# ضفدع (ض-ف-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%AF%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%81%D8%AF%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Ve kurbağalar

- Harfler: ض - ف - د
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 7 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَالضَّفَادِعَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%AF%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%B6%D9%8E%D9%91%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%90%D8%B9%D9%8E.md) | وَالْفَعَالِلَ | Ve kurbağalar | 1 | 1 | [7:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%AF%D8%B9/ayet/7:133.md) |

## Mücavir kökler — 11 mücavir (12 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 19 · Ve haşerat
2. [جرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Çekirge demektir
3. [دمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Ve kan
4. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Çeper demektir
5. [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
6. [جرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Cürame hurma döküntüsü demektir
7. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Yaşlı adamdır
8. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Saçak demektir
9. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Evye kuş yuvası demektir
10. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların ön ayaklarına denir
11. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ضفدع |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [جرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%AF.md), [قمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D9%84.md), [ثعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B9%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [جفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Suda ve karada yaşayan, zıplayan, ses çıkaran kurbağa ve suyun istilacı biçimde çoğalması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi bir ayet ve azap işareti olarak yaşam alanlarını istila eden biyolojik baskı unsuru |
| Çekirdek Özet 3 | Ekolojik dengenin bozularak zayıf varlıkların kibre karşı ezici bir musibete dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kurbağayı yalnızca mitolojik ya da tesadüfi bir tabiat olayı sayarak ilahi ceza ve imtihan nizamındaki ayet vasfını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ضف | Sıkışma, toplanma, bir araya yığılma ve kıyıya/kenara hücum etme anlamı taşır; [ضفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D9%81.md) ve ضفة (nehir kıyısı, su kenarındaki kalabalık) kökleriyle irtibatlıdır. | د | Harekete yöneliş, atılma ve su sınırından dışarıya doğru kapı aralama dinamizmi eklenmiştir. |
| ضف | Sıkışma ve su kıyısındaki yığılma çekirdeği. | ع | Ses çıkarma, suyun içinde ve yüzeyinde görünür hale gelme ve bedensel büzülüp açılma eylemini tamamlamıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ض | Bitki veya yan yatmış beden; sıkışma ve baskı altında büzülme imgesi taşır (türetme imge). | Canlının kendini toplayarak büzülmesi, sıçramaya hazırlanması ve tazyik hissi. |
| ف | Ağız; dışarı açılma, ses çıkarma, nefes alma ve üfleme. | Varlığın vıraklayarak sesini duyurması, su yüzeyine ağzını çıkarıp nefeslenmesi. |
| د | Kapı; bir eşikten diğerine geçiş, ani hareket ve atılım. | Karadan suya, sudan karaya geçişkenlik ve sıçrama eylemindeki aralıklı hareket. |
| ع | Göz; kaynak, suyun çıktığı yer ve açıkça görünür olma. | Canlının su kaynağına bağımlılığı, patlak gözleriyle su yüzeyinde belirmesi. |
| ضفدع | Büzülüp açılarak sudan karaya sıçrayan, ses çıkaran ve su kaynağından yayılan hareket | Büzülme, sıçrama, sürekli ses çıkarma ve su ile kara arasında sürekli yer değiştirerek istila etme formunu ifade eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suda ve bataklıkta üreyip karaya sıçrayan kurbağa; atın tırnağının tabanında bulunan kurbağacık kemiği ve insanın açlıktan karnının guruldaması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa, suyun kurbağalarla ve yosunla dolup taştığını tasvir ederken kökün türemiş biçimini kullanmıştır: يَمَّمْنَ أَعْداداً بِلُبْنَى أَو أَجَا / مُضَفْدِعاتٍ، كُلُّها مُطَحْلِبَهْ |
| Erken Arapça kullanım | Cerîr b. Atıyye (Emevî dönemi), Muşaşioğulları'nı yerdiği şiirinde kökü mecazi anlamda büzülme ve gaz çıkarma kınaması olarak kullanmıştır: بِئْسَ الفَوارِسُ، يا نَوارُ، مُجاشِعٌ / خُوراً، إِذا أَكَلُوا خَزِيراً ضَفْدَعُوا |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü'l-ʿAyn, Dīvânu Lebîd, Dīvânu Cerîr.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde ضفدع kökü, dörtlü (kuadriliteral) bir fauna ismi olarak ortak bir arka plana işaret eder. İbranicede צְפַרְדֵּעַ (*tsəfardēaʿ*), Süryanicede ܨܦܪܕܥܐ (*ṣəfardəʿā*) biçimlerinde korunmuş olan kelime, Mısır'a gönderilen kurbağa musibeti bağlamında Tevrat metinlerinde de aynı morfolojik gövdeyle yer alır. Kelimenin Sami dillerindeki ilk harfinin ıslıklı/patlamalı sesler (Arapça ض, İbranice צ) arasındaki düzenli ses denkliğine uyduğu görülür; Arapçadaki /ḍ/ sesi, Sami ana dilindeki karmaşık fısıltılı patlamalı seslerin bir türevidir. Kökün etimolojik çekirdeğinde bataklıkta ses çıkarma (ötüşme, vıraklama) ile sıçrama hareketinin birleşimi yer alır. Arapçada kelime hem isim (kurbağa) hem de bedenin büzülmesi ve tırnak anatomisindeki benzer bir çıkıntı için kullanılarak somut niteliğini korumuştur.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ضف kökünden genişleme | Kıyıya yığılma, kalabalıklaşma ve büzülme anlamı taşıyan ikili çekirdeğe ses ve hareket harflerinin eklenmesiyle oluşmuş dörtlü isim. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צפרדע ve Süryanice ܨܦܪܕܥܐ | Çıkardığı ses ve sıçrama hareketine dayanan ortak Batı Sami biyolojik terimi; Mısır musibetleri anlatısında ortak söz varlığı. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ses taklidi kökler | Kurbağanın vıraklama sesini ve sıçramasını taklit eden ses-anlam örtüşmeli (onomatopoetik) bölgesel kadim kök. | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Gesenius, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ضفدع | Anlamlı | Kurbağa, büzülme, ses çıkarma | Suda ve karada yaşayan amfibi canlı; at tırnağının iç kısmı. | Kur'an'da geçer; hedef kök. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ضفدع | Merkez | Amfibi istila ve ses çıkaran canlı | Karadan ve sudan çıkarak yaşam alanlarını kuşatan, sürekli vıraklayan amfibi varlık. | Mısır halkına gönderilen beş ayetten biridir; yiyecek ve içecek kaplarına kadar giren istilayı anlatır. |
| [جرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%AF.md) | Komşu | Havadan ve karadan gelen bitki istilası | Bitki örtüsünü ve ekini tamamen soyup çıplak bırakan kanatlı sürü. | Kurbağa gibi su merkezli değil, tarım ve yeşillik merkezli bir yıkım ve kıtlık aracıdır. |
| [قمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D9%84.md) | Komşu | Bedensel ve paraziter istila | İnsanın ve hayvanın bedenini doğrudan taciz eden küçük parazit haşere. | Mekânı değil doğrudan vücudu ve tahılı hedef alan küçük boyutlu azap türü. |
| [ثعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B9%D8%A8.md) | Komşu | Suyun akması veya sürüngen büyüklüğü | Suyun yarılıp fışkırması ya da ejderha/büyük yılan gibi korkutucu tekil gövde. | Kurbağanın küçük ve yaygın kütlesel istilasına karşılık azametli ve tekil bir dehşet işareti. |
| [جفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D9%81.md) | Zıt | Kuruluk, suyun çekilmesi ve sessizlik | Suyun tamamen yok olması, nemin kaybolması ve canlı hareketinin durması. | Kurbağanın gereksinim duyduğu nemli, sulu ve vırak sesli ortamın tam zıddı olan kuraklık. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ضفدع | Kurbağa | Amfibi canlı; büzülerek sıçrayan ve ses çıkaran su hayvanı. | Kesin |
| Latince | Rana | Kurbağa | Biyolojik olarak amfibi sınıfını karşılar; Kur'an'daki musibet ve istila bağlamı metin dışı kalır. | Kesin |
| İngilizce | Frog | Kurbağa | Zoolojik türü eksiksiz karşılar; Kur'an'daki kütlesel istila ve psikolojik azap nüansı bağlamdan anlaşılır. | Kesin |
| Almanca | Frosch | Kurbağa | Biyolojik varlığı karşılar; kolektif ayet boyutu dilde ayrıca tasvir gerektirir. | Kesin |
| Fransızca | Grenouille | Kurbağa | Doğrudan canlı türünü karşılar; etimolojik olarak ses taklidi niteliği taşır. | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ضَفَادِع (çoğul) | Firavun kavmine gönderilen kütlesel biyolojik ayet ve musibet | Mısır halkının kibrini kırmak üzere suların, evlerin ve kapların içine kadar yayılan kurbağa istilası (A'râf [7:133](https://lisan.digital/tr/ayet/7:133.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ayet ve mucize teorisi | Kurbağaların bir anda çoğalarak bir helak aracı değil, tövbeye çağıran bir 'mufassal ayet' kılınması; tabiat düzenine ilahi müdahale. | İlahi kudretin en zayıf canlılar eliyle mütekebbir iktidarları aciz bırakması. |
| Fıkıh | Hayvanların öldürülmesi ve deniz/kara canlılarının hükmü | Kurbağanın öldürülmesinin yasaklanması ve tıbbi veya gıda amaçlı kullanımının caiz olup olmadığı tartışması. | Eziyet edilmemesi gereken ve itlafı nehyedilen canlı kategorisi. |
| Tefsir | A'râf [7:133](https://lisan.digital/tr/ayet/7:133.md) tefsiri | Kurbağa sürülerinin Mısır saraylarına, yemek kazanlarına ve yataklara kadar girerek hayatı felç etmesinin tasviri. | Fiziksel tahribattan ziyade psikolojik, hijyenik ve onur kırıcı bir ilahi ihtar. |
| Hadis | Kurbağanın öldürülmesini yasaklayan rivayetler | Kurbağanın sesinin (vıraklamasının) bir tesbih olarak nitelenmesi ve hekimlerin onu ilaç yapmasını nehyeden nebevi emirler. | Varlığın ontolojik tesbihi ve ekolojik dokunulmazlığı. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ayet ve ihtarlar | Zayıf mahluk ile kibri kırma | Kibrin ilahi irade karşısında acziyetini gösterme | Ordularla mağlup edilemeyen kibir, küçük ve zayıf bir amfibi canlının istilasıyla zillete düşürülür. | Kesin |
| İlmi | Biyolojik denge ve amfibi ekolojisi | Biyolojik baskı ve popülasyon patlaması | Ekolojik sınırların aşılmasının felakete dönüşmesi | Sulak alan ekosistemindeki dengenin bozulması halinde bir türün kontrolsüzce tüm yaşam alanını kaplaması. | Güçlü |
| Siyasi | Otoriter gücün zaafı | Askeri olmayan sivil kriz | Hükümranlık iddiasındaki otoritenin çaresizliği | Saraylara, taht odalarına kadar giren istilaya karşı askeri gücün ve bürokrasinin tamamen etkisiz kalması. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve tüketim zincirinin felce uğraması | Hijyen krizi ve tüketim alanlarının kirlenmesi | Temel gıda ve barınma düzeninin durması | Ekinleri yok eden çekirgeden farklı olarak, hazır gıdayı, suları ve kapları kullanılmaz hale getiren ekonomik tıkanma. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kontrolsüz popülasyon artışı ve kaos eğrisi | Belirli bir eşik aşıldığında ekolojik taşıma kapasitesinin çökmesi ve sistemin tek bir faktör tarafından istila edilmesi (lojistik büyüme patlaması). | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Asimetrik psikolojik yıpratma ve hijyen krizi | Büyük krizlerin devasa askeri darbelerden değil, gündelik hayatın en mahrem alanlarını işgal eden küçük ve sürekli rahatsızlıklardan doğması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kurbağayı yalnızca bir masal unsuru, folklorik bir mit ya da Nil taşkınlarının getirdiği olağan ve rastlantısal bir tabiat olayı saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, tabiat hadiselerinin kendi başına kör süreçler olmadığını; ilahi iradenin en mütevazı canlıları zalim bir imparatorluğu dize getiren 'mufassal (ayrıntılı/açık) ayetler' kıldığını gösterir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an kıssalarındaki azap ve ibret sahnelerinin sosyo-psikolojik derinliğini ıskalamak; kibrin kırılmasında zayıf unsurların oynadığı dönüştürücü rolü kavrayamamak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Allah'ın sünnetinde mütekebbir güçlerin helak veya uyarılmasında devasa orduların değil, insanın küçümsediği zayıf ve aciz varlıkların görevlendirildiğini kavramak bakımından kilit bir örnektir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Firavun ve kavmine peş peşe gönderilen açık belgelerin, biyolojik musibetlerin ve Mısır kıssasının ele alındığı A'râf suresi ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın ve uyarının yalnızca gökten inen yıldırımlar veya yer sarsıntılarıyla sınırlı olduğu algısını yıkar; gündelik hayatın sükûnetini bozan hijyenik ve psikolojik istilaların da dehşetli birer ayet olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Suda ve karada yaşayan, büzülerek sıçrayan, su kaynaklarından çıkarak yayılan ve vıraklayan kurbağa varlığı.
- Soyut anlam: Zayıf ve kontrol dışı unsurların kütlesel birikimle kibri, konforu ve yaşam alanını bütünüyle kuşatan bir uyarıcıya dönüşmesi.
- Sistematik karşılık: İktidar ve tahakküm iddiasındaki sisteme karşı, ekolojik ve mekânsal sınırları aşarak gündelik hayatı felç eden biyolojik baskı aracı.
- LaTeX modeli: $$A(t) = \int_0^t \left( \sum_{i=1}^n \delta(x - x_i) \cdot \omega_i \right) dt \implies \lim_{n \to \infty} P(S) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $x_i$, yaşam alanına dağılan her bir münferit küçük canlı birimini; $\delta$, bu birimlerin mekâna ani ve noktasal nüfuzunu; $\omega_i$, yaydıkları sürekli akustik ve hijyenik rahatsızlık katsayısını temsil eder. $A(t)$, zaman içinde biriken toplam biyolojik ve psikolojik baskı alanıdır. Bu birimlerin sayısı ($n$) kontrolsüz biçimde arttığında, kibirli ve tahakkümcü sistemin sükûnet ve kontrol fonksiyonu ($P(S)$) sıfıra yaklaşarak çöker.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%81%D8%AF%D8%B9/occurrences?meal=IK

### [Araf 7:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%AF%D8%B9/ayet/7:133.md) — وَالضَّفَادِعَ

فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ وَالضَّفَادِعَ وَالدَّمَ آيَاتٍ مُفَصَّلَاتٍ فَاسْتَكْبَرُوا وَكَانُوا قَوْمًا مُجْرِمِينَ

Meal (IK): Bunun üzerine, biz de birbirinden ayrı mucizeler olarak başlarına tufan, çekirge, haşerat, kurbağalar ve kan gönderdik. Yine de büyüklük taslayıp suçlular güruhu oldular.

## Sözlükler (7)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%AF%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الضِفْدِعُ مثال الخِنْصِرِ: واحد الضفادِعِ، والأنثى ضِفْدِعَةٌ. وناس يقولون ضِفْدَعٌ بفتح الدال.

##### Türkçe

**الضِفْدِعُ** ( **الخِنْصِرِ** vezninde): **الضفادِعِ**’in teki; dişisi **ضِفْدِعَةٌ**’dir. Bir topluluk da **ضِفْدَعٌ** der; **الدال**’ın fethasıyla.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%AF%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الضِّفْدِعُ: مثال الخِنْصِر، والضَّفْدَع: معروف، لغتان فصيحتان، والأُنثى ضِفْدِعةٌ وضَفْدَعةٌ؛ قال الجوهري: وناس يقولون ضِفْدَعٌ؛ قال الخليل: ليس في الكلام فِعْلَلٌ إِلا أَربعةَ أَحرف: دِرْهَمٌ وهِجْرَعٌ وهِبْلَعٌ وقِلْعَمٌ، وهو اسم. الأَزهري: الضفدع جمعه ضَفادِعُ وربما قالوا ضَفَادِي؛ وأَنشد بعضهم: ولِضَفادِي جَمّه نَقانِقُ أَي لضفادِع فجعل العين ياء كما قالوا أَراني وأَرانِبَ. ويقال: نَقَّتْ ضَفادِعُ بطنِه إِذا جاع كما يقال نَقَّت عَصافِيرُ بَطْنِه. والضِّفْدِعُ، بكسر الدال فقط: عظم يكون في باطن حافر الفَرَس. وضَفْدَعَ الرجلُ: تَقَبَّضَ، وقيل سَلَح، وقيل ضَرطَ؛ قال (* هذا البيت
لجرير وفي ديوانه: خُورٌ مكان خوراً) :
بِئْسَ الفَوارِسُ، يا نَوارُ، مُجاشِعٌ
خُوراً، إِذا أَكَلُوا خَزِيراً ضَفْدَعُوا
وقول لبيد:
يَمَّمْنَ أَعْداداً بِلُبْنَى أَو أَجَا
مُضَفْدِعاتٍ، كُلُّها مُطَحْلِبَهْ
يريد مياهاً كثيرة الضَّفادع.

##### Türkçe

**الضِّفْدِعُ**: **الخِنْصِر** vezninde; **الضَّفْدَع**: bilinen (hayvan); iki fasih lugattır.
Dişisi **ضِفْدِعةٌ** ve **ضَفْدَعةٌ**’dır.
**الجوهري** dedi ki: İnsanlardan kimi **ضِفْدَعٌ** der.
**الخليل** dedi ki: Sözde **فِعْلَلٌ** (vezni) ancak dört harftir: **دِرْهَمٌ** ve **هِجْرَعٌ** ve **هِبْلَعٌ** ve **قِلْعَمٌ**; o bir isimdir.
**الأَزهري**: **الضفدع**’ın çoğulu **ضَفادِعُ**’dır; bazen **ضَفَادِي** derler.
Ve bazısı şu beyti inşad etti:
ولِضَفادِي جَمّه نَقانِقُ
Yani **ضفادِع** için; böylece **العين**’i **ياء** yaptı; tıpkı **أَراني** ve **أَرانِبَ** dedikleri gibi.
Ve denir ki: Karnı acıkınca “**ضَفادِعُ** karnı **نَقَّتْ**” (ötüşüp ses çıkardı); tıpkı “**عَصافِيرُ** karnı **نَقَّت**” denildiği gibi.

Ve **الضِّفْدِعُ**, yalnız **الدال**’ın kesresiyle: Atın tırnağının iç tarafında bulunan bir kemiktir.

Ve “Adam **ضَفْدَعَ**”: büzüldü; ve “dışkıladı” denildi; ve “osurttu” denildi. Şöyle dedi:
(* Bu beyit **جرير**’indir; divanında: **خُورٌ** “**خوراً**” yerinde) :
بِئْسَ الفَوارِسُ، يا نَوارُ، مُجاشِعٌ
خُوراً، إِذا أَكَلُوا خَزِيراً ضَفْدَعُوا

Ve **لبيد**’in sözü:
يَمَّمْنَ أَعْداداً بِلُبْنَى أَو أَجَا
مُضَفْدِعاتٍ، كُلُّها مُطَحْلِبَهْ

**الضَّفادع**’ı çok olan suları kasteder.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%AF%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ض ف د ع * * الضِّفْدعُ * بوزن الخنصر واحد * الضَّفَادَع * والأنثى * ضِفْدِعةٌ * وناس يقولون بفتح الدال وأنكره الخليل

##### Türkçe

* ض ف د ع * * **الضِّفْدعُ** * **الخنصر** vezninde; tekili * **الضَّفَادَع** *; dişisi * **ضِفْدِعةٌ** *; ve insanlar **الدال**’ın fethasıyla (okunacağını) söylerler; **الخليل** bunu inkâr etti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%AF%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الضفدع، كزبرح، وجعفر، لغتان فصيحتان، وجندب، أي: بضم الأول وفتح الثالث، ودرهم، وهذا أقل، أو مردود، قال الخليل: ليس في الكلام فعلل إلا أربعة أحرف: درهم، وهجرع، وهبلع، وقلعم، وهو اسم، نقله الجوهري: دابة نهرية، أي تتولد في النهر، ولحمها مطبوخا بزيت وملح ترياق للهوام أي في جذب سمومها إذا وضع على موضع اللسع، وبرية تنشأ في الكهوف والمغارات، وشحمها عجيب لقلع الأسنان من غير تعب، وجلدها يدبغ، فتعمل منه طاقية الإخفاء، كما ذكره أهل الشعبذة، ويقال: لحم البرية سم، الواحدة ضفدعة بهاء، ج: ضفادع. وربما قالوا: ضفادي أبدلوا من العين ياء، كما قالوا في الثعالب والأرانب: الثعالي والأراني، أنشد سيبويه:
  ومنهل ليس له حوازق                      ولضفادي جمه نقانق وإنشاد السيرافي:

  وبلدة ليس بها حوازق                      ولضفادي جمها نقانق يقال: نقت ضفادع بطنه، أي جاع، كما يقال: نقت عصافير بطنه. وضفدع الماء: صارت فيه الضفادع، كما يقال: طحلب، وأنشد الجوهري للبيد:
  يممن أعدادا بلبنى أوأجـا                      مضفدعات كلها مطحلبه الضفدع، كزبرج فقط، عظم يكون في جوف الحافر من الفرس، ولو قال: في بطن حافر الفرس لأصاب. نقله صاحب اللسان والمحيط. ومما يستدرك عليه: ضفدع الرجل: تقبض، وقيل: سلح، وقيل: ضرط، قال:
  بئس الفوارس يا نوار مجاشـع                      خورا إذا أكلوا خزيرا ضفدعوا

##### Türkçe

**الضفدع**; **زبرح** gibi ve **جعفر** gibi: iki fasih lugattır. Ve **جندب**; yani: birincinin zammesi ve üçüncünün fethasıyla. Ve **درهم**; bu ise daha azdır yahut reddedilmiştir. **الخليل** dedi: sözde **فعلل** ancak dört harftir: **درهم** ve **هجرع** ve **هبلع** ve **قلعم**. Ve o bir isimdir. **الجوهري** onu nakletti: nehir hayvanı; yani nehirde türeyen. Ve onun eti, yağ ve tuz ile pişmiş olarak, haşerelere karşı tiryaktır; yani sokma yerine konulduğunda onların zehirlerini çekmede. Ve (bir de) mağaralarda ve inlerde meydana gelen bir karası vardır. Ve onun yağı, dişleri zahmetsizce sökmede acayiptir. Ve onun derisi tabaklanır; ondan gizleme takkesi yapılır; شعبذة ehlinin zikrettiği gibi. Ve denilir: karasının eti zehirdir. Bir tanesi **ضفدعة** (هاء ile). Çoğulu: **ضفادع**. Ve bazen derler: **ضفادي**; **العين**’den **ياء**’yı بدل ettiler; **الثعالب** ve **الأرانب** hakkında dedikleri gibi: **الثعالي** ve **الأراني**. **سيبويه** inşad etti:
  Ve bir su başı ki onun **حوازق**’ı yoktur,                      ve **ضفادي**’nin onun yığını **نقانق**’tır.
Ve **السيرافي**’nin inşadı:

  Ve bir belde ki onda **حوازق** yoktur,                      ve **ضفادي**’nin onun yığını **نقانق**’tır.
Denilir: **نقت ضفادع بطنه**; yani acıktı; **نقت عصافير بطنه** denildiği gibi. Ve **ضفدع الماء**: onda **الضفادع** oldu; **طحلب** denildiği gibi. Ve **الجوهري** **لبيد**’e ait olarak inşad etti:
  **بلبنى** yahut **أوأجـا** ile sayıları kastederler,                      hepsi **مضفدعات**tır, **مطحلبه**.
**الضفدع**, yalnız **زبرج** gibi: attan **الحافر**’in iç boşluğunda bulunan bir kemiktir. Ve eğer “atın **حافر**’inin karnında” deseydi isabet ederdi. **اللسان** ve **المحيط** sahibinden nakledildi. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **ضفدع الرجل**: büzüldü. Ve denildi: dışkıladı. Ve denildi: yellenip ses çıkardı. Dedi ki:
  Ne kötü süvarilerdir, ey **نوار** **مجاشـع**;                      **خورا** (olurlar), **خزيرا** yediklerinde **ضفدعوا**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%AF%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ضَفْدَعَ
Q. 1 ضَفْدَعَ ذ , said of water, It had in it ضَفَادِع [or frogs]. (O, K.) -A2- And, said of a man, He shrank, or became contracted; syn. تَقَبَّضَ: or he voided his excrement, or ordure; or thin excrement; syn. سَلَحَ: or he emitted wind from the anus, with a sound. (TA.)

ضِفْدِعٌ
ضِفْدِعٌ ذ (S, O, Msb, K) and ضَفْدَعٌ and ضُفْدَعٌ (K) and ضِفْدَعٌ, (S, O, Msb, K,) this last said by some, (S, O, Msb,) but most rare, or rejected, (K,) disallowed by Kh and a number of others, (Msb,) [for] accord. to Kh [and others] there are only four words of the measure فِعْلَلٌ in the language, which are دِرْهَمٌ and هِجْرَعٌ and هِبْلَعٌ and the proper name قِلْعَمٌ, (S, O,) [The frog; and app. also the water-toad;] a certain reptile (دَابَّة) of the rivers, (K, TA,) generated in the river, (TA,) the flesh of which, cooked with oliveoil, is [said to be] an antidote to the poison of venomous creatures, (K, TA,) when put upon the place of the sting, or bite: (TA:) and [a certain reptile] of the land, (K, TA,) [app. the landtoad,] that lives, or grows, in caverns and caves, (TA,) the fat of which is [said to be] wonderful for the extraction of teeth (K, TA) without fatigue, and of the skin of which, tanned, the skull-cap that renders invisible (طَاقِيَّةُ الاـِخْفَآءِ [a vulgar term]) is made, as is said by the performers of legerdemain; and the flesh of this species is said to be poisonous: (TA;) the fem., (S, O, Msb,) or the n. un., (K,) is with ة: and the pl. is ضَفَادِعُ (S, O, Msb, K) [and ضَفَادٍ; in the Msb and K, ضَفَادِى; in the O, correctly, الضَّفَادِى is said to be a var. of الضَّفَادِعُ, like الثَّعَالِى and الأَرَانِى of الثَّعَالِبُ and الأَرَانِبُ]. ― -b2- نَقَّتْ ضَفَادِعُ بَطْنِهِ [lit. The frogs of his belly croaked] means (assumed tropical:) he was, or became, hungry; (O, K;) like نَقَّتْ عَصَافِيرُ بَطْنِهِ. (O.) ― -b3- الضِّفْدِعُ الأَوَّلُ is a name of (assumed tropical:) The bright star [ α] on the mouth of Piscis Australis; (Kzw, Descr. of Aquarius;) also called فَمُ الحُوتِ: (Idem, Descr. of Piscis Australis:) and الضِّفْدِعُ الثَّانِى is the name of (assumed tropical:) The star on the southern fork of the tail of Cetus. (Idem.) ― -b4- And الضِّفْدِعُ, (O, K,) thus only, (TA,) (assumed tropical:) A certain bone [or horny substance, which we, in like manner, call “ the frog, ”] in the interior of the horse's hoof, (O, K,) in the sole thereof. (O.) [See also نَسْرٌ.]

مُضَفْدِعَاتٌ
مُضَفْدِعَاتٌ ذ Waters abounding with ضَفَادِع [or frogs]. (S, O.)

##### Türkçe

ضَفْدَعَ
Q. 1 **ضَفْدَعَ** **ذ** , su hakkında söylenir: içinde **ضَفَادِع** [yani kurbağalar] vardı. (O, K.) -A2- Ve, bir adam hakkında söylenir: çekindi, yahut büzüldü; eşanlamlısı **تَقَبَّضَ**: yahut dışkısını, yahut pisliğini; yahut ince dışkıyı çıkardı; eşanlamlısı **سَلَحَ**: yahut anüsten sesle yel çıkardı. (TA.)

ضِفْدِعٌ
**ضِفْدِعٌ** **ذ** (S, O, Msb, K) ve **ضَفْدَعٌ** ve **ضُفْدَعٌ** (K) ve **ضِفْدَعٌ**, (S, O, Msb, K,) bu sonuncusu bazılarınca söylenmiştir, (S, O, Msb,) fakat en nadirdir, yahut reddedilmiştir, (K,) Kh ve başkalarından bir grup tarafından caiz görülmemiştir, (Msb,) [çünkü] Kh’a [ve başkalarına] göre dilde vezni **فِعْلَلٌ** olan yalnız dört kelime vardır; bunlar **دِرْهَمٌ** ve **هِجْرَعٌ** ve **هِبْلَعٌ** ve özel ad **قِلْعَمٌ**’dır, (S, O,) [Kurbağa; ve görünüşe göre ayrıca su kurbağası;] nehirlerin belirli bir sürüngeni (**دَابَّة**), (K, TA,) nehirde meydana gelen, (TA,) eti zeytinyağı ile pişirilince, [denildiğine göre] zehirli yaratıkların zehrine panzehirdir, (K, TA,) sokma yahut ısırma yerine konulduğunda: (TA:) ve [belirli bir sürüngen] karanın, (K, TA,) [görünüşe göre kara kurbağası,] mağaralarda ve inlerde yaşayan, yahut büyüyen, (TA,) yağı, [denildiğine göre] yorgunluk olmaksızın dişlerin çıkarılması için harikadır (K, TA) ve derisinden, tabaklanmış olarak, görünmez kılan başlık (**طَاقِيَّةُ الاـِخْفَآءِ** [avamî bir terim]) yapılır; el çabukluğu yapanların söylediği üzere; ve bu türün etinin zehirli olduğu söylenir: (TA;) müennesi, (S, O, Msb,) yahut isim birimi, (K,) **ة** iledir: ve çoğulu **ضَفَادِعُ**’dur (S, O, Msb, K) [ve **ضَفَادٍ**; Msb ve K’da **ضَفَادِى**; O’da, doğru olarak, **الضَّفَادِى**’nin **الضَّفَادِعُ**’un bir varyantı olduğu söylenir; tıpkı **الثَّعَالِى** ve **الأَرَانِى**’nin **الثَّعَالِبُ** ve **الأَرَانِبُ**’dan olması gibi]. ― -b2- **نَقَّتْ ضَفَادِعُ بَطْنِهِ** [lafzen: Karnının kurbağaları vırakladı] şu demektir (mecaz kabul edilerek): acıktı, yahut acıkır oldu; (O, K;) **نَقَّتْ عَصَافِيرُ بَطْنِهِ** gibi. (O.) ― -b3- **الضِّفْدِعُ الأَوَّلُ** (mecaz kabul edilerek) Piscis Australis’in ağzındaki parlak yıldızın [α] adıdır; (Kzw, Descr. of Aquarius;) ayrıca **فَمُ الحُوتِ** diye de adlandırılır: (Idem, Descr. of Piscis Australis:) ve **الضِّفْدِعُ الثَّانِى** (mecaz kabul edilerek) Cetus’un kuyruğunun güney çatalındaki yıldızın adıdır. (Idem.) ― -b4- Ve **الضِّفْدِعُ**, (O, K,) yalnızca böyle, (TA,) (mecaz kabul edilerek:) atın toynağının iç kısmında, (O, K,) onun tabanında bulunan belirli bir kemik [yahut boynuzsu madde; ki biz de benzer şekilde buna “kurbağa” deriz]. (O.) [Ayrıca **نَسْرٌ**’a bak.]

مُضَفْدِعَاتٌ
**مُضَفْدِعَاتٌ** **ذ** **ضَفَادِع** [yani kurbağalar] bakımından bol olan sular. (S, O.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%AF%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَفْدَعَ
ضَفْدَعَ
a.  Swarmed with frogs ( pool ).

ضَفْدَع
ضَفْدَع 51 , ( pl. ضَفَاْدِعُ 47 ),
a.  Frog.

ضَفْدَعَة
ضَفْدَعَة 51t ,
a.  see 51 .

ضِفْدِع
ضِفْدِع 53 ,
a.  see 51 .

##### Türkçe

ضَفْدَعَ
**ضَفْدَعَ**
a. (havuz) kurbağalarla kaynaştı.

ضَفْدَع
**ضَفْدَع** 51, (çoğ. **ضَفَاْدِعُ** 47),
a. Kurbağa.

ضَفْدَعَة
**ضَفْدَعَة** 51t,
a. bkz. 51.

ضِفْدِع
**ضِفْدِع** 53,
a. bkz. 51.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%AF%D8%B9/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ضفدع
ضَفْدَعَ - يُضَفْدِعُ - ضِفْدَع - ضَفَادِع
ضَفْدَعَ - يُضَفْدِعُ + الكائن: ينق نقيق الضفادع: بصدر صوتاً يشبه نقيق الضفادع: مثلاً الضراط من البطن أو ما شابه
ضِفْدَع: الدابة البرمائية المعروفة
ضَفَادِع: جمع " ضِفْدَع "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " طريقة لحن الصوت وموسيقاه وإخراجه للتأثير به على المتلقي، وهي:
هَدهَدَ - يُهَدْهِدُ، ضَفْدَعَ - يُضَفْدِعُ، زَنَمَ - يَزْنِمُ، خَارَ - يَخُوْرُ، نَعَقَ - يَنْعِقُ، لَحَنَ - يَلْحَنُ
ضفادع
 	﴿فأرسلنا عليهم الطوفان والجراد والقمل والضفادع والدم آيات مفصلات فاستكبروا وكانوا قوما مجرمين (133)﴾ الأعراف
مختار الصحاح
● [ضفدع] ض ف د ع: الضِّفْدعُ بوزن الخنصر واحد الضَّفَادَع والأنثى ضِفْدِعةٌ وناس يقولون بفتح الدال وأنكره الخليل
معجم الفرائد القرآنية:
ض ف د ع
" الضَّفَادِعَ" في قوله تعالى :"فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ وَالضَّفَادِعَ" (133) الأعراف  .
الضِّفدع : دابة مائية معروفة،تتغذى بالحشرات والسمك الصغير.
ملخص اللسان:
1.     الضِّفْدِعُ: مثال الخِنْصِر، والضَّفْدَع: معروف، لغتان فصيحتان،جمعه ضَفادِعُ وربما  قالوا ضَفَادِي؛
2.     ويقال: نَقَّتْ ضَفادِعُ بطنِه إِذا جاع كما يقال نَقَّت عَصافِيرُ بَطْنِه.
3.     والضِّفْدِعُ: عظم يكون في باطن حافر الفَرَس.
4.     وضَفْدَعَ الرجلُ: تَقَبَّضَ، وقيل سَلَح، وقيل ضَرطَ؛
لسان العرب
● - ضفدع: الضِّفْدِعُ: مثال الخِنْصِر، والضَّفْدَع: معروف، لغتان فصيحتان،  والأُنثى ضِفْدِعةٌ وضَفْدَعةٌ؛ قال الجوهري: وناس يقولون ضِفْدَعٌ؛ قال  الخليل: ليس في الكلام فِعْلَلٌ إِلا أَربعةَ أَحرف: دِرْهَمٌ وهِجْرَعٌ  وهِبْلَعٌ وقِلْعَمٌ، وهو اسم. الأَزهري: الضفدع جمعه ضَفادِعُ وربما  قالوا ضَفَادِي؛ وأَنشد بعضهم: ولِضَفادِي جَمّه نَقانِقُ  أَي لضفادِع فجعل العين ياء كما قالوا أَراني وأَرانِبَ. ويقال: نَقَّتْ  ضَفادِعُ بطنِه إِذا جاع كما يقال نَقَّت عَصافِيرُ بَطْنِه.  والضِّفْدِعُ، بكسر الدال فقط: عظم يكون في باطن حافر الفَرَس.  وضَفْدَعَ الرجلُ: تَقَبَّضَ، وقيل سَلَح، وقيل ضَرطَ؛ قال  (* هذا البيت  لجرير وفي ديوانه: خُورٌ مكان خوراً) :  بِئْسَ الفَوارِسُ، يا نَوارُ، مُجاشِعٌ  خُوراً، إِذا أَكَلُوا خَزِيراً ضَفْدَعُوا  وقول لبيد:  يَمَّمْنَ أَعْداداً بِلُبْنَى أَو أَجَا  مُضَفْدِعاتٍ، كُلُّها مُطَحْلِبَهْ  يريد مياهاً كثيرة الضَّفادع.
مقاييس اللغة:
ومن ذلك (الضِّفْدِع([3]))، وهي معروفة.
القاموس المحيط:
الضِّفْدَِعُ، كزِبْرِجٍ وجعفرٍ وجُنْدَبٍ ودِرْهَمٍ، وهذا أقَلُّ، أو مَردودٌ دابةٌ نَهْرِيَّةٌ، ولَحْمُها مَطْبُوخاً بزَيتٍ ومِلْحٍ، تِرْياقٌ للهَوامِّ، وبَرِّيَّةٌ، وشَحْمُها عَجيبٌ لِقَلْعِ الأسْنانِ، الواحدةُ بهاءٍ، ج ضَفادِعُ وضَفادِي. ونَقَّتْ ضَفادِعُ بَطْنِه جاعَ. وضَفْدَعَ الماءُ صارتْ فيه الضَّفادِعُ. وكزِبْرِجٍ عَظْمٌ في جَوْفِ الحافِرِ من الفرسِ.
تاج العروس:
ضفدع
الضّفْدَع كزِبْرِحٍ وَجَعْفرٍ لغتان فَصيحَتان وجُنْدَبٍ أي : بضمِّ الأوّلِ وفَتحِ الثالث ودِرْهَمٍ وهذا أقَلُّ أو مَرْدُودٌ قال الخليلُ : ليس في الكلامِ فِعْلَلٌ إلا أَرْبَعة أَحْرُفٍ : دِرْهَم وهِجْرَع وهِبْلَعٌ وقِلْعَم وهو اسمٌ نقله الجَوْهَرِيّ : دابَّةٌ نَهْرِيَّةٌ أي تَتَوَلَّدُ في النهرِ ولَحْمُها مَطْبُوخاً بزَيتٍ ومِلحٍ تِرْياقٌ للهَوامِّ أي في جَذْبِ سُمومِها إذا وُضِعَ على مَوْضِع اللَّسْع وبَرِّيَّةٌ تَنْشَأُ في الكُهوفِ والمَغارات وشَحْمُها عجيبٌ لقَلعِ الأسنانِ من غيرِ تَعَبٍ وجِلدُها يُدْبَغُ فتُعمَلُ منه طاقِيَّةُ الإخفاء كما ذَكَرَه أهلُ الشَّعْبَذَةُ ويقال : لَحْمُ البَرِّيَّةِ سمٌّ الواحدةُ ضفْدَعةٌ بهاءٍ ج : ضَفادِع . وربما قالوا : ضَفادِي أَبْدَلوا من العَينِ ياءً كما قالوا في الثعالبِ والأرانِب : الثَّعالي والأراني أنشدَ سيبويه :
وَمَنْهلٍ ليسَ له حَوازِقُ ... ولِضَفادي جَمِّهِ نَقانِقُ وإنشادُ السِّيرافِيّ :
وَبَلْدَةٍ ليسَ بها حَوازِقُ ... ولضَفادي جَمِّها نَقانِقُ يقال : نَقَّتْ ضَفادِعُ بَطْنِه أي جاعَ كما يقال : نَقَّتْ عصافيرُ بَطْنِه . وضَفْدَعَ الماءُ : صارتْ فيه الضَّفادِعُ كما يقال : طَحْلَبَ وأنشدَ الجَوْهَرِيّ للَبيدٍ :
يَمَّمْنَ أَعْدَاداً بلُبْنى أَوْأَجا ... مُضَفْدِعاتٍ كلّها مُطَحْلِبَهْ الضِّفْدَع كزِبْرِج فقط عَظْمٌ يكونُ في جَوْفِ الحافِرِ من الفرَسِ ولو قال : في بَطْنِ حافرِ الفرَسَ لأصابَ . نقله صاحبُ اللِّسان والمُحيط . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : ضَفْدَعَ الرجلُ : تقَبَّضَ وقيل : سَلَحَ وقيل : ضَرِطَ قال :
بِئْسَ الفَوارِسُ يا نَوَارُ مُجاشِعٌ ... خُوراً إذا أكلوا خَزيراً ضَفْدَعوا

##### Türkçe

**ضفدع**
**ضَفْدَعَ** - **يُضَفْدِعُ** - **ضِفْدَع** - **ضَفَادِع**
**ضَفْدَعَ** - **يُضَفْدِعُ** + varlık: kurbağaların vıraklaması gibi vıraklar: kurbağaların vıraklamasına benzeyen bir ses çıkarır: mesela karından yellenme veya ona benzer şey.
**ضِفْدَع**: bilinen amfibi hayvan.
**ضَفَادِع**: “**ضِفْدَع**”ın çoğulu.
Ve lafız, “sesin nağme tarzı, musikisi ve onu muhatap üzerinde etki etmek için çıkarma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**هَدهَدَ** - **يُهَدْهِدُ**، **ضَفْدَعَ** - **يُضَفْدِعُ**، **زَنَمَ** - **يَزْنِمُ**، **خَارَ** - **يَخُوْرُ**، **نَعَقَ** - **يَنْعِقُ**، **لَحَنَ** - **يَلْحَنُ**

**ضفادع**
﴿“Bunun üzerine onların üzerine tufanı, çekirgeleri, bitleri, kurbağaları ve kanı, ayrıntılı âyetler olarak gönderdik; fakat büyüklendiler ve suçlu bir kavim oldular (133)”﴾ **الأعراف**

Muhtâr es-Sıhâh
● [**ضفدع**] ض ف د ع: **الضِّفْدعُ**, **الخنصر** vezninde, **الضَّفَادَع**ın tekilidir; dişisi **ضِفْدِعةٌ**dur. İnsanlardan bir kısmı **الدال**’ı fetha ile söyler; **الخليل** bunu inkâr etti.

Kur’ânî Ferâid Mu‘cemi:
ض ف د ع
“**الضَّفَادِعَ**”, Yüce Allah’ın şu sözü içinde: “**فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ وَالضَّفَادِعَ**” (133) **الأعراف**.
**الضِّفدع**: bilinen su hayvanı; böceklerle ve küçük balıkla beslenir.

Lisân özeti:
1. **الضِّفْدِعُ**: **الخِنْصِر** misali; ve **الضَّفْدَع**: bilinen; iki fasih lugat; çoğulu **ضَفادِعُ**dur; bazen **ضَفَادِي** dediler;
2. Ve denir: **نَقَّتْ ضَفادِعُ بطنِه**; acıktığı zaman; tıpkı “**نَقَّت عَصافِيرُ بَطْنِه**” denildiği gibi.
3. Ve **الضِّفْدِعُ**: atın nalının iç tarafında bulunan bir kemik.
4. Ve **ضَفْدَعَ الرجلُ**: büzüldü; ve denildi: dışkıladı; ve denildi: yellenedi;

Lisânü’l-‘Arab
● - **ضفدع**: **الضِّفْدِعُ**: **الخِنْصِر** misali; ve **الضَّفْدَع**: bilinen; iki fasih lugat; dişisi **ضِفْدِعةٌ** ve **ضَفْدَعةٌ**dur. **الجوهري** dedi: İnsanlardan bir kısmı **ضِفْدَعٌ** der. **الخليل** dedi: Kelâmda **فِعْلَلٌ** ancak dört harftir: **دِرْهَمٌ** ve **هِجْرَعٌ** ve **هِبْلَعٌ** ve **قِلْعَمٌ**; ve o bir isimdir. **الأَزهري**: **الضفدع**ın çoğulu **ضَفادِعُ**dur; bazen **ضَفَادِي** dediler. Bazıları şu beyti inşâd etti:
ولِضَفادِي جَمّه نَقانِقُ
Yani: **ضفادِع** için; böylece **العين**’i **ياء** yaptı; “**أَراني**” ve “**أَرانِبَ**” dedikleri gibi. Ve denir: **نَقَّتْ ضَفادِعُ بطنِه**; acıktığı zaman; tıpkı “**نَقَّت عَصافِيرُ بَطْنِه**” denildiği gibi. Ve **الضِّفْدِعُ**, yalnız **الدال**’ın kesriyle: atın nalının iç tarafında bulunan bir kemik. Ve **ضَفْدَعَ الرجلُ**: büzüldü; ve denildi: dışkıladı; ve denildi: yellenedi; dedi: (*bu beyit **جرير**’indir; divanında: **خُورٌ** mekân **خوراً**) :
بِئْسَ الفَوارِسُ، يا نَوارُ، مُجاشِعٌ
خُوراً، إِذا أَكَلُوا خَزِيراً ضَفْدَعُوا
Ve **لبيد**’in sözü:
يَمَّمْنَ أَعْداداً بِلُبْنَى أَو أَجَا
مُضَفْدِعاتٍ، كُلُّها مُطَحْلِبَهْ
Kurbağası çok sular ister.

Mekâyîsü’l-Luğa:
Bundan da (**الضِّفْدِع([3])**); ve o bilinen (şey)dir.

El-Kâmûsü’l-Muhît:
**الضِّفْدَِعُ**, **زِبْرِجٍ** ve **جعفرٍ** ve **جُنْدَبٍ** ve **دِرْهَمٍ** gibi; ve bu daha azdır yahut reddedilmiştir: nehirsel bir hayvan; ve onun eti, yağ ve tuz ile pişmiş olarak, haşereler için tiryaktır; ve (bir türü) karasaldır; ve onun yağı, dişleri sökmede acayiptir. Tekili **هاء** iledir; çoğulu: **ضَفادِعُ** ve **ضَفادِي**. Ve **نَقَّتْ ضَفادِعُ بَطْنِه**: acıktı. Ve **ضَفْدَعَ الماءُ**: içinde **الضَّفادِعُ** oldu. Ve **زِبْرِجٍ** gibi: attan, nalın iç boşluğunda bir kemik.

Tâcü’l-‘Arûs:
**ضفدع**
**الضّفْدَع** **زِبْرِحٍ** ve **جَعْفرٍ** gibi: iki fasih lugat; ve **جُنْدَبٍ** (yani: ilkinin zammı ve üçüncünün fethası ile) ve **دِرْهَمٍ**; ve bu daha azdır yahut reddedilmiştir. **الخليل** dedi: Kelâmda **فِعْلَلٌ** ancak dört harftir: **دِرْهَم** ve **هِجْرَع** ve **هِبْلَعٌ** ve **قِلْعَم**; ve o bir isimdir; bunu **الجَوْهَرِيّ** nakletti: nehirsel bir hayvandır; yani nehirde türeyip meydana gelir. Ve onun eti, yağ ve tuz ile pişmiş olarak, haşereler için tiryaktır; yani sokma yerine konulduğu zaman onların zehirlerini çekmede. Ve (bir türü) karasaldır; mağaralarda ve inlerde yetişir. Ve onun yağı, yorgunluk olmaksızın dişleri sökmede acayiptir. Ve derisi tabaklanır; ondan, **الشَّعْبَذَةُ** ehlinin zikrettiği üzere, gizleme takkesi yapılır. Ve denir: karasalın eti zehirdir. Tekili **ضفْدَعةٌ** ( **هاء** ile); çoğul: **ضَفادِع**. Ve bazen **ضَفادِي** dediler; **العَين**’den **ياء** bedel ettiler; tilkiler ve tavşanlar hakkında “**الثَّعالي**” ve “**الأراني**” dedikleri gibi. **سيبويه** inşâd etti:
وَمَنْهلٍ ليسَ له حَوازِقُ ... ولِضَفادي جَمِّهِ نَقانِقُ
Ve **السِّيرافِيّ**’nin inşâdı:
وَبَلْدَةٍ ليسَ بها حَوازِقُ ... ولضَفادي جَمِّها نَقانِقُ
Denir: **نَقَّتْ ضَفادِعُ بَطْنِه**; yani acıktı; tıpkı “**نَقَّتْ عصافيرُ بَطْنِه**” denildiği gibi. Ve **ضَفْدَعَ الماءُ**: içinde **الضَّفادِعُ** oldu; tıpkı “**طَحْلَبَ**” denildiği gibi. Ve **الجَوْهَرِيّ**, **لبيد**’den inşâd etti:
يَمَّمْنَ أَعْدَاداً بلُبْنى أَوْأَجا ... مُضَفْدِعاتٍ كلّها مُطَحْلِبَهْ
**الضِّفْدَع** **زِبْرِج** gibi yalnız: attan, nalın iç boşluğunda bulunan bir kemiktir. Eğer “atın nalının karnında” deseydi isabet ederdi. Bunu **اللِّسان** ve **المُحيط** sahibi nakletti. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **ضَفْدَعَ الرجلُ**: büzüldü; ve denildi: dışkıladı; ve denildi: yellenedi; dedi:
بِئْسَ الفَوارِسُ يا نَوَارُ مُجاشِعٌ ... خُوراً إذا أكلوا خَزيراً ضَفْدَعوا
