# ضغط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%BA%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضغط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ضغط

ضغطه يضغطه ضغطا: عصره وضيق عليه وقهره. وضغطه، إذا زحمه إلى حائط ونحوه، كما في الصحاح. وضغطه، إذا غمزه إلى شيء كأرض أو حائط، ومنه الحديث:  لو نجا أحد من ضغطة القبر، ويروى:  من ضمة القبر  لنجا منها سعد  وفي حديث آخر:  لتضغطن على باب الجنة  أي تزحمون. ومن المجاز: الضاغط مثل الرقيب والأمين على الشيء، يقال: أرسله ضاغطا على فلان، سمي بذلك لتضييقه على العامل، ومنه حديث معاذ:  كان علي ضاغط  كذا في الصحاح.قلت: والحديث أن معاذا كان بعثه عمر رضي الله عنهما ساعيا على بني كلاب، أو على سعد بن ذبيان، فقسم فيهم ولم يدع شيئا حتى جاء بجلسه، الذي خرج به على رقبته، فقالت له امرأته: أين ما جئت به مما يأتي به العمال من عراضة أهليهم? فقال: كان معي ضاغط، أي أمين. ولم يكن معه أمين ولا شريك، وإنما أراد، والله أعلم، إرضاء المرأة بهذا القول، أي أمين حافظ، يعني الله عز وجل المطلع على سرائر العباد. وهذا من معاريض الكلام. والضاغط: انفتاق في إبط البعير وكثرة لحم وهو الضب أيضا، كما في الصحاح، وقال ابن دريد: بعير به ضاغط، إذا كان إبطه يصيب جنبه حتى يؤثر فيه أو يتدلى جلده. وقال غيره: هو شبه جراب أو جلد مجتمع. وقال بعضهم: الضاغط في البعير: أصل كركرته يضغط موضع إبطه فيؤثر فيه ويسحجه. والمضغط، كمقعد: أرض ذات أمسلة جمع مسيل منخفضة، زعموا، قاله ابن دريد، ج مضاغط. وقال ابن فارس: المضاغيط: أرضون منخفضة. والضغطة، بالضم: الضيق والإكراه، يقال: أخذت فلانا ضغطة، إذا ضيقت عليه لتكرهه على الشيء، كما في الصحاح. والضغطة أيضا: الشدة والمشقة، وهو مجاز. يقال: ارفع عنا هذه الضغطة، كما في الصحاح. وفي بعض النسخ:  اللهم ارفع  وفي الحديث  لا تجوز الضغطة  قيل: هي أن تصالح من لك عليه مال، على بعضه، ثم تجد البينة فتأخذه بجميع المال. وقال ابن دريد: ضغاط كغراب: ع، هكذا في العباب. وفي التكملة: ضغاط، اسم موضع وفيه نظر، وضبطه كحذام. والضغيط، كأمير: بئر تحفر إلى جنبها بئر أخرى فيقل ماؤها. قاله ابن دريد. قال: وقال قوم: بل الضغيط بئر تحفر بين بئرين مدفونين، وفي الصحاح: قال الأصمعي: الضغيط: بئر إلى جنبها بئر أخرى فتندفن إحداهما، وليس هذا في نص الأصمعي، وإنما فيه بعد قوله: أخرى، فتحمأ، أي تصير ذات حمأة، فينتن ماؤها فيسيل في العذبة فيفسدها فلا تشرب. ونص الأصمعي: فيصير ماؤها منتنا في ماء العذبة فيفسده، فلا يشربه أحد، قال الراجز:
  يشربن ماء الأجن والضغيط
  ولا يعفن كدر الـمـسـيط والضغيط: الرجل الضعيف الرأي لا ينبعث مع القوم ج: ضغطى، لأنه داء. والضغيطة، بهاء: الضعيفة من النبت، هكذا في سائر أصول القاموس، وهو غلط والصواب: والضغيغة بغينين معجمتين، وهو مأخوذ المحيط لابن عباد، ونصه: الضغيطة: مثل الضغيغة من النبت والبقل، وهي من الطعام: مثل اللبيكة، وسيأتي في ض غ غ بيان ذلك فتأمل. وتضاغطوا: ازدحموا. وضاغطوا: زاحموا، وفي التهذيب: تضاغط الناس في الزحام. والضغاط، بالكسر، كالتضاغط، أنشد ابن دريد:
  إن الندى حيث ترى الضغاطا

  ومما يستدرك عليه: الضغطة، بالفتح: القهر، والضيق والاضطرار. وضغط عليه واضتغط: تشدد عليه في غرم أو نحوه، عن اللحياني، كذا حكاه اضتغط، بالإظهار، والقياس اضطغط. والضغطة: المجاهدة، عن النضر. وانضغط الرجل: انقهر.

### Türkçe

**ضغطه** **يضغطه** **ضغطا**: sıktı; ona daralttı; onu kahretti. Ve **ضغطه**, onu bir duvara ve benzerine doğru ittiği zaman; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **ضغطه**, onu yer veya duvar gibi bir şeye doğru bastırdığı zaman; ondan (şu) hadis: “Eğer bir kimse kabir sıkmasından kurtulacak olsaydı...” ve rivayet olunur: “kabir sıkıştırmasından”; “ondan Sa‘d kurtulurdu.” Ve başka bir hadiste: “Elbette cennet kapısı üzerinde sıkıştırılacaksınız”; yani birbirinizi itecek, sıkışacaksınız. Ve mecazdan: **الضاغط** gözetleyici ve şey üzerine emin (güvenilir) kimse gibidir; denir: “Onu falan üzerine **ضاغطا** olarak gönderdi”; işçiye daraltmasından dolayı bununla adlandırıldı. Ve ondan Mu‘âz hadisi: “Üzerimde **ضاغط** vardı”; **الصحاح**’ta böyle.

Dedim: Hadis şudur ki: Mu‘âz’ı Ömer (Allah ikisinden de razı olsun) Benî Kilâb üzerine, yahut Sa‘d b. Zebyân üzerine vergi toplayıcı olarak göndermişti; onların arasında taksim etti ve hiçbir şeyi bırakmadı; ta ki boynunda onunla çıktığı **جلسه**siyle geldi. Bunun üzerine karısı ona dedi: “Âmillerin ailelerine getirdikleri **عراضة**dan getirdiğin nerede?” Dedi ki: “Benimle birlikte **ضاغط** vardı”; yani emin. Ve onunla birlikte ne bir emin vardı ne de bir ortak; ancak, Allah daha iyi bilir, bu sözle kadını razı etmeyi istedi; yani emin, koruyucu; yani kulların iç yüzlerine muttali olan Aziz ve Celil Allah. Bu, sözün **معاريض**ındandır.

Ve **الضاغط**: devenin koltuk altında yarılma ve etin çokluğu; o, **الضب** da (kertenkele)dır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. İbn Düreyd dedi: “Üzerinde **ضاغط** bulunan deve”; koltuğu böğrüne değdiği ve onda iz bıraktığı yahut derisi sarktığı zaman. Başkası dedi: O, bir çeşit torba yahut toplanmış deridir. Bazıları dedi: Devede **الضاغط**: hörgücünün kökü, koltuk yerini sıkar; onda iz bırakır ve onu sıyırır.

Ve **المضغط**, **مقعد** gibi: alçak bir **مسيل** (su yatağı) topluluğu olan yer; zannettiler; İbn Düreyd söyledi; çoğulu **مضاغط**. İbn Fâris dedi: **المضاغيط**: alçak yerlerdir.

Ve **الضغطة**, zamme ile: darlık ve zorlama; denir: “Falanı **ضغطة** aldım”; onu bir şeye zorlamak için ona daralttığın zaman; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **الضغطة** ayrıca: şiddet ve meşakkat; bu mecazdır. Denir: “Bizden bu **الضغطة**yı kaldır”; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Bazı nüshalarda: “Allah’ım kaldır...” Ve hadiste: “**الضغطة** caiz olmaz.” Denildi ki: O, üzerinde mal bulunan kimseyle onun bir kısmı üzerine sulh yapmandır; sonra delili bulursun da bütün mal ile onu alırsın.

İbn Düreyd dedi: **ضغاط** **غراب** gibi: bir yer; **العباب**’da böyle. **التكملة**’de: **ضغاط**, bir yer adıdır; bunda bakış vardır; ve ضبط’ı **حذام** gibi.

Ve **الضغيط**, **أمير** gibi: yanına başka bir kuyu kazılan kuyu; böylece suyu azalır. İbn Düreyd söyledi. Dedi: Bir kavim dedi ki: Bilakis **الضغيط**, gömülü iki kuyunun arasına kazılan kuyudur. **الصحاح**’ta: Asma‘î dedi: **الضغيط**: yanına başka bir kuyu olan kuyu; böylece ikisinden biri gömülür. Bu, Asma‘î’nin nassında değildir; ancak onda, “başka” sözünden sonra: “**فتحمأ**”, yani çamurlu olur; suyu kokar; tatlı suya akar da onu bozar; böylece içilmez. Asma‘î’nin nassı: “Böylece suyu tatlı suyun suyunda kokmuş olur da onu bozar; onu hiç kimse içmez.” Râciz dedi:

  “**يشربن ماء الأجن والضغيط**
  **ولا يعفن كدر الـمـسـيط**”

Ve **الضغيط**: görüşü zayıf olan, kavimle birlikte harekete geçmeyen adam; çoğulu **ضغطى**; çünkü o bir hastalıktır.

Ve **الضغيطة**, **هاء** ile: bitkiden zayıf olan; **القاموس**’un diğer bütün asıllarında böyle; o yanlıştır. Doğrusu: ve **الضغيغة** iki noktalı **غ** ile; o, İbn Abbâd’ın **المحيط**’inden alınmıştır; onun nassı: **الضغيطة**: bitki ve bakliyattan **الضغيغة** gibidir; ve o, yemekten: **اللبيكة** gibidir; ve **ض غ غ**’de bunun beyanı gelecektir; öyleyse düşün.

Ve **تضاغطوا**: sıkıştılar. Ve **ضاغطوا**: itiştiler. **التهذيب**’de: “İnsanlar sıkışıklıkta **تضاغط** ettiler.”

Ve **الضغاط**, kesre ile, **التضاغط** gibi: İbn Düreyd inşad etti:

  “**إن الندى حيث ترى الضغاطا**”

Ve kendisine istidrâk olunanlardan: **الضغطة**, fetha ile: kahır; darlık ve zorunluluk. Ve “ona **ضغط** etti” ve **اضتغط**: borç ve benzeri hususta ona şiddetlendi; Lihyânî’den; **اضتغط**’ı izhâr ile böyle hikâye etti; kıyas ise **اضطغط**tır. Ve **الضغطة**: mücâhede; Nadr’dan. Ve **انضغط** adam: kahrolundu.
