وقيل: الحُزْمة منه، وما أَشبهه من البُقول؛ أَراد: ومنهم من نال  من الدنيا شيئاً. وفي حديث ابن الأَكوع: فأَخَذْتُ سِلاحَهم فجعلتُه  ضِغْثاً أَي حُزْمة. وفي حديث أَبي هريرة: لأَنْ يَمْشِيَ معي صِغْثانِ من نار  أَحَبُّ إِليَّ من أَن يَسْعَى غُلامي خَلْفي أَي حُزْمتان من حَطَب،  فاستعارهما للنار؛ يعني أَنهما قد اشْتَعَلتا وصارتا ناراً.  وضَغَّث رأْسَه: صَبَّ عليه الماءَ، ثم نَفَشَه، فجعله أَضْغاثاً  ليَصِلَ الماءُ إِلى بَشَرته. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: كانت تَضْغَثُ  رأْسها. الضَّغْثُ: معالجةُ شعر الرأْس باليد عند الغَسْل، كأَنها تَخْلِطُ  بعضَه ببعض، ليدخُل فيه الغَسُول.  والضاغِثُ  (* قوله «والضاغث الذي إلخ» هذا هو قول الجوهري وغلط فيه،  فإنه تصحيف وصوابه الضاغب، بالباء، وقد ذكره الأزهري وغيره، أَفاده في  التكملة.): الذي يَخْتَبِئُ في الخَمَرِ، يُفَزِّعُ الصِّبْيان بصَوْتٍ  يُرَدِّدُه في حَلْقه.
مقاييس اللغة:
(ضغث) الضاد والغين والثاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على التباسِ الشَّيءِ بعضه ببعض. يقال للحالم: أَضْغَثْتَ الرُّؤيا. والأضغاث: الأحلام الملتبِسة. والضِّغْث: قُبضة([2]) [من([3])] قُضْبان أو حشيش، قال الخليل: أصلٌ واحدٌ. ويقال ناقة ضَغوثٌ، إِذا شَكَكْتَ في سِمَنِها فلمستَ أَبِها طِرْقٌ. والضَّغْثُ كالمَرْس.
القاموس المحيط:
ضَغَثَ الحديثَ، كمَنَعَ خَلَطَه، والسَّنامَ عرَكَه، والوَرَلُ صَوَّتَ، والثوبَ غَسَلَه ولم يُنْقِهِ.
وناقةٌ ضَغوثٌ: ضبوثٌ. والضِّغْثُ، بالكسر: قُبْضَةُ حَشيشٍ مُخْتَلطَةُ الرَّطْبِ باليابِس.
واضْطَغَثَهُ: احْتَطَبَهُ. و " أضْغاثُ أحْلامٍ " : رُؤْيَا لا يَصِحُّ تأويلها لاختلاطِها. والتَّضْغيثُ: ما بَلَّ الأرضَ والنَّباتَ من المَطَرِ. والضُّاغِبُ: للمُخْتَبئ في الخَمَرِ، إنَّما هو بالباءِ المُوَحَّدَة وغَلطَ الجوهريُّ.
تاج العروس:
ض - غ - ث
" ضَغَثَ الحَدِيثَ كمَنَعَ " يَضْغَثُه ضَغْثاً إِذا " خَلَطَه " وهو مَجاز . والضَّغْثُ : الْتِبَاسُ الشيْءِ بعضِه بِبعضٍ وسيأْتي تَتِمَّة هذا الكلام . ضَغَثَ " السَّنَامَ : عَرَكَه "وَضَغَثَهَا يَضْغَثُها ضَغْثاً : لَمَسَهَا ليَتَيَقَّنَ ذلك . ضَغَثَ " الوَرَلُ : صَوَّتَ " عن الفَرَّاءِ وضَبَطَه الصاغَانُّي كسَمِع . ضَغَثَ " الثَّوْبَ : غَسَلَه ولم يُنَقِّهِ " فبقِيَ مُلْتَبِساً وهو مجاز . " وناقَةٌ ضَغُوثٌ " مثل " ضَبُوث " وهي التي يَضْغَثُ الضَّاغِثُ سَنامَها أَي يَقْبِضُ عليه بكَفِّه أَو يَلْمَسُه ليَنْظُرَ أَسمِينَةٌ هي أَم لا وهي التي يُشَكُّ في سِمَنِها فتُضْغَثُ أَبِهَا طِرْقٌ أَم لا ؟ والجَمْعُ ضُغُثٌ .تقول : ضَرَبَه بضِغْثٍ " الضِّغْثُ بالكسر : قَبْضَة " من " حَشِيشٍ " أَو مِقدارُها " مُخْتَلِطَةُ الرَّطْبِ باليابِسِ " قال الشاعر :
" كأَنّه إِذْ تَدَلّى ضِغْثُ كُرّاثِ
ورُبّمَا اسُتعِيرَ ذلك في الشَّعَر . وقال أَبو حنيفة : الضِّغْثُ : كُلُّ ما مَلأّ الكَفَّ من النّبَاتِ وفي التنزيل العزيز " وخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثاً فاضْرِبْ بِهِ " يقال : إِنّه حُزْمَةٌ من أَسَلٍ ضَرَبَ بها امْرَأَتَه فبَرَّتْ يَمِينُه . وفي حديثِ علٍّي رضي الله عنه في مسجد الكوفة : " فيه ثَلاثُ أَعْيُنٍ أَنْبَتَت بالضَّغْثِ " يريدُ به الضِّغْثَ الذي ضَرَبَ به أَيُّوبُ عَلَيْه السلامُ زوجَتَه والجَمْعُ من كُلِّ ذلك أَضْغاث . وضَغَّثَ النَّبَاتَ : جَعَلَه أَضْغاثاً . وعن الفراءِ : الضِّغْثُ : ما جَمَعْتَه من شَيْءٍ مثلُ حُزْمَةِ الرَّطْبَةِ وما قَامَ على ساقٍ واستطالَ ثم تَجْمَعُه . وقال أَبو الهَيثم : كُلُّ مجموعٍ مَقبوضٍ عليه بجُمْعِ الكَفِّ فهو ضِغْثٌ والفِعْلُ ضَغَثَ . وفي حديث ابن زُمَيْلٍ " فمنْهُم الآخِذُ الضِّغْثَ " هو مِلْءُ اليَدِ من الحَشِيش المُخْتَلِطِ وقيل : الحُزْمَة منه " وما أَشْبَهَه من البقول " أَراد ومنهم من نَالَ من الدُّنْيَا شَيْئاً . وفي حديث أَبي هُريرةَ : " لأَنْ يَمْشِىَ مَعِي ضِغْثَانِ من نَارٍ أَحَبُّ إِلىَّ من أَن يَسْعَى غُلامِى خَلْفِي " أَي حُزْمَتانِ من حَطَبٍ فاستَعارهما للنّار يعني أَنّهما قد اشْتَعَلَتا وصَارَتا ناراً . " واضْطَغَثَهَ : احْتَطَبَه " وأَنشد الأَصمعيّ :
" إِنْ يَخْلِهِ بِعِرْقِةِ أَو يَجْتَثِثْ
" لا يَخْلِ حَتّى اللّيلِ ضِغْثَ المُضْطَغِثْ يَخْلِه أَي يَقْطَعْهُ . في حديث عمر : " أَنّهُ طافَ بالبيتِ فقال : اللّهُمّ إِنْ كَتَبْتَ عليَّ إِثْماً أَو ضِغْثاً فامْحُهُ عنّي فإِنّك تَمْحُو ما تَشَاءُ " قال شَمِرٌ : الضِّغْثُ من الخَبَرِ والأَمْرِ ما كَان مُخْتَلِطاً لا حَقيقةَ له قال ابن الأَثير " أَرَادَ " عَمَلاً مختَلِطاً غيرَ خالِصٍ من : ضَغَثَ الحديثَ إِذا خَلَطَه فهو فِعْلٌ بمعنى مَفْعُول . وكلام ضَغْثٌ " وضَغَثٌ " لا خَيْرَ فيهِ والجمع أَضْغَاثٌ وفي التَّنْزِيل العَزِيزِ : " أَضْغَاثُ أَحْلاَمْ " وما نَحْن بِتَأْوِيلِ الأَحْلاَمِ بعَالِمِين " هي " رُؤْيَا لا يَصِحُّ تَأْوِيلُهَا ؛ لاخْتِلاطِهَا " والْتِبَاسِها قاله ابنُ شُمَيْل . وأَتانَا بضِغْثِ خَبَرٍ وأَضْغاثٍ من الأَخْبَارِ أَي ضُروب منه وهو مُجاز . وقال مُجاهِدٌ : أَضْغَاثُ الرُّؤْبَا : أَهاوِيلُهَا وقال غيره : سُمِّيَتْ أَضْغاثَ أَحلامٍ ؛ لأَنّها مُخْتَلِطَةٌ فدخلَ بعضُها في بعض ولم تَتَمَيَّزْ مَخارجُها ولم يَسْتَقِمْ تَأْوِيلُهَا . ويقال للحالِمِ : أَضْغَثْتَ الرُّؤْبَا أَي جِئْتَ بها مُلْتَبِسَةً وهو مَجاز . " والتَّضْغِيثُ : ما بَلَّ الأَرْضَ والنَّبَاتَ من المَطَرِ " يقال : أَصابَ الأَرْضَ تَضْغِيثٌ من مَطَرٍ . أَمّا " الضَّاغِثُ للمُخْتَبِىءِ في الخَمَرِ " مُحَرَّكةً كذا ضُبِط وضَبَطَه شيخُنا بالكَسْر وصَوَّبه هو نَصُّ الجَوْهَرِيِّ وتَمَامُه : يُفَزِّعُ الصِّبيانَ بصَوْتٍ يُرَدِّدُهُ في حَلْقِه فهو تَصْحِيفٌ " إِنما هو بالبَاءِ المُوَحَّدَةِ " وقد سبَقَ بَيانُه " وغَلِطَ الجُوْهَرِيّ " وقد ذَكَره الأَزهريُّ وابنُ فارِس على الصِّحّةِ وتَبِعَهما الصّاغَانيّ
ومما يستدرك عليه : الضَّغُوثُ : السَّنَامُ المَشْكُوكُ فيه عن كُراع . وضَغَّثَ رَأْسَهُ : صَبَّ عليهِ الماءَ ثم نَفَشَه فجَعَلَه أَضْغَاثاً ؛ ليَصِلَ الماءُ إِلى بَشَرَتِه . وفي حديث عائشةَ رضي الله عنها " كانَتْ تَضْغَثُ رَأْسَها " أَي تُعَالِجُ شعَرَ رأْسِها باليَدِ عندَ الغَسْل كأَنّهَا تَخْلِطُ بعضَه ببعضٍ ؛ ليَدْخُلَ فيه الغَسُولُ

##### Türkçe

ضغث
**ضَغَثَ** - **يَضْغَثُ** - **ضِغْث** - **أَضْغَاث**

**ضَغَثَ** - **يَضْغَثُ** + bir varlık + dağınık şeyler: onları sıkar: onları, parmaklarını avuç içinin üzerine bükmüş hâlde, parmaklarının arasında kavrar; onları bir demet biçiminde bir araya toplayarak (sıkma yöntemiyle yahut demeti tutma yoluyla).

**ضِغْث**: “فـِعل” vezninde: **ضَغَثَ** - **يَضْغَثُ**’tan “mef‘ûl mânasında fiil ismi”: elin parmaklarını avuç içine bastırarak toplanan şey: tutulabilen uzun şeylerden bir demet: yaygın örfte bizim “demet” dememize benzer: meselâ bir maydanoz yahut ıspanak demeti.

**أَضْغَاث**: **ضِغْث**’in çoğulu: tutulabilen uzun şeylerden demetler sayısı.

﴿**قالوا أضغاث أحلام**﴾: rüyalardan, uzunlukları farklı parçalardan demetler yahut gruplar.

﴿**وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا فَاضْرِبْ بِهِ وَلَا تَحْنَثْ**﴾: bir demet al da onunla vur: tefsire göre o, değneklerden bir demet yahut bir avuç ot; Eyyûb’un, عليه السلام, eşiyle vurduğu **الضِّغْثَ**.

Ve lafız, “daha büyük bir gruptan benzer şeylerden bir sayıyı ayırma, sonra onları bağlanmış, bükülmüş ve sıkıca sıkılmış bir rulo/demet içinde toplama” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**حَزَبَ** - **يَحْزُبُ**، **عَصَبَ** - **يَعْصِبُ**، **صَرَّ** - **يَصُرُّ**، **عَصَر** - **يَعْصِرُ**، **لَفَّ** - **يَلُفُّ**، **ضَغَثَ** - **يَضْغَثُ**

ضغث - أضغاث
﴿**قالوا أضغاث أحلام وما نحن بتأويل الأحلام بعالمين(44)**﴾ يوسف ﴿**بل قالوا أضغاث أحلام بل افتراه بل هو شاعر فليأتنا بآية كما أرسل الأولون(5)**﴾ الأنبياء

﴿**واذكر عبدنا أيوب إذ نادى ربه أني مسني الشيطان بنصب وعذاب(41)اركض برجلك هذا مغتسل بارد وشراب(42)ووهبنا له أهله ومثلهم معهم رحمة منا وذكرى لأولي الألباب(43) وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا فَاضْرِبْ بِهِ وَلَا تَحْنَثْ إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ(44)**﴾ ص

Tefsirde geldi: **أضغاث أحلام**: karışık, tefsiri olmayan rüyalar; **ضغث**: değneklerden bir demet - bir avuç ot.

مختار الصحاح
● [**ضغث**] ض غ ث: **الضِّغْثُ** yaş ile kuru karışık bir avuç ottur; ve **أضْغَاثُ أحلام**: karışıklığından dolayı te’vili sahih olmayan rüyadır.

الراغب
ضغث
- **الضغث**: bir avuç reyhan yahut ot yahut çubuklar; çoğulu: **أضغاث**. Yüce Allah dedi: }**وخذ بيدك ضغثا**﴿[ص/44]; bununla, hakikatleri seçilemeyen karışık rüyalar benzetildi:﴾**قالوا أضغاث أحلام**{ [يوسف/44]: rüyalardan karışımların demetleri.

ملخص اللسان
1. **وضَغَثَ السنامَ**: onu ovdu. Ve **وضَغَثَها يَضْغَثُها ضَغْثاً**: bunu kesinleştirmek için ona dokundu.
2. Ve **الضِّغْثُ**: farklı çubuklardan bir avuçtur; onları tek bir kök bir araya getirir; **الأَسَل** ve **الكُرَّاث** ve **الثُّمام** gibi; şair dedi:
كأَنه، إِذ تَدَلَّى، **ضِغْثُ كُرَّاث**
Ve denildi ki: o, **الحُزْمة**’den aşağıdır; ve denildi ki: o, otun, **الثُّدَّاء**’ın, **الضَّعَة**’nin ve **الأَسَل**’in demetidir; avuç miktarı ve benzeri; yaş ile kuru karışık; bazen bu, saçta ödünç alınır. Ebû Hanîfe dedi: **الضِّغْثُ** bitkiden avucu dolduran her şeydir.
3. Ve **وكلامٌ ضَغْثٌ وضَغَثٌ**: onda hayır yoktur; çoğulu **أَضْغاث**’tır.
4. Ve **وأَضْغَاثُ أَحلام الرُّؤْيا**: karışıklığından dolayı te’vili sahih olmayan (rüya); ve **الضِّغْثُ**: te’vili olmayan ve onda hayır bulunmayan rüyadır; çoğulu **أَضْغاث**.

لسان العرب
● - **ضغث**: develerden **الضَّغُوثُ**: hörgücünde şüphe edilen; onda **طِرْق** var mı yok mu?; çoğulu **ضُغُث**. Ve **وضَغَثَ السنامَ**: onu ovdu. Ve **وضَغَثَها يَضْغَثُها ضَغْثاً**: bunu kesinleştirmek için ona dokundu. Ve denildi ki: **الضَّغُوثُ** şüphe edilen hörgüçtür; Kırâ‘dan. Ve **والضَّغْثُ**: bir şeyin bir kısmının bir kısmına karışmasıdır. Ve **وناقة ضَغُوثٌ**، **مثل ضَبُوثٍ**: o, **الضاغِث**’in onun hörgücünü sıktığı, yani avucuyla kavradığı yahut dokunduğu, böylece semiz mi değil mi baktığı devedir; o, semizliğinde şüphe edilendir; **تُضْغَثُ**: onda **طِرْق** var mı yok mu? Ve Ömer’in hadisinde: onun Beyt’i tavaf edip şöyle dediği: Allah’ım, eğer üzerime bir günah yahut bir **ضِغْث** yazdıysan onu benden sil; çünkü sen dilediğini silersin. Şemmer dedi: haber ve işten **الضِّغْثُ**: hakikati olmayan karışık olandır; İbnü’l-Esîr dedi: karışık, hâlis olmayan bir amel kastetti; **ضَغَثَ الحديثَ**: onu karıştırdığı zaman; o, mef‘ûl mânasında fiildir; bundan dolayı karışık rüyalara **أَضْغاث** denildi. Ve Kilâbî bir sözünde dedi: her şey kendi yolundadır; insanlar şeyleri kendi yüzü dışında **يَضْغَثُونَ**; ona denildi: neyi **يَضْغَثُونَ**? dedi: bir şeye, şeyin hizasında (ona denk) derler; hâlbuki o değildir. Ve dedi: **ضَغَثَ يَضْغَثُ ضَغْثاً بَتًّا**; ona denildi: **بَتًّا** sözünle ne kastediyorsun? dedi: o ancak odur. Ve **وكلامٌ ضَغْثٌ وضَغَثٌ**: onda hayır yoktur; çoğulu **أَضْغاث**. Ve **وفي النوادر**: malın döküntüsüne ve zayıfına şöyle denir: develerden **ضَغاثَةٌ**; ve **ضَغابةٌ**; ve **غُثابة**; ve **غُثاثة**; ve **قُثاثة**. Ve **وأَضْغَاثُ أَحلام الرُّؤْيا**: karışıklığından dolayı te’vili sahih olmayan (rüya); ve **الضِّغْثُ**: te’vili olmayan ve onda hayır bulunmayan rüyadır; çoğulu **أَضْغاث**. Ve aziz tenzilde: **قالوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ** yani “rüyan karışımlardır, açık bir rüya değildir”; ve **وما نحن بتأْويل الأَحلام بعالمين** yani “bizde farklı rüyanın te’vili yoktur; çünkü onun te’vili sahih olmaz.” Ve rüyayı **أَضْغَثَ** etti; ve hadisi **ضَغَثَ**: onu karıştırdı. İbn Şümeyl: bize bir **ضِغْثِ خَبرٍ** ve haberlerden **أَضْغَاثٍ** getirdi; yani onlardan türler; aynı şekilde rüyanın **أَضْغَاثُ**’ı: onun karışması ve birbirine girmesi. Mücâhid dedi: rüyanın **أَضْغَاثُ**’ı: onun dehşetleridir. Başkası dedi: ona **أَضْغَاثَ أَحلامٍ** denildi; çünkü o karışıktır; bir kısmı bir kısmına girdi; çıkışları seçilmedi; te’vili düzgün olmadı. Ve **والضِّغْثُ**: farklı çubuklardan bir avuçtur; onları tek bir kök bir araya getirir; **الأَسَل** ve **الكُرَّاث** ve **الثُّمام** gibi; şair dedi:
كأَنه، إِذ تَدَلَّى، **ضِغْثُ كُرَّاث**
Ve denildi ki: o, **الحُزْمة**’den aşağıdır; ve denildi ki: o, otun, **الثُّدَّاء**’ın, **الضَّعَة**’nin ve **الأَسَل**’in demetidir; avuç miktarı ve benzeri; yaş ile kuru karışık; bazen bu, saçta ödünç alınır. Ebû Hanîfe dedi: **الضِّغْثُ** bitkiden avucu dolduran her şeydir. Ve aziz tenzilde: **وخُذْ بيدك ضِغْثاً فاضْرِبْ به**. Denir ki: o, **أَسَل**’den bir demetti; onunla karısını vurdu; böylece yemini yerine geldi. Ve Ali’nin, عليه السلام, Kûfe mescidindeki hadisinde: “onda **بالضِّغْثِ** bitiren üç pınar vardır”; bununla Eyyûb’un, عليه السلام, eşiyle vurduğu **الضِّغْثَ**’ı kasteder; bütün bunların çoğulu: **أَضْغاث**. Ve **وضَغَّثَ النباتَ**: onu **أَضْغاث** yaptı. Ferrâ: **الضِّغْثُ** bir şeyden topladığın şeydir; **الرَّطْبة** demeti gibi; ve sap üzerinde duran ve uzayan şeyi, sonra onu toplarsın; o **ضِغْث**’tir. Ebû’l-Heysem dedi: avucun toplanmasıyla üzerine kavranmış her toplanmış şey **ضِغْث**’tir; fiil **ضَغَثَ**’tır. İbn Zümeyl hadisi: “onlardan **الآخِذُ الضِّغْث** olan vardır”; o, karışık ottan el dolusudur; ve denildi ki: ondan bir demet; ve bakliyattan ona benzeyen; kastetti: onlardan dünyadan bir şey elde eden vardır. İbnü’l-Ekva‘ hadisi: “silahlarını aldım, onu **ضِغْثاً** yaptım” yani bir demet. Ebû Hureyre hadisi: “benimle ateşten iki **صِغْثانِ** yürümesi, kölemin arkamdan koşmasından bana daha sevimlidir” yani iki odun demeti; onları ateşe ödünç aldı; yani ikisi tutuşmuş ve ateş olmuştu. Ve **وضَغَّث رأْسَه**: üzerine su döktü, sonra onu kabarttı; onu **أَضْغاثاً** yaptı ki su derisine ulaşsın. Âişe’nin, رضي الله عنها, hadisinde: “başını **تَضْغَثُ** ederdi.” **الضَّغْثُ**: yıkama sırasında el ile baş saçını işleme; sanki bir kısmını bir kısmına karıştırır ki yıkayıcı onun içine girsin. Ve **والضاغِثُ**
(* “والضاغث الذي إلخ” sözü: bu Cevherî’nin sözüdür ve onda hata etmiştir; çünkü o tashîftir; doğrusu **الضاغب**’dır, **الباء** ile; Ezherî ve başkaları onu zikretmiştir; bunu tekmilede fayda olarak verdi.): **الخَمَر** içinde saklanan; boğazında tekrarladığı bir sesle çocukları korkutan.

مقاييس اللغة:
(**ضغث**) **الضاد** ve **الغين** ve **الثاء**: tek bir asıldır; bir şeyin bir kısmının bir kısmına karışmasına delâlet eder. Rüya görene şöyle denir: **أَضْغَثْتَ الرُّؤيا**. Ve **الأضغاث**: karışık rüyalardır. Ve **الضِّغْث**: bir avuç([2]) [([3])’den] çubuk yahut ot; Halîl dedi: tek bir asıl. Ve denir: **ناقة ضَغوثٌ**; eğer onun semizliğinde şüphe ettiysen, onda **طِرْق** var mı diye dokundun. Ve **الضَّغْثُ** **المَرْس** gibidir.

القاموس المحيط:
**ضَغَثَ الحديثَ**، **كمَنَعَ**: onu karıştırdı; ve hörgücü: onu ovdu; ve **الوَرَلُ**: ses çıkardı; ve elbiseyi: onu yıkadı da temizlemedi.
Ve bir deve **ضَغوثٌ**: **ضبوثٌ**. Ve **الضِّغْثُ** (kesre ile): yaş ile kuru karışık bir avuç ottur.
Ve **واضْطَغَثَهُ**: odun topladı. Ve “**أضْغاثُ أحْلامٍ**”: karışıklığından dolayı te’vili sahih olmayan rüyadır. Ve **التَّضْغيثُ**: yağmurdan yerin ve bitkinin ıslandığı şeydir. Ve **الضُّاغِبُ**: **الخَمَر** içinde saklanan içindir; o ancak **الباءِ المُوَحَّدَة** iledir; Cevherî hata etmiştir.

تاج العروس:
ض - غ - ث
“**ضَغَثَ الحَدِيثَ كمَنَعَ**” **يَضْغَثُه** **ضَغْثاً**: “onu karıştırdığı” zaman; bu mecazdır. Ve **الضَّغْثُ**: bir şeyin bir kısmının bir kısmına karışmasıdır; bu sözün tamamı gelecektir. **ضَغَثَ** “hörgücü: onu ovdu”; ve **وضَغَثَهَا يَضْغَثُها ضَغْثاً**: bunu kesinleştirmek için ona dokundu. **ضَغَثَ** “**الوَرَلُ**: ses çıkardı”; Ferrâ’dan; Sâgânî onu **سَمِع** gibi ضبط etti. **ضَغَثَ** “elbiseyi: onu yıkadı da temizlemedi”; böylece karışık kaldı; bu mecazdır. “Ve bir deve **ضَغُوثٌ**” “**ضَبُوث** gibi”: o, **الضَّاغِث**’in onun hörgücünü sıktığı, yani avucuyla kavradığı yahut dokunduğu, böylece semiz mi değil mi baktığı devedir; o, semizliğinde şüphe edilendir; onda **طِرْق** var mı yok mu diye **تُضْغَثُ**; çoğulu **ضُغُث**. Dersin ki: “onu bir **ضِغْثٍ** ile vurdu”; **الضِّغْثُ** (kesre ile): “bir avuç”, “ottan” yahut onun miktarı; “yaş ile kuru karışık”; şair dedi:
“كأَنّه إِذْ تَدَلّى **ضِغْثُ كُرّاثِ**”
Ve bazen bu, saçta ödünç alınır. Ebû Hanîfe dedi: **الضِّغْثُ**: bitkiden avucu dolduran her şeydir. Ve aziz tenzilde: “**وخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثاً فاضْرِبْ بِهِ**”; denir ki: o, **أَسَل**’den bir demetti; onunla karısını vurdu; böylece yemini yerine geldi. Ve Ali’nin, رضي الله عنه, Kûfe mescidindeki hadisinde: “onda **بالضَّغْثِ** bitiren üç pınar vardır”; bununla Eyyûb’un, عليه السلام, eşiyle vurduğu **الضِّغْثَ**’ı kasteder; bütün bunların çoğulu **أَضْغاث**. Ve **وضَغَّثَ النَّبَاتَ**: onu **أَضْغاثاً** yaptı. Ferrâ’dan: **الضِّغْثُ** bir şeyden topladığın şeydir; **الرَّطْبَة** demeti gibi; ve sap üzerinde duran ve uzayan şeyi, sonra onu toplarsın. Ebû’l-Heysem dedi: avucun toplanmasıyla üzerine kavranmış her toplanmış şey **ضِغْث**’tir; fiil **ضَغَثَ**’tır. İbn Zümeyl hadisi: “onlardan **الآخِذُ الضِّغْثَ** olan vardır”; o, karışık ottan el dolusudur; ve denildi ki: ondan bir demet; “ve bakliyattan ona benzeyen”; kastetti: onlardan dünyadan bir şey elde eden vardır. Ebû Hureyre hadisi: “benimle ateşten iki **ضِغْثَانِ** yürümesi, kölemin arkamdan koşmasından bana daha sevimlidir”; yani iki odun demeti; onları ateşe ödünç aldı; yani ikisi tutuşmuş ve ateş olmuştu. “Ve **واضْطَغَثَهَ**: odun topladı”; Asma‘î şu beyti okudu:
“إِنْ يَخْلِهِ بِعِرْقِةِ أَو يَجْتَثِثْ
“لا يَخْلِ حَتّى اللّيلِ **ضِغْثَ المُضْطَغِثْ**
**يَخْلِه** yani onu keser. Ömer hadisi: “Beyt’i tavaf etti ve dedi: Allah’ım, eğer üzerime bir günah yahut bir **ضِغْثاً** yazdıysan onu benden sil; çünkü sen dilediğini silersin.” Şemmer dedi: haber ve işten **الضِّغْثُ**: hakikati olmayan karışık olandır. İbnü’l-Esîr dedi: “kastetti” karışık, hâlis olmayan bir ameli; **ضَغَثَ الحديثَ**’tan: onu karıştırdığı zaman; o, mef‘ûl mânasında fiildir. Ve **وكلام ضَغْثٌ** “ve **ضَغَثٌ**”: onda hayır yoktur; çoğulu **أَضْغَاث**. Ve aziz tenzilde: “**أَضْغَاثُ أَحْلاَمْ**” ve “**وما نَحْن بِتَأْوِيلِ الأَحْلاَمِ بعَالِمِين**”: o, “karışıklığından dolayı te’vili sahih olmayan rüya; ve birbirine girmesi”dir; bunu İbn Şümeyl söyledi. Ve bize bir **ضِغْثِ خَبَرٍ** ve haberlerden **أَضْغاثٍ** getirdi; yani ondan türler; bu mecazdır. Mücâhid dedi: rüyanın **أَضْغَاثُ**’ı: onun dehşetleridir. Başkası dedi: ona **أَضْغَاثَ أَحلامٍ** denildi; çünkü o karışıktır; bir kısmı bir kısmına girdi; çıkışları seçilmedi; te’vili düzgün olmadı. Ve rüya görene şöyle denir: **أَضْغَثْتَ الرُّؤْبَا** yani onu karışık getirdin; bu mecazdır. “Ve **التَّضْغِيثُ**: yağmurdan yerin ve bitkinin ıslandığı şeydir”; denir: yere yağmurdan bir **تَضْغِيثٌ** isabet etti. “أما **الضَّاغِثُ للمُخْتَبِىءِ في الخَمَرِ**” harekeli olarak: böyle ضبط edildi; şeyhimiz onu kesre ile ضبط etti ve onu doğru saydı; bu, Cevherî’nin nassıdır ve tamamı: boğazında tekrarladığı bir sesle çocukları korkutur; bu bir tashîftir; “o ancak **البَاءِ المُوَحَّدَةِ** iledir”; bunun beyanı geçti; “ve Cevherî hata etti”; Ezherî ve İbn Fâris onu sahih olarak zikretti; Sâgânî de onlara tâbi oldu.
Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **الضَّغُوثُ**: şüphe edilen hörgüç; Kırâ‘dan. Ve **وضَغَّثَ رَأْسَهُ**: üzerine su döktü, sonra onu kabarttı; onu **أَضْغَاثاً** yaptı; su derisine ulaşsın diye. Ve Âişe’nin, رضي الله عنها, hadisinde: “başını **تَضْغَثُ** ederdi”; yani yıkama sırasında el ile başının saçını işler; sanki bir kısmını bir kısmına karıştırır; yıkayıcı onun içine girsin diye.
