# ضغن (ض-غ-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%BA%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kıvrılmış bir nesnedir

- Harfler: ض - غ - ن
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَضْغَانَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B6%D9%92%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالَكُمْ | Kinleriniz | 1 | 1 | [47:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86/ayet/47:37.md) |
| [أَضْغَانَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B6%D9%92%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالَهُمْ | Onların kinleri | 1 | 1 | [47:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86/ayet/47:29.md) |

## Mücavir kökler — 8 mücavir (13 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
2. [حفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · İzleyici
3. [بخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Buhar sıcak sudan çıkan buğu, bahl çok az veren, verdiği…
4. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Bürde” gocuk demektir
5. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
6. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Sehl” ova demektir
7. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
8. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ضغن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%AF.md), [غلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84.md), [شحن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%86.md) |
| Zıt Kök | [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Eğrilik, bükülme ve bir şeyi koltuk altına veya örtü altına alarak saklama |
| Çekirdek Özet 2 | İçte saklanan, bastırılan ve kriz anlarında açığa çıkan derin düşmanlık ve kin |
| Çekirdek Özet 3 | Fedakarlık ve imtihan anlarında gizlenemeyip dışa vuran psikolojik direnç |
| Kritik Hata Riski | Anlık kızgınlık veya açık öfke sanılması; oysa kök içe gömülen ve bükülen kini ifade eder |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ضغ | Bir şeyi sıkıştırmak, bastırmak, büküp dar bir alana hapsetmek; nitekim [ضغط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%B7.md) sıkıştırma ve duvara dayamayı, [ضغث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%AB.md) ise bir araya toplanıp birbirine karıştırılmış ot demetini anlatır | ن | Sıkışıp bükülen nesnenin veya duygunun içte yerleşmesi, süreklilik kazanması ve örtülü bir eğrilik halinde saklanması anlamını eklemiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ض | Bitki veya yan kenar imgesi; erken formda kökten türetilen baskı ve yan yatma hareketi | Nesnenin veya hissin baskılanarak yana bükülmesi ve doğal doğruluktan sapması hareketini başlatır |
| غ | Göz imgesi temelinden türeyen örtünme, bulanıklık ve perdelenme hareketi | Bükülen duygunun veya nesnenin dışarıdan görünmeyecek şekilde içe gizlenmesini sağlar |
| ن | Filiz veya balık; süreklilik, içsel canlılık ve akış imgesi | Gizlenen eğriliğin ve öfkenin yok olmadan içte canlı kalıp derinleşmesini temsil eder |
| ضغن | Baskı ve eğrilik ile başlayan, örtünerek gizlenen ve dipte süreklilik kazanan içsel düğüm | Doğruluktan sapan bir eğriliğin içe bükülüp saklanması ve dış baskıyla açığa çıkması bütünlüğünü ifade eder |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Düz olmayan, eğrilik ve çarpıklık taşıyan mızrak veya sopa; bir nesneyi kucaklayıp koltuk altına alarak gizlemek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şammâh b. Dırâr bir beytinde kadınların içlerinde sakladıkları bağlılık veya meyli ضِغْن kelimesiyle tasvir etmiştir |
| Erken Arapça kullanım | İbn Mukbil mızrak ve silahını koltuğunun altına alıp gizleyerek taşımasını Arapça şu mısra ile aktarmıştır: إذا اضطغَنْتُ سِلاحي عند مَغْرِضها |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab.

### Sami etimolojik katman

Arapça ضغن kökü, fiziksel planda düzlüğün kaybolması, eğrilik ve içe doğru bükülme semantik alanına aittir. Kökün en somut türevlerinden olan قناة ضغنة ifadesi, düzeltilmeye çalışıldıkça eğriliği artan mızrağı; اضطغان ise örtüye bürünüp bir nesneyi koltuğun altına almayı anlatır. Bu somut çekirdek, içte saklanan ve doğrulamayan derin husumeti ifade etmek üzere soyutlaşmıştır. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan ض-غ-ن harf dizilimiyle aynı fonetik yapıyı koruyan yaygın bir kök sınırlıdır; zira Arapça ض harfi Sami ana dilindeki yanal sürtünmeli seslerden türemiştir. İbranice ve Süryanicede içe bükülme, ezilme ve gizli baskı alanları genellikle /ṣ/ veya /ʿ/ seslerine kayan köklerle temsil edilir. Arapça içi gelişimde ise kök, fiziki bir bükülme ve gizleme eyleminden bütünüyle psikolojik bir kin ve nefret tabakasını anlatmaya yönelmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Eğrilik, koltuk altına alma ve içe bükülme | Somut olarak eğri mızrak ve kucaklanan nesne anlamından içe gömülen kin anlamına semantik genişleme gerçekleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami baskı ve sıkışma kökleri | Arapçadaki ض sesinin özgün yapısı sebebiyle soydaş kökler fonetik dönüşümle içe kıvrılma ve ezilme alanında örtüşür | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisānü’l-Arab, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ضغن | Anlamlı | Eğrilik, içe bükülme, gizli kin | Mızrağın eğri olması, bir nesnenin koltuk altına alınması ve içte saklanan derin düşmanlık | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| ضنغ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [غضن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D9%86.md) | Anlamlı | Kırışıklık, bükülme, kıvrım | Alındaki, elbisedeki veya derideki kıvrım ve kırışıklıklar | Ortak bükülme ve katlanma semantiğini paylaşır; Kur'an'da geçmez |
| [غنض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D8%B6.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Fonetik dizilim gereği kullanım dışıdır |
| نضغ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik kaynaklarda mühmel kaydedilmiştir |
| [نغض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B6.md) | Anlamlı | Sarsılma, oynama, başı hareket ettirme | Bir nesnenin gevşeyip yerinden oynaması veya başın hareket etmesi | Bükülme ve hareket dinamizmi taşır; Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ضغن | Merkez | İçe bükülen, gizlenen derin kin | Eğrilik ve içe saklanma boyutu baskındır; krizde açığa çıkar | Kalpte örtülen ve düzeltilmesi zor olan kökleşmiş düşmanlık |
| [حقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D8%AF.md) | Komşu | İntikam amaçlı öfke tutma | Misilleme ve öç alma vaktini bekleme yönü ağır basar | İntikam fırsatı kollayan sabit nefret duygusu |
| [غلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84.md) | Komşu | İç organlara işleyen gizli düşmanlık | Ruhun derinliklerine sinsice sızma ve kuşatma niteliği taşır | Kalbi içten içe saran ve bağımsızlığı yok eden düğüm |
| [شحن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%86.md) | Komşu | Husumetle dolup taşma | İçin nefretle tamamen doldurulması ve gerilim birikmesi esastır | İki taraf arasındaki gerginlik ve karşılıklı düşmanlık yükü |
| [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) | Zıt | Barış, bütünlük, eğrilikten arınma | İçsel çatışma ve gizli eğriliğin yerini tam esenlik ve uyum alır | Kusursuz teslimiyet ve kalbin kötülükten arınmışlığı |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ضغن | İçe gömülü kin ve eğrilik | Hem içe saklanan kini hem de nesnedeki düzeltilemeyen eğriliği içerir | Kesin |
| Latince | rancor, simultas | Kökleşmiş kin, gizli düşmanlık | Rancor içte çürüyen ve kokuşan kini karşılarken fiziksel eğrilik boyutunu taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | deep-seated grudge, latent malice | Kökleşmiş gizli kin, örtük husumet | Grudge saklanan öfkeyi verir ancak kökün mızrak eğriliği gibi somut imgesini içermez | Güçlü |
| Almanca | Groll, verborgener Hader | İçten içe beslenen kin, gizli nefret | Groll içte büyütülen kırgınlığı iyi karşılar fakat dışa fırlama dinamiğini eksik bırakır | Güçlü |
| Fransızca | rancune tenace, animosité latente | İnatçı kin, gizli husumet | Rancune zamanla geçmeyen içsel öfkedir; somut sarma veya örtme fiilini kapsamaz | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَضْغَانَهُمْ | Kalplerde gizlenen münafıklık ve müminlere karşı beslenen örtülü düşmanlık | İkiyüzlülerin içlerindeki hastalığı ve müminlere yönelik nefretlerini sonsuza kadar gizleyemeyecekleri bağlamı (Muhammed [47:29](https://lisan.digital/tr/ayet/47:29.md)) |
| أَضْغَانَكُمْ | Fedakarlık ve infak talebi karşısında nefsin açığa vurduğu direnç ve cimrilik kini | İnsanlardan mallarının tamamı istenip zorlandıklarında ortaya çıkacak içsel öfke ve isyan bağlamı (Muhammed [47:37](https://lisan.digital/tr/ayet/47:37.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kalp halleri ve nifak alametleri | İmanın zahiri beyanla mı yoksa kalpteki ضغن gibi gizli eğriliklerden arınmakla mı gerçekleştiği | İmanın sıhhatini bozan içsel nifak ve gizli husumet odağı |
| Fıkıh | Şahitlik ve yargılama hukuku | Aralarında açık veya gizli ضغن bulunan tarafların birbirleri aleyhine şahitliğinin geçerliliği | Hasmâne duygu ve adalet duygusunu saptıran içsel husumet |
| Tefsir | Nifak psikolojisi tahlili | İnfak ve cihad gibi ağır tekliflerin içteki gizli eğriliği nasıl ortaya çıkardığı | Zorluk anında örtüsü sıyrılan kalbî hastalık |
| Hadis | Toplumsal ahlak ve mümin bağları | Kalplerden ضغينة ve kinin sökülüp atılması gerekliliği | Toplum düzenini içten çürüten sessiz ve derin düşmanlık |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp tasfiyesi ve nifak | Samimiyet zıttı gizli direnç | İmanı kemirip ikiyüzlülüğü besleme | İçte gizlenen eğrilik, teslimiyetin tam olmasına engel teşkil eder | Kesin |
| İlmi | Hakikat arayışı ve taassup | Önyargı ve içsel çarpıklık | Doğru delili kabule engel olma | Zihne yerleşen gizli eğrilik, hakikatin düzeltici etkisine direnir | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal bağlılık ve sadakat | Örtülü nifak ve hıyanet | Kriz anında otoriteyi zaafa uğratma | Barış anında gizlenen husumet, harp veya sıkıntı anında isyana dönüşür | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve infak hukuku | Cimrilik kökenli içsel öfke | Malî paylaşıma karşı tepki üretme | Aşırı talep karşısında mülkiyet sahibinin duyduğu bencil direnç | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kalıcı deformasyon ve artık gerilim | Bir malzemenin esneklik sınırını aşıp bükülmesi ve dış yük kalksa bile iç yapısında saklı kalan gerilme | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bastırılmış agresyon ve örtük çatışma | Bireyin veya grubun gücü yetmediği için dışa vuramadığı, ancak sistemik baskı anında patlayan gizli husumeti | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca basit bir kırgınlık, anlık kıskançlık veya sıradan bir antipati olarak anlaşılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün eğrilik ve içe bükülme çekirdeğinden kaynaklanan; fedakarlık, kriz ve ilahi sınavlarla zorlanmadıkça dışarıya belli olmayan yapısal husumet |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İkiyüzlülerin veya zayıf karakterlerin tehlikesinin hafifsenmesi; nifakın sadece açık bir inkâr değil, içe katlanmış derin bir direnç olduğunun gözden kaçırılması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan psikolojisindeki en derin ve gizli tabakaları nasıl tahlil ettiğini; kriz ve imtihan anlarının içteki örtülü eğrilikleri nasıl kaçınılmaz şekilde açığa çıkardığını gösterdiği için hayatidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nifak zihniyetini, cihad ve infak yükümlülükleri karşısındaki kalbî çözülmeleri ve münafıkların psikolojik deşifresini konu edinen ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Münafıklığın veya imandaki gevşekliğin sadece fikirsel bir şüphe olduğu zannını düzeltir; meselenin fıtrî doğruluktan sapmış, içe kıvrılmış bir nefret ve eğrilik problemi olduğunu ortaya koyar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesnenin düzlüğünü kaybedip bükülmesi, eğrilmesi ve bu eğriliğin örtü altında veya koltuk altında saklanması.
- Soyut anlam: İnsanın içinde biriktirdiği, düzeltilmeye karşı direnç gösteren, gizlenen ve kriz anında patlak veren kökleşmiş düşmanlık ve kin.
- Sistematik karşılık: İmtihan ve teklif baskısı altında sistemin içsel arızalarının ve bastırılmış dirençlerinin kaçınılmaz olarak açığa çıkması hali.
- LaTeX modeli: $$F(t) \cdot \theta(P - P_c) \to \delta D$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $D$ içte saklanan eğrilik ve gizli kini temsil eder. $P$ sisteme veya nefse uygulanan teklif ve imtihan basıncını, $P_c$ bu baskının kritik eşik değerini gösterir. $\theta$ adım fonksiyonu olup, dış baskı kritik eşiği aştığında ($P > P_c$) devreye girer. Bu eşik aşıldığında $F(t)$ dinamik açığa çıkma süreci başlar ve içte saklanan gizli direnç dışsal bir sapma ve dışavurum ($\delta D$) olarak görünür hale gelir.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%BA%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Muhammed 47:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86/ayet/47:29.md) — أَضْغَانَهُمْ

أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَنْ لَنْ يُخْرِجَ اللَّهُ أَضْغَانَهُمْ

Meal (IK): Yoksa; kalblerinde hastalık olanlar, kinlerini Allah’ın dışarı vurmayacağını mı sandılar?

### [Muhammed 47:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86/ayet/47:37.md) — أَضْغَانَكُمْ

إِنْ يَسْأَلْكُمُوهَا فَيُحْفِكُمْ تَبْخَلُوا وَيُخْرِجْ أَضْغَانَكُمْ

Meal (IK): Eğer sizden onları ister ve zorlarsa; cimrilik edeceksiniz. Ve bu da kinlerinizi ortaya çıkaracaktır.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Kıvrılmış bir nesnedir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والضاد والنون معهما
ض غ ن، غ ض ن، ن غ ض مستعملات ضغن: الضَّغْنُ والضَّغينةُ: الحقد، ضَغِنَ عليه أي: حقد. وسللت ضَغينتَه وضِغْنَه أي: طلبت مرضاته، قال:
وأحملُ في ليلي لقومٍ ضَغينةً
والضِّغْنُ: التواء وعسر في الدابة. ودابةٌ ضَغنةً إذا نزعت إلى وطنها، قال الشماخ:
تسائلُ أسماءُ الرفـاق عَـشِـيَّةً		تسائل عن ضِغْن النساء النواكحِ
وقال الشاعر
والضِّغنُ من تتابع الأشواطِ
والضَّغَنُ: العوج، وقناةٌ ضَغِنَةٌ، قال الشاعر:
إن قَناتي من صَليبات القَنَا		ما زادها التثقيف إلا ضَغَنا
وضَغِنَ إلى الدنيا أي: ركن.
والاضْطِغانُ: الدوك بالكلكلِ.
الاضْطِان كالشيء تأخذه تحت حضنك، قال:
كأنه مُضْطَغِنٌ صبيا
غضن:
الغَضْنُ والغُضُون: مكاسر جلدِ الجبين والنصيل والكم والدرع، قال:
تَرَى فوقَ النِّطاق لها غُضُونا
والأغُضَنُ: الكاسر العَيْنَيْنِ خِلْقةً، قال رؤبة:
يا أيُّها الكاسِرُ عين الأغضَنِ
والمُغاضَنَةُ: المكاسرة بالعَيْنَيْنِ.
وغَضَّنَتِ النّاقةُ: ألقت ولدها قبل أن ينبت الشعر، وهي الغِضانُ.
والمُغَضَّنُ: شيء يتخذ من عجينٍ طبقاً على طبقٍ.
نغض: النُّغْضُ: غرضوف الكتف.
والنَّغَضانُ: تَنَغُّضُ الرأس والأسنان في ارتجاف، نَغَضَت أي رجفت. وفلانٌ يُنِغضُ رأسه نحو صاحبه أي يحركه، ومنه قوله تعالى: "فسَيُنْغِضُونَ إليك رُؤوسَهم". ونَغَضَ الغَيْمُ إذا كثف ثم مَخَضَ حيث تراه يَتَحَّركُ بعضه في بعضٍ متحيراً ولا يسير، قال:
برق سرى في عارضٍ نَغّاضِ
والنَّغْضُ: الظليم الجوال. ويقال: بل هو الذي يُنْغِضُ رأسه كثيراً.

##### Türkçe

باب **العين** ve **الضاد** ve **النون** bunlarla birlikte

**ض غ ن**، **غ ض ن**، **ن غ ض** kullanımdadır.

**ضغن**: **الضَّغْنُ** ve **الضَّغينةُ**: kin. **ضَغِنَ عليه** yani: kin tuttu. Ve **سللت ضَغينتَه وضِغْنَه** yani: onun rızasını talep ettim. Dedi ki:
وأحملُ في ليلي لقومٍ ضَغينةً

Ve **الضِّغْنُ**: binek hayvanda bükülme ve zorluk. Ve bir binek hayvanı **ضَغنةً** (olur) —yurduna meylettiği zaman—. **الشماخ** dedi ki:
تسائلُ أسماءُ الرفـاق عَـشِـيَّةً		تسائل عن ضِغْن النساء النواكحِ

Ve şair dedi ki:
والضِّغنُ من تتابع الأشواطِ

Ve **الضَّغَنُ**: eğrilik. Ve **قناةٌ ضَغِنَةٌ**. Şair dedi ki:
إن قَناتي من صَليبات القَنَا		ما زادها التثقيف إلا ضَغَنا

Ve **ضَغِنَ إلى الدنيا** yani: dayandı (yaslandı).

Ve **الاضْطِغانُ**: göğüsle (kalkal ile) dövme.

**الاضْطِان**: koynunun altına aldığın şey gibi. Dedi ki:
كأنه مُضْطَغِنٌ صبيا

**غضن**:
**الغَضْنُ** ve **الغُضُون**: alın derisinin, **النصيل**’in, yenin ve zırhın kırışıklıkları. Dedi ki:
تَرَى فوقَ النِّطاق لها غُضُونا

Ve **الأغُضَنُ**: yaratılıştan iki gözü kırışık olan. **رؤبة** dedi ki:
يا أيُّها الكاسِرُ عين الأغضَنِ

Ve **المُغاضَنَةُ**: iki gözle kırıştırma.

Ve **غَضَّنَتِ النّاقةُ**: tüy bitmeden önce yavrusunu attı; o, **الغِضانُ**dur.

Ve **المُغَضَّنُ**: hamurdan tabaka üstüne tabaka olarak yapılan bir şey.

**نغض**: **النُّغْضُ**: kürek kemiğinin kıkırdağı.

Ve **النَّغَضانُ**: titremede başın ve dişlerin titremesi; **نَغَضَت** yani titredi. Ve falan kimse **يُنِغضُ** başını arkadaşına doğru, yani onu hareket ettirir. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: "فسَيُنْغِضُونَ إليك رُؤوسَهم". Ve **نَغَضَ الغَيْمُ**: yoğunlaştığı, sonra da çalkalandığı zaman; onu görürken bir kısmı bir kısmının içinde şaşkın halde hareket eder ve ilerlemez. Dedi ki:
برق سرى في عارضٍ نَغّاضِ

Ve **النَّغْضُ**: dolaşan devekuşu erkeği. Ve denilir ki: bilakis o, başını çokça **يُنْغِضُ** edendir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الضِغْنُ والضَغينَةُ: الحِقد، وقد ضَغِنَ عليه بالكسر ضَغَناً. وتضاغَنَ القومُ واضْطَغَنوا: انْطَوَوْا على الأحقاد. واضْطَغَنْتُ الشيءَ، إذا أخذته تحت حضنِكَ. وفرسٌ ضاغِنٌ: لا يعطي ما عِنده من الجري إلا بالضرب. قال الشماخ:
كما قوَّمَتْ ضِغن الشَموسِ المهامِزُ
وإذا قيل في الناقة: هي ذات ضِغْنٍ، فإنَّما يراد نِزاعُها إلى وطنها. قال الخليل: ويقال للنَحوص إذا وَحِمتْ فاستصعبت على الجَأْب: إنَّها ذات شَغْبٍ وضِغْنٍ. وقناةٌ ضَغِنَةٌ، أي عوجاء. وضَغِنَ فلانٌ إلى الدنيا: ركَن ومال. وضِغْني إلى فلانٍ، أي مَيلي إليه.

##### Türkçe

**الضِغْنُ** ve **الضَغينَةُ**: kin; ve ona karşı kesre ile **ضَغِنَ**; **ضَغَناً** (olarak). Ve **تضاغَنَ** kavim ve **اضْطَغَنوا**: kinler üzerine içe kıvrıldılar. Ve **اضْطَغَنْتُ** **الشيءَ**, onu koltuğunun altına aldığın zaman. Ve **فرسٌ ضاغِنٌ**: koşmadan yanında olanı, ancak vurmakla verir. Şemmâh dedi ki:
مهvizler, güneş gibi (kızgın) olanın **ضِغن**’ini doğrulttuğu gibi

Ve deve hakkında “o **ذات ضِغْنٍ**’dir” denildiği zaman, ancak onun yurduna doğru çekişmesi kastedilir. Halîl dedi ki: **النَحوص** için, **وَحِمتْ** de **الجَأْب**’e karşı zorlaştığı zaman, “o **ذات شَغْبٍ** ve **ضِغْنٍ**’dir” denilir. Ve **قناةٌ ضَغِنَةٌ**, yani eğri. Ve falan kimse dünyaya doğru **ضَغِنَ**: dayandı ve meyletti. Ve **ضِغْني** falana: yani ona meylim.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ض ن
غضن ، نغض ، ضغن
استعمل من وجوهه : غضن نغض ضغن .
غضن : قال الليث : الغَضْنُ والغُضُونُ : مكاسِرُ الجِلدِ في الجَبينِ والنَّصيلِ ، وكذلِكَ غُضُونُ الكُمِّ ، وغضُونُ دِرع الحديدِ ، وأنشد :
ترى فوقَ النِّطاقِ لَها غُضُونَا
أبو زيد : غُضُونُ الأذن واحِدُهَا غَضْنٌ وهي مثانيها .
قال : والأغْضُنُ : الذي يكسرُ عينيه خِلقةً .
قال رؤبة :
يا أيُّهَا الكاسرُ عينَ الأغضَنِ
والمغاضَنَةُ : مكاسرةٌ بالعينين ، قال : وإذا ألقت الناقةُ ولدها قبل أن ينبت الشعر عليه ، قيل : قد غَضَّنَتْ ، وهو الغِضانُ .
وقال أبو زيد : يقالُ : لذلك الولد غضِينٌ .
وقال الأصمعيُّ : أغضنَتِ السماءُ : دام مطرها إغضاناً .
وقال أبو زيد : تقولُ العرب للرجل تُوعده : لأمُدَّنَّ غَضَنَكَ : أي : لأطيلنَّ عناءك ، ويقال : غَضْنَكَ ، وأنشد :
أَرَيْتَ إنْ سُقنا سِيَاقاً حسنَا
نمُدُّ من آباطهنّ الغضَنا
أبو عبيد عن الكسائيِّ : غَضَنَنِي الشيءُ يغضِنُنِي غَضناً : أي : حَبَسني .
وأخبرني المنذريُّ عن ثَعْلب عن ابن الأعرابي ، قال : غَضنَنِي عن حاجَتي
يَغْصِنني بالصّاد ولا أدْري أهُما لُغتانِ بالضَّاد والصادِ أم الصوابُ بالضَّاد .
ضغن : قال الليث : الضِّغْنُ : الْحِقدُ ، وكذلك الضغينة ويقال : سللت ضِغْنَ فلانٍ وضَغِينَتهُ : إذا طلبت مرضاته ، والضِّغْنُ في الدابَّة التواؤه وعَسَرُهُ .
وأنشد :
والضغْنُ من تَتَابع الأسواط
والضغَنُ : العوج ، تقولُ : قناةُ ضَغِنة ، وأنشد :
إنَّ قناتي من صليبات القَنا
ما زادَها التَّثقيفُ إلاَّ ضَغَنَا
ويقال : ضَغِنَ إلى الدُّنيَا : أي : رَكَنَ إليها ، وقال الشاعر :
إن الذين إلى لذَّاتها ضَغِنوا
وكان فيها لهمْ عيش ومُرْتفقُ
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي : ضَغِنتُ إلى فلان : ملت إليه ، كما يَضغَنُ البعيرُ إلى وَطَنه .
وقال الليث : الاضْطِغانُ : الدَّوكُ بالكلكل ، وأنشد :
وأضطغنُ الأقوامَ حتى كأنهم
ضَغابيسُ تشكُو الغم تحت لَبانِيا
أبو عبيد عن الأحمر : الاضْطغانُ : الاشتمال ، وأنشد :
كأنه مُضطَغِنٌ صبيا
قال : وقال أبو عمرو : اضْطَغنتُ الشيء تحت حِضنِي ، وقال ابن مقبل :
حتى اضْطَغَنتُ سَلاحي عندَ مَغرضها
ومرْفَقٍ كرئاس السيف إذ شسفَا
وفي ( النوادر ) : هذا ضِغْنُ الْجَبلِ وإبطُهُ بمعْنى واحدٍ .
وقال الفراء في قول الله جلَّ وعزَّ : ( تَبْخَلُواْ وَيُخْرِجْ ) ( محمد : 37 ) معناه : إنْ يسألكموها الله فَيُحْفِكم أي : يجهدكم ويخرج أضغانكم ، يخرج ذلك البخلُ عداوتكم ، ويكون : ويخرج الله أضغانكم ، وأحفيتُ الرجل : أجْهدتُهُ .
ويقال : اضْطَغَنَ فلانٌ على فلان ضغينةً : إذا اضطَمرها .
أبو عبيدة : فرسٌ ضغونٌ : الذَّكَرُ والأنثى سواءٌ ، وهو الذي يجري كأنما يرجعُ القَهْقَرَى .
وقال أبو زيد : ضَغِنَ الرَّجلُ يَضْغَنُ ضَغَناً وضِغْناً : إذا وَغِرَ صدرُهُ ودَوِيَ ، وضَغِنَ فلانٌ إلى الصُّلح إذا مال إليه ، وامرأةٌ ذَاتُ ضِغْنٍ على زوْجها إذا أبْغَضَتْهُ .
نغض : روى شعبة عن عاصم عن عبد الله بن سَرْجِسَ ، قال : نظرتُ إلى ناغِضِ كتفِ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) الأيمن والأيسرِ فإِذا كَهَيْئَةِ الجُمْع عليه الثَّآليلُ .
قال شمرٌ : النَّاغِضُ من الإنسان : أصلُ العُنُقِ حيث يَنْغُضُ رأسُهُ ، ونُغْضُ الكَتِفِ
هو العظمُ الرَّقيقُ على طرفها .
قال الليث : النُّغْضُ : غُرْضُوفُ الكتِفِ ، والنَّغْضانُ : تَنَغُّضُ الرَّأسِ والأسنان في ارتجافٍ إذا رَجَفَتْ ، تقول : نغضَتْ .
وقال الله جلَّ وعزَّ : ( فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُؤُوسَهُمْ ) ( الإسراء : 51 ) .
قال الفراء : يقال : أنْغَضَ رأسَهُ إذا حركه إلى فوق أو إلى أسفل .
قال : والرَّأْسُ يَنْغِضُ ويَنْغُضُ لغتان ، والثَّنيَّة إذا تحرَّكتْ ، قيل : نَغَضَتْ سِنُّهُ ، وإنما سُمَّيَ الظَّليمُ نَغْضاً لأنه إذا عَجَّل مِشيَتُه ارتفعَ وانخفض .
وقال أبو الهيثم : يقال للرَّجُلِ إذا حُدِّثَ بشيءٍ فحرَّكَ رأسه إنكاراً له : قد أنْغَضَ رَأسه .
وقال الليث : يقال للغَيْمِ إذا كَثُفَ ثم تمخض : قد نَغَضَ ، حيث تراهُ يتَحرَّكُ بعضُه في بعضٍ مُتَحَيِّراً ولا يسيرُ .
وقال رؤبة :
بَرْقٌ سَرَى في عارِضٍ نَغَّاضِ
قال : والنَّغْضُ : الظَّليمُ الجَوَّال ، ويقال : بل هو الذي يُنْغِضُ رأسه كثيراً .

##### Türkçe

غ ض ن
**غضن** ، **نغض** ، **ضغن**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **غضن** **نغض** **ضغن**.

**غضن**: Leys dedi: **الغَضْنُ** ve **الغُضُونُ**: alın ve **النَّصيلِ**’de derinin kırışıklarıdır; aynı şekilde kolun **غُضُونُ**’u, demir zırhın **غضُونُ**’u; ve inşad etti:
ترى فوقَ النِّطاقِ لَها غُضُونَا

Ebu Zeyd: kulağın **غُضُونُ**’u; onun teki **غَضْنٌ**’dür ve onlar onun ikilileridir.
Dedi: ve **الأغْضُنُ**: yaratılışça iki gözünü kıran kimsedir.
Rü’be dedi:
يا أيُّهَا الكاسرُ عينَ الأغضَنِ

Ve **المغاضَنَةُ**: iki gözle kırıştırmadır; dedi: ve deve, yavrusunu üzerinde kıl bitmeden önce atarsa, “**غَضَّنَتْ**” denir; o da **الغِضانُ**’dır.
Ebu Zeyd dedi: o yavru için “**غضِينٌ**” denir.
Asmaî dedi: “**أغضنَتِ السماءُ**”: yağmuru **إغضاناً** olarak devam etti.
Ebu Zeyd dedi: Araplar, tehdit ettiğin adama şöyle der: “**لأمُدَّنَّ غَضَنَكَ**”: yani, sıkıntını mutlaka uzatacağım; ve “**غَضْنَكَ**” denir; ve inşad etti:
أَرَيْتَ إنْ سُقنا سِيَاقاً حسنَا
نمُدُّ من آباطهنّ الغضَنا

Ebu Ubeyd, Kisâî’den: “**غَضَنَنِي** şey **يغضِنُنِي** **غَضناً**”: yani, beni alıkoydu.
Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den; dedi ki: “**غَضنَنِي** عن حاجَتي
**يَغْصِنني**” **بالصّاد**; ve bilmiyorum, ikisi **بالضَّاد** ve **الصادِ** ile iki lehçe midir, yoksa doğru olan **بالضَّاد** mıdır.

**ضغن**: Leys dedi: **الضِّغْنُ**: kindir; aynı şekilde **الضغينة**; ve “**سللت ضِغْنَ** falanın ve **ضَغِينَتهُ**” denir: eğer rızasını talep ettiysen; ve binek hayvanda **الضِّغْنُ**: onun bükülmesi ve zorluğudur.
Ve inşad etti:
والضغْنُ من تَتَابع الأسواط

Ve **الضغَنُ**: eğriliktir; dersin ki: **قناةُ ضَغِنة**; ve inşad etti:
إنَّ قناتي من صليبات القَنا
ما زادَها التَّثقيفُ إلاَّ ضَغَنَا

Ve “**ضَغِنَ إلى الدُّنيَا**” denir: yani, ona yaslandı; ve şair dedi:
إن الذين إلى لذَّاتها ضَغِنوا
وكان فيها لهمْ عيش ومُرْتفقُ

Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den: “**ضَغِنتُ إلى فلان**”: ona meylettim; tıpkı devenin vatanına **يَضغَنُ** etmesi gibi.
Leys dedi: **الاضْطِغانُ**: göğüsle dürtmektir; ve inşad etti:
وأضطغنُ الأقوامَ حتى كأنهم
ضَغابيسُ تشكُو الغم تحت لَبانِيا

Ebu Ubeyd, Ahmer’den: **الاضْطغانُ**: bürünmedir; ve inşad etti:
كأنه مُضطَغِنٌ صبيا

Dedi: ve Ebu Amr dedi: “**اضْطَغنتُ** şeyi kucağımın altına”; ve İbn Mukbil dedi:
حتى اضْطَغَنتُ سَلاحي عندَ مَغرضها
ومرْفَقٍ كرئاس السيف إذ شسفَا

Ve (**النوادر**)’de: “bu, dağın **ضِغْنُ**’udur ve koltuk altıdır” bir tek anlamdadır.
Ferrâ, Allah’ın sözü جلَّ وعزَّ: (**تَبْخَلُواْ وَيُخْرِجْ**) (Muhammed: 37) hakkında dedi: manası: Allah onu sizden isterse, size **فَيُحْفِكم**; yani, sizi yorar; ve **أضغانكم**’u çıkarır; o cimrilik düşmanlığınızı çıkarır; ve şöyle olur: “Allah **أضغانكم**’u çıkarır”; ve “**أحفيتُ** adamı”: onu yordum.
Ve “**اضْطَغَنَ** falan, falana karşı **ضغينةً**”: eğer onu içinde gizlediyse.
Ebu Ubeyde: **فرسٌ ضغونٌ**: erkek ve dişi eşittir; ve o, sanki geri geri dönüyormuş gibi koşandır.
Ebu Zeyd dedi: “**ضَغِنَ** adam **يَضْغَنُ** **ضَغَناً** ve **ضِغْناً**”: eğer göğsü kinle doldu ve hastalandıysa; ve “**ضَغِنَ** falan **إلى الصُّلح**”: eğer ona meylettiyse; ve kocasına karşı **ذَاتُ ضِغْنٍ** olan kadın: eğer ondan nefret ettiyse.

**نغض**: Şu‘be, Âsım’dan, Abdullah b. Serces’ten rivayet etti; dedi: Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) sağ ve sol omzunun **ناغِضِ**’ine baktım; bir de ne göreyim, üzerinde siğiller, **الجُمْع** heyeti gibi.
Şemr dedi: insandan **النَّاغِضُ**: boynun kökü; başının **يَنْغُضُ** ettiği yer; ve **نُغْضُ الكَتِفِ**: onun ucundaki ince kemiktir.
Leys dedi: **النُّغْضُ**: omzun kıkırdağıdır; ve **النَّغْضانُ**: başın ve dişlerin titremede sallanmasıdır; titrediklerinde; dersin ki: “**نغضَتْ**”.
Ve Allah جلَّ وعزَّ dedi: (**فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُؤُوسَهُمْ**) (İsrâ: 51).
Ferrâ dedi: “**أنْغَضَ** başını” denir: eğer onu yukarıya yahut aşağıya hareket ettirdiyse.
Dedi: ve baş “**يَنْغِضُ**” ve “**يَنْغُضُ**” iki lehçedir; ve azı dişi hareket edince “**نَغَضَتْ** dişi” denir; ve **الظَّليمُ**’e **نَغْضاً** adı ancak, yürüyüşünü hızlandırdığında yükselip alçaldığı için verilmiştir.
Ebu’l-Heysem dedi: bir adama bir şey anlatıldığında onu inkâr ederek başını hareket ettirirse, ona “**قد أنْغَضَ رَأسه**” denir.
Leys dedi: bulut yoğunlaşıp sonra doğurur gibi kabarınca ona “**قد نَغَضَ**” denir; onu, bir kısmının bir kısmı içinde şaşkın halde hareket ettiğini görürsün ve ilerlemez.
Rü’be dedi:
بَرْقٌ سَرَى في عارِضٍ نَغَّاضِ

Dedi: ve **النَّغْضُ**: dolaşan devekuşudur; ve denir ki: bilakis o, başını çokça **يُنْغِضُ** edendir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الضاد والغين وما يثلثهما)
(ضغت) الضاد والغين والتاء ليس بشيء([1]).
(ضغث) الضاد والغين والثاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على التباسِ الشَّيءِ بعضه ببعض. يقال للحالم: أَضْغَثْتَ الرُّؤيا. والأضغاث: الأحلام الملتبِسة. والضِّغْث: قُبضة([2]) [من([3])] قُضْبان أو حشيش، قال الخليل: أصلٌ واحدٌ. ويقال ناقة ضَغوثٌ، إِذا شَكَكْتَ في سِمَنِها فلمستَ أَبِها طِرْقٌ. والضَّغْثُ كالمَرْس.
(ضغب) الضاد والغين والباء ليس بأصل، بل هو بعضُ الأصوات. يقولون: إنَّ الضَّغيب تضوُّرُ الأرنب إذا أُخِذَت؛ ومثله: الضُّغَاب. والضَّاغب: الذي يختبئ في الخَمَر يفزِّعُ النَّاس.
(ضغم) الضاد والغين والميم أُصَيْلٌ واحد يدلُّ على العَضِّ. يقال: ضَغَمَه. ومنه اشتُقَّ الضَّيغم، وهو الأَسَد. قال أبو عُبيد: الضَّيْغَم الذي يَعَضُّ. والياء زائدة. وذكر ابنُ دُريد: الضُّغَامة: ما ضَغَمْتَه ولفظتَه.
(ضغن) الضاد والغين والنون أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تغطية شيءٍ في ميل واعوِجاج، ولا يدلُّ على خَير. من ذلك الضِّغْن والضَّغْن: الحِقْد. وفرسٌ ضاغن، إِذا كان لا يُعطِي ما عندهُ من الجري إلاّ بالضَّرب. ويقال ضَغِنَ صَدرُ فلانٍ ضِغْنَاً وضَغَناً. وقناةٌ ضَغِنةٌ: عَوجاء. ويقولون: ناقةٌ ذات ضِغْن، عند نزاعها إلى وطَنِها.
فأمَّا الخليل فقال: يقال للنَّحُوص([4]) إِذا وَحِمَتْ فاستعصَتْ على الجأْب: إِنَّها لَذَاتُ شَغْبٍ وضِغْن. ويقال ضَغَنَ فلانٌ إلى الدُّنيا: ركَنَ ومالَ. وضِغْنِي إلى فلانٍ، أي ميلي إِليه. والذي دلَّ على ما ذكرناهُ من تغطية الشيء قولُهم إنَّ الاضطغانَ الاشتمالُ بالثَّوب. قال:
* كأنَّه مضطغِنٌ صَبِيّاً([5]) *
ويقال اضطَغْنتُ الشَّيء تحت حِضْنِي. قال ابنُ مُقْبِل:
إذا اضطغَنْتُ سِلاحي عند مَغْرِضها	ومِرْفَقٍ كرِيَاسِ السَّيف إِذْ شَسَفا([6])(ضغط) الضاد والغين والطاء أصلٌ صحيحٌ واحد يدلُّ على مُزاحَمَةٍ بِشِدة. يقال ضَغَطَهُ، إذا زَحَمَهُ إلى حائط. والضَّغِيط: بئرٌ تُحفَر إلى جنْبِها بئر أخرى فيقل ماؤها. والمَضَاغِط: أَرَضُونَ منخفِضة. وبعيرٌ بهِ ضاغط، وهو لُزوقُ العضُد بالجَنْبِ حَكاًّ حَتَّى يضغط ذلك بعضُهُ بعضاً ويتدلَّى جِلْدُه. قال أبو عبيدٍ: الضَّاغط والضَّبّ شيءٌ واحدٌ، وهو انفتاقٌ من الإِبط وكثرةٌ من اللَّحم. ويقال: اللَّهمَّ ارفَعْ عنَّا هذه الضَّغطة، يريدون الشدَّةَ والمشقّة. ويقال: أرسلْتُهُ ضاغِطاً على فلان، وهو شِبْه الرّقيبِ يمنعُهُ من الظُّلم.
(ضغز) الضاد والغين والزاء ليس بأصلٍ صحيح، إلاّ أن يأتي به شِعْر. غير أنَّ الخليل ذكر أنَّ الضِّغْز من السِّباع: السيّئ الخُلُق([7]). والله أعلم بالصواب.
---------------------
([1]) في اللسان:"الضغت: اللوك بالأنياب والنواجذ". وحق هذه المادة واللتين بعدها أن تكون بين مادتي (ضغن) و(ضغط).
([2]) في الأصل وكذا في المجمل: "قضية"، صوابه في اللسان.
([3]) هذه الكلمة من المجمل واللسان.
([4]) النحوص: الأتان الوحشية. وفي الأصل: "النحوض"، صوابه  في المجمل واللسان.
([5]) نسبه في اللسان (ضغن 124)، إلى "العامرية". وقبله:
لقد رأيت رجلاً دهرياً  *** يمشي وراء القومِ سيتهيا
 ([6]) أنشده في اللسان (ضغن، رأس، شسف)، وقد سبق في (ريس).
([7]) أنشده في اللسان:
فيها الجريش وضغز ما بنى ضئزاً *** يأوي إلى رشف منها وتقليص

ـ

##### Türkçe

(باب **الضاد** و**الغين** وما يثلثهما)
(**ضغت**) **الضاد** ve**الغين** ve**التاء** bir şey değildir([1]).
(**ضغث**) **الضاد** ve**الغين** ve**الثاء** tek bir asıldır; bir şeyin bir kısmının bir kısmına karışmasına delâlet eder. Rüya görene denir ki: **أَضْغَثْتَ الرُّؤيا**. **الأضغاث**: karışık rüyalar. **الضِّغْث**: bir avuç([2]) [**من**([3])] çubuklar veya ot; **الخليل** dedi: tek bir asıldır. Ve denir: **ناقة ضَغوثٌ**, eğer onun semizliğinde şüphe ettiysen, onun **أَبِها**’sını yokladın da **طِرْقٌ** (çıktı). Ve **الضَّغْثُ** **المَرْس** gibidir.
(**ضغب**) **الضاد** ve**الغين** ve**الباء** asıl değildir; bilakis o, seslerin bir kısmıdır. Derler: **الضَّغيب** tavşanın, yakalandığı zaman kıvranmasıdır; bunun benzeri: **الضُّغَاب**. Ve **الضَّاغب**: **الخَمَر** içinde gizlenen, insanları korkutan kimsedir.
(**ضغم**) **الضاد** ve**الغين** ve**الميم** ısırmaya delâlet eden tek bir küçük asıldır. Denir: **ضَغَمَه**. Ondan **الضَّيغم** türetilmiştir; o, aslandır. **أبو عُبيد** dedi: **الضَّيْغَم** ısıran kimsedir. Ve **الياء** ziyadedir. **ابنُ دُريد** zikretti: **الضُّغَامة**: senin **ضَغَمْتَه** ve tükürüp attığındır.
(**ضغن**) **الضاد** ve**الغين** ve**النون** doğru bir asıldır; bir şeyi bir meyil ve eğrilik içinde örtmeye delâlet eder; hayra delâlet etmez. Bundan: **الضِّغْن** ve**الضَّغْن**: kin. Ve **فرسٌ ضاغن**: yanında olan koşmayı ancak vurmakla veriyorsa. Ve denir: **ضَغِنَ صَدرُ فلانٍ ضِغْنَاً وضَغَناً**. Ve **قناةٌ ضَغِنةٌ**: eğri. Ve derler: **ناقةٌ ذات ضِغْن**; kendi yurduna çekişip gitmesi sırasında.
أما **الخليل** dedi ki: **النَّحُوص**([4]) için, eğer kızgınlaştı da **الجأْب**’e karşı inat ettiyse, denir: **إِنَّها لَذَاتُ شَغْبٍ وضِغْن**. Ve denir: **ضَغَنَ فلانٌ إلى الدُّنيا**: dayandı ve meyletti. Ve **وضِغْنِي إلى فلانٍ**; yani ona meylim. Bir şeyi örtmeye dair zikrettiğimize delâlet eden, onların şu sözüdür: **الاضطغانَ** elbiseye bürünmektir. Dedi ki:
* كأنَّه مضطغِنٌ صَبِيّاً([5]) *
Ve denir: **اضطَغْنتُ الشَّيء تحت حِضْنِي**. **ابنُ مُقْبِل** dedi:
إذا اضطغَنْتُ سِلاحي عند مَغْرِضها	ومِرْفَقٍ كرِيَاسِ السَّيف إِذْ شَسَفا([6])(**ضغط**) **الضاد** ve**الغين** ve**الطاء** şiddetle sıkıştırmaya delâlet eden tek bir doğru asıldır. Denir: **ضَغَطَهُ**, eğer onu bir duvara doğru sıkıştırdıysa. Ve **الضَّغِيط**: yanına başka bir kuyu kazılan kuyu; böylece suyu azalır. Ve **المَضَاغِط**: alçak arazilerdir. Ve **بعيرٌ بهِ ضاغط**: o, pazunun böğreğe sürtünerek yapışmasıdır; ta ki bunun bir kısmı bir kısmını sıkıştırır ve derisi sarkar. **أبو عبيدٍ** dedi: **الضَّاغط** ve**الضَّبّ** tek bir şeydir; o, koltuk altından bir yırtılma ve etin çokluğudur. Ve denir: **اللَّهمَّ ارفَعْ عنَّا هذه الضَّغطة**; şiddeti ve meşakkati kastederler. Ve denir: **أرسلْتُهُ ضاغِطاً على فلان**; o, zulmü ondan men eden, gözetleyene benzer bir şeydir.
(**ضغز**) **الضاد** ve**الغين** ve**الزاء** doğru bir asıl değildir; ancak şiir onu getirirse (öyledir). Ne var ki **الخليل** zikretti ki: yırtıcılardan **الضِّغْز**: kötü huyludur([7]). Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
---------------------
([1]) Lisân’da: “**الضغت**: azı ve arka azılarla çiğneme.” Ve bu maddenin ve ondan sonrakilerin hakkı, ( **ضغن** ) ve ( **ضغط** ) maddeleri arasında olmasıdır.
([2]) Asılda ve yine el-Mücmel’de: “قضية”; doğrusu Lisân’dadır.
([3]) Bu kelime el-Mücmel ve Lisân’dandır.
([4]) **النحوص**: yabanî dişi eşek. Asılda: “النحوض”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([5]) Lisân’da ( **ضغن** 124) onu “العامرية”ye nisbet etti. Ve ondan önce:
لقد رأيت رجلاً دهرياً  *** يمشي وراء القومِ سيتهيا
 ([6]) Lisân’da ( **ضغن** , **رأس** , **شسف** ) içinde onu şâhid getirdi; ve ( **ريس** )’te geçmişti.
([7]) Lisân’da onu şâhid getirdi:
فيها الجريش وضغز ما بنى ضئزاً *** يأوي إلى رشف منها وتقليص

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الضغن والضغن: الحقد الشديد، وجمعه: أضغان. قال تعالى: ﴿أن لن يخرج الله أضغانهم﴾ [محمد/29]، وبه شبه الناقة، فقالوا: ذات ضغن (قال ابن فارس: ويقولون: ناقة ذات ضغن: عند نزاعها إلى وطنها)،
وقناة ضغنة: عوجاء والإضغان: الاشتمال بالثوب وبالسلاح ونحوهما.

##### Türkçe

- **الضغن** ve **الضغن**: şiddetli kin; onun çoğulu: **أضغان**. Yüce Allah dedi ki: ﴿أن لن يخرج الله **أضغانهم**﴾ [Muhammed/29]; bununla deve de benzetildi; şöyle dediler: **ذات ضغن** (İbn Fâris dedi ki: “Ve derler: **ناقة ذات ضغن**: onun, yurduna doğru çekişmesi esnasında”),
ve **قناة ضغنة**: eğri; ve **الإضغان**: elbiseyle ve silahla ve benzerleriyle bürünmek/örtünmek.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ض غ ن
في صدره ضغن وضغينة وأضغان وضغائن وضغن عليّ فلان واضطغن وهو ضغن عليّ ومضطغن ومضاغن إليّ وأبعد الله كل مضاغن لأخيه مشاحن لمواليه‏.‏
ومازلت به حتى سللت بقية ضغنه وأخليت صدره عما كان في صمنه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ناقة ذات ضغن‏:‏ تنزع إلى وطنها‏.‏
وامرأة ذات ضغن‏:‏ تحب غير زوجها‏.‏
قال الراعي‏:‏ وصد ذوات الضغن عني وقد أرى كلامي تهواه النساء الطوامح إن قناتي من صليبات القنا ما زادها التثقيف إلا ضغناً

##### Türkçe

ض غ ن
Göğsünde **ضغن** ve **ضغينة** ve **أضغان** ve **ضغائن** vardır; falan kimse bana **ضغن** besledi; ve **اضطغن**; o bana **ضغن** besleyendir; ve **مضطغن** ve bana **مضاغن**; “Allah, kardeşine karşı her **مضاغن**i uzak kılsın; (o) efendilerine karşı çekişen (kimsedir).”‏.‏
Ve onunla (uğraşmayı) sürdürdüm; nihayet **ضغنه**nin geri kalanını söküp çıkardım ve göğsünü, **صمنه**nde olan şeyden boşalttım‏.‏
Mecazdan: **ناقة ذات ضغن**: yurduna meyleder.‏.‏
Ve **امرأة ذات ضغن**: kocasından başkasını sever.‏.‏
Çoban dedi ki:
Ve **ذوات الضغن**i benden çevirdi; hâlbuki ben, sözümün onu arzulayan hırslı kadınların (gönlünün) istediğini görüyorum; şüphesiz benim mızrağım, mızrakların sağlamlarından (yapılmıştır); onu düzeltme, ancak **ضغناً** artırdı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الضِّغْنُ والضَّغَنُ: الحِقْد، والجمع أَضْغانٌ، وكذلك
الضَّغينَةُ، وجَمْعُها الضَّغائن؛ ومنه حديث العباس: إِنا لنَعْرفُ الضَّغَائن في وُجُوه أَقوام. ويقال: سَلَلْتُ ضِغْنَ فلان وضَغِينَتَه إذا طلبت مَرْضاته. وفي الحديث: فتكون دِماء في عَمْيَاءَ في غير ضَغِينة وحملِ سلاح؛ الضِّغْنُ: الحقد والعداوة والبغضاء. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَيما قوم شهدوا على رجل بحَدٍّ ولم يكن بحضرة صاحب الحَدِّ فإِنما شهدوا عن ضِغْنٍ أَي حقد وعداوة، يريد فيما كان بين الله وبين العباد كالزنا والشرب ونحوهما؛ وأَما قوله أَنشده ابن الأَعرابي:
بَلْ أَيُّها المُحْتَمِل الضَّغِينَا،
إنك زَحَّارٌ لنا كِثِينَا،
إنَّ القَرِينَ يُورِدُ القَرِينا
فقد يكون الضَّغِينُ جمع ضَغِينة كشَعِير وشَعِيرة، وقد يجوز أَن يكون حذف الهاء لضرورة الرَّوِيّ، فإنَّ ذلك كثير، قال: وعسى أَن يكون الضَّغينُ والضَّغِينة من باب حُقٍّ وحُقَّةٍ وبَياضٍ وبَياضَةٍ، فيكون الضَّغِينُ والضَّغِينة لغتين بمعنى. وقد ضَغِنَ عليه، بالكسر، ضِغْناً وضَغَناً واضْطَغَنَ. وقال الله عزَّ وجل: إِن يسأَلْكُموها فيُحْفِكم؛ أَي يَجْهَدْكم ويُخْرِجْ أَضْغانكم؛ قال الفراء: أَي يخرج ذلك البخلُ عَداوتَكم ويكون ويُخْرِجِ الله أَضْغانَكم؛ وأَحْفيتُ الرجلَ: أَجْهَدْته. واضْطَغَنَ فلانٌ على فلان ضَغِينةً إذا اضْطَمَوها. أَبو زيد: ضَغِنَ الرجلُ يَضْغَنُ ضَغَناً وضِغْناً إذا وَغِرَ صَدْرُه ودَوِيَ. وامرأَة ذات ضِغْنٍ على زوجها إذا أَبغضته. وضَغِنُوا عليه: مالوا عليه واعتمدوه بالجَوْر. وتَضَاغَنَ القوم واضْطَغَنُوا: انْطَوَوْا على الأَحْقاد. وضِغْني إلى فلان أَي مَيْلي إليه. وضِغْنُ الدَّابة: عَسَرُه والتواؤُه؛ قال بِشْر بن أَبي خازم:
فإِنَّك، والشَّكاةَ من آلِ لأْمٍ،
كذاتِ الضِّغْنِ تَمشي في الرِّفاقِ.
وقال الشاعر:
والضِّغْنُ من تتابُعِ الأَسْواطِ
وفرسٌ ضاغِنٌ وضَغِنٌ: لا يُعْطِي كلَّ ما عنده من الجَرْيِ حتى يُضْرَبَ؛ قال الشَّمَّاخُ: أَقامَ الثِّقافُ والطَّرِيدَة دَرْأَها، كما قَوَّمَتْ ضِغْنَ الشَّمُوسِ المَهامِزُ.
والطريدة: قَصَبةٌ فيها ثلاثُ فُرُوضٍ تُبْرى بها المَغازلُ وغيرها. أَبو عبيدة: فرس ضَغُون، الذكر والأُنثى فيه سواء، وهو الذي يجري كأَنما يرجع القهقري. وفي حديث عمر: والرجلُ يكون في دابته الضِّغْنُ فَيُقَوِّمُها جُهْدَه ويكون في نفسه الضِّغْنُ فلا يُقَوِّمُها؛ الضِّغْن في الدابة: هو أَن تكون عَسِرَة الانقياد، وإذا قيل في الناقة هي ذاتُ ضِغْن فإِنما يُراد نِزاعها إلى وطنها. ودابة ضَغِنَة: نازعة إلى وطنها، وقد ضَغِنَتْ ضِغْناً وضَغْناً، وكذلك البعير، وربما استعير ذلك في الإنسان؛ قال: تُعارِضُ أَسْماءُ الرِّفاقَ عَشِيَّةً،
تُسائلُ عن ضِغْنِ النساء النَّواكِحِ.
وضَغِنَ إليه: نَزَع إليه وأَراده. قال الخليل: يقال للنّحُوصِ إذا وَحِمَتْ فاسْتَصْعَبَتْ على الجَأْبِ: إِنها ذاتُ شَغْبٍ وضِغْنٍ. ابن الأَعرابي: ضَغِنْتُ إلى فلان مِلْت إليه كما يَضْغَنُ البعير إلى وطنه. وضَغِنَ إلى الدنيا، بالكسر: رَكَنَ ومال إليها؛ قال الشاعر: إنَّ الذين إلى لَذَّاتِها ضَغِنُوا،
وكان فيها لهم عيشٌ ومُرْتَفَقُ
وضَغِنَ فلانٌ إلى الصلح إذا مال إليه. والاضْطِغانُ: الاشتمال. والاضْطِغانُ: أَخذ الشيءِ تحت حِضْنِك، تقول منه: اضْطَغَنْتُ الشيءَ؛ وأَنشد الأَحمر للعامرية:
لقد رأَيت رجلاً دُهْرياً، يَمْشي وراءَ القومِ سَيْتَهِيَّا، كأَنه مُضْطَغِنٌ صَبِيّاً.
أَي حامله في حجره. والدُّهْري: منسوب إلى بني دَهْرٍ بطن من كلاب، والسَّيْتَهِيُّ: الذي يتخلف خلف القوم؛ وقال ابن مقبل:
إذا اضْطَغَنْتُ سِلاحِي عند مَغْرِضِها،
ومِرْفَقٍ كرِئاسِ السَّيْفِ إذ شَسَفا
(* قوله «إذا اضطغنت» كذا للجوهري، وقال الصاغاني الرواية: ثم اضطغنت). وقيل: هو أَن يُدْخل الثوبَ من تحت يده اليمنى وطرفه الآخر من تحت يده اليسرى، ثم يضمهما بيده اليسرى، وقيل: هو التَّثَبُّنُ: التهذيب: الاضطِغانُ الدَّوْكُ بالكَلْكَلِ؛ وأَنشد:
وأَضْطَغِنُ الأَقوامَ، حتى كأَنهم
ضَغابيسُ تشْكُو الهَمَّ تحت لَبانِيَا.
قال أَبو منصور: هذا التفسير للاضْطِغانِ خطأٌ، والصواب ما حكى أَبو عبيد عن الأَحمر أَن الاضطِغانَ الاشتمال؛ وأَنشد:
كأَنه مُضْطَغِنٌ
صَبِيّا وفي النوادر: هذا ضِغْنُ الجَبَل وإِبْطُه. وقَناةٌ ضَغِنَة أَي عوجاء. والضَّغَنُ: العَوَجُ؛ وأَنشد:
إنَّ قناتي من صَلِيبات القَنا،
ما زادَها التَّثْقِيفُ إلا ضَغَنا.

##### Türkçe

**الضِّغْنُ** ve **الضَّغَنُ**: kin; çoğulu **أَضْغانٌ**; yine böyledir **الضَّغينَةُ**, onun çoğulu **الضَّغائن**; bundan (olarak) **العباس** hadisi: “Biz, birtakım kavimlerin yüzlerinde **الضَّغَائن**’i elbette biliriz.” Denir ki: “Falanın **ضِغْنَ**’ini ve **ضَغِينَتَه**’ini soydum” yani onun rızasını talep ettiğimde. Hadiste: “Böylece (bir) körlükte, **ضَغِينة** ve silah taşıma olmaksızın kanlar olur”; **الضِّغْنُ**: kin, düşmanlık ve buğz. **عمر** hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Herhangi bir kavim bir adam hakkında bir had ile şahitlik eder de had sahibinin huzurunda olmazsa, ancak bir **ضِغْنٍ**’den şahitlik etmişlerdir” yani kin ve düşmanlıktan; Allah ile kullar arasında olan zina, içki içme ve benzerleri hususunda (bunu) ister; ama onun sözüne gelince, **ابن الأَعرابي** onu şöyle inşad etti:

بَلْ أَيُّها المُحْتَمِل الضَّغِينَا،
إنك زَحَّارٌ لنا كِثِينَا،
إنَّ القَرِينَ يُورِدُ القَرِينا

Artık **الضَّغِينُ**, **ضَغِينة**’nin çoğulu olabilir; **شَعِير** ve **شَعِيرة** gibi. Ve revî zarureti için **الهاء**’nın hazfedilmiş olması caiz olur; çünkü bu çoktur. Dedi ki: Ve umulur ki **الضَّغينُ** ve **الضَّغِينة**, **حُقٍّ** ve **حُقَّةٍ**, **بَياضٍ** ve **بَياضَةٍ** babındandır; böylece **الضَّغِينُ** ve **الضَّغِينة** aynı manada iki lugat olur. Ve ona, kesre ile, **ضَغِنَ**; **ضِغْناً** ve **ضَغَناً** (olarak); ve **اضْطَغَنَ**. Aziz ve celil Allah dedi: “Eğer onu sizden isterse de sizi zora koşarsa”; yani sizi yorar ve **أَضْغانكم**’i çıkarır; **الفراء** dedi: yani o cimrilik sizin düşmanlığınızı çıkarır; ve “Allah **أَضْغانَكم**’i çıkarır” olur. Ve “**أَحْفيتُ** adamı”: onu yordum. Falan, falana karşı **ضَغِينةً** ile **اضْطَغَنَ**: onu gizlediği zaman. **أَبو زيد**: Adam, göğsü kabarıp (içi) kaynadığında **ضَغِنَ**; **يَضْغَنُ**; **ضَغَناً** ve **ضِغْناً**. Ve kocasına karşı **ضِغْنٍ** sahibi kadın: onu buğzettiğinde. “Ona karşı **ضَغِنُوا**”: ona meylettiler ve zulümle ona dayandılar. Kavim **تَضَاغَنَ** etti ve **اضْطَغَنُوا**: kinler üzerine dürüldüler. “Benim falana **وضِغْني**”: yani ona meylim. **وضِغْنُ الدَّابة**: onun zorluğu ve bükülmesi; **بِشْر بن أَبي خازم** dedi:

فإِنَّك، والشَّكاةَ من آلِ لأْمٍ،
كذاتِ الضِّغْنِ تَمشي في الرِّفاقِ.

Şair dedi:

والضِّغْنُ من تتابُعِ الأَسْواطِ

Ve **فرسٌ ضاغِنٌ** ve **ضَغِنٌ**: vuruluncaya kadar koşudan yanında olanın hepsini vermez; **الشَّمَّاخُ** dedi: “**الثِّقافُ** ve **الطَّرِيدَة** onun itmesini ikame etti; tıpkı mahmuzların, huysuz (kısrağın) **ضِغْنَ**’ini doğrultması gibi.”

Ve **الطريدة**: içinde üç yarık bulunan bir kamıştır; onunla iğler ve başkaları yontulur. **أَبو عبيدة**: **فرس ضَغُون**; erkekte ve dişide onda eşittir; ve o, sanki gerisin geri dönüyormuş gibi koşandır. **عمر** hadîsinde: “Ve adam, binitinde **الضِّغْنُ** olur da onu gücü yettiğince doğrultur; ve kendisinde **الضِّغْنُ** olur da onu doğrultmaz”; binitte **الضِّغْن**: itaatte zor olmasıdır. Ve deve hakkında “o **ذاتُ ضِغْن**” denildiğinde ancak onun yurduna çekişmesi kastedilir. **ودابة ضَغِنَة**: yurduna çekişen; ve **ضَغِنَتْ**: **ضِغْناً** ve **ضَغْناً**; yine böyledir deve; ve bazen bu insanda ödünç alınır; dedi ki:

تُعارِضُ أَسْماءُ الرِّفاقَ عَشِيَّةً،
تُسائلُ عن ضِغْنِ النساء النَّواكِحِ.

Ve “ona **ضَغِنَ**”: ona çekildi ve onu istedi. **الخليل** dedi: **النّحُوصِ** için, **وَحِمَتْ** de **الجَأْبِ** üzerine zorlaştığında denir: “O, **ذاتُ شَغْبٍ** ve **ضِغْنٍ**’dir.” **ابن الأَعرابي**: “Falana **ضَغِنْتُ**”: ona meylettim; tıpkı devenin yurduna **يَضْغَنُ** etmesi gibi. Ve dünyaya, kesre ile, **ضَغِنَ**: dayandı ve ona meyletti; şair dedi:

إنَّ الذين إلى لَذَّاتِها ضَغِنُوا،
وكان فيها لهم عيشٌ ومُرْتَفَقُ

Ve falan sulha **ضَغِنَ**: ona meylettiğinde. **والاضْطِغانُ**: bürünme. **والاضْطِغانُ**: şeyi koltuğunun altına almak; ondan dersin ki: “**اضْطَغَنْتُ** şeyi”; ve **الأَحمر** **العامرية**’den (şunu) inşad etti:

لقد رأَيت رجلاً دُهْرياً، يَمْشي وراءَ القومِ سَيْتَهِيَّا،
كأَنه مُضْطَغِنٌ صَبِيّاً.

Yani onu kucağında taşıyan. Ve **الدُّهْري**: **بني دَهْر**’e nispetlidir; **كلاب**’dan bir batındır. Ve **السَّيْتَهِيُّ**: kavmin arkasında geri kalan; **ابن مقبل** dedi:

إذا اضْطَغَنْتُ سِلاحِي عند مَغْرِضِها،
ومِرْفَقٍ كرِئاسِ السَّيْفِ إذ شَسَفا

(* Onun sözü “**إذا اضطغنت**”: **الجوهري**’ye göre böyledir; **الصاغاني** dedi: rivayet: “sonra **اضطغنت**”.)

Ve denildi: O, elbiseyi sağ elinin altından sokması ve öbür ucunu sol elinin altından (sokması), sonra ikisini sol eliyle birleştirmesidir. Ve denildi: O, **التَّثَبُّنُ**’dür. **التهذيب**: **الاضطِغانُ** göğüsle itmedir; ve (şunu) inşad etti:

وأَضْطَغِنُ الأَقوامَ، حتى كأَنهم
ضَغابيسُ تشْكُو الهَمَّ تحت لَبانِيَا.

**أَبو منصور** dedi: Bu, **الاضْطِغانِ** için olan tefsir hatadır; doğru olan, **أَبو عبيد**’in **الأَحمر**’den naklettiği üzere **الاضطِغانَ**’ın bürünme olmasıdır; ve (şunu) inşad etti:

كأَنه مُضْطَغِنٌ
صَبِيّا

Ve **النوادر**’de: Bu, dağın **ضِغْنُ**’ü ve koltuğudur. Ve **قَناةٌ ضَغِنَة**: yani eğri. Ve **الضَّغَنُ**: eğrilik; ve (şunu) inşad etti:

إنَّ قناتي من صَلِيبات القَنا،
ما زادَها التَّثْقِيفُ إلا ضَغَنا.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ض غ ن * * الضِّغْنُ * و * الضَّغِينَةُ * الحقد ومنه * ضَغِنَ * عليه من باب طرِب و * تَضاغَنَ * القوم و * اضْطَغَنُوا * انطووا على الأحقاد

##### Türkçe

* ض غ ن * * **الضِّغْنُ** * ve * **الضَّغِينَةُ** * kin; ve ondan: * **ضَغِنَ** * ona karşı (باب) **طرِب**’den; ve * **تَضاغَنَ** * kavim; ve * **اضْطَغَنُوا** * kinler üzerine içlerine kapandılar.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( الضِّغْنُ ، بالكسْرِ : النَّاحِيَةُ وإِبْطُ الجَمَلِ ) ، هكذا في النسخِ ، والصَّوابُ : إبْطُ الجَبَلِ .
ففي النوادِرِ : هذا ضِغْنُ الجَبَلِ وإِبْطُه بمعْنًى .
( و ) الضِّغْنُ : ( المَيْلُ ) . يقالُ : ضَغِنُوا عليه : أَي مالُوا .
وقالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : ضَغِنْتُ إلى فلانٍ : أَي مِلْتُ إليه كما يَضْغَنُ البَعيرُ إلى وَطَنِه .

( و ) إذا قيلَ في النَّاقَةِ هي ذاتُ ضِغْنٍ فإنَّما يُرادُ نِزاعها ، أَي ( الشَّوْقُ ) ، إلى وَطَنِها ، ورُبَّما اسْتُعِير ذلِكَ في الإِنْسانِ ؛ قالَ :
تُعارِضُ أَسْماءُ الرِّفاقَ عَشِيَّةًتُسائِلُ عن ضِغْنِ النِّساءِ النَّواكِحِ ( و ) الضِّغْنُ : ( الحِقْدُ ) الشَّديدُ والعَداوَةُ والبَغْضاءُ ، والجَمْعُ الأَضْغانُ ، ( كالضَّغِينَةِ ) ، والجَمْعُ الضَّغائِنُ ؛ وأَمَّا قوْلُ الرَّاجزِ :
بَلْ أَيُّها المُحْتَمِل الضَّغِينَا فقد يكونُ جَمْع ضَغِينَة ، كشَعِيرٍ وشَعِيرَةٍ ، أَو حذفَ الهَاء لضَرْورَةِ الرَّوِيّ ، أَو هُما لُغَتانِ كحُقَ وحُقَّةٍ ، وبَياضٍ وبَياضَةٍ .
( وقد ضَغِنَ ) إليه وعليه ، ( كفَرِحَ ) ، ضِغْناً وضَغَناً : مالَ واشْتَاقَ وحَقَدَ .
وقالَ أَبو زَيْدٍ : ضَغِنَ الرَّجُل يَضْغَنُ ضَغَناً وضِغْناً إذا وَغِرَ صَدْرُه وذَوِيَ .
وامْرَأَةٌ ذاتُ ضِغْنٍ على زوْجِها إذا أَبْغَضَتْه .
( وتَضاغَنُوا واضْطَغَنُوا ) : أَي ( انْطَوَوْا على الأحْقادِ ) .
ويقالُ : أَضْغَنَ فلانٌ على فلانٍ ضَغِينَةً : اضْطَمَرَها .
( واضْطَغَنَه : أَخَذَه تَحْتَ حِصْنِهِ ) ؛ وأَنْشَدَ الأَحْمر للعامِرِيَّة :
لقد رَأَيْت رجلاً دُهْرِيَّايَمْشِي وراءَ القوْمِ سَيْتَهِيَّاكأَنَّه مُضْطَغِنٌ صَبِيَّاأَي حامِلُه في حجْرِه .
( وفَرَسٌ ضاغِنٌ : ما يُعْطِي جَرْيَهُ إلاَّ بالضَّرْبِ .
( و ) مِن المجازِ : ( قَناةٌ ضَغِينةٌ ، كفَرِحَةٍ ) : أَي ( عَوْجاءُ ) ؛ وقد ضغنتْ ضَغَناً ، قالَ :

إنَّ قَناتِي من صَلِيباتِ القَناما زادَها التَّثْقِيفُ إلاَّ ضَغَنا ( والضَّغِينيُّ : الأَسَدُ ) كأَنَّه يُنْسَبُ إلى الضَّغِينَةِ ، وهو الحِقْدُ لكَوْنِه حَقُوداً .
( وضَغِنَ إلى الدُّنيا ، كفَرِحَ ) ، رَكَنَ و ( مالَ ) إليها ؛ قالَ :
إنَّ الذين إلى لذَّاتِها ضَغِنُواوكان فيها لهم عيشٌ ومُرْتَفَقُ وممَّا يُسْتدركُ عليه :
يقالُ : سَلَلْتُ ضِغْنَ فلانٍ وضَغِينَتَه وضغنْتَه : إذا طَلَبْت مَرْضاتَه .
وضِغْنُ الدَّابَّةِ ، بالكسْرِ : عَسَرُه والْتواؤُه ؛ قالَ :
كذاتِ الضِّغْنِ تَمْشِي في الرِّفاقِ وقالَ الشمَّاخُ :
أَقامَ الثِّقافُ والطَّرِيدَةُ دَرْأَهاكما قَوَّمَتْ ضِغْنَ الشَّمُوسِ المَهامِزُوفَرَسٌ ضَغِنٌ ، ككَتِفٍ : مِثْل ضَاغِن .
وقالَ أَبو عُبَيْدَةَ : فَرَسٌ ضَغُونٌ ، الذَّكَرُ والأُنْثى فيه سِواءٌ ، وهو الذي يَجْرِي كأَنَّما يرجعُ القَهْقَرَى .
قالَ الخَليلُ : ويقالُ للنَّحُوصِ إذا وَحِمَتْ واسْتَصْعَبَتْ على الجَأْبِ إنَّها ذاتُ ضِغْنٍ .
والاضْطِغانُ : الاشْتِمالُ ، وهو أَن يُدْخلَ الثَّوْبَ مِن تحْت يدِهِ اليْمُنى وطَرَفَه الآخَر مِن تَحْت يِدِه اليُسْرى ، ثم يضمّهما بيدِهِ اليُسْرى ، وقيلَ : الاضْطِغانُ الدَّوْكُ بالكَلْكَلِ . وخَطَّأَهُ الأَزْهرِيُّ .
والمُضاغِنُ : المُشاحِنُ لأَخِيهِ كالمُضْطَغن .
وضِغْنٌ بالكسْرِ : ماءٌ لفزارَةَ بينَ

خَيْبَر وفيد ؛ عن نَصْر .

##### Türkçe

: ( **الضِّغْنُ** , kesre ile: devenin yanı ve koltuk altı ) , nüshalarda böyle; doğrusu: dağın koltuk altıdır.
Nitekim **النوادر**’de: bu, dağın **ضِغْنُ**’udur ve koltuk altıdır, anlamca (aynıdır).
( Ve ) **الضِّغْنُ**: ( meyil )dir. Denir ki: **ضَغِنُوا عليه**: yani meylettiler.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **ضَغِنْتُ إلى فلانٍ**: yani ona meylettim; tıpkı devenin vatanına meyletmesi gibi.

( Ve ) devede “o **ذاتُ ضِغْنٍ**’dir” denildiğinde, ancak onun çekişmesi kastedilir; yani ( özlem ), vatanına (özlem); bazen bu insanda da ödünç alınır; dedi ki:
تُعارِضُ أَسْماءُ الرِّفاقَ عَشِيَّةًتُسائِلُ عن ضِغْنِ النِّساءِ النَّواكِحِ
( Ve ) **الضِّغْنُ**: ( şiddetli kin ) ve düşmanlık ve buğzdur; çoğulu **الأَضْغانُ**’dır, ( **كالضَّغِينَةِ** ); çoğulu **الضَّغائِنُ**’dir. Amma recezin sözü:
بَلْ أَيُّها المُحْتَمِل الضَّغِينَا
bu, **ضَغِينَة**’nin çoğulu olabilir; **شَعِيرٍ** ve **شَعِيرَةٍ** gibi; yahut kafiye zarureti için **الهَاء**’yı hazfetmiştir; yahut ikisi iki lugattır; **حُقَ** ve **حُقَّةٍ** gibi, **بَياضٍ** ve **بَياضَةٍ** gibi.
( Ve **ضَغِنَ** ) ona ve ona karşı, ( **كفَرِحَ** ), **ضِغْناً** ve **ضَغَناً** (olarak): meyletti ve özledi ve kin tuttu.
Ebû Zeyd dedi: adam **ضَغِنَ** eder, **يَضْغَنُ**; **ضَغَناً** ve **ضِغْناً** (olarak), göğsü dolup kabardığında ve zayıflayıp çöktüğünde.
Ve bir kadın, kocasına karşı **ذاتُ ضِغْنٍ** (olur) onu buğzettiğinde.
( Ve **تَضاغَنُوا** ve **اضْطَغَنُوا** ): yani ( kinler üzerine dürülüp büküldüler ).
Ve denir ki: falan, falana karşı **أَضْغَنَ**; **ضَغِينَةً**: onu içte gizledi.
( Ve **اضْطَغَنَه**: onu sığınağının altına aldı ); ve el-Ahmer, el-‘Âmiriyye’ye şu beyti okudu:
لقد رَأَيْت رجلاً دُهْرِيَّايَمْشِي وراءَ القوْمِ سَيْتَهِيَّاكأَنَّه مُضْطَغِنٌ صَبِيَّاأَي حامِلُه في حجْرِه .
( Ve **فَرَسٌ ضاغِنٌ**: koşusunu ancak vurmakla veren (attır).
( Ve ) mecazdandır: ( **قَناةٌ ضَغِينةٌ** , **كفَرِحَةٍ** ): yani ( eğri )dir; **ضغنتْ** (de) **ضَغَناً** (olarak); dedi ki:
إنَّ قَناتِي من صَلِيباتِ القَناما زادَها التَّثْقِيفُ إلاَّ ضَغَنا
( Ve **الضَّغِينيُّ**: aslandır ); sanki **الضَّغِينَةِ**’ye nisbet edilir; o da kindir; kinci oluşundan dolayı.
( Ve **ضَغِنَ إلى الدُّنيا** , **كفَرِحَ** ): dayandı ve ( meyletti ) ona; dedi ki:
إنَّ الذين إلى لذَّاتِها ضَغِنُواوكان فيها لهم عيشٌ ومُرْتَفَقُ
Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
Denir ki: **سَلَلْتُ ضِغْنَ فلانٍ وضَغِينَتَه وضغنْتَه**: onun rızasını aradığımda.
Ve **ضِغْنُ الدَّابَّةِ** , kesre ile: onun güçlüğü ve bükülüp dolaşmasıdır; dedi ki:
كذاتِ الضِّغْنِ تَمْشِي في الرِّفاقِ
Ve eş-Şemmâh dedi:
أَقامَ الثِّقافُ والطَّرِيدَةُ دَرْأَهاكما قَوَّمَتْ ضِغْنَ الشَّمُوسِ المَهامِزُ
Ve **فَرَسٌ ضَغِنٌ** , **كَكَتِفٍ**: **ضَاغِن** gibidir.
Ebû ‘Ubeyde dedi: **فَرَسٌ ضَغُونٌ**; erkekte ve dişide onda eşittir; o, sanki geri geri dönüyormuş gibi koşandır.
Halîl dedi: ve **النَّحُوصِ**’a, kızgınlaştığında ve **الجَأْبِ** üzerine zorlaştığında, onun **ذاتُ ضِغْنٍ** olduğu söylenir.
Ve **الاضْطِغانُ**: bürünmedir; o da, elbiseyi sağ elinin altından sokması ve öteki ucunu sol elinin altından (sokması), sonra ikisini sol eliyle birleştirmesidir; ve denildi ki: **الاضْطِغانُ** göğüsle bastırıp sıkıştırmadır. El-Ezherî onu hatalı saydı.
Ve **المُضاغِنُ**: kardeşine karşı çekişip düşmanlık edendir; **كالمُضْطَغن** gibi.
Ve **ضِغْنٌ** kesre ile: Fezâre’ye ait bir sudur; arasında

Hayber ve Fîd; Nasr’dan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ضَغِنَ
1 ضَغِنَ ذ , (AZ, S, Msb, K,) aor. ضَغَنَ , (Msb, K,) inf. n. ضَغَنٌ (AZ, S, Msb, TA) and ضِغْنٌ, (AZ, TA,) or the latter is a simple subst., (Msb,) He, (S, K,) or it, i. e. one's bosom, (Msb,) was, or became, affected with rancour, malevolence, malice, or spite; (S, Msb, K;) or, said of a man, his bosom was, or became, affected therewith; (AZ, TA;) عَلَيْهِ against him. (S.) [See also ضِغْنٌ below.] ― -b2- And, (IAar, S, K,) aor. and inf. ns. as above, (TA,) He inclined, (IAar, S, K, TA,) اـِلَيْهِ towards him, (IAar, TA,) and عَلَيْهِ against him, (TA,) and اـِلَى الدُّنْيَا [towards the present world, or worldly things]. (S, K.) And ضَغِنَتِ القَنَاةُ, inf. n. ضَغَنٌ, (tropical:) The spear-shaft was, or became, crooked. (TA.) ― -b3- Also, (K, TA,) aor. and inf. ns. as above, (TA,) He was, or became, affected with desire, or with yearning or longing of the soul. (K, TA.)

تَضَاغُنٌ
6 تَضَاغُنٌ ذ The conceiving, or being affected with, mutual rancour, malevolence, malice, or spite. (KL, and Har p. 43.) You say, تضاغنوا and ↓ اضطغنوا They had, or held, in the heart, feelings of mutual rancour, malevolence, malice, or spite. (S, K.)

8 اـِضْتَغَنَ see what next precedes. ― -b2- One says also, اضطغن عَلَى فُلَانٍ ضَغِينَةً He conceived, or concealed, [in his heart,] rancour, malevolence, malice, or spite, against such a one. (TA.) ― -b3- And اضطغنهُ He took it (i. e. a thing, and weapon, S) beneath his حِضْن [or the part between his armpit and flank, &c.]: (S, K:) and he carried him (i. e. a child) in that part, or in his bosom. (TA.) ― -b4- الاِضْطِغَانُ is also syn. with الاِشْتِمَالُ, which is The putting [a portion of] the garment beneath [and within] the right arm, [app. from behind,] and the other end beneath the left arm, and drawing it [i. e. the garment] together with the left hand. (TA. [But see اِشْتَمَلَ.])

ضِغْنٌ
ضِغْنٌ ذ [said by some to be an inf. n.: (see 1:)] Rancour, malevolence, malice, or spite; (S, Msb, K;) as also ↓ ضَغِينَةٌ: (S, K:) or both signify vehement rancour &c.; and enmity; and violent hatred: (TA:) the pl. of the former is أَضْغَانٌ; (MA, Msb;) and that of ↓ the latter is ضَغَائِنُ, (MA,) and ↓ ضَغِينٌ may be a pl. of ضَغِينَةٌ, [or rather a coll. gen. n.,] or the ة may be elided by poetic license; or these two may be dial. vars., like حُقٌّ and حُقَّةٌ [accord. to some], and بَيَاضٌ and بَيَاضَةٌ. (TA.) One says, when he has sought to gain a person's good will, or approval, سَلَلْتُ ضِغْنَ فُلَانٍ and ↓ ضَغِينَتَهُ [I drew forth the rancour, &c., of such a one]. (TA.) And a woman who hates her husband is said to be ذَاتُ ضِغْنٍ عَلَى زَوْجِهَا [One who has a feeling of rancour, &c., against her husband]. (TA.) ― -b2- And Difficulty of disposition in a beast: so in the phrase ذَاتُ ضِغْنٍ [A beast (دَابَّةٌ) having a difficult disposition]. (TA.) See also the phrase ذَاتُ شَغْبٍ وَضِغْنٍ, applied to a she-ass, in art. شغب. ― -b3- And Inclination. (S, K.) One says, ضِغْنِى اـِلَى فُلَانٍ My inclination is towards such a one. (S.) ― -b4- And Desire; or yearning or longing of the soul. (K, TA.) One says نَاقَةٌ ذَاتُ ضِغْنٍ meaning A she-camel yearning towards, or longing for, her home, or accustomed place, (S, TA,) and her mates. (S. [See a verse cited voce رِفَاقٌ.]) And sometimes ضِغْنٌ is thus used, metaphorically, in relation to women. (TA.) -A2- Also A side; or a region, quarter, or tract; syn. نَاحِيَةٌ. (K.) ― -b2- And The اـِبْط [i. e. foot, bottom, or lowest part,] of a mountain: thus correctly, as in the “ Nawلdir: ” in the copies of the K, الجَمَل is erroneously put for الجَبَل. (TA.)

ضَغِنٌ
ضَغِنٌ ذ Affected with rancour, malevolence, malice, or spite; as also ↓ ضَاغِنٌ. (Msb.) ― -b2- And قَنَاةٌ ضَغِنَةٌ (tropical:) A crooked spear-shaft. (S, K, TA.) ― -b3- See also ضَاغِنٌ.

ضَغُونٌ
ضَغُونٌ ذ A horse, and a mare, that runs like him who reverts from the state in which he was, or from the course that he was following. (AO, TA. [See also ضَاغِنٌ.])

ضَغِينٌ
ضَغِينٌ ذ : see ضِغْنٌ.

ضَغِينَةٌ
ضَغِينَةٌ ذ : see ضِغْنٌ, in three places.

الضَّغِينِىُّ
الضَّغِينِىُّ ذ The lion: (K, TA:) as though a rel. n. from الضَّغِينَةُ: because he is very rancorous, malevolent, malicious, or spiteful. (TA.)

ضَاغِنٌ
ضَاغِنٌ ذ : see ضَغِنٌ. ― -b2- Also A horse that will not exert his power of running unless beaten; (S, K, TA;) and so ↓ ضَغِنٌ. (S, * TA. [See also ضَغُونٌ.])

مُضَاغِنٌ
مُضَاغِنٌ ذ One who treats, or regards, his brother with rancour, malevolence, malice, or spite, or with enmity, being so regarded, or treated, by him; as also ↓ مُضْطَغِنٌ. (TA.)

مُضْطَغِنٌ
مُضْطَغِنٌ ذ : see what next precedes.

##### Türkçe

ضَغِنَ
1 **ضَغِنَ** ذ , (AZ, S, Msb, K,) muzâri‘ı **ضَغَنَ** , (Msb, K,) mastar ismi **ضَغَنٌ** (AZ, S, Msb, TA) ve **ضِغْنٌ**, (AZ, TA,) yahut ikincisi yalın bir isimdir, (Msb,) O, (S, K,) yahut o, yani kişinin bağrı, (Msb,) kin, kötü niyet, fenalık, yahut garez ile etkilenmiş oldu, yahut oldu; (S, Msb, K;) yahut bir adam hakkında söylenince, onun bağrı bununla etkilenmiş oldu, yahut oldu; (AZ, TA;) **عَلَيْهِ** ona karşı. (S.) [Aşağıda **ضِغْنٌ**’e de bak.] ― -b2- Ve, (IAar, S, K,) muzâri‘ı ve mastar isimleri yukarıdaki gibi, (TA,) O meyletti, (IAar, S, K, TA,) **اـِلَيْهِ** ona doğru, (IAar, TA,) ve **عَلَيْهِ** ona karşı, (TA,) ve **اـِلَى الدُّنْيَا** [dünya hayatına, yahut dünyevî şeylere doğru]. (S, K.) Ve **ضَغِنَتِ القَنَاةُ**, mastar ismi **ضَغَنٌ**, (mecaz:) mızrak sapı eğri oldu, yahut oldu. (TA.) ― -b3- Yine, (K, TA,) muzâri‘ı ve mastar isimleri yukarıdaki gibi, (TA,) O arzu ile, yahut nefsin özlemi ya da hasreti ile etkilenmiş oldu, yahut oldu. (K, TA.)

تَضَاغُنٌ
6 **تَضَاغُنٌ** ذ Karşılıklı kin, kötü niyet, fenalık, yahut garez tasarlama, yahut bununla etkilenme. (KL, ve Har s. 43.) Dersin ki, **تضاغنوا** ve ↓ **اضطغنوا** Onlar kalpte karşılıklı kin, kötü niyet, fenalık, yahut garez duyguları taşıdılar. (S, K.)

8 اـِضْتَغَنَ bir önce gelen şeye bak. ― -b2- Yine şöyle denir: **اضطغن عَلَى فُلَانٍ ضَغِينَةً** O, falana karşı [kalbinde] kin, kötü niyet, fenalık, yahut garez tasarladı, yahut gizledi. (TA.) ― -b3- Ve **اضطغنهُ** O onu (yani bir şeyi ve bir silahı, S) **حِضْن**’unun [yahut koltuk altı ile böğür arası kısmının, vb.] altına aldı: (S, K:) ve onu (yani bir çocuğu) o kısımda, yahut bağrında taşıdı. (TA.) ― -b4- **الاِضْطِغَانُ** ayrıca **الاِشْتِمَالُ** ile eşanlamlıdır; bu da, elbisenin [bir kısmını] sağ kolun altına [ve içine], [görünüşe göre arkadan,] koymak, ve öteki ucunu sol kolun altına koymak, ve onu [yani elbiseyi] sol el ile toplamak demektir. (TA. [Fakat **اِشْتَمَلَ**’e bak.])

ضِغْنٌ
**ضِغْنٌ** ذ [bazılarınca mastar ismi denilmiştir: (1’e bak):] Kin, kötü niyet, fenalık, yahut garez; (S, Msb, K;) ve ayrıca ↓ **ضَغِينَةٌ**: (S, K:) yahut ikisi de şiddetli kin vb. ve düşmanlık; ve şiddetli nefret mânasına gelir: (TA:) birincinin çoğulu **أَضْغَانٌ**’dır; (MA, Msb;) ve ↓ ikincinin çoğulu **ضَغَائِنُ**’dir, (MA,) ve ↓ **ضَغِينٌ** **ضَغِينَةٌ**’nin bir çoğulu olabilir, [yahut daha ziyade bir cins topluluk ismi,] yahut **ة** şiir zaruretiyle düşürülmüş olabilir; yahut bu ikisi, bazılarınca, **حُقٌّ** ve **حُقَّةٌ**, ve **بَيَاضٌ** ve **بَيَاضَةٌ** gibi, lehçe varyantları olabilir. (TA.) Şöyle denir: bir kimsenin gönlünü, yahut rızasını kazanmaya çalıştığında, **سَلَلْتُ ضِغْنَ فُلَانٍ** ve ↓ **ضَغِينَتَهُ** [falanın kinini vb. çekip çıkardım]. (TA.) Ve kocasından nefret eden bir kadın için **ذَاتُ ضِغْنٍ عَلَى زَوْجِهَا** [kocasına karşı kin vb. duygusu olan] denir. (TA.) ― -b2- Ve bir hayvanda huysuzluk. Şu ibarede böyledir: **ذَاتُ ضِغْنٍ** [huysuz tabiatlı bir binek hayvanı (**دَابَّةٌ**)]. (TA.) Ayrıca, شغب maddesinde, bir dişi eşeğe uygulanan **ذَاتُ شَغْبٍ وَضِغْنٍ** ibaresine de bak. ― -b3- Ve meyil. (S, K.) Şöyle denir: **ضِغْنِى اـِلَى فُلَانٍ** Benim meylim falanadır. (S.) ― -b4- Ve arzu; yahut nefsin özlemi ya da hasreti. (K, TA.) Şöyle denir: **نَاقَةٌ ذَاتُ ضِغْنٍ** yani evine, yahut alışılmış yerine, (S, TA,) ve eşlerine (S) özlem duyan, yahut hasret çeken bir dişi deve. (S. [**رِفَاقٌ** maddesinde zikredilen bir beyte bak.]) Ve bazen **ضِغْنٌ** kadınlar hakkında böyle, mecazen kullanılır. (TA.) -A2- Yine bir yan; yahut bir bölge, taraf, yahut saha; eşanlamlısı **نَاحِيَةٌ**. (K.) ― -b2- Ve bir dağın **اـِبْط**’u [yani ayağı, dibi, yahut en aşağı kısmı]: doğru olan böyledir; “Nawādir”de: K nüshalarında **الجَمَل** yanlışlıkla **الجَبَل** yerine konmuştur. (TA.)

ضَغِنٌ
**ضَغِنٌ** ذ Kin, kötü niyet, fenalık, yahut garez ile etkilenmiş; ve ayrıca ↓ **ضَاغِنٌ**. (Msb.) ― -b2- Ve **قَنَاةٌ ضَغِنَةٌ** (mecaz:) eğri bir mızrak sapı. (S, K, TA.) ― -b3- Ayrıca **ضَاغِنٌ**’e bak.

ضَغُونٌ
**ضَغُونٌ** ذ Kendisinin bulunduğu hâlden, yahut izlediği gidişten geri dönen kimse gibi koşan bir at ve bir kısrak. (AO, TA. [Ayrıca **ضَاغِنٌ**’e de bak.])

ضَغِينٌ
**ضَغِينٌ** ذ : **ضِغْنٌ**’e bak.

ضَغِينَةٌ
**ضَغِينَةٌ** ذ : üç yerde **ضِغْنٌ**’e bak.

الضَّغِينِىُّ
**الضَّغِينِىُّ** ذ Aslan: (K, TA:) sanki **الضَّغِينَةُ**’den bir nisbet ismidir: çünkü o çok kinli, kötü niyetli, fenalıklı, yahut garezlidir. (TA.)

ضَاغِنٌ
**ضَاغِنٌ** ذ : **ضَغِنٌ**’e bak. ― -b2- Yine, dövülmedikçe koşma gücünü ortaya koymayan bir at; (S, K, TA;) ve böylesi ↓ **ضَغِنٌ**. (S, * TA. [Ayrıca **ضَغُونٌ**’e de bak.])

مُضَاغِنٌ
**مُضَاغِنٌ** ذ Kardeşine kin, kötü niyet, fenalık, yahut garez ile, yahut düşmanlık ile muamele eden, yahut onu öyle gören; kendisi de onun tarafından öyle görülerek, yahut öyle muamele edilerek; ve ayrıca ↓ **مُضْطَغِنٌ**. (TA.)

مُضْطَغِنٌ
**مُضْطَغِنٌ** ذ : bir önce gelen şeye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَغِنَ
ضَغِنَ A ( n. ac. ضَغَن 4 ),
a.  Hated, bore malice against.

تَضَاْغَنَ
تَضَاْغَنَ VI ,
a.  Hated each other.

ضِغْن
ضِغْن 2 , ( pl. أَضْغَاْن 38 ),
a.  Hatred, ill-will, malice.

b.  Side; region.

c.  Inclination.

ضَغِن
ضَغِن 5 ,
a.  Bent, crooked.

b.  Malevolent, malicious.

ضَاْغِن
ضَاْغِن 21 ,
a.  see 5 (b) .

b.  Obstinate, vicious ( horse ).

ضَغِيْنَة
ضَغِيْنَة 25t , ( pl. ضَغَاْئِنُ 46 ),
a.  see 2 (a) .

ضَغُوْن
ضَغُوْن 26 ,
a.  see 21 (b) .

##### Türkçe

ضَغِنَ
**ضَغِنَ** A (mastar-ı aslî **ضَغَن** 4),
a. Nefret etti, kin besledi.

تَضَاْغَنَ
**تَضَاْغَنَ** VI,
a. Birbirlerinden nefret ettiler.

ضِغْن
**ضِغْن** 2, (çoğulu **أَضْغَاْن** 38),
a. Nefret, kötü niyet, kin.

b. Yan; bölge.

c. Meyil.

ضَغِن
**ضَغِن** 5,
a. Eğri, çarpık.

b. Kötü niyetli, kindar.

ضَاْغِن
**ضَاْغِن** 21,
a. 5 (b)’ye bak.

b. İnatçı, huysuz (at).

ضَغِيْنَة
**ضَغِيْنَة** 25t, (çoğulu **ضَغَاْئِنُ** 46),
a. 2 (a)’ya bak.

ضَغُوْن
**ضَغُوْن** 26,
a. 21 (b)’ye bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ضغن
ضَغِنَ - يَضْغَنُ - ضِغْن - أَضْغَان
ضَغِنَ - يَضْغَنُ + كائن + على كائن: حقد عليه: يشعر في نفسه ويخفي فيها ما لايبدو عليه من كره وإرادة الأذى بآخر
ضِغْن: اسم فعل "  ضَغِنَ - يَضْغَنُ ": وهو ما يكون بفعل " ضَغِنَ - يَضْغَنُ ": ما يبطن من حقد وكره وإرادة الضر بآخر
أَضْغَان: جمع  " ضِغْن": ما يُبْطَنُ من حقد وكره  وإرادة الضر بآخر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالبغض والمقت النفسي تجاه كائن، وما يترتب على ذلك من إعطاء التفضيل والأولوية بالإرادة والعمل الضار والقبيح تجاهه، وذلك من غير فعل أو عمل فعلي"، وهي:
شَنِئَ - يَشْنَأُ (شَنَأَ - يَشْنَأُ)، غَلَّ - يَغِلُّ، ضَغِنَ - يَضْغَنُ، بَغَضَ - يَبْغُضُ، مَقَتَ - يَمْقُتُ، قَلَى - يَقْلِي

أضغان
 	﴿أم حسب الذين في قلوبهم مرض أن لن يخرج الله أضغانهم(29)﴾ محمد ﴿إن يسألكموها فيحفكم تبخلوا ويخرج أضغانكم(37)﴾ محمد
جاء في التفسير: أضغان: الأحقاد القديمة الكامنة - ما يضمن أو يبطن من مكروه
مختار الصحاح
● [ضغن] ض غ ن: الضِّغْنُ و الضَّغِينَةُ الحقد ومنه ضَغِنَ عليه من باب طرِب و تَضاغَنَ القوم و اضْطَغَنُوا انطووا على الأحقاد
الراغب
ضغن
- الضغن والضغن: الحقد الشديد، وجمعه: أضغان. قال تعالى: }أن لن يخرج الله أضغانهم{ [محمد/29]، وبه شبه الناقة، فقالوا: ذات ضغن (قال ابن فارس: ويقولون: ناقة ذات ضغن: عند نزاعها إلى وطنها)،
وقناة ضغنة: عوجاء والإضغان: الاشتمال بالثوب وبالسلاح ونحوهما.
ملخص اللسان
1.     الضِّغْنُ والضَّغَنُ: الحِقْد، والجمع أَضْغانٌ، وكذلك الضَّغينَةُ، وجَمْعُها الضَّغائن؛ الضِّغْنُ: الحقد والعداوة والبغضاء
2.     سَلَلْتُ ضِغْنَ فلان وضَغِينَتَه إذا طلبت مَرْضاته..
3.     ضَغِنَ الرجلُ يَضْغَنُ ضَغَناً وضِغْناً إذا وَغِرَ صَدْرُه ودَوِيَ.
4.     وضَغِنُوا عليه: مالوا عليه واعتمدوه بالجَوْر.
5.     وتَضَاغَنَ القوم واضْطَغَنُوا: انْطَوَوْا على الأَحْقاد.
6.     وضِغْنُ الدَّابة: عَسَرُه والتواؤُه؛ الضِّغْن في الدابة:هو أَن تكون عَسِرَة الانقياد
7.     وفرسٌ ضاغِنٌ وضَغِنٌ: لا يُعْطِي كلَّ ما عنده من الجَرْيِ حتى يُضْرَبَ؛ ،
8.     ودابة ضَغِنَة: نازعة إلى وطنها،
9.     وضَغِنَ إلى الدنيا: رَكَنَ ومال إليها؛
10.                        وضَغِنَ فلانٌ إلى الصلح إذا مال إليه.
11.                        والاضْطِغانُ: الاشتمال.
12.                        والاضْطِغانُ: أَخذ الشيءِ تحت حِضْنِك،
13.                        وقَناةٌ ضَغِنَة أَي عوجاء. والضَّغَنُ: العَوَجُ
لسان العرب
● - ضغن: الضِّغْنُ والضَّغَنُ: الحِقْد، والجمع أَضْغانٌ، وكذلك       الضَّغينَةُ، وجَمْعُها الضَّغائن؛ ومنه حديث العباس: إِنا لنَعْرفُ الضَّغَائن في       وُجُوه أَقوام. ويقال: سَلَلْتُ ضِغْنَ فلان وضَغِينَتَه إذا طلبت       مَرْضاته. وفي الحديث: فتكون دِماء في عَمْيَاءَ في غير ضَغِينة وحملِ سلاح؛       الضِّغْنُ: الحقد والعداوة والبغضاء. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَيما       قوم شهدوا على رجل بحَدٍّ ولم يكن بحضرة صاحب الحَدِّ فإِنما شهدوا عن       ضِغْنٍ أَي حقد وعداوة، يريد فيما كان بين الله وبين العباد كالزنا والشرب       ونحوهما؛ وأَما قوله أَنشده ابن الأَعرابي:       بَلْ أَيُّها المُحْتَمِل الضَّغِينَا،       إنك زَحَّارٌ لنا كِثِينَا،       إنَّ القَرِينَ يُورِدُ القَرِينا       فقد يكون الضَّغِينُ جمع ضَغِينة كشَعِير وشَعِيرة، وقد يجوز أَن يكون       حذف الهاء لضرورة الرَّوِيّ، فإنَّ ذلك كثير، قال: وعسى أَن يكون       الضَّغينُ والضَّغِينة من باب حُقٍّ وحُقَّةٍ وبَياضٍ وبَياضَةٍ، فيكون       الضَّغِينُ والضَّغِينة لغتين بمعنى. وقد ضَغِنَ عليه، بالكسر، ضِغْناً وضَغَناً       واضْطَغَنَ. وقال الله عزَّ وجل: إِن يسأَلْكُموها فيُحْفِكم؛ أَي       يَجْهَدْكم ويُخْرِجْ أَضْغانكم؛ قال الفراء: أَي يخرج ذلك البخلُ عَداوتَكم       ويكون ويُخْرِجِ الله أَضْغانَكم؛ وأَحْفيتُ الرجلَ: أَجْهَدْته. واضْطَغَنَ       فلانٌ على فلان ضَغِينةً إذا اضْطَمَوها. أَبو زيد: ضَغِنَ الرجلُ       يَضْغَنُ ضَغَناً وضِغْناً إذا وَغِرَ صَدْرُه ودَوِيَ. وامرأَة ذات ضِغْنٍ       على زوجها إذا أَبغضته. وضَغِنُوا عليه: مالوا عليه واعتمدوه بالجَوْر.       وتَضَاغَنَ القوم واضْطَغَنُوا: انْطَوَوْا على الأَحْقاد. وضِغْني إلى فلان       أَي مَيْلي إليه. وضِغْنُ الدَّابة: عَسَرُه والتواؤُه؛ قال بِشْر بن       أَبي خازم:       فإِنَّك، والشَّكاةَ من آلِ لأْمٍ،       كذاتِ الضِّغْنِ تَمشي في الرِّفاقِ.       وقال الشاعر:       والضِّغْنُ من تتابُعِ الأَسْواطِ       وفرسٌ ضاغِنٌ وضَغِنٌ: لا يُعْطِي كلَّ ما عنده من الجَرْيِ حتى       يُضْرَبَ؛ قال الشَّمَّاخُ: أَقامَ الثِّقافُ والطَّرِيدَة دَرْأَها،       كما قَوَّمَتْ ضِغْنَ الشَّمُوسِ المَهامِزُ.       والطريدة: قَصَبةٌ فيها ثلاثُ فُرُوضٍ تُبْرى بها المَغازلُ وغيرها.       أَبو عبيدة: فرس ضَغُون، الذكر والأُنثى فيه سواء، وهو الذي يجري كأَنما       يرجع القهقري. وفي حديث عمر: والرجلُ يكون في دابته الضِّغْنُ فَيُقَوِّمُها       جُهْدَه ويكون في نفسه الضِّغْنُ فلا يُقَوِّمُها؛ الضِّغْن في الدابة:       هو أَن تكون عَسِرَة الانقياد، وإذا قيل في الناقة هي ذاتُ ضِغْن فإِنما       يُراد نِزاعها إلى وطنها. ودابة ضَغِنَة: نازعة إلى وطنها، وقد ضَغِنَتْ       ضِغْناً وضَغْناً، وكذلك البعير، وربما استعير ذلك في الإنسان؛ قال:       تُعارِضُ أَسْماءُ الرِّفاقَ عَشِيَّةً،       تُسائلُ عن ضِغْنِ النساء النَّواكِحِ.       وضَغِنَ إليه: نَزَع إليه وأَراده. قال الخليل: يقال للنّحُوصِ إذا       وَحِمَتْ فاسْتَصْعَبَتْ على الجَأْبِ: إِنها ذاتُ شَغْبٍ وضِغْنٍ. ابن       الأَعرابي: ضَغِنْتُ إلى فلان مِلْت إليه كما يَضْغَنُ البعير إلى وطنه.       وضَغِنَ إلى الدنيا، بالكسر: رَكَنَ ومال إليها؛ قال الشاعر:       إنَّ الذين إلى لَذَّاتِها ضَغِنُوا،       وكان فيها لهم عيشٌ ومُرْتَفَقُ       وضَغِنَ فلانٌ إلى الصلح إذا مال إليه. والاضْطِغانُ: الاشتمال.       والاضْطِغانُ: أَخذ الشيءِ تحت حِضْنِك، تقول منه: اضْطَغَنْتُ الشيءَ؛ وأَنشد       الأَحمر للعامرية:       لقد رأَيت رجلاً دُهْرياً، يَمْشي وراءَ القومِ سَيْتَهِيَّا،       كأَنه مُضْطَغِنٌ صَبِيّاً.       أَي حامله في حجره. والدُّهْري: منسوب إلى بني دَهْرٍ بطن من كلاب،       والسَّيْتَهِيُّ: الذي يتخلف خلف القوم؛ وقال ابن مقبل:       إذا اضْطَغَنْتُ سِلاحِي عند مَغْرِضِها،       ومِرْفَقٍ كرِئاسِ السَّيْفِ إذ شَسَفا       (* قوله «إذا اضطغنت» كذا للجوهري، وقال الصاغاني الرواية: ثم اضطغنت).       وقيل: هو أَن يُدْخل الثوبَ من تحت يده اليمنى وطرفه الآخر من تحت يده       اليسرى، ثم يضمهما بيده اليسرى، وقيل: هو التَّثَبُّنُ: التهذيب:       الاضطِغانُ الدَّوْكُ بالكَلْكَلِ؛ وأَنشد:       وأَضْطَغِنُ الأَقوامَ، حتى كأَنهم       ضَغابيسُ تشْكُو الهَمَّ تحت لَبانِيَا.       قال أَبو منصور: هذا التفسير للاضْطِغانِ خطأٌ، والصواب ما حكى أَبو       عبيد عن الأَحمر أَن الاضطِغانَ الاشتمال؛ وأَنشد:       كأَنه مُضْطَغِنٌ       صَبِيّا وفي النوادر: هذا ضِغْنُ الجَبَل وإِبْطُه. وقَناةٌ ضَغِنَة أَي       عوجاء. والضَّغَنُ: العَوَجُ؛ وأَنشد:       إنَّ قناتي من صَلِيبات القَنا،       ما زادَها التَّثْقِيفُ إلا ضَغَنا.
مقاييس اللغة:
(ضغن) الضاد والغين والنون أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تغطية شيءٍ في ميل واعوِجاج، ولا يدلُّ على خَير. من ذلك الضِّغْن والضَّغْن: الحِقْد. وفرسٌ ضاغن، إِذا كان لا يُعطِي ما عندهُ من الجري إلاّ بالضَّرب. ويقال ضَغِنَ صَدرُ فلانٍ ضِغْنَاً وضَغَناً. وقناةٌ ضَغِنةٌ: عَوجاء. ويقولون: ناقةٌ ذات ضِغْن، عند نزاعها إلى وطَنِها.
فأمَّا الخليل فقال: يقال للنَّحُوص([4]) إِذا وَحِمَتْ فاستعصَتْ على الجأْب: إِنَّها لَذَاتُ شَغْبٍ وضِغْن. ويقال ضَغَنَ فلانٌ إلى الدُّنيا: ركَنَ ومالَ. وضِغْنِي إلى فلانٍ، أي ميلي إِليه. والذي دلَّ على ما ذكرناهُ من تغطية الشيء قولُهم إنَّ الاضطغانَ الاشتمالُ بالثَّوب. قال:
* كأنَّه مضطغِنٌ صَبِيّاً([5]) *
ويقال اضطَغْنتُ الشَّيء تحت حِضْنِي. قال ابنُ مُقْبِل:
إذا اضطغَنْتُ سِلاحي عند مَغْرِضها    ومِرْفَقٍ كرِيَاسِ السَّيف إِذْ شَسَفا([6])
القاموس المحيط:
الضِّغْنُ، بالكسرِ الناحِيَةُ، وإبْطُ الجَمَلِ، والمَيْلُ، والشَّوْقُ، والحِقْدُ، كالضَّغينَةِ، وقد ضَغِنَ، كفَرِحَ. وتَضاغَنوا واضْطَغَنُوا انْطَوَوْا على الأَحْقَادِ. واضْطَغَنَه أخَذَهُ تَحْتَ حِضْنِهِ. وفَرَسٌ ضاغِنٌ ما يُعْطِي جَرْيَهُ إلاَّ بالضَّرْبِ. وقناةٌ ضَغِنَةٌ، كفَرِحَةٍ عَوْجاء. والضَّغِينِيُّ الأَسَدُ.
وضَغِنَ إلى الدُّنْيَا، كفَرِحَ: مالَ.
تاج العروس:
( الضغن بالكسر الناحية وابط الجمل ) هكذا في النسخ والصواب ابط الجبل ففى النوادر هذا ضغن الجبل وابطه بمعنى ( و ) الضغن ( الميل ) يقال ضغنوا عليه أي مالوا وقال ابن الاعرابي ضغنت الى فلان أي ملت إليه كما يضغن البعير الى وطنه ( و ) إذا قيل في الناقة هي ذات ضغن فانما يراد نزاعها أي ( الشوق ) الى وطنها وربما استعير ذلك في الانسان قال تعارض اسماء الرفاق عشية * تسائل عن ضغن النساء النواكح ( و ) الضغن ( الحقد ) الشديد والعداوة والبغضاء والجمع الاضغان ( كالضغينة ) والجمع الضغائن واما قول الراجز * بل ايها المحتمل الضغينا * فقد يكون جمع ضغينة كشعير وشعيرة أو حذف الهاء لضرورة الروى أو هما لغتان كحق وحقة وبياض وبياضة وقد ضغن ) إليه وعليه ( كفرح ) ضغنا وضغنا مال واشتاق وحقد وقال أبو زيد ضغن الرجل يضغن ضغنا وضغنا إذا وغر صدره وذوى وامراة ذات ضغن على زوجها إذا ابغضته ( وتضاغنوا واضطغنوا ) أي ( انطووا على الاحقاد ) ويقال اضغن فلان على فلان ضغينة اضطمرها ( واضطغنه اخذه تحت حضنه ) وانشد الاحمر للعامرية لقد رايت رجلا دهريا * يمشى وراء القوم سيتهيا * كانه مضطغن صبيا أي حامله في حجره ( وفرس ضاغن ما يعطى جريه الا بالضرب و ) من المجاز ( قناء ضغنة كفرحة ) أي ( عوجاء ) وقد ضغنت ضغنا قال ان قناتي من صليبات القنا * ما زادها التثقيف الا ضغنا
( والضغيني الاسد ) كانه ينسب الى الضغينة وهو الحقد لكونه حقودا ( وضغن الى الدنيا كفرح ) ركن و ( مال ) إليها قال ان الذين الى لذاتها ضغنوا * وكان فيها لهم عيش ومرتفق * ومما يستدرك عليه يقال سللت ضغن فلان وضغينته وضغنته إذا طلبت مرضاته وضغن الدابة بالكسر عسره والتواؤه قال * كذات الضغن تمشى في الرفاق * وقال الشماخ اقام الثقاف والطريدة دراها * كما قومت ضغن الشموس المهامز وفرس ضغن ككتف مثل ضاغن وقال أبو عبيدة فرس ضغون الذكر والانثى فيه سواء وهو الذى يجرى كانما يرجع القهقرى قال الخليل ويقال للنحوص إذا وحمت واستصعبت على الجاب انها ذات ضغن والاضطغان الاشتمال وهو ان يدخل الثوب من تحت يده اليمنى وطرفه الاخر من تحت يده اليسرى ثم يضمهما بيده اليسرى وقيل الاضطغان الدوك بالكلكل وخطاه الازهرى والمضاغن المشاحن لاخيه كالمضطغن وضغن بالكسر ماء لفزارة بين خيبر وفيد عن نصر

##### Türkçe

ضغn
**ضَغِنَ - يَضْغَنُ - ضِغْن - أَضْغَان**
Cuma, 11 Şubat/Şubat 2011 13:53 yazar: Administrator
**ضَغِنَ - يَضْغَنُ** + bir varlık + bir varlığa karşı: ona kin tuttu: kendi içinde hisseder ve onda, kendisinde görünmeyen bir nefret ve başkasına zarar verme iradesini gizler.
**ضِغْن**: “**ضَغِنَ - يَضْغَنُ**” fiilinin isim-fiilidir: “**ضَغِنَ - يَضْغَنُ**” fiiliyle olan şeydir: başkasına yönelik kin, nefret ve zarar verme iradesinden içte saklanan şey.
**أَضْغَان**: “**ضِغْن**”in çoğuludur: başkasına yönelik kin, nefret ve zarar verme iradesinden içte saklanan şey.
Ve lafız, “bir varlığa karşı nefret ve psikolojik tiksinti duygusu ve bunun sonucunda ona karşı irade ve zararlı ve çirkin işte tercih ve öncelik verme; bunun da fiilî bir fiil veya iş olmaksızın” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**شَنِئَ - يَشْنَأُ** (**شَنَأَ - يَشْنَأُ**)، **غَلَّ - يَغِلُّ**، **ضَغِنَ - يَضْغَنُ**، **بَغَضَ - يَبْغُضُ**، **مَقَتَ - يَمْقُتُ**، **قَلَى - يَقْلِي**

**أضغان**
﴿“Kalplerinde hastalık olanlar, Allah’ın onların **أضغان**larını (29) asla ortaya çıkarmayacağını mı sandılar?”﴾ Muhammed
﴿“Eğer onu sizden ister de sizi zora koşarsa cimrilik edersiniz ve **أضغان**larınızı (37) ortaya çıkarır.”﴾ Muhammed
Tefsirde geldi: **أضغان**: gizli eski kinler – hoş olmayan şeyden içine alınan yahut içte saklanan şey.

Muhtârü’s-sıhâh
● [**ضغن**] ض غ ن: **الضِّغْنُ** ve **الضَّغِينَةُ** kindir; ondan: **ضَغِنَ** ona (karşı) (tarib bâbından); ve kavim **تَضاغَنَ** etti ve **اضْطَغَنُوا**: kinler üzerine içlerine kapandılar.

Râgıb
**ضغن**
- **الضغن** ve **الضغن**: şiddetli kin; çoğulu: **أضغان**. Yüce Allah dedi ki: ﴿“Allah onların **أضغان**larını asla ortaya çıkarmayacak”﴾ [Muhammed/29]; bununla deveye benzetme yapıldı; “**ذات ضغن**” dediler (İbn Fâris dedi ki: “ve derler ki: **ناقة ذات ضغن**: yurduna çekişmesi sırasında”),
ve **قناة ضغنة**: eğri; **الإضغان**: elbiseye, silaha ve benzerlerine bürünmedir.

Lisân özeti
1. **الضِّغْنُ** ve **الضَّغَنُ**: kin; çoğulu **أَضْغانٌ**; aynı şekilde **الضَّغينَةُ**; onun çoğulu **الضَّغائن**; **الضِّغْنُ**: kin, düşmanlık ve buğz.
2. Birinin **ضِغْن**ını ve **ضَغِينَتَه**sini “**سَلَلْتُ**” (çekip çıkardım) derim; onun rızasını talep ettiğimde..
3. Adam **ضَغِنَ** eder, **يَضْغَنُ** eder; **ضَغَناً** ve **ضِغْناً** (olarak) — göğsü kinle dolduğunda ve zayıflayıp çöktüğünde.
4. Ona karşı **ضَغِنُوا**: ona meylettiler ve zulümle ona dayandılar.
5. Kavim **تَضَاغَنَ** etti ve **اضْطَغَنُوا**: kinler üzerine içlerine kapandılar.
6. Binek hayvanının **ضِغْنُ**u: zorluğu ve bükülüp kıvrılması; binek hayvanında **الضِّغْن**: itaatte zor olmasıdır.
7. **فرسٌ ضاغِنٌ** ve **ضَغِنٌ**: vurulmadıkça koşudan elindeki her şeyi vermez;
8. **دابة ضَغِنَة**: yurduna çekişen;
9. Dünyaya **ضَغِنَ**: dayandı ve ona meyletti;
10. Birisi barışa **ضَغِنَ** ettiğinde: ona meyletti.
11. **الاضْطِغانُ**: bürünme.
12. **الاضْطِغانُ**: bir şeyi koltuğunun altına almaktır.
13. **قَناةٌ ضَغِنَة** yani eğri. **الضَّغَنُ**: eğrilik.

Lisânü’l-ʿArab
● - **ضغن**: **الضِّغْنُ** ve **الضَّغَنُ**: kin; çoğulu **أَضْغانٌ**; aynı şekilde **الضَّغينَةُ**; onun çoğulu **الضَّغائن**; ondan Abbâs hadisi: “Biz, kavimlerin yüzlerinde **الضَّغَائن**ı elbette tanırız.” Ve denir: Birinin **ضِغْن**ını ve **ضَغِينَتَه**sini “**سَلَلْتُ**” derim; onun rızasını talep ettiğimde. Hadiste: “kör bir (fitne) içinde, **ضَغِينة** olmaksızın ve silah taşımaksızın kanlar olur”; **الضِّغْنُ**: kin, düşmanlık ve buğz. Ömer hadisi, Allah ondan razı olsun: “Herhangi bir kavim bir adam hakkında had cezasına dair şahitlik eder de had sahibinin huzurunda olmazsa, ancak bir **ضِغْن**dan, yani kin ve düşmanlıktan dolayı şahitlik etmiş olurlar”; Allah ile kullar arasındaki zina, içki ve benzerleri gibi şeylerde, demek ister; ama İbnü’l-Aʿrâbî’nin okuduğu şu beyit:
بَلْ أَيُّها المُحْتَمِل الضَّغِينَا،
إنك زَحَّارٌ لنا كِثِينَا،
إنَّ القَرِينَ يُورِدُ القَرِينا
Burada **الضَّغِينُ**, **ضَغِينة**nin çoğulu olabilir; **شَعِير** ve **شَعِيرة** gibi; yahut kafiye zarureti için **هاء** düşürülmüş olabilir; çünkü bu çoktur. Dedi ki: belki **الضَّغينُ** ve **الضَّغِينة**, **حُقّ** ve **حُقَّة**, **بَياض** ve **بَياضَة** babındandır; böylece **الضَّغِينُ** ve **الضَّغِينة** aynı manada iki lehçe olur. Ve ona karşı, kesre ile, **ضَغِنَ** etti: **ضِغْناً** ve **ضَغَناً**; ve **اضْطَغَنَ**. Aziz ve celil Allah dedi: “Eğer onu sizden ister de sizi zora koşarsa”; yani sizi yorar ve **أَضْغان**larınızı çıkarır; Ferrâ dedi ki: yani o cimrilik sizin düşmanlığınızı çıkarır; ve “Allah sizin **أَضْغان**larınızı çıkarır” olur; ve “**أَحْفيتُ** adamı”: onu yordum. Ve birisi birisine karşı **اضْطَغَنَ** etti: bir **ضَغِينة**yi, onu gizlediğinde. Ebû Zeyd: Adam **ضَغِنَ** eder, **يَضْغَنُ** eder; **ضَغَناً** ve **ضِغْناً** (olarak) — göğsü kinle dolduğunda ve zayıflayıp çöktüğünde. Kocasına karşı **ذات ضِغْنٍ** olan kadın: onu buğzettiğinde. Ona karşı **ضَغِنُوا**: ona meylettiler ve zulümle ona dayandılar. Kavim **تَضَاغَنَ** etti ve **اضْطَغَنُوا**: kinler üzerine içlerine kapandılar. “Benim falana **ضِغْني**”: yani ona meylim. Binek hayvanının **ضِغْنُ**u: zorluğu ve bükülüp kıvrılması; Bişr b. Ebî Hâzim dedi ki:
فإِنَّك، والشَّكاةَ من آلِ لأْمٍ،
كذاتِ الضِّغْنِ تَمشي في الرِّفاقِ.
Şair dedi ki:
والضِّغْنُ من تتابُعِ الأَسْواطِ
Ve **فرسٌ ضاغِنٌ** ve **ضَغِنٌ**: vurulmadıkça koşudan elindeki her şeyi vermez; Şemmâh dedi ki:
أَقامَ الثِّقافُ والطَّرِيدَة دَرْأَها،
كما قَوَّمَتْ ضِغْنَ الشَّمُوسِ المَهامِزُ.
Ve **الطريدة**: içinde üç yarık bulunan bir kamıştır; onunla iğler ve başkaları yontulur. Ebû Ubeyde: **فرس ضَغُون**; erkekte ve dişide onda eşittir; o, sanki geriye doğru dönüyormuş gibi koşandır. Ömer hadisi: “Adamın binek hayvanında **الضِّغْنُ** olur da onu gücü yettiğince düzeltir; kendi nefsinde **الضِّغْنُ** olur da onu düzeltmez”; binek hayvanında **الضِّغْن**: itaatte zor olmasıdır; deve hakkında “o **ذاتُ ضِغْن**” denildiğinde, ancak yurduna çekişmesi kastedilir. **دابة ضَغِنَة**: yurduna çekişen; ve **ضَغِنَتْ**: **ضِغْناً** ve **ضَغْناً**; aynı şekilde deve; bazen bu insanda da ödünç alınır; dedi ki:
تُعارِضُ أَسْماءُ الرِّفاقَ عَشِيَّةً،
تُسائلُ عن ضِغْنِ النساء النَّواكِحِ.
Ve ona doğru **ضَغِنَ** etti: ona çekildi ve onu istedi. Halîl: “**النّحُوص**”a, kızgınlık gösterip “**الجَأْب**”e karşı zorlaştığında denir: “O, elbette **ذاتُ شَغْبٍ وضِغْنٍ**dür.” İbnü’l-Aʿrâbî: “Falan kimseye **ضَغِنْتُ**”: ona meylettim; deve yurduna nasıl **يَضْغَنُ** ederse. Dünyaya, kesre ile, **ضَغِنَ** etti: dayandı ve ona meyletti; şair dedi ki:
إنَّ الذين إلى لَذَّاتِها ضَغِنُوا،
وكان فيها لهم عيشٌ ومُرْتَفَقُ
Ve birisi barışa **ضَغِنَ** ettiğinde: ona meyletti. **الاضْطِغانُ**: bürünme. **الاضْطِغانُ**: bir şeyi koltuğunun altına almaktır; ondan dersin: “**اضْطَغَنْتُ** şeyi”; Ahmer, Âmiriyye’ye ait olarak okudu:
لقد رأَيت رجلاً دُهْرياً، يَمْشي وراءَ القومِ سَيْتَهِيَّا،
كأَنه مُضْطَغِنٌ صَبِيّاً.
Yani onu kucağında taşıyan. **الدُّهْري**: Benî Dehr’e nispet; o, Kilâb’dan bir koldur. **السَّيْتَهِيُّ**: kavmin arkasında geri kalan. İbn Mukbil dedi ki:
إذا اضْطَغَنْتُ سِلاحِي عند مَغْرِضِها،
ومِرْفَقٍ كرِئاسِ السَّيْفِ إذ شَسَفا
(* “**إذا اضطغنت**” sözü: Cevherî’de böyledir; Sâğânî dedi ki rivayet: “ثم اضطغنت”).
Ve denildi: o, elbiseyi sağ elinin altından sokması ve diğer ucunu sol elinin altından (sokması), sonra ikisini sol eliyle birleştirmesidir; ve denildi: o, **التَّثَبُّنُ**dür. **التهذيب**: **الاضطِغانُ** göğüsle bastırıp sıkıştırmadır; ve şu okundu:
وأَضْطَغِنُ الأَقوامَ، حتى كأَنهم
ضَغابيسُ تشْكُو الهَمَّ تحت لَبانِيَا.
Ebû Mansûr dedi ki: bu, **الاضْطِغانِ** için yapılan tefsir hatadır; doğru olan, Ebû Ubeyd’in Ahmer’den naklettiği üzere, **الاضطِغانَ**ın bürünme olmasıdır; ve şu okundu:
كأَنه مُضْطَغِنٌ
صَبِيّا
Ve **النوادر**’de: “Bu, dağın **ضِغْن**udur ve koltuğudur.” Ve **قَناةٌ ضَغِنَة** yani eğri. **الضَّغَنُ**: eğrilik; ve şu okundu:
إنَّ قناتي من صَلِيبات القَنا،
ما زادَها التَّثْقِيفُ إلا ضَغَنا.

Maqâyîsü’l-luğa:
(**ضغن**) **الضاد** ve **الغين** ve **النون**: doğru bir asıldır; bir şeyin eğim ve eğrilik içinde örtülmesine delalet eder; hayra delalet etmez. Bundan: **الضِّغْن** ve **الضَّغْن**: kin. Ve **فرسٌ ضاغن**: koşudan elindeki şeyi ancak vurmakla verdiğinde. Ve denir: falanın göğsü **ضَغِنَ** etti: **ضِغْنَاً** ve **ضَغَناً**. Ve **قناةٌ ضَغِنةٌ**: eğri. Ve derler: **ناقةٌ ذات ضِغْن**: yurduna çekişmesi sırasında.
Halîl’e gelince: “**النَّحُوص**”a, kızgınlık gösterip “**الجأْب**”e karşı zorlaştığında denir: “O, elbette **لَذَاتُ شَغْبٍ وضِغْن**dür.” Ve denir: birisi dünyaya **ضَغَنَ** etti: dayandı ve meyletti. “Benim falana **ضِغْنِي**”: yani ona meylim. Bizim zikrettiğimiz “bir şeyi örtme”ye delalet eden şey, onların “**الاضطغان** elbiseye bürünmedir” sözüdür. Dedi ki:
* كأنَّه مضطغِنٌ صَبِيّاً *
Ve denir: “**اضطَغْنتُ** şeyi koltuğumun altına.” İbn Mukbil dedi ki:
إذا اضطغَنْتُ سِلاحي عند مَغْرِضها    ومِرْفَقٍ كرِيَاسِ السَّيف إِذْ شَسَفا

el-Kâmûsü’l-muhît:
**الضِّغْنُ**, kesre ile: yan, ve devenin koltuğu, ve meyil, ve özlem, ve kin; **الضَّغينَة** gibi. Ve **ضَغِنَ** etti, **فَرِحَ** gibi. Ve **تَضاغَنوا** ve **اضْطَغَنُوا**: kinler üzerine içlerine kapandılar. Ve onu **اضْطَغَنَه**: onu koltuğunun altına aldı. Ve **فرسٌ ضاغِنٌ**: koşusunu ancak vurmakla verir. Ve **قناةٌ ضَغِنَةٌ**, **فَرِحَةٍ** gibi: eğri. Ve **الضَّغِينِيُّ**: aslan.
Ve dünyaya **ضَغِنَ**, **فَرِحَ** gibi: meyletti.

Tâcü’l-ʿarûs:
(**الضغن** kesre ile: yan ve devenin koltuğu) nüshalarda böyle; doğrusu “dağın koltuğu”dur; çünkü **النوادر**’de: “Bu, dağın **ضغن**u ve koltuğudur” manasında. (Ve) **الضغن** (meyil): “Ona karşı **ضغنوا**” denir; yani meylettiler. İbnü’l-Aʿrâbî dedi: “Falan kimseye **ضغنت**”: ona meylettim; deve yurduna nasıl **يضغن** ederse. (Ve) deve hakkında “o **ذات ضغن**” denildiğinde, ancak onun çekişmesi, yani (özlemi) yurdunadır; bazen bu insanda da ödünç alınır; dedi ki:
تعارض اسماء الرفاق عشية * تسائل عن ضغن النساء النواكح
(Ve) **الضغن**: şiddetli kin, düşmanlık ve buğz; çoğulu **الاضغان**. (**كالضغينة**) ve çoğulu **الضغائن**. Ama recezin sözü:
* بل ايها المحتمل الضغينا *
Burada **ضغينة**nin çoğulu olabilir; **شعير** ve **شعيرة** gibi; yahut kafiye zarureti için **الهاء** düşürülmüştür; yahut ikisi, **حق** ve **حقة**, **بياض** ve **بياضة** gibi iki lehçedir. Ve (birisi) ona ve ona karşı **ضغن** etti (**كفرح**): **ضغنا** ve **ضغنا**; meyletti, özledi ve kin tuttu. Ebû Zeyd dedi: Adam **ضغن** eder, **يضغن** eder; **ضغنا** ve **ضغنا** (olarak) — göğsü kinle dolduğunda ve zayıflayıp çöktüğünde. Kocasına karşı **ذات ضغن** olan kadın: onu buğzettiğinde. (Ve **تضاغنوا واضطغنوا**) yani (kinler üzerine içlerine kapandılar). Ve denir: birisi birisine karşı bir **ضغينة**yi **اضغن** etti: onu gizledi. (Ve **اضطغنه**: onu koltuğunun altına aldı.) Ahmer, Âmiriyye’ye ait olarak okudu:
لقد رايت رجلا دهريا * يمشى وراء القوم سيتهيا * كانه مضطغن صبيا
Yani onu kucağında taşıyan. (Ve **فرس ضاغن**: koşusunu ancak vurmakla verir; ve) mecazdan: (**قناء ضغنة كفرحة**) yani (eğri). Ve **ضغنت**: **ضغنا**; dedi ki:
ان قناتي من صليبات القنا * ما زادها التثقيف الا ضغنا
(Ve **الضغيني**: aslan) sanki **الضغينة**ye nispet edilmiştir; o da kin olduğundan, onun kindar oluşu sebebiyle. (Ve dünyaya **ضغن** etti **كفرح**): dayandı ve (meyletti) ona; dedi ki:
ان الذين الى لذاتها ضغنوا * وكان فيها لهم عيش ومرتفق *
Ve bunun tamamlayıcısı olarak: denir: birinin **ضغن**ını, **ضغينته**sini ve **ضغنته**sini “**سللت**” — onun rızasını talep ettiğimde. Ve binek hayvanının **ضغن**u, kesre ile: zorluğu ve bükülüp kıvrılması; dedi ki:
* كذات الضغن تمشى في الرفاق *
Şemmâh dedi:
اقام الثقاف والطريدة دراها * كما قومت ضغن الشموس المهامز
Ve **فرس ضغن**: **كتف** gibi; **ضاغن** gibi. Ebû Ubeyde dedi: **فرس ضغون**; erkekte ve dişide onda eşittir; o, sanki geriye doğru dönüyormuş gibi koşandır. Halîl dedi: “**النحوص**”a, kızgınlık gösterip “**الجاب**”e karşı zorlaştığında: “O, **ذات ضغن**dür” denir. Ve **الاضطغان**: bürünmedir; o, elbiseyi sağ elinin altından sokması ve diğer ucunu sol elinin altından (sokması), sonra ikisini sol eliyle birleştirmesidir. Ve denildi: **الاضطغان** göğüsle bastırıp sıkıştırmadır; Ezherî onu hatalı saydı. Ve **المضاغن**: kardeşiyle çekişen; **المضطغن** gibi. Ve **ضغن**, kesre ile: Fezâre’ye ait bir su (yeri); Hayber ile Fîd arasında; Nasr’dan.
