# ضغث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%BA%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضغث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ضغث

ضغث الحديث، كمنع  يضغثه ضغثا، إذا  خلطه  ، وهو مجاز. والضغث: التباس الشيء بعضه ببعض، وسيأتي تتمة هذا الكلام. ضغث  السنام: عركه  وضغثها يضغثها ضغثا: لمسها ليتيقن ذلك. ضغث  الورل: صوت  ، عن الفراء، وضبطه الصاغاني كسمع. ضغث  الثوب: غسله، ولم ينقه  فبقي ملتبسا، وهو مجاز.  وناقة ضغوث  مثل  ضبوث  ، وهي التي يضغث الضاغث سنامها، أي يقبض عليه بكفه أو يلمسه، لينظر أسمينة هي أم لا، وهي التي يشك في سمنها، فتضغث، أبها طرق أم لا? والجمع ضغث. تقول: ضربه بضغث،  الضغث، بالكسر: قبضة  من  حشيش  أو مقدارها  مختلطة الرطب باليابس  قال الشاعر:
  كأنه إذ تدلى ضغث كراث

  وربما استعير ذلك في الشعر. وقال أبو حنيفة: الضغث: كل ما ملأ الكف من النبات، وفي التنزيل العزيز  وخذ بيدك ضغثا فاضرب به  يقال: إنه حزمة من أسل ضرب بها امرأته، فبرت يمينه. وفي حديث علي رضي الله عنه في مسجد الكوفة:  فيه ثلاث أعين أنبتت بالضغث  يريد به الضغث الذي ضرب به أيوب عليه السلام زوجته، والجمع من كل ذلك أضغاث. وضغث النبات: جعله أضغاثا. وعن الفراء: الضغث: ما جمعته من شيء، مثل حزمة الرطبة وما قام على ساق واستطال ثم تجمعه. وقال أبو الهيثم: كل مجموع مقبوض عليه بجمع الكف فهو ضغث، والفعل ضغث. وفي حديث ابن زميل  فمنهم الآخذ الضغث  هو ملء اليد من الحشيش المختلط، وقيل: الحزمة منه  وما أشبهه من البقول  أراد ومنهم من نال من الدنيا شيئا. وفي حديث أبي هريرة:  لأن يمشى معي ضغثان من نار أحب إلى من أن يسعى غلامى خلفي  ، أي حزمتان من حطب، فاستعارهما للنار، يعني أنهما قد اشتعلتا وصارتا نارا.  واضطغثه: احتطبه  ، وأنشد الأصمعي:
  إن يخلـه بـعـرقة أو يجـتـثـث
  لا يخل حتى الليل ضغث المضطغث يخله، أي يقطعه. في حديث عمر:  أنه طاف بالبيت، فقال: اللهم إن كتبت علي إثما أو ضغثا فامحه عني فإنك تمحو ما تشاء  قال شمر: الضغث من الخبر والأمر ما كان مختلطا لا حقيقة له، قال ابن الأثير  أراد  عملا مختلطا غير خالص، من: ضغث الحديث، إذا خلطه، فهو فعل بمعنى مفعول. وكلام ضغث  وضغث  لا خير فيه، والجمع أضغاث، وفي التنزيل العزيز:  أضغاث أحلام  وما نحن بتأويل الأحلام بعالمين  هي  رؤيا لا يصح تأويلها؛ لاختلاطها  والتباسها، قاله ابن شميل. وأتانا بضغث خبر، وأضغاث من الأخبار، أي ضروب منه، وهو مجاز. وقال مجاهد: أضغاث الرؤبا: أهاويلها، وقال غيره: سميت أضغاث أحلام؛ لأنها مختلطة، فدخل بعضها في بعض، ولم تتميز مخارجها، ولم يستقم تأويلها. ويقال للحالم: أضغثت الرؤبا، أي جئت بها ملتبسة، وهو مجاز.  والتضغيث: ما بل الأرض والنبات من المطر  ، يقال: أصاب الأرض تضغيث من مطر. أما  الضاغث للمختبىء في الخمر  ، محركة، كذا ضبط، وضبطه شيخنا بالكسر وصوبه، هو نص الجوهري وتمامه: يفزع الصبيان بصوت يردده في حلقه، فهو تصحيف  إنما هو بالباء الموحدة  ، وقد سبق بيانه،  وغلط الجوهري  ، وقد ذكره الأزهري وابن فارس على الصحة، وتبعهما الصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: الضغوث: السنام المشكوك فيه، عن كراع. وضغث رأسه: صب عليه الماء ثم نفشه فجعله أضغاثا؛ ليصل الماء إلى بشرته. وفي حديث عائشة رضي الله عنها  كانت تضغث رأسها  أي تعالج شعر رأسها باليد عند الغسل، كأنها تخلط بعضه ببعض؛ ليدخل فيه الغسول.

### Türkçe

**ضغث الحديث**: (men‘a gibi) onu **ضغثا** olarak **يضغثه**; onu karıştırdığı zaman; bu mecazdır. Ve **الضغث**: şeyin bir kısmının bir kısmına karışmasıdır; bu sözün tamamı gelecektir. **ضغث السنام**: onu ovdu. Ve onu **ضغثا** olarak **يضغثها**: buna kesin kanaat getirmek için ona dokundu. **ضغث الورل**: bir sestir; Ferrâ’dan. Sâgânî onu (semia gibi) ضبط etti. **ضغث الثوب**: onu yıkadı, fakat onu temizlemedi; böylece karışık kaldı; bu mecazdır. Ve **ناقة ضغوث**: **ضبوث** gibi; o, **الضاغث**’in onun hörgücünü **يضغث** ettiği (devedir); yani avucuyla onu kavrar veya ona dokunur; semiz mi değil mi baksın diye; o, semizliğinde şüphe edilen (devedir); böylece **تضغث** (edilir): “ona erkek deve uğradı mı, yoksa hayır mı?” Çoğulu **ضغث**’tır. Dersin ki: onu bir **ضغث** ile vurdu. **الضغث** (kesre ile): otlardan bir avuç yahut onun miktarıdır; yaş ile kuru karışık. Şair dedi ki:
  Sanki o sarktığında bir **ضغث** pırasa

  Ve bazen bu, şiirde ödünç alınır. Ebû Hanîfe dedi ki: **الضغث**: bitkiden avucu dolduran her şeydir. Ve aziz tenzilde: “Ve elinle bir **ضغث** al da onunla vur.” Denilir ki: karısına onunla vurduğu bir **أسل** demetidir; böylece yemini yerine gelmiş oldu. Ali رضى الله عنه’dan Kûfe mescidinde (gelen) hadiste: “Onda **بالضغث** ile bitirilmiş üç pınar vardır.” Bununla, Eyyûb عليه السلام’ın karısını onunla vurduğu **الضغث**’ı kasteder. Bütün bunların çoğulu **أضغاث**’tır. **ضغث النبات**: onu **أضغاث** yaptı. Ferrâ’dan: **الضغث**: bir şeyden topladığın şeydir; yaş ot demeti gibi ve sap üzerinde duran ve uzayan, sonra onu topladığın (şey). Ebû’l-Heysem dedi ki: avucun toplanmasıyla üzerine kabzedilmiş her toplanmış şey **ضغث**’tır; fiil **ضغث**’tır. İbn Zumeyl hadîsinde: “Onlardan **الآخذ الضغث** (olan) vardır.” O, karışık ottan el dolusudur; ve denildi ki: ondan bir demet ve ona benzeyen sebzeler; “ve onlardan dünyadan bir şey elde eden vardır” demek istedi. Ebû Hureyre hadîsinde: “Benimle birlikte iki **ضغثان** ateş yürünmesi, köleciğimin arkamdan koşmasından bana daha sevimlidir.” Yani iki odun demeti; onları ateş için ödünç aldı; yani ikisi de tutuşmuş ve ateş olmuşlardır. Ve **اضطغثه**: odun topladı. Asma‘î şu beyti rivayet etti:
  Eğer onu bir **بعـرقة** ile karıştırır yahut kökünden sökerse
  Geceye kadar onu karıştırmaz; **ضغث المضطغث** onu karıştırır
“Onu karıştırır” yani onu keser. Ömer hadîsinde: “O, Beyt’i tavaf etti; sonra dedi ki: Allah’ım, eğer üzerime bir günah yahut bir **ضغثا** yazdıysan, onu benden sil; çünkü sen dilediğini silersin.” Şemmer dedi ki: haberden ve işten **الضغث**, hakikati olmayan karışık olan şeydir. İbnü’l-Esîr dedi ki: **ضغث الحديث**’ten (olarak) “karışık, hâlis olmayan bir amel”i kastetti; onu karıştırdığı zaman; bu, mef‘ûl manasında fiildir. Ve **كلام ضغث** ve **ضغث**: onda hayır yoktur; çoğulu **أضغاث**’tır. Ve aziz tenzilde: “**أضغاث أحلام**; ve biz rüyaların te’vilini bilenler değiliz.” O, te’vili sahih olmayan bir rüyadır; karışıklığı ve birbirine girmesi sebebiyle; bunu İbn Şümeyl söyledi. Ve bize bir **ضغث خبر** getirdi; ve haberlerden **أضغاث** (getirdi); yani ondan türler; bu mecazdır. Mücâhid dedi ki: **أضغاث الرؤبا**: onun dehşetleridir. Başkası dedi ki: ona **أضغاث أحلام** adı verildi; çünkü o karışıktır; böylece onun bir kısmı bir kısmına girdi; çıkış yerleri seçilmedi; te’vili düzgün olmadı. Ve rüya görene denilir ki: **أضغثت الرؤبا**; yani onu karışık getirdin; bu mecazdır. Ve **التضغيث**: yağmurdan yerin ve bitkinin ıslanmasıdır; denilir ki: yere yağmurdan bir **تضغيث** isabet etti. Ama şarapta gizlenen için **الضاغث**; harekeli; böyle ضبط edildi. Şeyhimiz onu kesre ile ضبط etti ve onu doğru buldu; bu, Cevherî’nin nassıdır ve tamamı şudur: boğazında onu tekrarladığı bir sesle çocukları korkutur; bu bir tashîftir; ancak o, tek noktalı **الباء** iledir; onun beyanı daha önce geçti. Ve Cevherî hata etti; onu Ezherî ve İbn Fâris sahih olarak zikretti; Sâgânî de ikisine tâbi oldu.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الضغوث**: şüphe edilen hörgüç; Kurâ‘dan. Ve **ضغث رأسه**: üzerine su döktü, sonra onu kabarttı; böylece onu **أضغاثا** yaptı; su derisine ulaşsın diye. Âişe رضي الله عنها hadîsinde: “O, başını **تضغث** ederdi.” Yani yıkanma sırasında el ile başının saçını işlerdi; sanki onun bir kısmını bir kısmına karıştırır gibi; yıkayıcı onun içine girsin diye.
