# ضغث — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضغث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ضغث

الضَّغُوثُ من الإِبل: التي يُشَكُّ في سَنامها، أَبه طِرْقٌ أَم لا؟ والجمع ضُغُثٌ.
وضَغَثَ السنامَ: عَرَكه. وضَغَثَها يَضْغَثُها ضَغْثاً: لـمَسها ليَتيَقَّنَ ذلك.
وقيل: الضَّغُوثُ السَّنام المَشْكُوك فيه؛ عن كراع.والضَّغْثُ: الْتِباسُ الشيء بعضه ببعض.
وناقة ضَغُوثٌ، مثل ضَبُوثٍ: وهي التي يُضْغَثُ الضاغِثُ سَنامَها أَي يَقْبِضُ عليه بكفه، أَو يَلْمَسُه ليَنْظُرَ أَسَمِينةٌ هيَ أَم لا؟ وهي التي يُشَكُّ في سِمَنها، تُضْغَثُ، أَبها طِرْقٌ أَم لا؟ وفي حديث عمر: أَنه طاف بالبيت فقال: اللهم إِن كَتَبْتَ عَليَّ إِثْماً أَو ضِغْثاً فامْحُه عني، فإِنك تَمْحُو ما تشاء قال شمر: الضِّغْثُ من الخَبرِ والأَمْر: ما كان مُخْتَلِطاً لا حقيقة له؛ قال ابن الأَثير: أَراد عَمَلاً مُخْتَلِطاً غيرَ خالص، مِن ضَغَثَ الحديثَ إِذا خَلَطه، فهو فِعْلٌ بمعنى مفعول؛ ومنه قيل للأَحْلام المُلْتَبِسَة: أَضْغاثٌ. وقال الكِلابيُّ في كلام له: كلُّ شيءٍ وعلى سبيله والناسُ يَضْغَثُونَ أَشياء على غير وجهها، قيل له: ما يَضْغَثُون؟ قال: يقولون للشيء حِذاءَ الشَّيءِ، وليس به؛ وقال: ضَغَثَ يَضْغَثُ ضَغْثاً بَتًّا، فقيل له: ما تَعْني بقولك بَتًّا؟ فقال: ليس إِلاَّ هو.
وكلامٌ ضَغْثٌ وضَغَثٌ: لا خير فيه، والجمع أَضْغاثٌ.
وفي النوادر: يقال لنُفَايةِ المالِ وضَعْفانه: ضَغاثَةٌ من الإِبل، وضَغابةٌ، وغُثابة، وغُثاثة، وقُثاثة.
وأَضْغَاثُ أَحلام الرُّؤْيا: التي لا يصحُّ تأْويلها لاختلاطها، والضِّغْثُ: الحُلْم الذي لا تأْويل له، ولا خير فيه، والجمع أَضْغاثٌ. وفي التنزيل العزيز: قالوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ أَي رؤْياكَ أَخلاطٌ، ليست برؤْيا بَيِّنةٍ، وما نحن بتأْويل الأَحلام بعالمين أَي ليس للرُّؤْيا المختلفة عندنا تأْويل، لأَنها لا يصحُّ تأْويلها. وقد أَضْغَثَ الرؤْيا، وضَغَثَ الحديثَ: خَلَطَه. ابن شميل: أَتانا بضِغْثِ خَبرٍ، وأَضْغَاثٍ من الأَخْبارِ أَي ضُرُوبٍ منها؛ وكذلك أَضْغاثُ الرؤْيا: اخْتِلاطها والتِباسُها. وقال مجاهد: أَضْغَاثُ الرؤْيا أَهاوِيلُها؛ وقال غيره: سميت أَضْغَاثَ أَحلامٍ، لأَنها مُخْتَلِطةٌ، فدَخَل بعضُها في بعض، وليست كالصحيحة، وهي ما لا تأْويل له؛ وقال الفراء في قوله: أَضْغاثُ أَحْلامٍ وما نحن بتأْويل الأَحلام بعالمين؛ هو مثل قوله: أَساطير الأَولين. وقال غيره: أَضْغاثُ الأَحلام ما لا يَسْتَقِيمُ تأْويلهُ لدُخُول بعض ما رأَى في بعض، كأَضْغاثٍ من بُيوتٍ مختلفةٍ، يَخْتَلِطُ بعضها ببعض، فلم تتميز مَخارِجُها، ولم يَسْتَقِمْ تأْويلها.
والضِّغْثُ: قَبْضَةٌ من قُضْبانٍ مختلفة، يجمعُها أَصلٌ واحدٌ مثلُ الأَسَل، والكُرَّاثِ، والثُّمام؛ قال الشاعر:
كأَنه، إِذ تَدَلَّى، ضِغْثُ كُرَّاث
وقيل: هو دون الحُزْمة؛ وقيل: هي الحُزْمة من الحشيش، والثُّدَّاء، والضَّعَةِ، والأَسَلِ، قَدْرَ القَبْضة ونحوها، مُخْتَلِطةَ الرَّطْبِ باليابس، وربما اسْتُعِيرَ ذلك في الشَّعَر. وقال أَبو حنيفة: الضِّغْثُ كلُّ ما مَلأَ الكَفَّ من النبات. وفي التنزيل العزيز: وخُذْ بيدك ضِغْثاً فاضْرِبْ به. يقال: إِنه كان حُزْمةً من أَسَلٍ، ضَرَبَ بها امرأَتَه، فَبرَّتْ يمينُه. وفي حديث عليّ، عليه السلام، في مسجد الكوفة: فيه ثلاثُ أَعْيُنٍ أَنْبَتَتْ بالضِّغْثِ؛ يريد به الضِّغْثَ الذي ضَرَبَ به أَيوبُ، عليه السلام، زوجتَه، والجمعُ من ذلك كله: أَضْغاثٌ.
وضَغَّثَ النباتَ: جَعَله أَضْغاثاً.
الفراء: الضِّغْثُ ما جمعته من شيءٍ، مثلُ حُزْمةِ الرَّطْبة، وما قام على ساق واسْتطال، ثم جَمَعْته، فهو ضِغْثٌ. وقال أَبو الهيثم: كلُّ مجموعٍ مَقْبوضٍ عليه بجُمْعِ الكَفِّ، فهو ضِغْثٌ، والفعل ضَغَثَ. وفي حديث ابن زُمَيْل: فمنهم الآخِذُ الضِّغْث؛ هو مِلءُ اليدِ من الحَشيش المُخْتَلِطِ؛ وقيل: الحُزْمة منه، وما أَشبهه من البُقول؛ أَراد: ومنهم من نال من الدنيا شيئاً. وفي حديث ابن الأَكوع: فأَخَذْتُ سِلاحَهم فجعلتُه ضِغْثاً أَي حُزْمة. وفي حديث أَبي هريرة: لأَنْ يَمْشِيَ معي صِغْثانِ من نار أَحَبُّ إِليَّ من أَن يَسْعَى غُلامي خَلْفي أَي حُزْمتان من حَطَب، فاستعارهما للنار؛ يعني أَنهما قد اشْتَعَلتا وصارتا ناراً. وضَغَّث رأْسَه: صَبَّ عليه الماءَ، ثم نَفَشَه، فجعله أَضْغاثاً ليَصِلَ الماءُ إِلى بَشَرته. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: كانت تَضْغَثُ رأْسها. الضَّغْثُ: معالجةُ شعر الرأْس باليد عند الغَسْل، كأَنها تَخْلِطُ بعضَه ببعض، ليدخُل فيه الغَسُول.
والضاغِثُ
(* قوله «والضاغث الذي إلخ» هذا هو قول الجوهري وغلط فيه، فإنه تصحيف وصوابه الضاغب، بالباء، وقد ذكره الأزهري وغيره، أَفاده في التكملة.): الذي يَخْتَبِئُ في الخَمَرِ، يُفَزِّعُ الصِّبْيان بصَوْتٍ يُرَدِّدُه في حَلْقه.

### Türkçe

**الضَّغُوثُ** develerden: hörgücünde şüphe edilen; onda **طِرْقٌ** var mı yok mu? Çoğulu **ضُغُثٌ**.

**وضَغَثَ السنامَ**: onu ovaladı. **وضَغَثَها يَضْغَثُها ضَغْثاً**: bunu kesin olarak anlamak için ona dokundu.

Ve denildi ki: **الضَّغُوثُ** şüphe edilen hörgüçtür; Kırâ‘dan. **والضَّغْثُ**: bir şeyin bir kısmının bir kısmına karışması.

**وناقة ضَغُوثٌ**، **مثل ضَبُوثٍ**: o, **الضاغِثُ**’in onun hörgücünü **يُضْغَثُ** ettiği, yani avucuyla onu kavradığı, yahut ona dokunduğu; onun semiz mi yoksa değil mi olduğuna bakmak için. O, semizliğinde şüphe edilen, **تُضْغَثُ** edilen; onda **طِرْقٌ** var mı yok mu?

Ömer’in hadîsinde: onun Beyt’i tavaf ettiği ve şöyle dediği: “Allah’ım, eğer benim aleyhime bir günah yahut **ضِغْثاً** yazdıysan, onu benden sil; çünkü sen dilediğini silersin.” Şemmer dedi ki: haber ve işten **الضِّغْثُ**: hakikati olmayan, karışık olan şeydir. İbnü’l-Esîr dedi ki: karışık, hâlis olmayan bir amel kastetti; **ضَغَثَ الحديثَ** (hadisi karıştırdı) denildiği zaman, onu karıştırdı; o ise, mef‘ûl mânasında bir fiildir. Bundan dolayı, karışık rüyalara **أَضْغاثٌ** denildi.

Kilâbî bir sözünde dedi ki: “Her şey kendi yolu üzerinedir; insanlar ise şeyleri kendi yüzü dışında **يَضْغَثُونَ**.” Ona denildi ki: “Ne **يَضْغَثُون**?” Dedi ki: “Şeye, şeyin hizasında (yanında) derler; hâlbuki onda değildir.” Ve dedi ki: **ضَغَثَ يَضْغَثُ ضَغْثاً بَتًّا**. Ona denildi ki: “**بَتًّا** sözünle ne kastediyorsun?” Dedi ki: “Ondan başka bir şey değildir.”

**وكلامٌ ضَغْثٌ وضَغَثٌ**: onda hayır yoktur; çoğulu **أَضْغاثٌ**.

**وفي النوادر**: malın artığına ve zayıfına şöyle denilir: develerden **ضَغاثَةٌ**; ve **ضَغابةٌ**; ve **غُثابة**; ve **غُثاثة**; ve **قُثاثة**.

**وأَضْغَاثُ أَحلام الرُّؤْيا**: karışıklığından dolayı te’vili sahih olmayanlar. **والضِّغْثُ**: te’vili olmayan ve onda hayır bulunmayan rüya; çoğulu **أَضْغاثٌ**. Aziz tenzilde: “**قالوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ**” yani “rüyan karışıklardır; açık bir rüya değildir; ve biz rüyaların te’vilini bilenler değiliz” yani farklı rüyanın bizde te’vili yoktur; çünkü te’vili sahih olmaz. Ve rüyayı **أَضْغَثَ** etti; ve **ضَغَثَ الحديثَ**: onu karıştırdı. İbn Şümeyl: “Bize **بضِغْثِ خَبرٍ** ve haberlerden **أَضْغَاثٍ** getirdi” yani onlardan türler; ve aynı şekilde **أَضْغاثُ الرؤْيا**: onun karışması ve birbirine girmesi.

Mücâhid dedi ki: **أَضْغَاثُ الرؤْيا** onun **أَهاوِيلُها**’dır. Başkası dedi ki: ona **أَضْغَاثَ أَحلامٍ** adı verildi; çünkü o karışıktır; böylece bir kısmı bir kısmına girdi; ve sahih olan gibi değildir; o, te’vili olmayan şeydir. Ferrâ, “**أَضْغاثُ أَحْلامٍ وما نحن بتأْويل الأَحلام بعالمين**” sözü hakkında dedi ki: bu, “**أَساطير الأَولين**” sözü gibidir. Başkası dedi ki: **أَضْغَاثُ الأَحلام** te’vili düzgün olmayan şeydir; gördüğünün bir kısmının bir kısmına girmesinden dolayı; farklı evlerden **أَضْغاثٍ** gibi; bir kısmı bir kısmına karışır; böylece çıkış yerleri seçilmez; ve te’vili düzgün olmaz.

**والضِّغْثُ**: farklı çubuklardan bir avuçtur; onları tek bir kök toplar; **الأَسَل** ve **الكُرَّاث** ve **الثُّمام** gibi. Şair dedi ki:
كأَنه، إِذ تَدَلَّى، ضِغْثُ كُرَّاث

Ve denildi ki: o, **الحُزْمة**’den aşağıdır. Ve denildi ki: o, otlardan, **الثُّدَّاء**’dan, **والضَّعَة**’den ve **الأَسَل**’den, avuç miktarı ve benzeri kadar bir **الحُزْمة**’dir; yaşın kuruya karışmış hâli; ve bazen bu, saç hakkında ödünç alınır. Ebû Hanîfe dedi ki: **الضِّغْثُ** bitkiden avucu dolduran her şeydir. Aziz tenzilde: “**وخُذْ بيدك ضِغْثاً فاضْرِبْ به**.” Denilir ki: o, **أَسَلٍ**’den bir **حُزْمة** idi; onunla karısını dövdü; böylece yemini yerine gelmiş oldu. Ali’nin hadîsinde, عليه السلام, Kûfe mescidinde: “Onda **بالضِّغْثِ** bitiren üç pınar vardır”; bununla, Eyyûb’un, عليه السلام, karısını dövdüğü **الضِّغْثَ**’i kasteder; bütün bunların çoğulu: **أَضْغاثٌ**.

**وضَغَّثَ النباتَ**: onu **أَضْغاثاً** yaptı.

Ferrâ: **الضِّغْثُ** bir şeyden topladığın şeydir; **حُزْمةِ الرَّطْبة** gibi; ve sap üzerinde duran ve uzayan şeyi, sonra topladın mı, o **ضِغْثٌ**’tür. Ebû’l-Heysem dedi ki: avucun toplanmasıyla üzerine tutulup kavranmış her toplanmış şey, o **ضِغْثٌ**’tür; fiil **ضَغَثَ**’tır. İbn Zümeyl hadîsinde: “Onlardan **الآخِذُ الضِّغْث** olan vardır”; o, karışık ottan el dolusudur; ve denildi ki: ondan bir **الحُزْمة** ve baklagillerden ona benzeyen şey; kastetti: onlardan, dünyadan bir şey elde eden vardır. İbnü’l-Ekva‘ hadîsinde: “Silahlarını aldım, onu **ضِغْثاً** yaptım” yani bir **حُزْمة**. Ebû Hureyre hadîsinde: “Benimle birlikte ateşten iki **صِغْثانِ** yürümek, kölemin arkamdan koşmasından bana daha sevimlidir” yani odundan iki **حُزْمة**; onları ateş için ödünç aldı; yani ikisi de tutuşmuş ve ateş olmuşlardı.

**وضَغَّث رأْسَه**: üzerine su döktü, sonra onu kabarttı; böylece onu **أَضْغاثاً** yaptı ki su derisine ulaşsın. Âişe’nin hadîsinde, رضي الله عنها: o, başını **تَضْغَثُ** ederdi. **الضَّغْثُ**: yıkama sırasında baş saçını elle muamele etmektir; sanki bir kısmını bir kısmına karıştırır; yıkayıcı onun içine girsin diye.

**والضاغِثُ**
(* “**والضاغث الذي إلخ**” sözü: bu, Cevherî’nin sözüdür ve onda hata etmiştir; çünkü o bir tashîftir; doğrusu **الضاغب**’dır, **ب** ile; onu Ezherî ve başkaları zikretmiştir; bunu tekmilede fayda olarak verdi.): **الخَمَرِ** içinde gizlenen; boğazında tekrarladığı bir sesle çocukları korkutan kimse.
