# ضغط (ض-غ-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%BA%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - غ - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والضاد والطاء معهما
ض غ ط يستعمل فقط ضغط: الضَّغْطُ: عصر شيءٍ إلى شيءٍ.
والضِّغاطُ: تَضاغُط الناس في الزحم ونحوه.
والضاغِطُ: أن يسحج المرفق أو الكركرة جنب البعير، تقول: به ضاغِطٌ، وهن ضَواغِطُ.
والضُّغْطةُ: غلاء الأسعار وشدة الحال، تقول: فعل ذلك ضُغْطةً أي: أضطراراً.

##### Türkçe

غين, ضاد ve طاء’nın onlarla birlikte olduğu bab

**ضغط** yalnızca kullanılır: **ضَغْط**. **الضَّغْطُ**: bir şeyi bir şeye doğru sıkmak (bastırmak).

**والضِّغاطُ**: kalabalıkta ve benzerinde insanların birbirine sıkışması.

**والضاغِطُ**: dirseğin yahut **الكركرة**’nin devenin yanını sıyırması; dersin ki: onda **ضاغِطٌ** vardır; onlar da **ضَواغِطُ**’tur.

**والضُّغْطةُ**: fiyatların pahalılığı ve hâlin şiddeti; dersin ki: onu **ضُغْطةً** olarak yaptı; yani: zorunluluktan.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ضَغَطَهُ يَضْغَطُهُ ضَغْطاً: زحَمَه إلى حائطٍ ونحوه. ومنه ضَغْطَةُ القبر. والضُغْطة بالضم: الشدَّةُ والمشقَّةُ. والضَاغِطُ كالرقيب والأمين، يقال أرسلَهُ ضاغِطاً على فلانٍ، سمِّي بذلك لتضييقه على العامل. والضاغِطُ في البعير: انفتاقٌ من الإبِط وكثرةٌ من اللحم، وهو الضَبُّ أيضاً. قال الأصمعي: الضغيطُ: بئرٌ إلى جَنْبها بئرٌ أخرى فتَحْمَأُ فيصير ماؤها مُنْتناً فيسيل في ماءِ العذبة فيفسدُهُ فلا يشربهُ أحد.

##### Türkçe

**ضَغَطَهُ** **يَضْغَطُهُ** **ضَغْطاً**: Onu bir duvara ve benzerine doğru sıkıştırdı. Bundan da **ضَغْطَةُ القبر** (kabir sıkıştırması) [vardır]. **والضُغْطة** (ضم ile): şiddet ve meşakkat. **والضَاغِطُ**: gözetçi ve emin gibi; “Onu falana karşı **ضاغِطاً** olarak gönderdi” denir; işçiye daraltması sebebiyle bununla adlandırıldı. Devede **الضاغِطُ**: koltuk altından bir yarılma ve etten bir çokluktur; o, **الضَبُّ** da [denir]. **قال الأصمعي**: **الضغيطُ**: yanında başka bir kuyu bulunan bir kuyu; o zaman çamurlanır da suyu kokmuş olur; sonra tatlı suyun suyuna akar da onu bozar; böylece onu hiç kimse içmez.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ض ط
ضغط
استعمل من وجوهه : ضغط .
ضغط : قال الليث : الضَّغطُ : عَصْرُ شَيْءٍ إلَى شَيْءٍ .
والضِّغَاطُ تَضَاغُطُ النّاسِ في الزِّحامِ ، ونحو ذلكَ ، كَذَلكَ . ويُقالُ : فَعَلَ ذلكَ ضُغْطَةً ، أَيْ : بَهْراً وَاضْطِراراً والضّاغِطُ في الإبِلِ : أَنْ يَكُون في البَعِيرِ تَحْتَ إبْطهِ ، شِبْهُ جِرابٍ ، أو جِلدٍ مُجْتَمعٍ .
أبو عُبَيدٍ عن العَدَبَّس الكِنَانِيِّ . قَالَ : الضَّاغِطُ والضِّبُّ : وَاحدٌ ، وهو انْفِتَاقٌ منَ الإبِط ، وكَثْرةٌ منَ اللّحْمِ .
الأَصْمَعيُّ بئرٌ ضَغِيطٌ ، وَهْيَ الرَّكيَّةُ ، تَكُونُ إلى جَنْبِها رَكِيَّةٌ أُخْرى فَتَخمَأ فيصيرُ ماؤُها مُنْتِناً ، فَيَسِيلُ في ماءِ العَذْبَةِ ، فَيُفْسِدُهُ فلا يَشْرَبُهُ أحَدٌ ، فتلكَ الضَّغيطُ وَالْمَسِيطُ ، وأنشد :
يَشْرَبْن ماءَ الأَجْنِ والضَّغِيطِ
ولا يَعَفْنَ كَدَرَ المَسِيط
والضَّاغِطُ : شِبْهُ الأَمِينِ يُزَمُّ بِهِ العامِلُ ، لِئَلاّ يَخُونَ فيما يَجْبِيْ .
وَقَالتِ امرأةُ مُعَاذٍ له حِيْنَ قَدِمَ مِنْ اليَمَنِ : ( أينَ ما يَحْمِلُه الْعَامِلُ من عُراضَةِ أَهْلِهِ ؟
فقالَ : كانَ مَعي ضَاغِطٌ ) . أَرادَ بالضّاغِطِ : أمانةَ الله التي تَقَلَّدَهَا .
ورُوِيَ عَنْ شُرَيْحٍ : ( أَنّهُ كانَ لا يُجِيزُ : الضُّغْطَةَ ) ، ويُفَسَّرُ عَلَى وَجْهَينِ ، أحدُهُما : الإِكْراهُ . والثاني : أن يَمْطُلَ بائِعَهُ فلا يؤدّي الثَّمَنَ ، أو يَحُطَّ عنهُ بعضَهُ .

##### Türkçe

غ ض ط
**ضغط**
Yüzlerinden (kullanım yönlerinden) kullanıldı: **ضغط**.

**ضغط**: Leys dedi ki: **الضَّغطُ**: bir şeyi bir şeye doğru sıkmaktır.

**والضِّغَاطُ**: sıkışıklıkta insanların birbirine sıkışması ve bunun benzeri; işte böyle. Ve denilir: “Bunu **ضُغْطَةً** yaptı”, yani: zorla ve mecburiyetle. Ve develerde **الضّاغِطُ**: devenin koltuğunun altında, bir torbaya benzer (şey) yahut toplanmış bir deri bulunmasıdır.

Ebû Ubeyd, el-‘Adabbes el-Kinânî’den: dedi ki: **الضَّاغِطُ** ve **الضِّبُّ**: birdir; o, koltuktan bir yarılmadır ve etin çokluğudur.

el-Asma‘î: **بئرٌ ضَغِيطٌ**: o, kuyu (rekıyye)dir; yanında başka bir kuyu olur da o (öteki) bozulup kokar, suyu pis kokulu olur; sonra tatlı suyun içine akar da onu bozar; hiç kimse onu içmez; işte o **الضَّغيطُ** ve **الْمَسِيطُ**tur. Ve (şu beyti) okudu:

يَشْرَبْن ماءَ الأَجْنِ والضَّغِيطِ
ولا يَعَفْنَ كَدَرَ المَسِيط

Ve **الضَّاغِطُ**: işçinin, topladığında hıyanet etmemesi için onunla bağlandığı, **الأَمِينِ** benzeri (şey)dir.

Muâz’ın karısı, Yemen’den geldiği vakit ona dedi ki: “(İşçinin, ehlinin **عُراضَةِ**sinden taşıdığı nerede?)” O da dedi ki: “Yanımda bir **ضَاغِطٌ** vardı.” **الضّاغِطِ** ile, boynuna yüklendiği Allah’ın emanetini kastetti.

Şurayh’tan rivayet edildi: “(Şüphesiz o, **الضُّغْطَةَ**yı caiz görmezdi).” İki vech üzere tefsir edilir: birincisi: zorlama. İkincisi: satıcısını oyalayıp bedeli ödememesi, yahut ondan bir kısmını düşürmesidir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الضاد والغين وما يثلثهما)
(ضغت) الضاد والغين والتاء ليس بشيء([1]).
(ضغث) الضاد والغين والثاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على التباسِ الشَّيءِ بعضه ببعض. يقال للحالم: أَضْغَثْتَ الرُّؤيا. والأضغاث: الأحلام الملتبِسة. والضِّغْث: قُبضة([2]) [من([3])] قُضْبان أو حشيش، قال الخليل: أصلٌ واحدٌ. ويقال ناقة ضَغوثٌ، إِذا شَكَكْتَ في سِمَنِها فلمستَ أَبِها طِرْقٌ. والضَّغْثُ كالمَرْس.
(ضغب) الضاد والغين والباء ليس بأصل، بل هو بعضُ الأصوات. يقولون: إنَّ الضَّغيب تضوُّرُ الأرنب إذا أُخِذَت؛ ومثله: الضُّغَاب. والضَّاغب: الذي يختبئ في الخَمَر يفزِّعُ النَّاس.
(ضغم) الضاد والغين والميم أُصَيْلٌ واحد يدلُّ على العَضِّ. يقال: ضَغَمَه. ومنه اشتُقَّ الضَّيغم، وهو الأَسَد. قال أبو عُبيد: الضَّيْغَم الذي يَعَضُّ. والياء زائدة. وذكر ابنُ دُريد: الضُّغَامة: ما ضَغَمْتَه ولفظتَه.
(ضغن) الضاد والغين والنون أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تغطية شيءٍ في ميل واعوِجاج، ولا يدلُّ على خَير. من ذلك الضِّغْن والضَّغْن: الحِقْد. وفرسٌ ضاغن، إِذا كان لا يُعطِي ما عندهُ من الجري إلاّ بالضَّرب. ويقال ضَغِنَ صَدرُ فلانٍ ضِغْنَاً وضَغَناً. وقناةٌ ضَغِنةٌ: عَوجاء. ويقولون: ناقةٌ ذات ضِغْن، عند نزاعها إلى وطَنِها.
فأمَّا الخليل فقال: يقال للنَّحُوص([4]) إِذا وَحِمَتْ فاستعصَتْ على الجأْب: إِنَّها لَذَاتُ شَغْبٍ وضِغْن. ويقال ضَغَنَ فلانٌ إلى الدُّنيا: ركَنَ ومالَ. وضِغْنِي إلى فلانٍ، أي ميلي إِليه. والذي دلَّ على ما ذكرناهُ من تغطية الشيء قولُهم إنَّ الاضطغانَ الاشتمالُ بالثَّوب. قال:
* كأنَّه مضطغِنٌ صَبِيّاً([5]) *
ويقال اضطَغْنتُ الشَّيء تحت حِضْنِي. قال ابنُ مُقْبِل:
إذا اضطغَنْتُ سِلاحي عند مَغْرِضها	ومِرْفَقٍ كرِيَاسِ السَّيف إِذْ شَسَفا([6])(ضغط) الضاد والغين والطاء أصلٌ صحيحٌ واحد يدلُّ على مُزاحَمَةٍ بِشِدة. يقال ضَغَطَهُ، إذا زَحَمَهُ إلى حائط. والضَّغِيط: بئرٌ تُحفَر إلى جنْبِها بئر أخرى فيقل ماؤها. والمَضَاغِط: أَرَضُونَ منخفِضة. وبعيرٌ بهِ ضاغط، وهو لُزوقُ العضُد بالجَنْبِ حَكاًّ حَتَّى يضغط ذلك بعضُهُ بعضاً ويتدلَّى جِلْدُه. قال أبو عبيدٍ: الضَّاغط والضَّبّ شيءٌ واحدٌ، وهو انفتاقٌ من الإِبط وكثرةٌ من اللَّحم. ويقال: اللَّهمَّ ارفَعْ عنَّا هذه الضَّغطة، يريدون الشدَّةَ والمشقّة. ويقال: أرسلْتُهُ ضاغِطاً على فلان، وهو شِبْه الرّقيبِ يمنعُهُ من الظُّلم.
(ضغز) الضاد والغين والزاء ليس بأصلٍ صحيح، إلاّ أن يأتي به شِعْر. غير أنَّ الخليل ذكر أنَّ الضِّغْز من السِّباع: السيّئ الخُلُق([7]). والله أعلم بالصواب.
---------------------
([1]) في اللسان:"الضغت: اللوك بالأنياب والنواجذ". وحق هذه المادة واللتين بعدها أن تكون بين مادتي (ضغن) و(ضغط).
([2]) في الأصل وكذا في المجمل: "قضية"، صوابه في اللسان.
([3]) هذه الكلمة من المجمل واللسان.
([4]) النحوص: الأتان الوحشية. وفي الأصل: "النحوض"، صوابه  في المجمل واللسان.
([5]) نسبه في اللسان (ضغن 124)، إلى "العامرية". وقبله:
لقد رأيت رجلاً دهرياً  *** يمشي وراء القومِ سيتهيا
 ([6]) أنشده في اللسان (ضغن، رأس، شسف)، وقد سبق في (ريس).
([7]) أنشده في اللسان:
فيها الجريش وضغز ما بنى ضئزاً *** يأوي إلى رشف منها وتقليص

ـ

##### Türkçe

(باب **الضاد** و**الغين** وما يثلثهما)
(**ضغت**) **الضاد** ve**الغين** ve**التاء** bir şey değildir([1]).
(**ضغث**) **الضاد** ve**الغين** ve**الثاء** tek bir asıldır; bir şeyin bir kısmının bir kısmına karışmasına delâlet eder. Rüya görene denir: **أَضْغَثْتَ الرُّؤيا**. Ve **الأضغاث**: karışık rüyalar. Ve **الضِّغْث**: bir avuç([2]) [**من**([3])] çubuklar veya ot; **الخليل** dedi: tek bir asıldır. Ve denir: **ناقة ضَغوثٌ**; eğer onun semizliğinde şüphe ettiysen de onun **أَبِها**’sını yokladın, **طِرْقٌ** (olur). Ve **الضَّغْثُ** **المَرْس** gibidir.
(**ضغب**) **الضاد** ve**الغين** ve**الباء** asıl değildir; bilakis o, seslerin bir kısmıdır. Derler: **الضَّغيب** tavşanın alındığı zaman kıvranmasıdır; ve onun benzeri: **الضُّغَاب**. Ve **الضَّاغب**: **الخَمَر** içinde gizlenen, insanları korkutan kimsedir.
(**ضغم**) **الضاد** ve**الغين** ve**الميم** ısırmaya delâlet eden tek bir küçük asıldır. Denir: **ضَغَمَه**. Ve ondan **الضَّيغم** türetilmiştir; o, aslandır. **أبو عُبيد** dedi: **الضَّيْغَم** ısıran kimsedir. Ve **الياء** ziyadedir. **ابنُ دُريد** zikretti: **الضُّغَامة**: senin **ضَغَمْتَه** ve tükürdüğün şeydir.
(**ضغن**) **الضاد** ve**الغين** ve**النون** hayra delâlet etmeyen; bir meyil ve eğrilik içinde bir şeyi örtmeye delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan **الضِّغْن** ve**الضَّغْن**: kin. Ve **فرسٌ ضاغن**; eğer onda olan koşmayı ancak vurmakla veriyorsa. Ve denir: **ضَغِنَ صَدرُ فلانٍ ضِغْنَاً وضَغَناً**. Ve **قناةٌ ضَغِنةٌ**: eğri. Ve derler: **ناقةٌ ذات ضِغْن**; kendi yurduna çekişmesi esnasında.
أما **الخليل** ise dedi: **النَّحُوص**([4]) için, eğer kızgınlaştı da **الجأْب**’e karşı inat ettiyse, denir: **إِنَّها لَذَاتُ شَغْبٍ وضِغْن**. Ve denir: **ضَغَنَ فلانٌ إلى الدُّنيا**: dayandı ve meyletti. Ve **وضِغْنِي إلى فلانٍ**; yani ona meylim. Bizim zikrettiğimiz, şeyin örtülmesine delâlet eden şey, onların şu sözüdür: **الاضطغانَ** elbiseye bürünmektir. Dedi:
* كأنَّه مضطغِنٌ صَبِيّاً([5]) *
Ve denir: **اضطَغْنتُ الشَّيء تحت حِضْنِي**. **ابنُ مُقْبِل** dedi:
إذا اضطغَنْتُ سِلاحي عند مَغْرِضها	ومِرْفَقٍ كرِيَاسِ السَّيف إِذْ شَسَفا([6])(**ضغط**) **الضاد** ve**الغين** ve**الطاء** şiddetle sıkıştırmaya delâlet eden tek bir sahih asıldır. Denir: **ضَغَطَهُ**; eğer onu bir duvara doğru sıkıştırdıysa. Ve **الضَّغِيط**: yanına başka bir kuyu kazılan, böylece suyu azalan kuyudur. Ve **المَضَاغِط**: alçak arazilerdir. Ve **بعيرٌ بهِ ضاغط**: o, kolun böğreğe sürtünerek yapışmasıdır; ta ki bunun bir kısmı bir kısmını sıksın ve derisi sarksın. **أبو عبيدٍ** dedi: **الضَّاغط** ve**الضَّبّ** tek bir şeydir; o, koltuk altından bir yırtılma ve etin çokluğudur. Ve denir: **اللَّهمَّ ارفَعْ عنَّا هذه الضَّغطة**; şiddeti ve meşakkati kastederler. Ve denir: **أرسلْتُهُ ضاغِطاً على فلان**; o, zulmü ondan men eden, gözetleyene benzer bir şeydir.
(**ضغز**) **الضاد** ve**الغين** ve**الزاء** sahih bir asıl değildir; ancak onu bir şiir getirsin (olursa). Şu var ki **الخليل** zikretti: yırtıcılardan **الضِّغْز**: kötü huylu([7]). Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
---------------------
([1]) Lisân’da: “**الضغت**: azı dişleri ve arka dişlerle çiğneme.” Ve bu maddenin ve ondan sonrakilerin hakkı, ( **ضغن** ) ve ( **ضغط** ) maddeleri arasında olmasıdır.
([2]) Asılda ve yine el-Mücmel’de: “**قضية**”; doğrusu Lisân’dadır.
([3]) Bu kelime el-Mücmel ve Lisân’dandır.
([4]) **النحوص**: yabanî dişi eşek. Asılda: “**النحوض**”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([5]) Lisân’da ( **ضغن** 124) “**العامرية**”ye nisbet etti. Ve ondan önce:
لقد رأيت رجلاً دهرياً  *** يمشي وراء القومِ سيتهيا
 ([6]) Lisân’da ( **ضغن**، **رأس**، **شسف** )’te rivayet etti; ve daha önce ( **ريس** )’te geçti.
([7]) Lisân’da rivayet etti:
فيها الجريش وضغز ما بنى ضئزاً *** يأوي إلى رشف منها وتقليص

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ض غ ط
ضغط الشيء‏:‏ عصره وضيق عليه‏.‏
وأعوذ بالله من ضغطة القبر‏.‏
وضغطته إلى الحائط وغيره فانضغط‏.‏
وضاغطته في الزحام وتضاغطوا‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فعل ذلك الأمر ضغطة‏:‏ قهرة واضطراراً‏.‏
وأخذه بالضغطة وهو أن يقول‏:‏ حط عني كذا حتى أعطيك البقية‏.‏
واللهم ادفع عنا هذه الضغطة وهي الشدة‏.‏
وأرسلته ضاغطاً على فلان‏:‏ مهيمناً عليه يتتبع ما يأتي به‏.‏
وبه ضاغط وبهن ضاغط وهو أن يسحج مرفق البعير جنبه فيقترحه‏.‏

##### Türkçe

ض غ ط
**ضغط** şey’i: onu sıktı ve ona daralttı.
Ve Allah’a kabir sıkıştırmasından sığınırım.
Ve onu duvara ve başkasına doğru sıktım da o sıkıştı.
Ve kalabalıkta onunla sıkıştırdım ve birbirlerini sıkıştırdılar.
Ve mecazdan: şu işi bir sıkıştırma olarak yaptı: kahır ile ve zorunlulukla.
Ve onu **بالضغطة** ile aldı; bu, şöyle demesidir: “Şundan benim için düş, ta ki sana kalanı vereyim.”
Ve Allah’ım, bizden bu sıkıştırmayı defet; o, şiddettir.
Ve onu falana karşı sıkıştırıcı olarak gönderdim: onun üzerinde gözetleyici; onun getirdiğini izler.
Ve onda **ضاغط** ve onlarda **ضاغط** vardır; o, devenin dirseğinin yanını sıyırıp onu yaralamasıdır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الضَّغْطُ والضَّغْطةُ: عصر شيء إِلى شيء. ضَغَطَه يَضْغَطُه ضَغْطاً: زَحَمه إِلى حائطٍ ونحوه، ومنه ضَغْطةُ القبر. وفي الحديث: لتَضْغَطُنّ على باب الجنة أَي تُزْحَمُون. يقال: ضَغَطَه إِذا عصَره وضيَّق عليه وقَهَره.
ومنه حديث الحُدَيْبِيةِ: لا يتحدّث العرب أَنَّا أُخِذْنا ضُغْطةً أَي عَصْراً وقَهراً. وأَخذت فلاناً ضُغْطة، بالضم، إِذا ضيَّقت عليه لتُكْرِهَهُ على الشيء. وفي الحديث: لا يَشْتَرِيَنَّ أَحدُكم مالَ امرِئٍ في ضُغْطةٍ من سُلطان أَي قَهْرٍ. والضُّغْطةُ: الضِّيق. والضُّغطة: الإِكْراه.
والضِّغاطُ: المُزاحَمةُ. والتَّضاغُطُ: التَّزاحُم. وفي التهذيب: تَضاغَطَ الناسُ في الزِّحامِ.
والضُّغطة، بالضم: الشدة والمَشقة. يقال: ارفع عنا هذه الضُّغطة. والضاغِطُ: كالرَّقِيبِ والأَمِين يُلْزَمُ به العامل لئلا يَخُونَ فيما يَجْبي. يقال: أَرسَلَه ضاغِطاً على فلان، سمي بذلك لتضييقه على العامل؛ ومنه الحديث: قالت امرأَةُ مُعاذٍ له وقد قَدِمَ من اليمن لمّا رجع عن العمل: أَين ما يَحْمِلُه العامِلُ من عُراضة أَهله؟ فقال: كان معي ضاغِطٌ أَي أَمِينٌ حافِظٌ، يعني اللّه عزّ وجلّ المُطَّلِعَ على سَرائرِ العِباد، وقيل: أَراد بالضَّاغِط أَمانةَ اللّه التي تَقَلَّدَها فأَوْهَمَ امرأَته أَنه كان معه حافظ يُضيِّق عليه ويمنعه على الأَخذ ليُرْضِيَها. ويقال: فعل ذلك ضُغطة أَي قَهْراً واضْطِراراً. وضَغط عليه واضْتَغَطَ: تَشدّد عليه في غُرْمٍ أَو نحوه؛ عن اللحياني، كذا حكاه اضْتَغَطَ بالإِظهار، والقِياسُ اضْطَغَطَ. والضاغِطُ: أَن يتحرّكَ مِرْفَقُ البعير حتى يقعَ في جنبه فيَخْرِقَه. والضاغِطُ في البعير: انْفِتاقٌ من الإِبْطِ وكثرةٌ من اللحم، وهو الضَّبُّ أَيضاً. والضاغطُ في الإِبل: أَن يكون في البعير تحت إِبطه شِبه جِرابٍ أَو جِلْد مجتمع؛ وقال حَلْحلةُ بن قيس بن اشيم وكان عبد الملك قد أَقْعده ليُقادَ منه وقال له: صَبْراً حَلْحَل، فأَجابه:أَصْبَرُ من ذي ضاغِطٍ عَرَكْرَك
قال: الضاغط الذي أَصل كِرْكِرَتِه يَضْغَط موضع إِبطه ويؤثِّر فيه ويَسْحَجُه.
والمَضاغِطُ: مواضع ذاتُ أَمْسِلةٍ مُنخفضة، واحدها مَضْغَطٌ. والضغيط: رَكِيّةٌ يكون إِلى جنبها رَكِيّةٌ أُخرى فتَنْدَفِنُ إِحداهما فتَحْمَأُ فيُنْتِنُ ماؤُها فيَسِيلُ في ماء العذْبة فيُفْسِدُها فلا يُشْرَبُ، قال: فتلك الضَّغِيطُ والمَسِيطُ؛ وأَنشد:
يَشْرَبْنَ ماء الأَجْنِ والضَّغِيطِ،
ولا يَعَفْنَ كَدَرَ المَسِيطِ
أَراد ماء المَنْهلِ الآجِن أَو إِضافةَ الشيء إِلى نفسه. ورجل ضَغِيطٌ: ضعيفُ الرأْي لا يَنْبَعِثُ مع القوم، وجمعه ضَعْطى لأَنه كأَنه داء. وضُغاطٌ: موضع.
وروي عن شريح أَنه كان لا يُجِيزُ الضُّغْطةَ، يُفَسَّر تفسيرين: أَحدهما الإِكْراهُ، والآَخَر أَن يُماطِل بائعه بأَداء الثَّمن ليَحُطّ عنه بعضَه؛ قال النضر: الضُّغْطةُ المُجاحَدةُ، يقول: لا أُعْطِيك أَو تَدَعَ ممّا لك عليَّ شيئاً؛ وقال ابن الأَثير في حديث شريح: هو أَن يَمْطُلَ الغريمُ بما عليه من الدِّينِ حتى يَضْجَرَ صاحب الحقّ ثم يقول له: أَتَدَعُ منه كذا وكذا وتأْخذ الباقيَ مُعَجَّلاً؟ فيَرْضى بذلك. وفي الحديث: يُعتق الرجل من عبده ما شاء إِن شاء ثلثاً أَو ربعاً أَو خمساً ليس بينه وبين اللّه ضُغْطة. وفي الحديث: لا تجوز الضُّغْطة؛ قيل: هي أَن تُصالِحَ من لك عليه مالٌ على بعضه ثم تَجِد البينة فتأْخذه بجميع المال.

##### Türkçe

**الضَّغْطُ** ve **الضَّغْطةُ**: bir şeyi bir şeye doğru sıkmak. **ضَغَطَه يَضْغَطُه ضَغْطاً**: onu bir duvara ve benzerine doğru sıkıştırdı; bundan **ضَغْطةُ القبر** (kabir sıkması) da vardır. Hadiste: “**لتَضْغَطُنّ على باب الجنة**” yani “sıkıştırılacaksınız/izdihama uğratılacaksınız” denilmiştir. Denir ki: **ضَغَطَه**; onu sıktığı, ona darlık verdiği ve onu kahrettiği zaman.

Bundan, Hudeybiye hadisi: “Araplar, bizim bir **ضُغْطةً** ile alındığımızı konuşmasınlar” yani bir sıkma ve kahir ile. Ve “Falancayı **ضُغْطة** aldım”, (ضم ile) denir; onu bir şeye zorlamak için ona darlık verdiğin zaman. Hadiste: “Sizden biriniz, bir kimsenin malını sultanın bir **ضُغْطةٍ**sında satın almasın” yani bir kahirde. **الضُّغْطةُ**: darlık. **الضُّغطة**: zorlama.

**والضِّغاطُ**: sıkışma/izdiham. **والتَّضاغُطُ**: birbirine sıkışma/izdihamlaşma. Tehzîb’de: “**تَضاغَطَ الناسُ في الزِّحامِ**”: insanlar izdihamda birbirine sıkıştı.

**والضُّغطة** (ضم ile): şiddet ve meşakkat. Denir ki: “Bu **الضُّغطة**yı bizden kaldır.”

**والضاغِطُ**: gözetleyici ve emin gibi; işçiye, topladığında hıyanet etmesin diye onunla birlikte zorunlu kılınan kimse. Denir ki: “Onu falancanın üzerine **ضاغِطاً** olarak gönderdi”; işçiye darlık verdiği için böyle adlandırıldı. Bundan hadiste: Muâz’ın hanımı, Yemen’den gelip işten döndüğünde ona dedi ki: “İşçinin, ailesinin fazlalığından taşıdığı şey nerede?” O dedi ki: “Benimle birlikte bir **ضاغِطٌ** vardı” yani emin, koruyucu; yani kulların sırlarına muttali olan aziz ve celil Allah’ı kastediyor. Ve denildi ki: **الضَّاغِط** ile, üzerine yüklendiği Allah’ın emanetini kastetti; böylece hanımına, yanında onu sıkıştıran ve almaktan men eden bir koruyucu varmış vehmini verdi ki onu razı etsin.

Ve denir ki: “Bunu bir **ضُغطة** olarak yaptı” yani kahir ve zorunlulukla. **وضَغط عليه واضْتَغَطَ**: bir borç ve benzerinde ona karşı sert davrandı; Lihyânî’den. Böyle rivayet etti: **اضْتَغَطَ** (izhar ile); kıyas ise **اضْطَغَطَ**tır. **والضاغِطُ**: devenin dirseğinin hareket edip böğrüne düşmesi, böylece onu delmesidir. Devede **الضاغِطُ**: koltuk altından bir yırtılma ve etin çokluğudur; o, **الضَّبُّ** da (denilen şey)dir. Develerde **الضاغطُ**: devede koltuk altının altında, bir torbaya benzer yahut toplanmış bir deri bulunmasıdır. Halhala b. Kays b. Eşym dedi—Abdülmelik onu, kendisinden kısas yapılmak üzere oturtmuş ve ona: “Sabret, Halhal” demişti; o da ona cevap verdi:

أَصْبَرُ من ذي ضاغِطٍ عَرَكْرَك

Dedi ki: **الضاغط**; **كِرْكِرَتِه**nin kökü, koltuk altı yerini sıkar, onda iz bırakır ve onu sıyırır.

**والمَضاغِطُ**: alçak, çukur yerler; tekili **مَضْغَطٌ**tur.

**والضغيط**: yanında başka bir kuyu bulunan bir kuyu; ikisinden biri gömülür de çamurlanır, suyu kokar; sonra tatlı suyun içine akar da onu bozar, böylece içilmez. Dedi ki: işte o **الضَّغِيطُ** ve **المَسِيطُ**tur. Ve şu beyit okundu:

يَشْرَبْنَ ماء الأَجْنِ والضَّغِيطِ،
ولا يَعَفْنَ كَدَرَ المَسِيطِ

Menzilin bayat suyu yahut şeyin kendisine izafesini kastetti. **ورجل ضَغِيطٌ**: görüşü zayıf, kavimle birlikte harekete geçmeyen; çoğulu **ضَعْطى**dır; çünkü sanki o bir hastalıktır. **وضُغاطٌ**: bir yer.

Şurayh’tan rivayet edildi: o, **الضُّغْطةَ**yı caiz görmezdi; iki tefsirle açıklanır: birincisi zorlama, diğeri de satıcısına bedeli ödemede oyalanıp ondan bir kısmını düşürmesidir. Nadr dedi ki: **الضُّغْطةُ**; inatla inkâr ederek çekişmektir; yani: “Sana vermem; yahut benim üzerimdeki hakkından bir şey bırakırsın.” İbnü’l-Esîr, Şurayh hadisi hakkında dedi ki: o, borçlunun üzerindeki borcu ödemede gecikmesi; ta ki hak sahibi bıksın; sonra ona: “Şundan şundan vazgeçer misin ve kalanı peşin alır mısın?” demesidir; o da buna razı olur. Hadiste: “Kişi, kölesinden dilediğini azat eder; isterse üçte bir, yahut dörtte bir, yahut beşte bir; onunla Allah arasında bir **ضُغْطة** yoktur.” Hadiste: “**لا تجوز الضُّغْطة** (ضُّغْطة caiz olmaz)”; denildi ki: o, üzerinde mal bulunan kimseyle onun bir kısmı üzerine sulh yapman; sonra da delili bulup bütün mal ile onu almandır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ض غ ط * * ضَغَطَهُ * زحمه إلى حائط ونحوه وبابه قطع ومنه * ضَغْطَةُ * القبر بالفتح وأما * الضُّغْطَةُ * بالضم فهي الشدة والمشقة ويقال اللهم ارفع عنا هذه الضُّغطة و * الضَاغِطُ * كالرقيب والأمين يقال أرسله * ضَاغِطاً * على فلان سُميّ بذلك لتضييقه على العامل ومنه حديث معاذ ﴿كان علي ضاغطا﴾

##### Türkçe

* ض غ ط * * **ضَغَطَهُ** * onu bir duvara ve benzerine doğru sıkıştırdı; “باب”ı **قطع**’tır. Ondandır: * **ضَغْطَةُ** * kabir (sıkıştırması), fetha ile. Ama * **الضُّغْطَةُ** * damme ile ise, o şiddet ve meşakkattir. Ve denilir: Allah’ım, bizden bu **الضُّغْطَةُ**’yı kaldır. Ve * **الضَاغِطُ** * gözetleyici ve emin gibi (olan)dır. Denilir: Onu falana karşı * **ضَاغِطاً** * olarak gönderdi; işçiye daraltmasından dolayı bununla adlandırıldı. Ondandır: Muâz hadisi: ﴿Üzerimde **ضاغطا** idi﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ضغطه يضغطه ضغطا: عصره وضيق عليه وقهره. وضغطه، إذا زحمه إلى حائط ونحوه، كما في الصحاح. وضغطه، إذا غمزه إلى شيء كأرض أو حائط، ومنه الحديث:  لو نجا أحد من ضغطة القبر، ويروى:  من ضمة القبر  لنجا منها سعد  وفي حديث آخر:  لتضغطن على باب الجنة  أي تزحمون. ومن المجاز: الضاغط مثل الرقيب والأمين على الشيء، يقال: أرسله ضاغطا على فلان، سمي بذلك لتضييقه على العامل، ومنه حديث معاذ:  كان علي ضاغط  كذا في الصحاح.قلت: والحديث أن معاذا كان بعثه عمر رضي الله عنهما ساعيا على بني كلاب، أو على سعد بن ذبيان، فقسم فيهم ولم يدع شيئا حتى جاء بجلسه، الذي خرج به على رقبته، فقالت له امرأته: أين ما جئت به مما يأتي به العمال من عراضة أهليهم? فقال: كان معي ضاغط، أي أمين. ولم يكن معه أمين ولا شريك، وإنما أراد، والله أعلم، إرضاء المرأة بهذا القول، أي أمين حافظ، يعني الله عز وجل المطلع على سرائر العباد. وهذا من معاريض الكلام. والضاغط: انفتاق في إبط البعير وكثرة لحم وهو الضب أيضا، كما في الصحاح، وقال ابن دريد: بعير به ضاغط، إذا كان إبطه يصيب جنبه حتى يؤثر فيه أو يتدلى جلده. وقال غيره: هو شبه جراب أو جلد مجتمع. وقال بعضهم: الضاغط في البعير: أصل كركرته يضغط موضع إبطه فيؤثر فيه ويسحجه. والمضغط، كمقعد: أرض ذات أمسلة جمع مسيل منخفضة، زعموا، قاله ابن دريد، ج مضاغط. وقال ابن فارس: المضاغيط: أرضون منخفضة. والضغطة، بالضم: الضيق والإكراه، يقال: أخذت فلانا ضغطة، إذا ضيقت عليه لتكرهه على الشيء، كما في الصحاح. والضغطة أيضا: الشدة والمشقة، وهو مجاز. يقال: ارفع عنا هذه الضغطة، كما في الصحاح. وفي بعض النسخ:  اللهم ارفع  وفي الحديث  لا تجوز الضغطة  قيل: هي أن تصالح من لك عليه مال، على بعضه، ثم تجد البينة فتأخذه بجميع المال. وقال ابن دريد: ضغاط كغراب: ع، هكذا في العباب. وفي التكملة: ضغاط، اسم موضع وفيه نظر، وضبطه كحذام. والضغيط، كأمير: بئر تحفر إلى جنبها بئر أخرى فيقل ماؤها. قاله ابن دريد. قال: وقال قوم: بل الضغيط بئر تحفر بين بئرين مدفونين، وفي الصحاح: قال الأصمعي: الضغيط: بئر إلى جنبها بئر أخرى فتندفن إحداهما، وليس هذا في نص الأصمعي، وإنما فيه بعد قوله: أخرى، فتحمأ، أي تصير ذات حمأة، فينتن ماؤها فيسيل في العذبة فيفسدها فلا تشرب. ونص الأصمعي: فيصير ماؤها منتنا في ماء العذبة فيفسده، فلا يشربه أحد، قال الراجز:
  يشربن ماء الأجن والضغيط
  ولا يعفن كدر الـمـسـيط والضغيط: الرجل الضعيف الرأي لا ينبعث مع القوم ج: ضغطى، لأنه داء. والضغيطة، بهاء: الضعيفة من النبت، هكذا في سائر أصول القاموس، وهو غلط والصواب: والضغيغة بغينين معجمتين، وهو مأخوذ المحيط لابن عباد، ونصه: الضغيطة: مثل الضغيغة من النبت والبقل، وهي من الطعام: مثل اللبيكة، وسيأتي في ض غ غ بيان ذلك فتأمل. وتضاغطوا: ازدحموا. وضاغطوا: زاحموا، وفي التهذيب: تضاغط الناس في الزحام. والضغاط، بالكسر، كالتضاغط، أنشد ابن دريد:
  إن الندى حيث ترى الضغاطا

  ومما يستدرك عليه: الضغطة، بالفتح: القهر، والضيق والاضطرار. وضغط عليه واضتغط: تشدد عليه في غرم أو نحوه، عن اللحياني، كذا حكاه اضتغط، بالإظهار، والقياس اضطغط. والضغطة: المجاهدة، عن النضر. وانضغط الرجل: انقهر.

##### Türkçe

**ضغطه** **يضغطه** **ضغطا**: sıktı; ona daralttı; onu kahretti. Ve **ضغطه**, onu bir duvara ve benzerine doğru ittiği zaman; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **ضغطه**, onu yer veya duvar gibi bir şeye doğru bastırdığı zaman; ondan (şu) hadis: “Eğer bir kimse kabir sıkmasından kurtulacak olsaydı...” ve rivayet olunur: “kabir sıkıştırmasından”; “ondan Sa‘d kurtulurdu.” Ve başka bir hadiste: “Elbette cennet kapısı üzerinde sıkıştırılacaksınız”; yani birbirinizi itecek, sıkışacaksınız. Ve mecazdan: **الضاغط** gözetleyici ve şey üzerine emin (güvenilir) kimse gibidir; denir: “Onu falan üzerine **ضاغطا** olarak gönderdi”; işçiye daraltmasından dolayı bununla adlandırıldı. Ve ondan Mu‘âz hadisi: “Üzerimde **ضاغط** vardı”; **الصحاح**’ta böyle.

Dedim: Hadis şudur ki: Mu‘âz’ı Ömer (Allah ikisinden de razı olsun) Benî Kilâb üzerine, yahut Sa‘d b. Zebyân üzerine vergi toplayıcı olarak göndermişti; onların arasında taksim etti ve hiçbir şeyi bırakmadı; ta ki boynunda onunla çıktığı **جلسه**siyle geldi. Bunun üzerine karısı ona dedi: “Âmillerin ailelerine getirdikleri **عراضة**dan getirdiğin nerede?” Dedi ki: “Benimle birlikte **ضاغط** vardı”; yani emin. Ve onunla birlikte ne bir emin vardı ne de bir ortak; ancak, Allah daha iyi bilir, bu sözle kadını razı etmeyi istedi; yani emin, koruyucu; yani kulların iç yüzlerine muttali olan Aziz ve Celil Allah. Bu, sözün **معاريض**ındandır.

Ve **الضاغط**: devenin koltuk altında yarılma ve etin çokluğu; o, **الضب** da (kertenkele)dır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. İbn Düreyd dedi: “Üzerinde **ضاغط** bulunan deve”; koltuğu böğrüne değdiği ve onda iz bıraktığı yahut derisi sarktığı zaman. Başkası dedi: O, bir çeşit torba yahut toplanmış deridir. Bazıları dedi: Devede **الضاغط**: hörgücünün kökü, koltuk yerini sıkar; onda iz bırakır ve onu sıyırır.

Ve **المضغط**, **مقعد** gibi: alçak bir **مسيل** (su yatağı) topluluğu olan yer; zannettiler; İbn Düreyd söyledi; çoğulu **مضاغط**. İbn Fâris dedi: **المضاغيط**: alçak yerlerdir.

Ve **الضغطة**, zamme ile: darlık ve zorlama; denir: “Falanı **ضغطة** aldım”; onu bir şeye zorlamak için ona daralttığın zaman; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **الضغطة** ayrıca: şiddet ve meşakkat; bu mecazdır. Denir: “Bizden bu **الضغطة**yı kaldır”; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Bazı nüshalarda: “Allah’ım kaldır...” Ve hadiste: “**الضغطة** caiz olmaz.” Denildi ki: O, üzerinde mal bulunan kimseyle onun bir kısmı üzerine sulh yapmandır; sonra delili bulursun da bütün mal ile onu alırsın.

İbn Düreyd dedi: **ضغاط** **غراب** gibi: bir yer; **العباب**’da böyle. **التكملة**’de: **ضغاط**, bir yer adıdır; bunda bakış vardır; ve ضبط’ı **حذام** gibi.

Ve **الضغيط**, **أمير** gibi: yanına başka bir kuyu kazılan kuyu; böylece suyu azalır. İbn Düreyd söyledi. Dedi: Bir kavim dedi ki: Bilakis **الضغيط**, gömülü iki kuyunun arasına kazılan kuyudur. **الصحاح**’ta: Asma‘î dedi: **الضغيط**: yanına başka bir kuyu olan kuyu; böylece ikisinden biri gömülür. Bu, Asma‘î’nin nassında değildir; ancak onda, “başka” sözünden sonra: “**فتحمأ**”, yani çamurlu olur; suyu kokar; tatlı suya akar da onu bozar; böylece içilmez. Asma‘î’nin nassı: “Böylece suyu tatlı suyun suyunda kokmuş olur da onu bozar; onu hiç kimse içmez.” Râciz dedi:

  “**يشربن ماء الأجن والضغيط**
  **ولا يعفن كدر الـمـسـيط**”

Ve **الضغيط**: görüşü zayıf olan, kavimle birlikte harekete geçmeyen adam; çoğulu **ضغطى**; çünkü o bir hastalıktır.

Ve **الضغيطة**, **هاء** ile: bitkiden zayıf olan; **القاموس**’un diğer bütün asıllarında böyle; o yanlıştır. Doğrusu: ve **الضغيغة** iki noktalı **غ** ile; o, İbn Abbâd’ın **المحيط**’inden alınmıştır; onun nassı: **الضغيطة**: bitki ve bakliyattan **الضغيغة** gibidir; ve o, yemekten: **اللبيكة** gibidir; ve **ض غ غ**’de bunun beyanı gelecektir; öyleyse düşün.

Ve **تضاغطوا**: sıkıştılar. Ve **ضاغطوا**: itiştiler. **التهذيب**’de: “İnsanlar sıkışıklıkta **تضاغط** ettiler.”

Ve **الضغاط**, kesre ile, **التضاغط** gibi: İbn Düreyd inşad etti:

  “**إن الندى حيث ترى الضغاطا**”

Ve kendisine istidrâk olunanlardan: **الضغطة**, fetha ile: kahır; darlık ve zorunluluk. Ve “ona **ضغط** etti” ve **اضتغط**: borç ve benzeri hususta ona şiddetlendi; Lihyânî’den; **اضتغط**’ı izhâr ile böyle hikâye etti; kıyas ise **اضطغط**tır. Ve **الضغطة**: mücâhede; Nadr’dan. Ve **انضغط** adam: kahrolundu.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ضَغَطَهُ
ضَغَطَهُ ذ , (S, Msb, K,) aor. ضَغَطَ , (S, Msb,) inf. n. ضَغْطٌ, (S, Mgh, Msb,) He pressed him; pushed him; (S, Msb, K;) squeezed him; (Mgh, * Msb, K;) against (اـِلَى, S, Msb, K, [and عَلَى,]) a thing, (K,) or a wall, (S, Msb,) and the like, (S,) and the ground: (TA:) he straitened him: he overcame, subdued, or overpowered, him; or he constrained him. (TA.) It is said in a trad., لَتُضْغَطُنَّ عَلَى بَابِ الجَنَّةِ Ye shall assuredly be pressed, or pushed, against the gate of Paradise. (TA.) You say of a tight boot, ضَغَطَ رِجْلَهُ [It compressed, or pinched, his foot]. (K in art. حزق.) And you say also, ضَغَطَ عَلَيْهِ, and ↓ اِضْتَغَطَ, (Lh, TA,) which latter, by rule, should be اِضْطَغَطَ, (TA,) (assumed tropical:) He treated him with hardness, severity, or rigour, with respect to a debt or the like. (Lh, TA.)

ضاغطوا
3 ضاغطوا ذ , (K,) inf. n. ضِغَاطٌ (IDrd, T, O, TA) and مُضَاغَطَةٌ; (IDrd, O;) and ↓ تضاغطوا; (IDrd, O, K;) They pressed, pushed, crowded, or straitened, one another; syns. زَاحَمُوا and ازدحموا. (IDrd, O, K.) You say, النَّاسُ ↓ تَضَاغَطَ فِى الاِزْدِحَامِ [The people pressed, or pushed, one another in crowding together]; and ضِغَاطٌ is like تَضَاغُطٌ. (T, TA.)

6 تَضَاْغَطَ see 3, in two places.

انظغط
7 انظغط ذ [as quasi-pass. of 1, app. signifies He was, or became, pressed, pushed, or squeezed: and, accord. to a version of the Bible, as mentioned by Golius, in Num. xx. (or xxii.) 25, he pressed, or squeezed, himself, against (اـِلَى) a wall: and also,] (assumed tropical:) he (a man) was, or became, overcome, subdued, or overpowered; or constrained; syn. اِنْقَهَرَ. (TA.)

8 اـِضْتَغَطَ see 1, last sentence.

ضَغْطَةٌ
ضَغْطَةٌ ذ The pressure of the grave; (S, Msb, K;) because it straitens the dead: (Msb:) its straitening. (Mgh.) ― -b2- It is also expl. by En-Nadr [ISh] as signifying مجاهرة [app. a mistake for مُجَاهَدَةٌ, as meaning (assumed tropical:) The exertion of one's utmost power, ability, or endeavour, in contending with another: and in this sense it should perhaps be written ↓ ضُغْطَةٌ]. (TA.) ― -b3- See also ضُغْطَةٌ, in two places.

ضُغْطَةٌ
ضُغْطَةٌ ذ (tropical:) Straitness; difficulty; distress; affliction; (S, Msb, K;) as also ↓ ضَغْطَةٌ. (TA.) You say, اَللّٰهُمَّ ارْفَعْ عَنَّا هٰذِهِ الضُّغْطَةَ [O God, withdraw, put away, or remove, from us this straitness, &c.]. (S.) ― -b2- (assumed tropical:) Force, constraint, compulsion; (Mgh;) as also ↓ ضَغْطَةٌ: (TA: [in which one of the syns. is written قَبْر, evidently a mistake for قَهْرٌ, one of the syns. of the former word in the Mgh:]) constraint, or compulsion, against the will of the object thereof. (S, * K.) You say, أَخَذْتُ فُلَانًا ضَغْطَةً (assumed tropical:) I treated such a one with hardness, severity, or rigour, to constrain him, or compel him, to do the thing against his will. (S.) And hence the trad. of Shureyh, كَانَ لَا يُجِيزُ الضُّغْطَةَ (assumed tropical:) He used not to allow the constraint, or compulsion, of one's debtor, and the treating him with hardness, severity, or rigour: or one's saying, I will not give thee unless thou abate somewhat of my debt to thee: or one's having money owed to him by another, who disacknowledges it, and compounding with him for part of what is owed to him, then finding the voucher, and exacting from him the whole of the property after the compromise. (Mgh.) ― -b3- See also ضَغْطَةٌ.

ضَغِيطٌ
ضَغِيطٌ ذ A well having by the side of it another well, (As, S, O, K) and one of them becomes foul with black mud, (As, S, O,) or and one of them becomes choked up, and foul with black mud, (K,) so that its water becomes stinking, and it flows into the water of the sweet well, and corrupts it, so that no one drinks of it: (As, S, O, K:) or a well that is dug by the side of another well, in consequence of which its water becomes little in quantity: or a well dug between two wells that have become choked up. (O.) -A2- And A man weak in judgment, (K, TA,) that will not be roused to action with the people: (TA:) pl. ضَغْطَى, (K, TA,) [like مَرْضَى &c.,] because it is as though it were [significant of suffering from] a disease. (TA.)

ضَاغِطٌ
ضَاغِطٌ ذ A slitting in the arm-pit of a camel, (S, K,) and abundance of flesh [in that part, pressing against the side]: (S:) and i. q. ضَبٌّ: (S, K) or a thing like a bag: (TA:) a tumour in the armpit of a camel, like a bag, straitening him: (Meyd: see مُعَرَّكٌ:) or skin collected together: or the base of the callous protuberance upon the breast of a camel pressing against the place of the arm-pit, and marking, or scarring, and excoriating, it. (TA.) Accord. to IDrd, بَعِيرٌ بِهِ ضَاغِطٌ means A camel whose arm-pit comes in contact with his side so as to mark it, or scar it. (TA.) -A2- (tropical:) A watcher, keeper, or guardian; a confidential superintendent; (S, K;) over a person; so called because he straitens him; (S;) or over a thing. (K.) You say, أرْسَلَهُ ضَاغِطًا عَلَى فُلَانٍ (tropical:) He sent him as a watcher, &c., over such a one. (S, TA.) And hence what is said in the trad. of Mo'لdh, (S, L,) when his wife asked him, on his return from collecting the poor-rates in El-Yemen, where was the present which he had brought for his wife, and he answered, (L,) كَانَ عَلَىَّ ضَاغِطٌ [There was over me a watcher], (S,) or كَانَ مَعِى ضَاغِطٌ [There was with me a watcher], meaning God, who knows the secrets of men; or he meant, by ضاغط, the trust committed to him by God, which he had taken upon himself; but his wife imagined that there was with him a watcher who straitened him, and prevented his taking to please her. (L.)

##### Türkçe

ضَغَطَهُ
**ضَغَطَهُ** ذ , (S, Msb, K,) aor. **ضَغَطَ** , (S, Msb,) inf. n. **ضَغْطٌ**, (S, Mgh, Msb,) O, onu bastırdı; onu itti; (S, Msb, K;) onu sıktı; (Mgh, * Msb, K;) (اـِلَى, S, Msb, K, [ve **عَلَى**,]) bir şeye, (K,) yahut bir duvara, (S, Msb,) ve benzerlerine, (S,) ve yere karşı: (TA:) onu daralttı: ona galip geldi, onu boyun eğdirdi yahut ona üstün geldi; yahut onu zorladı. (TA.) Bir rivayette şöyle denir: لَتُضْغَطُنَّ عَلَى بَابِ الجَنَّةِ “Cennet kapısına karşı mutlaka bastırılacaksınız, yahut itileceksiniz.” (TA.) Dar bir çizme hakkında şöyle dersin: **ضَغَطَ رِجْلَهُ** [Onun ayağını sıktı, yahut çimdikledi]. (K, md. **حزق**’ta.) Ve ayrıca şöyle de dersin: **ضَغَطَ عَلَيْهِ**, ve ↓ **اِضْتَغَطَ**, (Lh, TA,) ki bu ikincisi, kaide gereği, **اِضْطَغَطَ** olmalıdır, (TA,) (mecaz kabul edilerek:) bir borç yahut benzeri hususunda ona karşı sertlik, şiddet yahut katılık gösterdi. (Lh, TA.)

ضاغطوا
3 **ضاغطوا** ذ , (K,) inf. n. **ضِغَاطٌ** (IDrd, T, O, TA) ve **مُضَاغَطَةٌ**; (IDrd, O;) ve ↓ **تضاغطوا**; (IDrd, O, K;) birbirlerini bastırdılar, ittirdiler, sıkıştırdılar yahut daralttılar; eşanlamlıları **زَاحَمُوا** ve **ازدحموا**. (IDrd, O, K.) Şöyle dersin: النَّاسُ ↓ تَضَاغَطَ فِى الاِزْدِحَامِ [İnsanlar, kalabalıkta birbirlerini bastırdılar yahut ittirdiler]; ve **ضِغَاطٌ**, **تَضَاغُطٌ** gibidir. (T, TA.)

6 **تَضَاْغَطَ** bk. 3, iki yerde.

انظغط
7 **انظغط** ذ [1’in sanki edilgeni olarak; görünüşe göre “bastırıldı, itildi yahut sıkıldı; ve Golius’un zikrettiği üzere Kitâb-ı Mukaddes’in bir rivayetine göre, Sayılar xx. (yahut xxii.) 25’te, (اـِلَى) bir duvara karşı kendini bastırdı yahut sıktı; ve ayrıca,” anlamına gelir;] (mecaz kabul edilerek:) o (bir adam) yenildi, boyun eğdirildi yahut üstün gelindi; yahut zorlandı; eşanlamlısı **اِنْقَهَرَ**. (TA.)

8 **اـِضْتَغَطَ** bk. 1, son cümle.

ضَغْطَةٌ
**ضَغْطَةٌ** ذ Kabir basıncı; (S, Msb, K;) çünkü ölüyü daraltır: (Msb:) onun daraltması. (Mgh.) ― -b2- En-Nadr [ISh] tarafından, **مجاهرة** anlamında olduğu şeklinde de açıklanmıştır [görünüşe göre **مُجَاهَدَةٌ** yerine bir hatadır; (mecaz kabul edilerek:) bir başkasıyla çekişmede kişinin en son gücünü, kudretini yahut gayretini sarf etmesi anlamında; ve bu anlamda belki ↓ **ضُغْطَةٌ** diye yazılmalıdır]. (TA.) ― -b3- Ayrıca bk. **ضُغْطَةٌ**, iki yerde.

ضُغْطَةٌ
**ضُغْطَةٌ** ذ (mecaz:) Darlık; güçlük; sıkıntı; belâ; (S, Msb, K;) ve ayrıca ↓ **ضَغْطَةٌ**. (TA.) Şöyle dersin: اَللّٰهُمَّ ارْفَعْ عَنَّا هٰذِهِ الضُّغْطَةَ [Allah’ım, bu darlığı vb. bizden kaldır, uzaklaştır yahut gider]. (S.) ― -b2- (mecaz kabul edilerek:) Zor, zorlama, cebir; (Mgh;) ve ayrıca ↓ **ضَغْطَةٌ**: (TA: [orada eşanlamlılardan biri **قَبْر** diye yazılmıştır; açıkça **قَهْرٌ** yerine bir hatadır; bu, Mgh’deki önceki kelimenin eşanlamlılarındandır:]) muhatabın iradesine karşı zorlama yahut cebir. (S, * K.) Şöyle dersin: أَخَذْتُ فُلَانًا ضَغْطَةً (mecaz kabul edilerek:) Onu, iradesine karşı o işi yapmaya zorlamak yahut mecbur etmek için, sertlik, şiddet yahut katılık ile muamele ettim. (S.) Ve bundan dolayı Şureyh’in rivayeti: كَانَ لَا يُجِيزُ الضُّغْطَةَ (mecaz kabul edilerek:) Borçluyu zorlamaya yahut ona sertlik, şiddet yahut katılık ile muamele etmeye cevaz vermezdi: yahut “bir miktar borcundan düşmedikçe sana vermem” demeye; yahut birinin başkasında alacağı olup da o bunu inkâr ettiğinde, ona borçlu olunanın bir kısmı üzerine onunla sulh yapıp, sonra senedi bulup, sulhten sonra malın tamamını ondan tahsil etmeye. (Mgh.) ― -b3- Ayrıca bk. **ضَغْطَةٌ**.

ضَغِيطٌ
**ضَغِيطٌ** ذ Yanında başka bir kuyu bulunan bir kuyu; (As, S, O, K) ve ikisinden biri kara çamurla bozulur, (As, S, O,) yahut ikisinden biri tıkanır ve kara çamurla bozulur, (K,) öyle ki suyu kokar, ve tatlı kuyunun suyuna akar ve onu bozar, böylece ondan kimse içmez: (As, S, O, K:) yahut başka bir kuyunun yanına kazılan bir kuyu; bunun sonucu olarak suyu miktarca az olur: yahut tıkanmış iki kuyunun arasında kazılmış bir kuyu. (O.) -A2- Ve: hükümde zayıf bir adam, (K, TA,) insanlarla birlikte işe sevk edilmeyecek olan: (TA:) çoğulu **ضَغْطَى**, (K, TA,) [**مَرْضَى** vb. gibi,] çünkü sanki bir hastalıktan [mustarip olmayı] ifade eder gibidir. (TA.)

ضَاغِطٌ
**ضَاغِطٌ** ذ Devenin koltuk altında bir yarılma, (S, K,) ve [o kısımda, yana karşı bastıran] et bolluğu: (S:) ve **ضَبٌّ** ile aynı: (S, K) yahut bir torba gibi bir şey: (TA:) devenin koltuk altında, torba gibi, onu daraltan bir şişlik: (Meyd: bk. **مُعَرَّكٌ**:) yahut bir araya toplanmış deri: yahut devenin göğsündeki nasırlı çıkıntının tabanının koltuk altı yerine karşı bastırması ve onu iz bırakması yahut yara izi yapması ve derisini soyması. (TA.) IDrd’ye göre, بَعِيرٌ بِهِ ضَاغِطٌ “Koltuk altı yanına temas edip onu izleyen yahut yara izi yapan deve” demektir. (TA.) -A2- (mecaz:) Bir gözetleyici, koruyucu yahut muhafız; güvenilir bir nezaretçi; (S, K;) bir kişi üzerinde; ona daralttığı için böyle adlandırılmıştır; (S;) yahut bir şey üzerinde. (K.) Şöyle dersin: أرْسَلَهُ ضَاغِطًا عَلَى فُلَانٍ (mecaz:) Onu, falanca üzerinde bir gözetleyici vb. olarak gönderdi. (S, TA.) Ve bundan dolayı Mu‘âdh’ın rivayetinde söylenen (S, L,) karısı ona, Yemen’de sadakaları topladıktan dönüşünde, karısı için getirdiği hediyenin nerede olduğunu sorduğunda ve o da cevap verdiğinde, (L,) كَانَ عَلَىَّ ضَاغِطٌ [Üzerimde bir gözetleyici vardı], (S,) yahut كَانَ مَعِى ضَاغِطٌ [Benimle birlikte bir gözetleyici vardı], bununla, insanların sırlarını bilen Allah’ı kastederek; yahut **ضاغط** ile, Allah’ın kendisine emanet ettiği ve kendisinin üstlendiği emaneti kastetmiştir; fakat karısı, onunla birlikte onu daraltan ve onu, onu memnun etmek için almaktan alıkoyan bir gözetleyici bulunduğunu zannetmiştir. (L.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَغَطَ
ضَغَطَ A ( n. ac. ضَغْط 1 )
a.  [ acc. or Ila or 'Ala ], Pressed, squeezed; pushed, shoved.

b.  Pinched ( boot ).

c.  [ 'Ala ], Treated harshly.

ضَاْغَطَ
ضَاْغَطَ III ,
a.  Jostled, pushed, shoved.

أَضْغَطَ
أَضْغَطَ IV ,
a.  see I (a) .

تَضَاْغَطَ
تَضَاْغَطَ VI ,
a.  see III .

اِنْضَغَطَ
اِنْضَغَطَ VII ,
a.  Was squeezed, pressed; was subdued.

اِضْتَغَطَ
اِضْتَغَطَ VIII ( T ),
a.  see I (c) .

ضَغْطَة
ضَغْطَة 1t ,
a.  Pressure.

b.  Narrow space of the grave.

ضُغْطَة
ضُغْطَة 3t ,
a.  Pressure, tightness; constraint, compulsion; straitness; distress.

ضَغِيْط
ضَغِيْط 25 , ( pl. ضَغْطَى 1ya ),
a.  Weakminded.

ضَاْغُوْط
ضَاْغُوْط 40 ,
a.  Nightmare.

##### Türkçe

**ضَغَطَ**
**ضَغَطَ** A ( i. is. **ضَغْط** 1 )
a.  [ acc. veya Ila veya 'Ala ], Bastırdı, sıktı; itti, kakıştırdı.

b.  Sıkıştırdı ( çizme ).

c.  [ 'Ala ], Sert davrandı.

**ضَاْغَطَ**
**ضَاْغَطَ** III ,
a.  Kakıştırdı, itti, kakıştırdı.

**أَضْغَطَ**
**أَضْغَطَ** IV ,
a.  I (a)’ya bak.

**تَضَاْغَطَ**
**تَضَاْغَطَ** VI ,
a.  III’e bak.

**اِنْضَغَطَ**
**اِنْضَغَطَ** VII ,
a.  Sıkıldı, bastırıldı; boyun eğdirildi.

**اِضْتَغَطَ**
**اِضْتَغَطَ** VIII ( T ),
a.  I (c)’ye bak.

**ضَغْطَة**
**ضَغْطَة** 1t ,
a.  Basınç.

b.  Kabrin dar yeri.

**ضُغْطَة**
**ضُغْطَة** 3t ,
a.  Basınç, sıkılık; kısıtlama, zorlama; darlık; sıkıntı.

**ضَغِيْط**
**ضَغِيْط** 25 , ( ç. **ضَغْطَى** 1ya ),
a.  Zayıf akıllı.

**ضَاْغُوْط**
**ضَاْغُوْط** 40 ,
a.  Kâbus.
