# ضفر (ض-ف-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%81%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - ف - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد والراء والفاء معهما
ض ف ر، ر ض ف، ف ر ض، ر ف ض مستعملات
ضفر:
الضَّفْرُ: حِقْفٌ من الرَّمْلِ طويلٌ عريضٌ، وقد يُثَقَّل، قال العجّاج: عَوانِكٌ من ضَفَرٍ مأطُورِ والضَّفْرُ: نَسْجُكَ الشَّعْرَ بعضه في بعضٍ.
والضَّفير: خُصْلةٌ من الشَّعْر منسُوجَةٌ على حِدُتِها، وضَفيرةٌ بالهاء.
رضف:
الرضْفُ: حِجارةٌ على وجهِ الأرض قد حَمِيَت.
وشِواءٌ مَرْضُوفٌ: يُشْوَى على تلك الحِجارة.
وحَمَلٌ مرضُوفٌ: تُلقَى تلك الحجارةُ المُسَخَّنة في جَوْفِه حتى ينشَوِيَ.
والرَّضْفَةُ: سِمَةٌ تُكْوَى برَضْفةٍ من حجارةٍ حيثُما كانت.
والرَّضْفُ، مجزوم، عِظامٌ في الرُّكْبَةِ، كالأصَابعِ المضمُومةِ قد أخَذَ بعضُها في بعض، الواحدة بالهاء، ومنهم من يُثَقِّل فيقول: رضفة.
فرض:
الفَرْضُ: جُنْدٌ يفترضون، ويُجمَعُ فُرُوضاً.
والفَرْضُ: ما أعطَيْتَ من غير قَرْض، قال:
ألا ليسَ فتَى الـفِـتْـيا		نِ بالرَّحْضِ ولا البَضِّ
ولكن مُبْتَنَى الـعُـرْفِ		بفَرْضٍ كانَ أو قَرْضِ
والفَرْضُ: التُّرْسُ.
والفَرْضُ: الإيجابُ، تَفرِضُ على نفسِكَ فَرْضاً، والفَريضةُ الاسمُ.
والفَرْضُ: الحَزُّ للفُرْضَة في سِيَةِ القَوْسِ والخَشبَة.
والفارِضُ في قوله تعالى: لا فارِضٌ ولا بِكْرٌ أي لا مُسِنَّة.
ولِحْيَةٌ فارضةٌ أي ضَخْمةٌ.
وفَرائضُ اللهِ: حدوده.
والفُرْضةُ: ما يشرب الماء من النَّهْر. ومَرْفَأ السفينة حيثُ يُرْكب، ويُجْمَع على فُرَضٍ وفِراضٍ.
رفض:
الرَّفْضُ: تَرْكُكَ الشيءَ والرَّفَضُ: الشيء المُتَحرِّك المُتَفَرِّقَ، ويجمع على أرفاضٍ كأرفاضِ القَوم في السَّفَر.
وارفاضُ الشيء حيث يجمعُه الرِّيحُ في مواضِعَ وتُفَرِّقُه.
وارْفَضَّ الدَّمْعُ: سالَ ارفِضاضاً.
والرَّوافِضُ: جُنْدٌ تَرَكوا قائدهم وانصَرَفوا، كُلُّ طائفةٍ منها رافِضة، وهم قوم أيضاً لهم رَأْيٌ وجِدال يُسَمَّوْنَ الرَّوافِضَ، والنِّسبة إِليهم رافضِيٌّ.
وتَرَفَّضَ في معنى ارفَضَّ. قال: حتى تَرَفَّضَ بالأكُفِّ خِطامُها ورَفَّضْتُه تَرفيضاً ومَرافِضُ الأرضِ: مَساقِطُها من نَواحي الجبال، واحدها مَرْفَض.
والرِّفاض: الطُّرُقُ المُتَفَرَّقةُ أخاديدُها، قال: بالعِيسِ فوقَ الشَّرَكِ الرِّفاض

##### Türkçe

باب **الضاد** و**الراء** و**الفاء** معهما
**ض ف ر**، **ر ض ف**، **ف ر ض**، **ر ف ض** مستعملات

**ضفر**:
**الضَّفْرُ**: kumdan uzun geniş bir kum sırtı; ve ağırlaştırılabilir. **العجّاج** dedi: عَوانِكٌ من **ضَفَرٍ** مأطُورِ
Ve **الضَّفْرُ**: saçın bir kısmını bir kısmının içine örmendir.
Ve **الضَّفير**: saçtan, kendi başına örülmüş bir tutamdır; ve **ضَفيرةٌ** da **الهاء** ile.

**رضف**:
**الرضْفُ**: yerin yüzünde ısınmış taşlardır.
Ve **شِواءٌ مَرْضُوفٌ**: o taşların üzerinde kızartılır.
Ve **وحَمَلٌ مرضُوفٌ**: o ısıtılmış taşlar onun karnının içine atılır; ta ki kızarsın.
Ve **والرَّضْفَةُ**: nerede olursa olsun taşlardan bir **رَضْفةٍ** ile dağlanan bir damgadır.
Ve **والرَّضْفُ** (cezimli): dizde, birbirine bitişik parmaklar gibi, bir kısmı bir kısmının içine girmiş kemiklerdir; teki **الهاء** iledir. Onlardan kimi de ağırlaştırır da “**رضفة**” der.

**فرض**:
**الفَرْضُ**: (kendilerine) pay ayrılan askerlerdir; ve **فُرُوضاً** olarak cem edilir.
Ve **الفَرْضُ**: borç (قَرْض) olmaksızın verdiğin şeydir. Dedi ki:
ألا ليسَ فتَى الـفِـتْـيا		نِ بالرَّحْضِ ولا البَضِّ
ولكن مُبْتَنَى الـعُـرْفِ		ب**فَرْضٍ** كانَ أو **قَرْضِ**
Ve **الفَرْضُ**: kalkandır.
Ve **الفَرْضُ**: vacip kılmadır; kendine bir **فَرْضاً** farz kılarsın; **الفَريضةُ** isimdir.
Ve **الفَرْضُ**: yay kabzasında ve tahtada **الفُرْضَة** için kertmedir.
Ve **الفارِضُ** Yüce Allah’ın sözü olan: لا **فارِضٌ** ولا **بِكْرٌ** (ifadesinde) yani yaşlı değil.
Ve **ولِحْيَةٌ فارضةٌ** yani iri.
Ve **وفَرائضُ اللهِ**: O’nun sınırlarıdır.
Ve **الفُرْضةُ**: nehirden su içen yerdir; ve geminin, binilen yeri olan limanıdır; **فُرَضٍ** ve **فِراضٍ** üzere cem edilir.

**رفض**:
**الرَّفْضُ**: bir şeyi terk etmendir. Ve **الرَّفَضُ**: hareketli, dağınık şeydir; ve kavmin seferdeki eşyalarının dağınığı gibi **أرفاضٍ** üzere cem edilir.
Ve **ارفاضُ** şey: rüzgârın onu yerlerde topladığı ve onu dağıttığı yerdir.
Ve **وارْفَضَّ الدَّمْعُ**: **ارفِضاضاً** akıp gitti.
Ve **الرَّوافِضُ**: komutanlarını terk edip dönüp giden askerlerdir; onlardan her bir taife **رافِضة**dır. Ve onlar ayrıca bir görüş ve cedel sahibi bir kavimdir; **الرَّوافِضَ** diye adlandırılırlar; onlara nisbet **رافضِيٌّ**dir.
Ve **وتَرَفَّضَ** **ارفَضَّ** manasındadır. Dedi ki: حتى تَرَفَّضَ بالأكُفِّ خِطامُها
Ve **ورَفَّضْتُه** onu **تَرفيضاً** (olarak) yaptım. Ve **مَرافِضُ** yer: dağların yanlarından düşüş yerleridir; teki **مَرْفَض**tır.
Ve **والرِّفاض**: hendekleri dağınık olan yollar(dır). Dedi ki: بالعِيسِ فوقَ الشَّرَكِ **الرِّفاض**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الضَفْرُ: نسجُ الشَعَر وغيرِه عريضاً. والتضفير مثله. ويقال: انضفَرَ الحبلانِ، إذا التوَيا معاً. والضَفيرة: العقيصة. يقال: ضفَرتِ المرأةُ شعرها. ولها ضَفيرتان وضَفْرانِ أيضاً، أي عقيصتان. ويقال للحِقْفِ من الرمْل: ضَفيرة. وكذلك المُسَنَّاةُ. وكنانَةٌ ضَفيرَةٌ، أي ممتلئة. والضفِرة بكسر الفاء: الرمل المتعقِّد بعضه على بعض. والجمع ضَفِرٌ. وتضافَروا على الشَيء: تعاوَنوا عليه. والضَفْرُ: السَعْي. وقد ضَفَرَ يَضفِر ضَفْراً، أي عدا. والضفر أيضاً: حِزام الرجل.

##### Türkçe

**الضَفْرُ**: saçın ve başkasının genişçe örülmesi. **والتضفير** bunun gibidir. Ve denir: **انضفَرَ الحبلانِ**, ikisi birlikte bükülüp dolaştıkları zaman. Ve **الضَفيرة**: **العقيصة** (saç örgüsü). Denir: **ضفَرتِ المرأةُ شعرها**. Ve onun iki **ضَفيرتان**ı ve ayrıca iki **ضَفْرانِ**ı vardır; yani iki **عقيصتان**. Ve kumdan **الحِقْف**e: **ضَفيرة** denir. Ve كذلك **المُسَنَّاةُ**. Ve **كنانَةٌ ضَفيرَةٌ**, yani dolu. Ve fânın kesresiyle **الضفِرة**: kumun, bir kısmı bir kısmı üzerine düğümlenmiş olanı. Çoğulu **ضَفِرٌ**dur. Ve **تضافَروا على الشَيء**: onun üzerinde yardımlaştılar. Ve **الضَفْرُ**: koşma/çabalama. Ve **ضَفَرَ يَضفِر ضَفْراً**, yani koştu. Ve **الضفر** ayrıca: erkeğin kuşağı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ض ر ف
ضفر ، ضرف ، فرض ، رفض ، رضف : مستعملة .
ضفر : قال الليثُ : الضفْرُ : حِقْفٌ من الرَّمْل عَرِيضٌ طويلٌ ؛ ومنهم من يُثَقِّل . وأنشد :
عَرَانِكٌ من ضَفَرٍ مأْطُورِ
أبو عُبيد عن أبي عَمرو : الضَّفْرة من الرمل : المنعقِّد بعضُه على بعض ؛ وجمعه ضَفِر .
وقال الأصمعي : أَفَر وضَفَر : إذا وَثَب في عَدْوِه ونحو ذلك .
قال أبو عمرو : وفي حديث عليّ : ( أن طَلْحَة بن عُبيد الله نازعه في ضَفِيرة وكان عليٌّ ضَفَرها في وادٍ ، وكانت إحدى عُدْوَتَي الوادي له ، والأُخرى لطلحة ؛ فقال طلحة : حَمَل علَى السُّيول وأَضَرَّ بي ) .
قال شَمِر : قال ابنُ الأعرابي : الضَّفِيرةُ مثل المُسَنّاة المستطيلة في الأرض ، فيها خَشَبٌ وحجارة ؛ ومنه الحديث : ( فقام على ضَفِير السُّدّة ) .
قلت : أُخِذت الضَّفيرةُ من الضَّفْر ، وهو نَسجٌ قَوِيُّ الشّعر وإدخالُ بعضه في بعض معترضاً ؛ ومنه قيل للبِطَان المُعَرَّض : ضَفْرٌ وضَفِير .
ويقال للذُّؤابة : ضَفِيرة : وكلُّ خصلةٍ من خُصَل الشّعرِ تُضْفَر قُواها فهي ضفيرة وجمعها ضفائر . وفي حديث أمّ سَلَمة أنها قالت للنبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( إني امرأة أشُدّ ضَفْرَ رأسي أفأنقضُه للغُسْل ؟ ) فقال : ( إنما يَكفيك ثلاثُ حَثَيَاتٍ من الماء ) .
قال الأصمعي : الضفائر والضمائر والجمائر ، وهي غدائر المرأة ، واحدتها ضَفيرة وضَميرة وجَميرة . وقال ابن بُزُرْج : يقال : تضافر القومُ على فلان ، وتظافروا عليه ، وتظاهروا بمعنًى واحد ، كلّه إذا تعاونوا وتجمّعوا عليه وتضابَرُوا عليه مثلُه .
قال أبو زيد : الضفيرتان للرجال دون النساء ، والغدائرُ للنساء .
ضرف : ثَعلب عن ابن الأعرابي : الضَّرِفُ : شجرُ التِّين ، ويقال لثمرة البَلَس ؛ الواحدةُ ضَرفة .
قلت : وهذا غريب .
رضف : قال اللّيث : الرَّضْفُ : حجارةٌ على وجه الأرض قد حَمِيَتْ . وشِواءٌ مَرضوفٌ : يُشْوَى على تلك الحجارة . والحَمَلُ المرضوفُ : تُلْقَى تلك الحجارةُ إذا احمرت في جوفه حتى ينشوي الحَمَل .
والرَّضْفَةُ : سِمَةٌ تُكْوَى برضفةٍ من حجارة حيثُما كانت .
والرَّضْفُ : جِرْمُ عظامٍ في الرُّكْبة ، كالأصابع المضمومة قد أخذَ بعضُها بعضاً ؛ والواحدة رَضْفَةٌ . ومنهم من يُثَقِّل فيقول : رَضَفة .
أبو عُبَيد عن أبي عُبيدة : جاء فلانٌ بمُطْفِئَة الرّضْف .
وقال الليث : مُطْفِئةُ الرَّضْف : شَحْمةٌ إذا أصابت الرَّضْفَة ذابت فأخْمَدَته .
قال : وأصلُها أنها داهيةٌ أنْسَتْنا التي قبلها فأطفأتْ حرّها .
قلت : والقولُ ما قال أبو عُبَيْدة .
وقال شَمِر : قال الأصْمَعِيّ : الرَّضْفُ : الحجارةُ المُحْماة بالنار أو الشمس ؛ واحدتُها رَضْفة . قال الكُمَيْت بن زيد :
أَجِيبُوا رُقَى الآسِي النَّطَّاسِيِّ واحذَرُوا
مُطَفِّئَةَ الرَّضْفِ التي لا شِويَ لها
قال : وهي الحيّةُ التي تمُرُّ على الرّضْف فيُطْفِىءُ سَمُّهُ نارَ الرّضف .
قال أبو عمرو : الرّضْفُ : حجارةٌ يُوقَد عليها حتى إذا صارت لَهَباً أُلْقِيَتْ في القِدْرِ مع اللحم فأنْضَجَتْه . وقال الكُمَيْت :
ومَرْضُوفةٍ لم تُؤْنِ في الطَّبْخ طاهياً
عَجِلتُ إلى مُحْوَرِّها حين غَرْغَرَا
وفي حديث حُذيفة أنه ذكر فِتَناً فقال : ( أتتكم الدُّهَيْماءُ تَرْمِي بالنَّشَف ، ثم التي تليها تَرْمي بالرَّضْف ) .
قلت : ورأيت الأعراب يأخذون الحجارةَ فيُوقدون عليها فإذا حَمِيَت رَضَفُوا بها اللّبن الحَقِين الذي قد بَرَد . ورُبّما رَضَفُوا الماءَ للخيل إذا بَرَد الزّمان .
قال النَّضرُ في كتاب ( الخيل ) : وأما رَضْفُ رُكبَتَيِ الفرسِ فما بين الكُراع والذّراع ، وهي أعظمٌ صغارٌ مجتمعةٌ في أعلى رأسِ الذراع .
وقال شَمِر : سمعت أعرابيّاً يصف الرضائف وقال : يُعمَد إلى الْجَدْيِ فيُلْبَأُ من لبن أمّه حتى يمتلىء ثم يذبح فيُزَقَّق من قِبل قفاه ، ثم يُعمَد إلى حجارة فتُحرق بالنار ، ثم توضع في بطنه حتى يَنْشويَ .
وأنشد بيت الكُميت الذي كتبناه .
فرض : قال الله عز وجلّ : ( سُورَةٌ أَنزَلْنَاهَا وَفَرَضْنَاهَا ) ( النور : 1 ) ، وقُرىء : ( وفَرَّضناها ) فمن خفّف أراد : ألزمناكم العملَ بما فُرِض فيها . ومن شدد فعلى وجهين : أحدهما على التكثير على معنى : إنّا فرَضنا فيها فُروضاً ؛ ويكون على معنى بيّنا وفصّلنا ما فيها من الحلال والحرام والحدود .
وقال جلّ وعزّ : ( رَّحِيمٌ قَدْ فَرَضَ اللَّهُ لَكُمْ تَحِلَّةَ أَيْمَانِكُمْ وَاللَّهُ مَوْلَاكُمْ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ ) ( التحريم : 2 ) ، أي : بيّنها .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الفَرْضُ : الحَزُّ في القِدْح وفي الزَّنْد وفي البُسْر وغيره . قال : ومنه فرضُ الصلاة وغيرها إنما هو لازمٌ للعبد كلزوم الحَزّ للقِدْح . قال : والفَرضُ ضربٌ من التمر ؛ وأنشد :
إذا أكلتُ سمكاً وفَرْضاً
قال : والفَرْض : الهِبَة . يقال : ما أعطاني قَرضاً ولا فَرْضاً .
قال : والفَرْضُ : القراءة . يقال : فرَضْتُ جُزئي ، أي : قرأتُه .
قال : والفَرضُ : السُّنة . فرَض رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) أي : سنّ .
وقال غيره : فرض رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) أي : أوجب وجوباً لازماً . وهذا هو الظاهر .
أبو عُبَيْد : الفَرضُ : التُّرسُ .
وأنشد :
أرِقْتُ له مِثلَ لَمْعِ البَشير
قَلَّبَ بالكَفِّ فَرضاً خَفيفَا
وقال الله جلّ وعزّ : ( فَمَن فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ ) ( البقرة : 197 ) ، أي : أوجبه على نفسه بإحرامه .
وقال الليث : الفَرْضُ : جُنْدٌ يَفترِضون .
وقال الأصمعي : يقال : فرض له في العطاء يَفرِض فَرضاً . قال : وأفرض له : إذا جعل له فريضة .
والفَرْضُ : مصدر كلِّ شيءٍ تَفْرِضه فتوجبه على إنسان بقدْرٍ معلوم ؛ والاسم الفريضة .
وقال الأصمعيّ : فَرَض مِسواكه فهو يَفرضُه فَرضاً : إذا قَرضه بأسنانه .
قال : والفارِضُ : الضَّخْمُ من كلّ شيء ؛ الذَّكَر والأنثى فيه سواء ، ولا يقال : فارضةٌ .
قال الله جلّ وعزّ : ( لاَّ فَارِضٌ وَلاَ بِكْرٌ عَوَانٌ ) ( البقرة : 68 ) .
قال الفرّاء : الفارِضُ : الهَرِمةُ ، والبِكر : الشَّابَّةُ .
ويقال من الفارض : فَرَضَتْ وفَرُضَت ، ولم يُسمع بِفَرَضَ .
وقال الكسائي : الفارض : الكبيرةُ العظيمة ؛ وقد فَرَضت تفرِض فُروضاً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الفارض : الكبير .
وقال أبو الهيثم : الفارضُ : المُسِنّة .
وقال الأصمعي : الفُرْضةُ : المَشْرَعةُ ، وجمعُها فِراض . يقال : سقاها بالفِراض ؛ أي : من فُرْضَة النهر . والفُرْضةُ : هي الثُّلْمةُ التي تكون في النهر . وفُرضَةُ القوْس : الحَزُّ الذي يقع عليه الوَتر . وفرضةُ الزَّنْد : الحَزُّ الذي فيه .
وأخبرني المُنْذِرِيُّ عن أبي الهيْثم أنه قال : فرائضُ الإبل : التي تحت الثَّنِيِّ والرُّبُع .
يقال للقَلُوص التي تكون بنتَ سنةٍ وهي تؤخذ في خمس وعشرين : فريضةٌ . وللتي تؤخذ في ست وثلاثين وهي بنت لبون بنت سنتين : فريضةٌ . وللتي تؤخذ في سِتّ وأربعين وهي حِقّةٌ وهي بنتُ ثلاثِ سنين : فريضةٌ ، وللتي تُؤخذ في إحدى وستين : جَذَعَةٌ ، وهي فريضتُها ، وهي بنتُ أربع سنين ؛ فهذه فرائضُ الإبل .
وقال غيره : سُمِّيت فريضةً لأنها فُرِضَتْ ، أي : أُوجِبت في عددٍ معلوم من الإبل ، فهي مَفروضةٌ وفريضة ، وأُدخِلت الهاء فيها لأنها جُعلت اسماً لا نعتاً .
وقال الليثُ : لِحْيَةٌ فارضةٌ : إذا كانت ضخمةً .
ويقال : أضمر عَلَيَّ ضِفْناً فارضاً ، وضفينَةً فارضاً بغير هاءٍ ، أي : عظيماً كأنه ذو فَرْض ، أي : حَزّ . وقال الرّاجز :
يا رُبَّ ذي ضِفْن عليّ فارض
ورجالٌ فُرَّضٌ ضخام ، واحدُهم فارض .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : الفَرْض : العَطِيَّة وقد أفرضتُه إفراضاً .
ابن السِّكِّيت : يقال : ما لهم إلا الفريضتان ، وهما الجَذَعةُ من الغنم ، والحِقّةُ من الإبل .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال لذَكَر الخَنَافس : المُفَرَّض والحَوّازُ والكَبَرْتَلُ .
أبو عبَيد : يقال للرجل إذا لم يكن عليه ثوب : ما عليه فِرَاض . وقال أبو الهيثم : معناه : ما عليه سِتر .
رفض : قال الليث : الرَّفْضُ : تركُك الشيءَ ، تقول : رفَضَني فرفَضتُه . قال : والروافض : جنودٌ تركوا قائدَهم وانصرفوا ، فكلّ طائفة منهم رافضة . والنَّسَب إليهم رافِضِيّ .
وذكر عُمر بن شَبَّة عن الأصمعي أنه قال : سُمُّوا رافضةً لأنهم كانوا بايعوا زيدَ بنَ عليّ ثم قَالوا له : ابْرَأْ من الشَّيْخَيْن نُقاتلْ معك ، فأبى ، وقال : كانَا وزيرَيْ جَدِّي ، فلا أَبرَأُ منهما ، فرفَضوه وارْفَضُّوا عنه ، فسُمُّوا رافضة .
وقال ابنُ السكّيت : في القِرْبةِ رَفْضٌ من الماء ، وفي المَزادة رَفضٌ من الماء ، وهو الماءُ القليلُ ، هكذا رَفْض بسكون الفاء .
وأمّا أبو عُبَيد فإنه رَوَى عن أبي زيد أنه قال : في القِرْبة رَفَضٌ من ماء ومن لَبَن مثل الجُزْعة ، وقد رَفَّضْتُ فيها تَرْفيضاً .
قال : وقال الفرّاء : الرَّفَض : الماءُ القليل . وقال ابن السكّيت : يقال : رَفَضْتُ إبلي أَرْفِضُها رفضاً : إذا تركتَها وخلّيتَها وتركتَها تَبَدَّد في مَرعاها وتَرعَى حيث أحبّت ، ولا تَثْنِيها عن وجهٍ تريده ، وهي إبلٌ رافضة ، وإبلٌ رافِض وإرْفاض رَفَضتْ تَرفِض ، أي : ترعَى وحدَها والراعي يُبصِرها قريباً منها أو بعيداً لا تُتعِبُه ولا يَجمعها ، وقال الراجز :
سَقْياً بحيثُ يُهمَل المُعَرَّض
وحيثُ يَرْعَى وَرَعِي وأرفِضُ
وقال غيره : رُمحٌ رَفيض : إذا تقصَّد وتكسَّر . وأنشد :
ووَالَى ثلاثاً واثنتَيْن وأربعاً
وغادرَ أُخرى في قناةِ رَفِيضِ
وارفَضّ الدمعُ ارفِضَاضاً : إذا تتابَع سَيَلانُه وقَطَرانه ، ويقال : راعٍ وقُبَضَةٌ رُفَضَة ، فالقُبَضَة . التي يسوقُها ويجمَعُها ، فإذا صارت إلى الموضع الذي تحبه وتهواه تركَها ترعَى كيف شاءت ، فهي إبلٌ رَفَضٌ .
وسمعتُ أعرابياً يقول : القومُ رَفَضٌ في البيوت ، أراد أنهم تفرّقوا في بيوتِهم .
والناسُ أَرُّفاض في السَّفر ، أي : متفرِّقون ويقال : لشَرَك الطريق إذا تفرّقتْ . رِفَاضٌ . وقال رُؤْبة :
بالعِيسِ فوقَ الشَّرَك الرِّفَاض
وهي أخاديدُ الجادّة المتفرِّقة . ومَرافِض الأرض : مَساقِطُها من نواحي الجبال ونحوِها الواحد مَرْفَض . وترفَّض الشيءُ : إذا تكسَّر .
أبو عُبَيد عن الفرّاء : أَرفَض القومُ إبلَهم : إذا أرسلوها بلا رِعاء ، وقد رفَضَت الإبلُ إذا تفرّقتْ .

##### Türkçe

ض ر ف
**ضفر** ، **ضرف** ، **فرض** ، **رفض** ، **رضف** : kullanımdadır.

**ضفر** : **الليث** dedi ki: **الضفْرُ**: kumdan geniş, uzun bir kum sırtıdır; ve onlardan kimi ağırlaştırır. Ve inşad etti:
عَرَانِكٌ من **ضَفَرٍ** مأْطُورِ

**أبو عُبيد**’den, **أبو عَمرو**’dan: kumdan **الضَّفْرة**: bir kısmı bir kısmı üzerine düğümlenmiş olandır; çoğulu **ضَفِر**’dir.
Ve **الأصمعي** dedi: **أَفَر** ve **ضَفَر**: koşusunda ve bunun benzerinde sıçradığı zaman.

**أبو عمرو** dedi: Ve **عليّ**’nin hadisinde: ( **طَلْحَة بن عُبيد الله** onunla bir **ضَفِيرة** hakkında çekişti; **عليّ** onu bir vadide **ضَفَر** etmişti; ve vadinin iki yakasından biri onun, öteki **طلحة**’nındı; **طلحة** dedi ki: “Sellerin üzerine yüklendi ve bana zarar verdi.” ).

**شَمِر** dedi: **ابنُ الأعرابي** dedi: **الضَّفِيرةُ** yerde uzatılmış **المُسَنّاة** gibidir; içinde odun ve taş vardır; ve ondan hadistir: ( **فقام على ضَفِير السُّدّة** ).

Dedim: **الضَّفيرةُ** **الضَّفْر**’dan alınmıştır; o, saçın kuvvetli örülmesi ve bir kısmının bir kısmına enlemesine sokulmasıdır; ve ondan, enlemesine olan kuşağa **ضَفْرٌ** ve **ضَفِير** denilmiştir.

Ve **الذُّؤابة** için **ضَفِيرة** denir; ve saçın tutamlarından her bir tutam, kuvvetleri örülürse o bir **ضفيرة**’dir; çoğulu **ضفائر**’dir. **أمّ سَلَمة** hadîsinde, onun Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) dediği: ( Ben başımın **ضَفْرَ**ını sıkıca bağlayan bir kadınım; gusül için onu çözeyim mi? ) buyurdu ki: ( Sana ancak sudan üç avuç yeter. ).

**الأصمعي** dedi: **الضفائر** ve **الضمائر** ve **الجمائر**; bunlar kadının örgüleridir; bir tanesi **ضَفيرة** ve **ضَميرة** ve **جَميرة**’dir. Ve **ابن بُزُرْج** dedi: denir ki: **تضافر** قومُ فلان’a karşı, ve ona karşı **تظافروا**, ve bir mânâ ile **تظاهروا**; hepsi, ona karşı yardımlaştıkları, onun üzerine toplandıkları ve ona karşı **تضابَرُوا** ettikleri zaman; onun benzeri.

**أبو زيد** dedi: Erkekler için, kadınlar değil, iki **الضفيرتان** vardır; ve **الغدائرُ** kadınlar içindir.

**ضرف** : **ثَعلب**’dan, **ابن الأعرابي**’den: **الضَّرِفُ**: incir ağacıdır; ve **البَلَس** meyvesine denir; bir tanesi **ضَرفة**’dir.
Dedim: Bu gariptir.

**رضف** : **اللّيث** dedi: **الرَّضْفُ**: yer yüzünde olup ısınmış taşlardır. Ve **شِواءٌ مَرضوفٌ**: o taşlar üzerinde kızartılır. Ve **الحَمَلُ المرضوفُ**: o taşlar kızarınca onun karnına atılır; ta ki kuzu kızarsın.

Ve **الرَّضْفَةُ**: nerede olursa olsun, taşlardan bir **رضفة** ile dağlanan bir damgadır.

Ve **الرَّضْفُ**: dizde, birbirine geçmiş, bitişik parmaklar gibi büyük bir kemik cismidir; bir tanesi **رَضْفَةٌ**’dir. Ve onlardan kimi ağırlaştırır da **رَضَفة** der.

**أبو عُبَيد**’den, **أبو عُبيدة**’den: Falan kimse **مُطْفِئَة الرّضْف** ile geldi.

Ve **الليث** dedi: **مُطْفِئةُ الرَّضْف**: **الرَّضْفَة**’ye isabet ettiği zaman eriyip onu söndüren bir içyağıdır.
Dedi ki: Aslı, kendinden öncekini bize unutturan bir musibettir; böylece onun hararetini söndürdü.
Dedim: Söz, **أبو عُبَيْدة**’nin dediğidir.

Ve **شَمِر** dedi: **الأصْمَعِيّ** dedi: **الرَّضْفُ**: ateşle veya güneşle ısıtılmış taşlardır; bir tanesi **رَضْفة**’dir. **الكُمَيْت بن زيد** dedi:
أَجِيبُوا رُقَى الآسِي النَّطَّاسِيِّ واحذَرُوا
مُطَفِّئَةَ الرَّضْفِ التي لا شِويَ لها
Dedi ki: O, **الرّضْف** üzerinden geçen yılandır; onun zehri **الرّضف**’un ateşini söndürür.

**أبو عمرو** dedi: **الرّضْفُ**: üzerinde ateş yakılan taşlardır; alev hâline geldikleri zaman etle birlikte tencereye atılır da onu pişirir. Ve **الكُمَيْت** dedi:
ومَرْضُوفةٍ لم تُؤْنِ في الطَّبْخ طاهياً
عَجِلتُ إلى مُحْوَرِّها حين غَرْغَرَا

**حُذيفة** hadîsinde, onun fitneleri zikredip dediği: ( Size **الدُّهَيْماءُ** geldi; **النَّشَف** ile atıyor; sonra onu izleyen, **الرَّضْف** ile atıyor. ).

Dedim: Bedevîleri gördüm; taşları alırlar, üzerinde ateş yakarlar; ısındığı zaman, soğumuş olan ekşi sütü onunla **رَضَفُوا** ederler. Ve bazen zaman soğuduğu vakit, atlar için suyu **رَضَفُوا** ederler.

**النَّضرُ** ( **الخيل** ) kitabında dedi: Atın iki dizinin **رَضْفُ**’una gelince: o, **الكُراع** ile **الذّراع** arasındadır; **الذّراع** başının üstünde toplanmış küçük büyük kemiklerdir.

Ve **شَمِر** dedi: **الرضائف**i vasfeden bir bedevîyi işittim; dedi ki: Oğlağa yönelinir; anasının sütünden, doluncaya kadar içirilir; sonra kesilir; sonra ensesi tarafından tulumlanır; sonra taşlara yönelinir, ateşle yakılır; sonra karnına konur; ta ki kızarsın.

Ve yazdığımız **الكُميت** beytini inşad etti.

**فرض** : Allah عز وجلّ dedi: ( **سُورَةٌ أَنزَلْنَاهَا وَفَرَضْنَاهَا** ) ( النور : 1 ) ve ( **وفَرَّضناها** ) diye okunmuştur. Kim hafifletirse muradı: onda farz kılınanla amel etmeyi size gerekli kıldık. Kim şeddelerse iki vecih üzeredir: birincisi, çokluk üzere, şu mânâya: biz onda farzlar farz kıldık; ve şu mânâda olur: onda helâl, haram ve hadlerden olanı açıkladık ve tafsil ettik.

Ve جلّ وعزّ dedi: ( **رَّحِيمٌ قَدْ فَرَضَ اللَّهُ لَكُمْ تَحِلَّةَ أَيْمَانِكُمْ وَاللَّهُ مَوْلَاكُمْ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ** ) ( التحريم : 2 ) yani: onu açıkladı.

**ثعلب**’dan, **ابن الأعرابي**’den dedi ki: **الفَرْضُ**: **القِدْح**’ta, **الزَّنْد**’de, **البُسْر**’da ve başkasında yarıktır. Dedi ki: Ondan, namazın ve başkasının farz kılınması ancak kula, yarığın **القِدْح**’a lüzumu gibi lâzımdır. Dedi ki: **الفَرضُ** hurmanın bir türüdür; ve inşad etti:
إذا أكلتُ سمكاً و**فَرْضاً**
Dedi ki: Ve **الفَرْض**: hibedir. Denir ki: Bana ne **قَرضاً** ne **فَرْضاً** verdi.

Dedi ki: Ve **الفَرْضُ**: okumadır. Denir ki: **فرَضْتُ جُزئي**; yani: onu okudum.

Dedi ki: Ve **الفَرضُ**: sünnettir. Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) **فرَض** etti; yani: sünnet koydu.

Başkası dedi: Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) **فرض** etti; yani: bağlayıcı bir vücûb ile vacip kıldı. Ve bu, zâhir olandır.

**أبو عُبَيْد**: **الفَرضُ**: kalkandır.
Ve inşad etti:
أرِقْتُ له مِثلَ لَمْعِ البَشير
قَلَّبَ بالكَفِّ **فَرضاً** خَفيفَا

Ve Allah جلّ وعزّ dedi: ( **فَمَن فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ** ) ( البقرة : 197 ) yani: ihramıyla onu kendi üzerine vacip kıldı.

Ve **الليث** dedi: **الفَرْضُ**: **جُنْدٌ**; **يَفترِضون**.

Ve **الأصمعي** dedi: Denir ki: Atâda onun için **فرض** etti; **يَفرِض** **فَرضاً**. Dedi ki: Ve onun için **أفرض** etti: ona bir **فريضة** kıldığı zaman.

Ve **الفَرْضُ**: her şeyin kaynağıdır; onu bir insana bilinen bir miktar ile vacip kılarsın; isim **الفريضة**’dir.

Ve **الأصمعيّ** dedi: **فَرَض** misvakını; o, onu **فَرضاً** **يَفرضُ** eder: dişleriyle onu kestiği zaman.

Dedi ki: Ve **الفارِضُ**: her şeyden iri olandır; erkekte ve dişide onda eşittir; ve **فارِضةٌ** denmez.

Allah جلّ وعزّ dedi: ( **لاَّ فَارِضٌ وَلاَ بِكْرٌ عَوَانٌ** ) ( البقرة : 68 ).

**الفرّاء** dedi: **الفارِضُ**: yaşlı; ve **البِكر**: gençtir.

Ve **الفارض**’dan denir: **فَرَضَتْ** ve **فَرُضَت**; **بِفَرَضَ** işitilmemiştir.

Ve **الكسائي** dedi: **الفارض**: büyük, azametli; ve **فَرَضت** **تفرِض** **فُروضاً**.

**ثعلب**’dan, **ابن الأعرابي**’den: **الفارض**: büyüktür.

Ve **أبو الهيثم** dedi: **الفارضُ**: yaşlıdır.

Ve **الأصمعي** dedi: **الفُرْضةُ**: su alınan yerdir; çoğulu **فِراض**. Denir ki: Onu **بالفِراض** suladı; yani: nehrin **فُرْضَة**’sinden. Ve **الفُرْضةُ**: nehirde bulunan gediktir. Ve yayın **فُرضَةُ**’si: kirişin üzerine düştüğü yarıktır. Ve **الزَّنْد**’in **فرضة**’si: içindeki yarıktır.

Ve bana **المُنْذِرِيُّ** haber verdi; **أبو الهيْثم**’den, onun dediği: Develerin **فرائضُ**u: **الثَّنِيِّ** ve **الرُّبُع**’un altındakilerdir.

Beş yirmide alınan, bir yaşında olup bir yaşını doldurmuş dişi deveye **فريضةٌ** denir. Otuz altıda alınan, iki yaşında **بنت لبون** olana **فريضةٌ** denir. Kırk altıda alınan, üç yaşında **حِقّةٌ** olana **فريضةٌ** denir. Altmış birde alınana **جَذَعَةٌ**; ve o onun **فريضتُها**’sıdır; ve o dört yaşındadır; işte bunlar develerin **فرائضُ**udur.

Başkası dedi: Bilinen bir deve sayısında farz kılındığı için **فريضة** diye adlandırıldı; yani: vacip kılındı; o, **مَفروضةٌ** ve **فريضة**’dir. Ve ona **الهاء** sokuldu; çünkü sıfat değil isim kılındı.

Ve **الليثُ** dedi: **لِحْيَةٌ فارضةٌ**: iri olduğu zaman.

Ve denir ki: Bana karşı **ضِفْناً فارضاً** ve **ضفينَةً فارضاً** (هاء olmaksızın); yani: büyük; sanki **فَرْض** sahibi, yani: yarık sahibi. Ve **الرّاجز** dedi:
يا رُبَّ ذي **ضِفْن** عليّ فارض

Ve adamlar **فُرَّضٌ** iridir; bir tanesi **فارض**’dır.

**أبو عُبَيد**’den, **أبو زيد**’den: **الفَرْض**: عطيةdir; ve onu **إفراضاً** **أفرضتُه**.

**ابن السِّكِّيت**: Denir ki: Onların ancak iki **الفريضتان**ı vardır; onlar, koyundan **الجَذَعةُ**, deveden **الحِقّةُ**’dir.

**ثعلب**’dan, **ابن الأعرابيّ**’den: **ذَكَر الخَنَافس** için **المُفَرَّض** ve **الحَوّازُ** ve **الكَبَرْتَلُ** denir.

**أبو عبَيد**: Üzerinde elbise olmayan adama denir ki: Üzerinde **فِرَاض** yok. Ve **أبو الهيثم** dedi: Mânâsı: üzerinde örtü yok.

**رفض** : **الليث** dedi: **الرَّفْضُ**: senin şeyi terk etmendir; dersin ki: **رفَضَني** de ben onu **رفَضتُه**. Dedi ki: Ve **الروافض**: kumandanlarını terk edip dönen askerlerdir; onlardan her taife **رافضة**’dir. Ve onlara nisbet **رافِضِيّ**’dir.

Ve **عُمر بن شَبَّة** **الأصمعي**’den zikretti: dedi ki: **رافضة** diye adlandırıldılar; çünkü **زيدَ بنَ عليّ**’ye biat etmişlerdi; sonra ona dediler ki: “**الشَّيْخَيْن**’den beri ol, seninle savaşalım”; o ise reddetti ve dedi ki: “İkisi dedemin iki veziriydi; onlardan beri olmam”; böylece onu **رفَضوه** ettiler ve ondan **ارْفَضُّوا**; bu yüzden **رافضة** diye adlandırıldılar.

Ve **ابنُ السكّيت** dedi: **القِرْبة**’de sudan bir **رَفْضٌ** vardır; ve **المَزادة**’de sudan bir **رَفضٌ** vardır; o az sudur; işte böyle, **رَفْض** fâ’nın sükûnu ile.

Ama **أبو عُبَيد**, **أبو زيد**’den rivayet etti: dedi ki: **القِرْبة**’de sudan ve sütten, **الجُزْعة** gibi bir **رَفَضٌ** vardır; ve onda **تَرْفيضاً** **رَفَّضْتُ**.

Dedi ki: Ve **الفرّاء** dedi: **الرَّفَض**: az sudur. Ve **ابن السكّيت** dedi: Denir ki: Develerimi **رَفَضْتُ**; onları **رفضاً** **أَرْفِضُها**: onları terk ettiğin, salıverdiğin, otlağında dağılıp bıraktığın ve dilediği yerde otladığı zaman; ve istediği bir yönden onu çevirmediğin zaman; onlar **إبلٌ رافضة**’dir; ve **إبلٌ رافِض**’dir. Ve **إرْفاض**: **رَفَضتْ** **تَرفِض**; yani: tek başına otlar; çoban onu yakınından veya uzağından görür; onu yormaz ve onu toplamaz. Ve **الراجز** dedi:
سَقْياً بحيثُ يُهمَل المُعَرَّض
وحيثُ يَرْعَى وَرَعِي وأرفِضُ

Başkası dedi: **رُمحٌ رَفيض**: eğrilip kırıldığı zaman. Ve inşad etti:
ووَالَى ثلاثاً واثنتَيْن وأربعاً
وغادرَ أُخرى في قناةِ رَفِيضِ

Ve gözyaşı **ارفَضّ** eder, **ارفِضَاضاً**: akması ve damlaması peş peşe olduğu zaman. Ve denir ki: **راعٍ** ve **قُبَضَةٌ** **رُفَضَة**; **القُبَضَة**: onu sürüp toplar; sevdiği ve arzuladığı yere vardığı zaman onu dilediği gibi otlasın diye bırakır; o, **إبلٌ رَفَضٌ**’dur.

Ve bir bedevîyi işittim; dedi ki: Kavim evlerde **رَفَضٌ**dur; muradı: evlerinde dağıldılar.

Ve insanlar seferde **أَرُّفاض**dır; yani: dağınıktırlar. Ve yolun çatallanmasına, ayrıldığı zaman, **رِفَاضٌ** denir. Ve **رُؤْبة** dedi:
بالعِيسِ فوقَ الشَّرَك الرِّفَاض
Ve o, yolun dağınık hendekleridir. Ve yerin **مَرافِض**i: dağların yanlarından ve benzerlerinden olan düşüş yerleridir; bir tanesi **مَرْفَض**’dır. Ve şey **ترفَّض** etti: kırıldığı zaman.

**أبو عُبَيد**’den, **الفرّاء**’dan: Kavim develerini **أَرفَض** etti: onları çobansız salıverdiği zaman; ve develer **رفَضَت**: dağıldığı zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الضاد والفاء وما يثلثهما)
(*ضفن) الضاد والفاء والنون أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على رمْي الشَّيءِ بخفاء. والأصل فيه ضَفَنت بالرّجُل الأرضَ، إِذا رميتَه وضربتَ الأرض به. ومنه ضَفَن البعيرُ برِجْله: خبط بها. وضَفَن بغائِطِه: رمى به. وضَفَن الحِمْلَ على ناقته: حَمَله عليها. وضَفَنَه برِجْله: ضَربه. والقياس في ذلك كلِّه واحد.
ومن الباب: ضَفَنَ إلى القوم، إِذا لجَأَ إليهم فجلس عندهم. وهذا عندي مما ينبغي أن يزاد فيه وصْف، فيقال: "وهم لا يريدونه"، كأنَّه رمى بِنَفسِه عليهم. والدَّليل على هذا قولهم للطفيليّ الذي يجيء مع الضّيف: ضَيْفَن. وهذا فَيْعَل من ضَفَن. وقد سمعتُ ولم أسمعه من عالم، أنَّ الذي يجيء مع الضَّيفن الضَّيْفنَانُ([1])، ولا أدري كيف صحّتُه. والقِياس يُجيزه. قال في الضَّيْفَن:
إذا جاءَ ضيفٌ جاء للضَّيف ضيفنٌ *** فأودى بما يُقرَى الضُّيوفُ الضَّيافنُ([2])ومن الباب الضِّفَنّ، وهو الأحمق مع عِظَم خَلْق.
(ضفو) الضاد والفاء والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على سبوغ وتمام. يقال: ثوبٌ ضافٍ، وفرسٌ ضافي السَّبيب، إِذا كان شَعَر ذَنبه وافياً. وفلانٌ في ضَفْو وضَفْوةٍ من عَيْشِه. قال الأخطل([3]):
إذا الهَدَفُ المِعزالُ صَوَّبَ رأسَه *** وأعجبَه ضَفْوٌ من الثَّلّةِ الخُطْلِ([4])الخُطْل: المُسترخية الآذان. ورجلٌ ضافي الرأس، أي كثير شَعَر الرأْس، قال:
* إذا استغَثْتَ بضافي الرَّأس نَعَّاق([5]) *
وضَفَْوَى: موضعٌ.
(ضفر) الضاد والفاء والراء أصلٌ صحيح، وهو ضمُّ الشَّيءِ إلى الشَّيءِ نسجاً أو غيره عريضاً. ومن الباب ضَفائِر الشّعَر، وهي كل شَعَر ضُفِر حتى يصيرَ ذُؤابة. ومن الباب قولُهم: تضافَرُوا عليه، أي تعاوَنُوا. وأصله عندي من ضفائر الشعر، وهو أن يتقاربوا حتى كأنَّ كلَّ واحدٍ منهم قد شدَّ ضفيرتَه بضفيرة الآخر. وهذا قِياسٌ حسَن في المساعدة والمظاهَرة وغيرهما. يقال إنَّ الضفِر: حِقْفٌ من الرّمل. والذي نحفظه في كتاب أبي عُبيدٍ العَقِدة والضَّفِرة الرمل المُنْعَقد. ويقال كِنانةٌ ضَفِرةٌ، أي ممتلئة. وأصلها من تَضافُرِ ما فيها من السِّهام، وهو تجمُّعها. والضَّفيرة،  هي التي يقال لها المُسَنّاة، وسمِّيت بذلك كأنما ضُفِرَتْ ضَفْراً، كالشَّيء يُضَمُّ بعضُهُ إلى بعضٍ نسجاً وغيرَه.
(ضفز) الضاد والفاء والزاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على دَفْعِ شيءٍ بشيءٍ تلقمه، ثمَّ يُحمَل على ذلك. من ذلك [الضَّفز] : لَقْم البعير. ويقال الضَّفَر: أن تُلقِمه إِيّاه وإن كرِهَه.  والعرب تقول ضَفزْتُهُ حقَّه فما قَبِلَه، أي إِنِّي أكرهتُه عليه. ومن الباب: ضفَزت الفرسَ لجامَه، أي أدخَلتُهُ في فيه. وقد يقال الضَّفْز: الجِماع، وهو قريب من الباب.
(ضفس) الضاد والفاء والسين ليس بشيء، إلاَّ أنَّ ابنَ دُريد ذكر أن الضَّفْس مثل الضَّفْز.
(ضفط) الضاد والفاء والطاء أُصَيلٌ يقولون إنّه صحيحٌ، وأَصلهُ الحُمق والجَفَاء. يقال للأحمق ضَفِيطٌ بيِّن الضَّفَاطة. ويقال: الضَّفَّاط: الذي يُكْرِي الإِبل. والضَّفَّاطة فيما يقال: الإِبل تحمل المتاع. وأحسب أنَّ البابَ كلُّه مما لا يعوَّل عليه.
(ضفع) الضاد والفاء والعين ليس بشيء. على أنَّ الخليل حكى ضَفَع: جَعس. والسلم([6]).
--------------ــــ
([1]) لم يذكر هذا اللفظ في اللسان ولا في القاموس.
([2]) أنشده في اللسان (ضيف، ضفن) بدون نسبة.
([3]) سيأتي في (هدف).
([4]) كذا في الأصل. وفي المجمل: "الهذلي"، وهو الصواب؛ إذا البيت التالي لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 43 واللسان (هدف، عزل، ضفا) كما سبق في حواشي (خطل).
([5]) لتأبطَ شراً من القصيدة الأولى في المفضليات، ويروى أيضاً "نغاق" بالمعجمة وصدره:  * فذاك همي وغزوي أستغيث به *
([6]) كذا وردت هذه الكلمة في الاصل.

ـ

##### Türkçe

(باب **الضاد** و**الفاء** وما يثلثهما)
(*ضفن) **الضاد** ve**الفاء** ve**النون** sahih bir asıldır; bir şeyi gizlice atmaya delâlet eder. Bunun aslı: **ضَفَنت** ile adamı yere (atmak), onu attığın ve onunla yere vurduğun zaman. Ondandır: **ضَفَن** deve ayağıyla: onunla çarptı. Ve **ضَفَن** dışkısıyla: onunla attı. Ve **ضَفَن** yükü devesinin üzerine: onu onun üzerine yükledi. Ve **ضَفَنَه** ayağıyla: onu vurdu. Kıyas bunların hepsinde birdir.
Ve babdandır: **ضَفَنَ** kavme doğru, onlara sığındığı ve yanlarında oturduğu zaman. Bu, bence, kendisinde bir vasfın artırılması gerekenlerdendir; şöyle denir: “ve onlar onu istemezler”; sanki kendisini onların üzerine atmış gibidir. Bunun delili, misafirle birlikte gelen tufeyliye onların sözüdür: **ضَيْفَن**. Bu, **ضَفَن**’den **فَيْعَل** veznidir. İşittim, fakat bir âlimden işitmedim ki, **الضَّيفن** ile birlikte gelen kimse **الضَّيْفنَانُ**([1])’dır; onun sıhhatini bilmiyorum. Kıyas onu câiz kılar. **الضَّيْفَن** hakkında dedi ki:
إذا جاءَ ضيفٌ جاء للضَّيف ضيفنٌ *** فأودى بما يُقرَى الضُّيوفُ الضَّيافنُ([2])ومن الباب **الضِّفَنّ**; o, yaratılışın büyüklüğüyle birlikte ahmaktır.
(*ضفو) **الضاد** ve**الفاء** ve illetli harf sahih bir asıldır; yaygınlık ve tamama delâlet eder. Denir: **ثوبٌ ضافٍ** ve **فرسٌ ضافي السَّبيب**; kuyruğunun kılı tam olduğu zaman. Ve falan kimse, yaşayışından **ضَفْو** ve **ضَفْوةٍ** içindedir. **الأخطل**([3]) dedi ki:
إذا الهَدَفُ المِعزالُ صَوَّبَ رأسَه *** وأعجبَه ضَفْوٌ من الثَّلّةِ الخُطْلِ([4])**الخُطْل**: kulakları sarkık olanlar. Ve **رجلٌ ضافي الرأس**; yani baş kılı çok olan. Dedi ki:
* إذا استغَثْتَ بضافي الرَّأس نَعَّاق([5]) *
Ve **ضَفَْوَى**: bir yerdir.
(*ضفر) **الضاد** ve**الفاء** ve**الراء** sahih bir asıldır; o, bir şeyi bir şeye, örgü olarak veya başka türlü, genişçe katmaktır. Babdandır **ضَفائِر** saç; o, her saçtır ki örülür, ta ki bir zülüf oluncaya kadar. Ve babdandır onların sözü: **تضافَرُوا** onun üzerine; yani yardımlaştılar. Aslı, bence, saç örgülerindendir; o da, birbirlerine yaklaşmalarıdır; ta ki sanki onlardan her biri kendi örgüsünü ötekinin örgüsüne bağlamış gibi. Bu, yardım ve destekleşme ve başkalarında güzel bir kıyastır. Denir ki: **الضفِر**: kumdan bir **حِقْف**’tır. Bizim, Ebû Ubeyd’in kitabında koruduğumuz: **العَقِدة** ve **الضَّفِرة** düğümlenmiş kumdur. Ve denir: **كِنانةٌ ضَفِرةٌ**; yani dolu. Aslı, içindeki okların **تَضافُر**’undandır; o da onların toplanmasıdır. Ve **الضَّفيرة**: kendisine **المُسَنّاة** denilen şeydir; ona bu ad verildi, sanki **ضُفِرَتْ** bir **ضَفْراً** ile; tıpkı bir şeyin, örgüyle ve başkasıyla, bir kısmının bir kısmına katılması gibi.
(*ضفز) **الضاد** ve**الفاء** ve**الزاء** sahih bir asıldır; bir şeyi, onu lokma ettirdiğin bir şeyle itmeye delâlet eder; sonra bunun üzerine taşınır. Bundan: [**الضَّفز**]: devenin lokma edişi. Ve denir **الضَّفَر**: onu, istemese de, ona lokma ettirmendir. Araplar der: **ضَفزْتُهُ** hakkını, fakat kabul etmedi; yani onu buna zorladım. Babdandır: **ضفَزت** atın gemini; yani onu ağzına soktum. Ve bazen denir **الضَّفْز**: cinsel birleşme; o, babdan yakındır.
(*ضفس) **الضاد** ve**الفاء** ve**السين** bir şey değildir; ancak İbn Düreyd, **الضَّفْس**’in **الضَّفْز** gibi olduğunu zikretti.
(*ضفط) **الضاد** ve**الفاء** ve**الطاء**; **أُصَيلٌ** derler ki o sahihdir; aslı ahmaklık ve kabalıktır. Ahmağa **ضَفِيطٌ** denir; **الضَّفَاطة**’sı açık olan. Ve denir: **الضَّفَّاط**: develeri kiraya veren kimse. Ve **الضَّفَّاطة** denildiğine göre: develerin eşyayı taşımasıdır. Ve sanırım ki babın hepsi, kendisine dayanılmayacak şeylerdendir.
(*ضفع) **الضاد** ve**الفاء** ve**العين** bir şey değildir. Şu var ki **الخليل** **ضَفَع**’ı nakletti: **جَعس**. Ve **السلم**([6]).
--------------ــــ
([1]) Bu lafız, **اللسان**’da da **القاموس**’ta da zikredilmedi.
([2]) **اللسان**’da (**ضيف**، **ضفن**) içinde nisbesiz olarak inşad etti.
([3]) (**هدف**) içinde gelecektir.
([4]) Asılda böyledir. **المجمل**’de: “**الهذلي**”; o doğrudur; zira sonraki beyit, divanında 43’te ve **اللسان** (**هدف**، **عزل**، **ضفا**)’da, daha önce (**خطل**) haşiyelerinde geçtiği üzere, Ebû Züeyb el-Hüzelî’nindir.
([5]) **تأبطَ شراً**’a, **المفضليات**’taki birinci kasidedendir; ayrıca mu‘ceme ile “**نغاق**” diye de rivayet edilir; ve صدرُه:  * فذاك همي وغزوي أستغيث به *
([6]) Bu kelime asılda böyle vârid olmuştur.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ض ف ر
ضفر الذؤابة والنسع ضفراً‏.‏
وله ضفيرتان وضفران وضفائر وضفور‏.‏
وشد الضفير على البعير والضفر وهو الحزام‏.‏
قال‏:‏ إليك سار العيس في ضفور وسمعتهم يجمعونه‏:‏ الأضفار‏.‏
وقال فصيحهم‏:‏ إليك تشدّ أضفار المطايا وتقلق في ضلوع كالحنى ومن المجاز‏:‏ بنوا ضفيرة في وجه السيل‏:‏ مسنّاةً‏.‏
وتضافروا عليه‏:‏ تعاونوا وضافرته‏:‏ عاونته، وعن عليه رضي الله تعالى عنه: عجبتُ من تضافرهم على باطلهم وفشلكم عن حقّكم.

##### Türkçe

ض ف ر
**ضفر**: **الذؤابة** ve **النسع**’ı **ضفراً** (örgü yapmak).‏.‏
Onun **ضفيرتان**’ı, **ضفران**’ı, **ضفائر**’i ve **ضفور**’u vardır.‏.‏
**الضفير**’i deve üzerine bağladı; ve **الضفر**: o, kemerdir.‏.‏
Dedi ki: “**العيس** **ضفور** içinde sana doğru yürüdü”; ve onları onu çoğul yaptıklarını işittim: **الأضفار**.‏.‏
Ve onların fasih olanı dedi ki: “**أضفار** **المطايا** sana doğru sıkıca bağlanır ve kaburgalarda **الحنى** gibi çalkalanır.” Ve mecazdandır: “Selin yüzünde **ضفيرة** bina ettiler”: bir **مسنّاةً** (set).‏.‏
Ve **تضافروا** onun üzerine: yardımlaştılar; ve **ضافرته**: ona yardım ettim. Ve **علي** (Allah Teâlâ ondan razı olsun)’dan: “Onların bâtılları üzerine **تضافرهم**’lerine ve sizin hakkınızdan gevşekliğinize şaştım.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الضَّفْرُ: نَسْجُ الشعر وغيرِه عَرِيضاً، والتضْفِيرُ مثلُه. والضَّفيرةُ: العَقِيصَة؛ وقد ضَفَر الشعر ونحوَه ويَضْفِرُه ضَفْراً: نسجَ بعضَه على بعض. والضَّفْرُ: الفَتْل. وانْضَفَرَ الحَبْلانِ إِذا الْتَويا معاً. وفي الحديث: إِذا زَنَتِ الأَمةُ فبِعْها ولو بضفَيرٍ؛ أَي بحَبْل مفتول من شعر، فَعِيل بمعنى مفعول. والضَّفْر: ما شَدَدْت به البعيرَ من الشعر المضْفُور، والجمعُ ضُفُورٌ. والضَّفَارُ: كالضَّفْرِ والجمع ضُفُر؛ قال ذو الرمة:
أَوْرَدْته قَلِقاتِ الضُّفْر قد جَعَلت
تَشْكو الأَخِشَّةَ في أَعناقها صَعَرا
ويقال للذُّؤابة: ضَفِيرةٌ. وكلُّ خُصْلة من خُصَل شعر المرأَة تُضْفَر على حِدَة: ضَفِيرةٌ، وجمعُها ضِفائِرُ؛ قال ابن سيده: والضَّفر كل خُصْلة من الشعر على حِدَتِها؛ قال بعض الأَغْفال:
ودَهَنَتْ وَسَرَّحَتْ ضُفَيْرى
والضَّفِيرةُ: كالضَّفْر. وضَفَرَت المرأَة شعرها تَضْفِره ضَفْراً: جَمعته. وفي حديث عليٍّ: أَنَّ طَلْحة بن عُبَيدالله نازَعَه في ضَفِيرةٍ كان عليٌّ ضَفَرَها في وادٍ كانت إِحدى عُِدْوَتَى الوادي له، والأُخرى لِطَلْحةَ، فقال طلحةُ: حَمَل عليّ السُّيولَ وأَضَرّ بي؛ قال ابن الأَعرابي: الضَّفِيرةُ مثل المُسَنَّاة المستطيلة في الأَرض فيها خشبٌ وحجارة، وضَفْرها عَملُها من الضَّفْر، وهو النَّسْج، ومنه ضَفْرُ الشَّعَر وإِدْخالُ بعضِه في بعض؛ ومنه الحديث الآخر: فقام على ضَفِيرة السُّدَّة، والحديث الآخر: وأَشارَ بيده وراءَ الضَّفِيرة؛ قال منصور: أُخذَت الضَّفِيرةُ من الضَّفْر وإِدْخالِ بعضِه في بعض مُعْترِضاً؛ ومنه قيل للبِطَانِ المُعَرَّض: ضَفْرٌ وضَفِيرة. وكِنانةٌ ضفِيرةٌ أَي ممتلئة. وفي حديث أُم سلمة أَنها قالت للنبي، صلى الله عليه وسلم: إِني امرأَةٌ أَشُدّ ضَفْرَ رَأْسِي أَفأَنْقُضُه للغُسْل؟ أَي تَعْمل شعرها ضَفائرَ، وهي الذَّوائِب المَضْفُورة، فقال: إِنما يَكفيك ثَلاثُ حَثَياتٍ من الماء. وقال الأَصمعي: هي الضفائرُ والجَمائرُ، وهي غدائِرُ المرأَة، واحدتها ضَفِيرة وجَمِيرةٌ، ولها ضَفِيرتان وضَفْرانِ أَيضاً أَي عَقِيصتَان؛ عن يعقوب. أَبو زيد: الضَّفِيرتان للرجال دون النساء، والغدائرُ للنساء، وهي المَضْفُورة وفي حديث عمر: مَنْ عَقَصَ أَو ضَفَرَ فعليه الحَلْقُ، يعني في الحجّ. وفي حديث النخعي: الضافِر والمُلَبِّدُ والمُجَمِّرُ عليهم الحَلْقُ. وفي حديث الحسن بن علي: أَنه غَرَز ضَفْرَه في قفاه أَي طرَفَ ضفيرته في أَصلها. ابن بُزُرج: يقال تَضَافَرَ القومُ على فلان وتَظافَرُوا عليه وتظاهَروا بمعنى واحد كلُّه إِذا تعَاونوا وتَجَمَّعُوا عليه، وتأَلّبُوا وتصابَرُوا مثلُه. ابن سيده: تَضَافَرَ القومُ على الأَمر تَظاهَرُوا وتَعاوَنوا عليه.
الليث: الضَّفْرُ حِقْفٌ من الرَّمْل عَريض طويل، ومنهم من يُثَقِّل؛ وأَنشد:
عَوانِكٌ مِنْ ضَفَرٍ مَأْطُورِ
الجوهري: يقال للحِقْف من الرمل ضَفِيرةٌ، وكذلك المُسَنّاة، والضَّفْر من الرمل: ما عظُم وتجمّع، وقيل: هو ما تَعَقّد بعضُه على بعض، والجمع ضُفُورٌ. والضَّفِرةُ، بكسر الفاء: كالضَّفْرِ، والجمع ضَفِرٌ. والضَّفِرةُ: أَرضٌ سَهلة مستطيلة مُنْبِتة تقُودُ يوماً أَو يومين. وضَفِيرُ البحر: شَطُّه. وفي حديث جابر: ما جَزَرَ عنه الماءُ في ضَفِيرِ البحْر فَكُلْهُ، أَي شَطِّه وجانبه، وهو الضَّفِيرةُ أَيضاً. والضَّفْرُ: البِناءُ بحجارة بغير كِلْسٍ ولا طِينٍ؛ وضَفَرَ الحجارةَ حولَ بيِته ضَفْراً. والضَّفْرُ: السَّعْيُ. وضَفَرَ في عَدْوهِ يَضْفِر ضَفْراً أَي عدَا، وقيل: أَسرع. الأَصمعي: أَفَرَ وضَفَر، بالراء جميعاً، إِذا وَثَبَ في عَدْوهِ. وفي الحديث: ما على الأَرض من نَفْسٍ تَموت له عند الله خيرٌ تُحِبّ أَن تَرْجِعَ إِليكم ولا تُضافِرَ الدُّنيا إِلاَّ القَتِيل في سبيل الله، فإِنه يُحِبُّ أَن يرجعَ فيُقْتَلَ مرَّة أُخْرَى؛ المُضافَرَةُ: المُماوَدة والمُلابسةُ، أَي لا يُحبُّ مُعاوََدةَ الدنيا وملاَبستها إِلاَّ الشَّهِيدُ؛ قال الزمخشري: هو عندي مُفاعلة من الضَّفْر وهو الطَّفْر والوُثوب في العَدْوِ، أَي لا يَطْمَحُ إِلى الدنيا ولا يَنْزُو إِلى العَوْد إِليها إِلاَّ هو، وذكره الهروي بالراء وقال: المُضافرة، بالضاد والراء، التأَلُّبُ؛ وذكره الزمخشري ولم يقيده لكنه جعَل اشتقاقَه من الضَّفْز وهو الظَّفْرُ والقَفْزُ، وذلك بالزاي؛ قال ابن الأَثير: ولعله يقال بالراء والزاي، فإِنَّ الجوهري قال: الضَّفْرُ السَّعْيُ، وقد ضَفَر يضِفْر ضَفْراً، والأَشْبَهُ بما ذهب إِليه الزمخشري أَنه بالزاي. وفي حديث عليٍّ: مُضافَرة القومِ أَي مُعاونَتهم، وهذا بالراء لا شك فيه. والضَّفْرُ: حزامُ الرَّحْل، وضَفَرَ الدابَّةَ يَضْفِرُها ضَفْراً: أَلْقَى اللجامَ في فيها.

##### Türkçe

**الضَّفْرُ**: saçın ve başkasının genişçe örülmesi; **التضْفِيرُ** de onun gibidir.
**والضَّفيرةُ**: **العَقِيصَة**; ve saç ve benzerini **ضَفَر** eder ve onu **يَضْفِرُه** **ضَفْراً**: onun bir kısmını bir kısmı üzerine ördü. Ve **الضَّفْرُ**: bükme. Ve iki ip **انْضَفَرَ** etti, birlikte dolandıkları zaman. Ve hadiste: “Eğer cariye zina ederse onu sat, **ضفَيرٍ** ile bile olsa”; yani saçtan bükülmüş bir ip ile; **فَعِيل** vezninde **مفعول** mânasında. Ve **الضَّفْر**: örülmüş saçtan deveyle bağladığın şeydir; çoğulu **ضُفُورٌ**dur. Ve **الضَّفَارُ**: **كالضَّفْرِ**; çoğulu **ضُفُر**; ذو الرمة dedi ki:
أَوْرَدْته قَلِقاتِ **الضُّفْر** قد جَعَلت
تَشْكو الأَخِشَّةَ في أَعناقها صَعَرا
Ve **الذُّؤابة** için: **ضَفِيرةٌ** denir. Ve kadının saçının her bir tutamı ayrı ayrı örülür: **ضَفِيرةٌ**; çoğulu **ضِفائِرُ**; ابن سيده dedi ki: **والضَّفر** saçın her bir tutamının kendi başına olanıdır; bazı **الأَغْفال** dedi ki:
ودَهَنَتْ وَسَرَّحَتْ ضُفَيْرى
Ve **الضَّفِيرةُ**: **كالضَّفْر**. Ve kadın saçını **ضَفَرَت**; onu **تَضْفِره** **ضَفْراً**: onu topladı. Ve Ali’nin hadisinde: Talha b. Ubeydullah’ın, Ali’nin bir vadide **ضَفَرَها** ettiği bir **ضَفِيرةٍ** hususunda onunla çekiştiği; vadinin iki yakasından biri ona, diğeri Talha’ya ait idi; Talha dedi ki: “Ali selleri taşıdı ve bana zarar verdi”; ابن الأَعرابي dedi ki: **الضَّفِيرةُ** yerde uzunlamasına olan, içinde ağaç ve taş bulunan **المُسَنَّاة** gibidir; onun **ضَفْر**ı, **الضَّفْر**dan olan onu yapmaktır; o da **النَّسْج**dir; bundan saçın **ضَفْر**ı ve onun bir kısmını bir kısmına sokmak; ve bundan diğer hadis: “Derken **ضَفِيرة السُّدَّة** üzerinde durdu”; ve diğer hadis: “Ve eliyle **الضَّفِيرة**nin arkasına işaret etti”; منصور dedi ki: **الضَّفِيرة** **الضَّفْر**dan ve onun bir kısmını bir kısmına enlemesine sokmaktan alınmıştır; bundan, enlemesine olan **البِطَان**a **ضَفْرٌ** ve **ضَفِيرة** denildi. Ve **كِنانةٌ ضفِيرةٌ**: yani dolu. Ve Ümmü Seleme hadisinde: Peygambere, صلى الله عليه وسلم, dedi ki: “Ben başımın **ضَفْر**ını sıkıca bağlayan bir kadınım; gusül için onu çözecek miyim?” yani saçını **ضَفائرَ** yapar; onlar örülmüş **الذَّوائِب**dir; o da dedi ki: “Sana ancak sudan üç avuç yeter.” Ve الأَصمعي dedi ki: onlar **الضفائرُ** ve **الجَمائرُ**dir; onlar kadının **غدائِرُ**idir; bir tanesi **ضَفِيرة** ve **جَمِيرةٌ**dir; ve onun iki **ضَفِيرة**si ve iki **ضَفْر**ı da vardır, yani iki **عَقِيصتَان**; يعقوب’dan. أَبو زيد: **الضَّفِيرتان** kadınlar değil erkekler içindir; **الغدائرُ** kadınlar içindir; o da örülmüş olandır. Ve Ömer hadisinde: “Kim **عَقَصَ** eder veya **ضَفَرَ** ederse ona tıraş gerekir”; yani hacda. Ve النخعي hadisinde: **الضافِر** ve **المُلَبِّدُ** ve **المُجَمِّرُ** üzerine tıraş gerekir. Ve Hasan b. Ali hadisinde: onun **ضَفْر**ını ensesine sapladığı; yani **ضفيرته**nin ucunu kökünde. ابن بُزُرج: “Kavim falana karşı **تَضَافَرَ** etti” ve ona karşı **تَظافَرُوا** ve **تظاهَروا** denir; mânaca birdir; hepsi, ona karşı yardımlaştıkları, onun üzerine toplandıkları, birleşip kümelendikleri zaman; ve **وتصابَرُوا** da onun gibidir. ابن سيده: kavim iş üzerine **تَضَافَرَ** etti: ona karşı **تَظاهَرُوا** ve ona yardım ettiler.

الليث: **الضَّفْرُ** kumdan geniş uzun bir **حِقْفٌ**tur; ve onlardan kimi ağırlaştırır; ve şu beyit okundu:
عَوانِكٌ مِنْ **ضَفَرٍ** مَأْطُورِ
الجوهري: kumdan **حِقْف**a **ضَفِيرةٌ** denir; ve كذلك **المُسَنّاة**; ve kumdan **الضَّفْر**: büyüyen ve toplanan şeydir; ve denildi ki: onun bir kısmının bir kısmı üzerine düğümlendiği şeydir; çoğulu **ضُفُورٌ**dur. Ve **الضَّفِرةُ** (fâ’nın kesresiyle): **كالضَّفْرِ**; çoğulu **ضَفِرٌ**. Ve **الضَّفِرةُ**: düz, uzunlamasına, bitki bitiren bir arazidir; bir gün yahut iki gün sürer. Ve **ضَفِيرُ البحر**: onun kıyısıdır. Ve Câbir hadisinde: “Suyun, denizin **ضَفِيرِ**inde çekildiği şeyi ye”; yani onun kıyısı ve yanı; o da **الضَّفِيرةُ**dir ayrıca. Ve **الضَّفْرُ**: kireç ve çamur olmaksızın taşlarla yapılan bina; ve evinin etrafındaki taşları **ضَفَرَ** etti **ضَفْراً**. Ve **الضَّفْرُ**: koşma/çabalama. Ve koşusunda **ضَفَرَ** eder; **يَضْفِر** **ضَفْراً**: yani koştu; ve denildi ki: hızlandı. الأَصمعي: **أَفَرَ** ve **ضَفَر** (râ ile) ikisi birden, koşusunda sıçradığı zaman. Ve hadiste: “Allah katında kendisi için daha hayırlı olarak ölen hiçbir nefis, size geri dönmeyi ve dünyayı **تُضافِرَ** etmeyi sevmez; Allah yolunda öldürülen hariç; çünkü o geri dönmeyi ve bir kere daha öldürülmeyi sever”; **المُضافَرَةُ**: **المُماوَدة** ve **المُلابسة**; yani dünyaya yeniden dönmeyi ve onunla içli dışlı olmayı sevmez; ancak şehit (sever). الزمخشري dedi ki: o, bence **الضَّفْر**dan bir **مُفاعلة**dir; o da koşuda **الطَّفْر** ve sıçramadır; yani dünyaya göz dikmez ve ona dönüşe atılmaz; ancak o. Ve الهروي onu râ ile zikretti ve dedi ki: **المُضافرة** (ضاد ve râ ile) birleşip kümelenmedir; الزمخشري onu zikretti ve kayıtlamadı; fakat onun türetimini **الضَّفْز**dan yaptı; o da **الظَّفْر** ve **القَفْز**dir; bu da **الزاي** iledir; ابن الأَثير dedi ki: belki râ ve **الزاي** ile söylenir; çünkü الجوهري dedi ki: **الضَّفْرُ** koşma/çabalama’dır; ve **ضَفَر** eder, **يضِفْر** **ضَفْراً**; ve الزمخشري’nin gittiği şeye daha benzer olan, onun **الزاي** ile olmasıdır. Ve Ali hadisinde: **مُضافَرة القومِ** yani onların yardımlaşması; bu, râ iledir, bunda şüphe yoktur. Ve **الضَّفْرُ**: eyerin kuşağıdır; ve biniti **ضَفَرَ** eder, onu **يَضْفِرُها** **ضَفْراً**: gemi onun ağzına attı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ض ف ر * * الضَّفْرُ * نسج الشعر وغيره عريضا وبابه ضرب و * التَّضْفِيرُ * مثله و * الضَّفِيرةُ * العقيصة و * تَضافَرُوا * على الشيء تعاونوا عليه

##### Türkçe

* ض ف ر * * **الضَّفْرُ** * saçın ve başkasının genişçe örülmesidir; babı **ضرب**’dır. Ve * **التَّضْفِيرُ** * onun gibidir. Ve * **الضَّفِيرةُ** * **العقيصة**’dır. Ve * **تَضافَرُوا** * şey üzerinde ona yardımlaştılar.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ضفر يضفر، من حد ضرب، إذا وثب في عدوه، كأفر، قاله الأصمعي. ضفر الشعر ونحوه، يضفره ضفرا: نسج بعضه على بعض. وقيل: الضفر: نسج الشعر وغيره عريضا، والتضفير مثله. وضفر الحبل: فتله. وانضفر الحبلان، إذا التويا معا. وضفر يضفر ضفرا: عدا، وقيل: أسرع وقيل: سعى، قاله الجوهري. وقيل: طفر وقفز، قاله الزمخشري. والضفر، بالفتح: ما يشد به البعير من شعر مضفور، كالضفار، كسحاب ج: ضفور وضفر، بضمهما، وفيه لف ونشر مرتب، قال ذو الرمة:
  أوردته قلقات الضفر قد جعلـت                      تشكو الأخشة في أعناقها صعرا وفي المحكم: الضفر: كل خصلة من الشعر على حدتها، قال بعض الأغفال: ودهنت وسرحت ضفيري كالضفيرة، وجمعها ضفائر. وفي حديث أم سلمة أنها قالت للنبي صلى الله عليه وسلم  إني امرأة أشد ضفر رأسي، أفأنقضه للغسل?  أي تعمل شعرها ضفائر، وهي الذؤابة المضفورة فقال  إنما يكفيك ثلاث حثيات من الماء  . وقال الأصمعي: هي الضفائر، والجمائر ، وهي غدائر المرأة، واحدتها ضفيرة وجميرة. ولها ضفيرتان، وضفران، أيضا، أي عقيصتان، عن يعقوب. وقال أبو زيد: الضفيرتان للرجال دون النساء، والغدائر للنساء، وهي المضفورة.
 والضفر: ما عظم من الرمل، وتجمع، وقال الليث: الضفر: حقف من الرمل طويل عريض، ومنهم من يثقل، وأنشد: عوانك من ضفر مأطور وقيل: هو ما تعقد بعضه على بعض، كالضفرة، بكسر الفاء، كزنخة، ج: ضفور، بالضم، وجمع الضفرة ضفر.
 والضفر: البناء بحجارة بلا كلس ولا طين، وقد ضفر الحجارة حول بيته ضفرا. ومن المجاز: الضفر: إلقاء العلف في فم الدابة وتلقيمه إياها على كره، ذكره الزمخشري. والضفر: جمع الشعر، وقد ضفرت المرأة شعرها، تضفره ضفرا: جمعته. ومن المجاز: تضافروا على الأمر: تطاهروا وتعاونوا عليه، كذا في المحكم. وزاد في الأساس: وضافرته: عاونته، ومنه حديث علي رضي الله عنه  عجبت من تضافرهم على باطلهم وفشلكم عن حقكم  . وعن ابن بزرج، يقال: تضافر القوم على فلان، وتظافروا عليه، وتظاهروا، بمعنى واحد، كله، إذا تعاونوا وتجمعوا عليه وتألبوا. وتصابروا مثله.

  وفي الحديث  ما على الأرض من نفس تموت لها عند الله خير تحب أن ترجع إليكم، ولا تضافر الدنيا إلا القتيل في سبيل الله  فإنه يحب أن يرجع فيقتل مرة أخرى  المضافرة: المعاودة والملابستها إلا الشهيد، قال الزمخشري هو عندي مفاعلة من الضفز، وهو الطفر والوثوب في العدو، أي لا يطمح إلى الدنيا ولا ينزو إلى العود إليها إلا هو، وذكره الهروي بالراء، وقال : معناه التألب. وذكره الزمخشري ولم يقيده، لكنه جعل اشتقاقه من الضفز، وهو القفز والطفر، وذلك بالزاي، قال ابن الأثير: ولعله يقال بالراء وبالزاي، فإن الجوهري قال: الضفر: السعي، وقد ضفر يضفر ضفرا. والأشبه بما ذهب إليه الزمخشري أنه بالزاي. كذا في اللسان. وفي حديث جابر  ما جزر عنه الماء وصفير البحر فكله، ، أي شطه وجانبه، وهو الضفيرة أيضا  وضفير: جبل بالشام، نقله الصاغاني هكذا. قلت: ويقال: ذو ضفير أيضا. ضفيرة، بهاء: أرض بوادي العقيق، الصاغاني. ومما يسترك عليه: الضفير: الحبل المفتول من الشعر، فعيل بمعنى مفعول، وبه فسر الحديث  إذا زنت الأمة فبعها ولو بضفير  . وقال ابن الأعرابي: الضفيرة: مثل المسناة المسطيلة في الأرض فيها خشب وحجارة، وضفرها: عملها، من الضفر، وهو النسخ وإدخال البعض في البعض، وفي الحديث  وأشار بيده وراء الضفيرة  قال أبو منصور :أخذت الضفيرة من الضفر، وإدخال بعضه في بعض معترضا، ومنه قيل للبطان المعرض: ضفر وضفيرة. وكنانة ضفيرة، أي ممتلئة. وقيل: الضفيرة: أرض سهلة مستطيلة منبتة تقود يوما أو يومين. والضافر في الحج: من يعقص شعره. والضفر: حزام الرحل، وقد يجمع على أضفار. وضفر الدابة يضفرها ضفرا: ألقى اللجام في فيها، وهو مجاز.

##### Türkçe

**ضفر** **يضفر**: **حد ضرب** babından; düşmanına sıçradığı zaman, **كأفر** gibi; bunu **الأصمعي** söyledi. **ضفر** saç ve benzeri şeyi, onu **يضفره** **ضفرا**: bir kısmını bir kısmı üzerine ördü. Ve denildi: **الضفر**: saçı ve başkasını enli olarak örmektir; **التضفير** de onun gibidir. **وضفر** ipi: onu büktü. **وانضفر** iki ip, birlikte dolandıkları zaman. **ضفر** **يضفر** **ضفرا**: koştu; ve denildi: hızlandı; ve denildi: yürüdü/koştu; bunu **الجوهري** söyledi. Ve denildi: sıçradı ve atladı; bunu **الزمخشري** söyledi. Ve **الضفر** (fetha ile): deveye örülmüş kıldan bağlanan şey; **كالضفار** gibi; **كسحاب**; çoğulu: **ضفور**; ve **ضفر** (ikisini de damme ile). Ve onda tertipli “sarış ve yayış” vardır. **ذو الرمة** dedi:
  Onu, **الضفر**’ın huzursuzluklarıyla sulamaya götürdüm; (öyle ki)
  boyunlarında **صعرا** olarak, **الأخشة**’yi şikâyet eder oldular.

Ve **المحكم**’de: **الضفر**: saçtan her bir tutamın kendi başına olanı. Bazı **الأغفال** dedi: “Yağladım ve taradım **ضفيري**’mi, **كالضفيرة** gibi”; onun çoğulu **ضفائر**’dir. Ve **أم سلمة** hadîsinde: onun Peygamber’e صلى الله عليه وسلم şöyle dediği (rivayet edilmiştir): “Ben bir kadınım; başımın **ضفر**’ını sıkıca bağlıyorum; yıkanmak için onu çözüp bozayım mı?” Yani saçını **ضفائر** yapar; o da örülmüş **الذؤابة**’dır. Bunun üzerine dedi ki: “Sana ancak sudan üç avuç yeter.” Ve **الأصمعي** dedi: onlar **الضفائر** ve **الجمائر**’dir; onlar kadının **غدائر**’idir; bir tanesi **ضفيرة** ve **جميرة**’dir. Ve onun iki **ضفيرة**’si vardır; ve ayrıca iki **ضفر**’ı; yani iki **عقيصة**; **يعقوب**’dan. Ve **أبو زيد** dedi: **الضفيرتان** erkekler içindir, kadınlar için değil; **الغدائر** kadınlar içindir; o da örülmüş olandır.

Ve **الضفر**: kumdan büyüyen şeydir; ve toplanır. **الليث** dedi: **الضفر**: kumdan uzun enli bir **حقف**’tur. Ve onlardan kimi (lafzı) ağırlaştırır; ve şu beyit okunmuştur: “Senin yardımın, yağmurla ıslanmış bir **ضفر**’dandır.” Ve denildi: o, bir kısmı bir kısmı üzerine düğümlenen şeydir; **كالضفرة** (fâ’nın kesresiyle), **كزنخة** gibi; çoğulu: **ضفور** (damme ile). **الضفرة**’nin çoğulu **ضفر**’dır.

Ve **الضفر**: kireç ve çamur olmaksızın taşlarla yapılan bina; ve evinin etrafına taşları **ضفرا** olarak dizdi/örüp yerleştirdi. Mecazdan: **الضفر**: hayvanın ağzına yemi atmak ve onu istemeyerek ona lokma lokma yedirmek; bunu **الزمخشري** zikretti. Ve **الضفر**: saçı toplamak; kadın saçını **ضفرت**; onu **تضفره** **ضفرا**: onu topladı. Mecazdan: **تضافروا** iş üzerinde: onun üzerinde birbirlerine arka çıktılar ve onun üzerinde yardımlaştılar; **المحكم**’de böyle. **الأساس**’ta artırdı: ve **ضافرته**: ona yardım ettim. Ondan, **علي** رضي الله عنه hadîsi: “Onların bâtılları üzerinde **تضافر** etmelerine ve sizin hakkınızdan gevşekliğinize şaştım.” Ve **ابن بزرج**’den: denilir: **تضافر** kavim falan kimse üzerine; ve **تظافروا** onun üzerine; ve **تظاهروا**; tek bir mânâda; hepsi, onun üzerinde yardımlaştıkları, toplandıkları ve ona karşı birleşip kümelendikleri zaman. **تصابروا** da onun gibidir.

Ve hadîste: “Allah katında kendisi için daha hayırlı olan bir nefis yoktur ki ölürken size dönmeyi sevsin; ve dünya **تضافر**’ı yoktur; ancak Allah yolunda öldürülen müstesna; çünkü o, dönüp bir kere daha öldürülmeyi sever.” **المضافرة**: yeniden dönme ve ona yapışıp sürdürmedir; ancak şehid (müstesna). **الزمخشري** dedi: o, bence **الضفز**’den bir **مفاعلة**’dir; o da düşmana karşı **الطفر** ve **الوثوب**’dur; yani dünyaya göz dikmez ve ona dönmeye sıçrayıp atılmaz; ancak o (şehid). **الهروي** onu **الراء** ile zikretti ve dedi ki: mânâsı **التألب**’dür. **الزمخشري** onu zikretti ve onu kayıtlamadı; fakat onun iştikakını **الضفز**’den yaptı; o da **القفز** ve **الطفر**’dır; bu da **الزاي** iledir. **ابن الأثير** dedi: belki **الراء** ile de **الزاي** ile de söylenir; çünkü **الجوهري** dedi ki: **الضفر**: **السعي**’dir; ve **ضفر** **يضفر** **ضفرا**. **الزمخشري**’nin gittiğine daha benzer olan, onun **الزاي** ile olmasıdır. **اللسان**’da böyle. **جابر** hadîsinde: “Suyun çekildiği ve denizin ıslık sesi (duyulan yer) her ne ise onu ye”; yani onun kıyısı ve yanı; o da **الضفيرة**’dir ayrıca. Ve **ضفير**: Şam’da bir dağdır; **الصاغاني** onu böyle nakletti. Dedim: ve **ذو ضفير** de denilir. **ضفيرة** (tâ-i merbûta ile): **وادي العقيق**’te bir arazi; **الصاغاني**. Ve kendisine dikkat çekilecek şeylerdendir: **الضفير**: kıldan bükülmüş ip; **فعيل** vezninde **مفعول** mânâsınadır; ve onunla hadîs tefsir edildi: “Cariye zina ederse onu sat; bir **ضفير** karşılığında bile olsa.” **ابن الأعرابي** dedi: **الضفيرة**: yerde uzunlamasına olan **المسناة** gibidir; içinde odun ve taş vardır; ve onun **ضفر**’ı: onu yaptı; **الضفر**’dan (gelir); o da örmek ve bir kısmı bir kısmının içine sokmaktır. Ve hadîste: “Ve eliyle **الضفيرة**’nin arkasına işaret etti.” **أبو منصور** dedi: **الضفيرة**’yi **الضفر**’dan aldım; ve bir kısmını bir kısmının içine, enlemesine olarak sokmaktır. Ondandır ki enlemesine olan kuşağa **ضفر** ve **ضفيرة** denildi. Ve **كنانة** **ضفيرة**’dir; yani doludur. Ve denildi: **الضفيرة**: bitkili, uzunlamasına düz bir arazidir; bir gün veya iki gün (yol) götürür. Ve hacda **الضافر**: saçını **يعقص** eden kimsedir. Ve **الضفر**: semerin kuşağıdır; ve **أضفار** üzerine de cem‘ edilebilir. **وضفر** binek hayvanını, onu **يضفرها** **ضفرا**: gemi onun ağzına attı; bu mecazdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ضَفَرَ
1 ضَفَرَ ذ , (A, Msb, K,) aor. ضَفِرَ , (Msb, K,) inf. n. ضَفْرٌ, (S, A, &c.,) He plaited, braided, or interwove, (S, A, Mgh, K,) hair, (S, Mgh, K,) &c., (S,) or the like, (TA,) or a [lock of hair, such as is called] ذُؤَابَة, and a [girth of thongs such as is called] نِسْع, (A,) in a wide form; (S, Mgh;) as also ↓ ضفّر, inf. n. تَضْفِيرٌ: (S, TA:) he made hair into ضَفَائِر, [pl. of ضَفِيرَةٌ,] each ضَفِيرَة consisting of three or more distinct portions. (Msb.) ― -b2- He twisted a rope or cord. (K.) ― -b3- ضَفَرَتْ شَعَرَهَا, (S, TA,) aor. ضَفِرَ , (TA,) inf. n. as above, (K,) said of a woman, (S, TA.) She gathered together her hair. (K, * TA.) ― -b4- And ضَفَرَ, from the same verb in the first of the senses expl. above, (tropical:) He made, or constructed, a [dam of the kind called] ضَفِيرَة. (IAar, TA.) ― -b5- ضَفْرٌ also signifies (assumed tropical:) The building with stones without [the cement called] كِلْس and without clay. (K, * TA.) You say, ضَفَرَ الحِجَارَةَ حَوْلَ بَيْتِهِ (assumed tropical:) [He built the stones around his house, or tent, without mortar or clay]. (TA.) ― -b6- ضَفَرَ البَعِيرَ العلَفَ, (A,) inf. n. ضَفْرٌ, (K,) (tropical:) He put the fodder into the mouth of the camel, (A, K, *) against his will. (A.) And ضَفَرَ الفَرَسَ لِجَامَهُ, (A,) or ضَفَرَ الدَّابَّةَ, aor. ضَفِرَ , inf. n. ضَفْرٌ, (TA,) (tropical:) He put the bit into the mouth of the horse, (A,) or of the beast. (TA.) -A2- Also ضَفَرَ, aor. ضَفِرَ , (S, Msb, K,) inf. n. ضَفْرٌ, (S, Msb,) He ran; syn. عَدَا and سَعَى: (S, Msb, K:) or he hastened, or went quickly: or he bounded, or sprang: (TA:) he leaped (As, K) in his running. (As, TA.)

2 ضَفَّرَ see the preceding paragraph, first sentence.

ضافرهُ
3 ضافرهُ ذ He aided him. (A, Msb.) [See also 6.]

تضافروا
6 تضافروا ذ They leagued together, and aided one another, (Ibn-Buzurj, S, * A, * Msb, * K, *) عَلَى الأَمْرِ to do the thing, (S, A, * K,) and عَلَى فُلَانٍ against such a one. (Ibn-Buzurj.)

انضفر الحَبْلَانِ
7 انضفر الحَبْلَانِ ذ The two ropes became twisted together. (S.)

ضَفْرٌ
ضَفْرٌ ذ A camel's girth, of plaited [goats'] hair; (K, * TA;) as also ↓ ضَفَارٌ: (K:) the girth of a camel's saddle: (S:) a wide girth of a camel's saddle; as also ↓ ضَفِيرَةٌ: pl. [of mult.] (of the first, TA) ضُفُورٌ (K, TA) and [of pauc.] أَضْفَارٌ; (TA;) and (of the second, TA) ضُفُرٌ. (K, TA.) ― -b2- See also ضَفِيرَةٌ, in three places. ― -b3- Also (assumed tropical:) A great quantity of sand that has become collected together: or a quantity of sand that has become accumulated, part upon part; (K;) and (K) so ↓ ضَفِرَةٌ: (S, K:) pl. [of the former] ضُفُورٌ; (K;) and [coll. gen. n.] of the latter ↓ ضَفِرٌ: (S:) or a long, broad, حِقْف [generally expl. as meaning a winding tract] of sand; by some pronounced ↓ ضَفَرٌ: (Lth, TA:) [or] a حِقْف of sand is termed ↓ ضَفِيرَةٌ. (S.)

ضَفَرٌ
ضَفَرٌ ذ : see the last preceding sentence.

ضَفِرٌ
ضَفِرٌ ذ and [its n. un.] ضَفِرَةٌ: see ضَفْرٌ. -A2- كِنَانَةٌ ضَفِرَةٌ [in the TA ضفيرة, evidently a mistranscription,] i. q. مُمْتَلِئَةٌ [i. e. A full quiver]. (S, O. [Freytag writes كِنانةُ ضَفِرَةٌ, and explains it as meaning “ Gens Cinanah impleta est: ” but in my copies of the S and in the O, it is كِنَانَةٌ.])

ضَفَارٌ
ضَفَارٌ ذ : see ضَفْرٌ, first sentence.

ضَفِيرٌ
ضَفِيرٌ ذ A rope of [goats'] hair, (Mgh, Msb, TA,) twisted: of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ. (TA.) ― -b2- And (assumed tropical:) The shore, or side, of the sea or of a great river; (O, K, * TA;;) as also ↓ ضَفِيرَةٌ. (TA.)

ضَفَيرَةٌ
ضَفَيرَةٌ ذ (As, S, M, A, Mgh, Msb, K) and ↓ ضَفْرٌ, (S, M, A, Mgh, K,) the latter an inf. n. used as a subst. [properly so termed], (Mgh,) A single lock of hair: (M, Msb, K:) and (Msb) a [lock of hair such as is termed] ذُؤَابَة, (Mgh, Msb,) or جَمِيرَة and غَدِيرَة, of a woman: (As, TA:) or a plaited, braided, or interwoven, ذؤابة: (A, TA;) or [a plait of hair] consisting of three, or more, distinct portions: (Msb:) or i. q. عَقِيصَةٌ [q. v.]: one says لَهَا ضَفِيرَتَانِ, and ↓ ضَفْرَانِ, meaning عَقِيصَتَانِ: (Yaakoob, S:) or the ضَفِيرَتَانِ pertain to a man, not to a woman; [though such is not the case accord. to modern usage;] and غَدَائِر, [pl. of غَدِيرَةٌ,] to women; and these are مَضْفُورَة [i. e. plaited]: (AZ, TA:) the pl. of ضَفِيرَةٌ is ضَفَائِرُ (A, Msb) and ضُفُرٌ; (Msb;) and the pl. of ↓ ضَفْرٌ is ضُفُورٌ. (A.) ― -b2- See also ضَفْرٌ, in two places. ― -b3- ضَفِيرَةٌ also signifies (tropical:) A dam, (IAar, S, A, Mgh, Msb,) extending in an oblong form upon the ground, having in it wood and stones. (IAar, TA.) ― -b4- And (assumed tropical:) A plain, or soft, tract of land, oblong, producing herbage or the like, extending [to the distance of the journey of] a day, or two days. (TA.) ― -b5- See also ضَفِيرٌ.

الضَّافِرُ فِى الحَجِّ
الضَّافِرُ فِى الحَجِّ ذ He who twists, or plaits, (يَعْقِصُ,) his hair during the performance of the pilgrimage. (TA.)

##### Türkçe

**ضَفَرَ**
1 **ضَفَرَ** ذ, (A, Msb, K,) muzâri‘ı **ضَفِرَ**, (Msb, K,) mastarı **ضَفْرٌ**, (S, A, &c.,) O, saç(ı), (S, Mgh, K,) vb.ni, (S,) yahut benzerini, (TA,) yahut **ذُؤَابَة** denilen [bir saç tutamını] ve **نِسْع** denilen [kayışlardan bir kuşağı], (A,) geniş bir tarzda; (S, Mgh;) ördü, saç örgüsü yaptı, yahut birbirine geçirdi; (S, A, Mgh, K;) bunun gibi ↓ **ضفّر** da; mastarı **تَضْفِيرٌ**: (S, TA:) saçı **ضَفَائِر** hâline getirdi; [**ضَفِيرَةٌ**’nin çoğulu;] her bir **ضَفِيرَة** üç yahut daha fazla ayrı kısımdan oluşur. (Msb.) ― -b2- Bir ipi yahut kordonu büktü. (K.) ― -b3- **ضَفَرَتْ شَعَرَهَا**, (S, TA,) muzâri‘ı **ضَفِرَ**, (TA,) mastarı yukarıdaki gibi, (K,) bir kadın hakkında söylenir, (S, TA.) Saçını bir araya topladı. (K, * TA.) ― -b4- Ve **ضَفَرَ**, yukarıda açıklanan mânâların birincisindeki aynı fiilden, (mecaz:) **ضَفِيرَة** denilen [bent türünden] bir şeyi yaptı yahut inşa etti. (IAar, TA.) ― -b5- **ضَفْرٌ** ayrıca (farazî mecaz:) **كِلْس** olmaksızın ve çamur olmaksızın taşlarla yapılan bina demektir. (K, * TA.) Şöyle dersin: **ضَفَرَ الحِجَارَةَ حَوْلَ بَيْتِهِ** (farazî mecaz:) [evinin yahut çadırının etrafına taşları, harç yahut çamur olmaksızın, ördü/dizdi]. (TA.) ― -b6- **ضَفَرَ البَعِيرَ العلَفَ**, (A,) mastarı **ضَفْرٌ**, (K,) (mecaz:) devenin ağzına yemi, istememesine rağmen, koydu. (A, K, *) Ve **ضَفَرَ الفَرَسَ لِجَامَهُ**, (A,) yahut **ضَفَرَ الدَّابَّةَ**, muzâri‘ı **ضَفِرَ**, mastarı **ضَفْرٌ**, (TA,) (mecaz:) atın ağzına gemi, (A,) yahut binitin ağzına [gemi] koydu. (TA.) -A2- Yine **ضَفَرَ**, muzâri‘ı **ضَفِرَ**, (S, Msb, K,) mastarı **ضَفْرٌ**, (S, Msb,) Koştu; eş anlamlısı **عَدَا** ve **سَعَى**: (S, Msb, K:) yahut acele etti, yahut hızlı gitti: yahut sıçradı, yahut atıldı: (TA:) koşmasında sıçrayarak atladı. (As, K) (As, TA.)

2 **ضَفَّرَ**: önceki paragrafın ilk cümlesine bak.

**ضافرهُ**
3 **ضافرهُ** ذ Ona yardım etti. (A, Msb.) [6’ya da bak.]

**تضافروا**
6 **تضافروا** ذ Birbirleriyle ittifak ettiler ve birbirlerine yardım ettiler, (Ibn-Buzurj, S, * A, * Msb, * K, *) **عَلَى الأَمْرِ** o işi yapmak üzere, (S, A, * K,) ve **عَلَى فُلَانٍ** falancaya karşı. (Ibn-Buzurj.)

**انضفر الحَبْلَانِ**
7 **انضفر الحَبْلَانِ** ذ İki ip birbirine bükülmüş hâle geldi. (S.)

**ضَفْرٌ**
**ضَفْرٌ** ذ Örülmüş [keçi] kılından bir devenin kuşağı; (K, * TA;) bunun gibi ↓ **ضَفَارٌ** da: (K:) devenin semer kuşağı: (S:) devenin semerinin geniş bir kuşağı; bunun gibi ↓ **ضَفِيرَةٌ** da: çoğulu [çokluk] (birincinin, TA) **ضُفُورٌ** (K, TA) ve [azlık] **أَضْفَارٌ**; (TA;) ve (ikincinin, TA) **ضُفُرٌ**. (K, TA.) ― -b2- **ضَفِيرَةٌ**’ye de bak, üç yerde. ― -b3- Ayrıca (farazî mecaz:) bir araya toplanmış büyük miktarda kum: yahut üst üste birikmiş bir miktar kum; (K;) ve (K) bunun gibi ↓ **ضَفِرَةٌ**: (S, K:) [birincinin] çoğulu **ضُفُورٌ**; (K;) ve [ikincinin] [cins isim]i ↓ **ضَفِرٌ**: (S:) yahut uzun, geniş bir **حِقْف** [genellikle kıvrımlı bir saha mânâsıyla açıklanır] kum; bazılarınca ↓ **ضَفَرٌ** diye telaffuz edilir: (Lth, TA:) [yahut] kumdan bir **حِقْف**’e ↓ **ضَفِيرَةٌ** denir. (S.)

**ضَفَرٌ**
**ضَفَرٌ** ذ: bir önceki son cümleye bak.

**ضَفِرٌ**
**ضَفِرٌ** ذ ve [onun tekili] **ضَفِرَةٌ**: **ضَفْرٌ**’e bak. -A2- **كِنَانَةٌ ضَفِرَةٌ** [TA’da **ضفيرة**, açıkça bir yanlış yazımdır,] **مُمْتَلِئَةٌ** ile aynı mânâdadır [yani: dolu bir ok kılıfı]. (S, O. [Freytag **كِنانةُ ضَفِرَةٌ** yazar ve bunu “Gens Cinanah impleta est:” mânâsıyla açıklar; fakat S’nin nüshalarımda ve O’da **كِنَانَةٌ**’dir.])

**ضَفَارٌ**
**ضَفَارٌ** ذ: **ضَفْرٌ**’e bak, ilk cümle.

**ضَفِيرٌ**
**ضَفِيرٌ** ذ Bükülmüş [keçi] kılından bir ip; (Mgh, Msb, TA,) vezni **فَعِيلٌ**, vezin **مَفْعُولٌ** mânâsında. (TA.) ― -b2- Ve (farazî mecaz:) denizin yahut büyük bir nehrin kıyısı, yahut yanı; (O, K, * TA;;) bunun gibi ↓ **ضَفِيرَةٌ** da. (TA.)

**ضَفَيرَةٌ**
**ضَفَيرَةٌ** ذ (As, S, M, A, Mgh, Msb, K) ve ↓ **ضَفْرٌ**, (S, M, A, Mgh, K,) ikincisi bir mastar olup isim olarak kullanılmıştır [aslında böyle adlandırılır], (Mgh,) Tek bir saç tutamı: (M, Msb, K:) ve (Msb) **ذُؤَابَة** denilen [saç tutamı], (Mgh, Msb,) yahut bir kadının **جَمِيرَة** ve **غَدِيرَة**’si: (As, TA:) yahut örülmüş, saç örgüsü yapılmış, yahut birbirine geçirilmiş bir **ذؤابة**: (A, TA;) yahut üç yahut daha fazla ayrı kısımdan oluşan [bir saç örgüsü]: (Msb:) yahut **عَقِيصَةٌ** ile aynı mânâdadır [bk.]: şöyle denir: **لَهَا ضَفِيرَتَانِ**, ve ↓ **ضَفْرَانِ**, mânâsı **عَقِيصَتَانِ**: (Yaakoob, S:) yahut **ضَفِيرَتَانِ** bir erkeğe aittir, kadına değil; ve **غَدَائِر**, [**غَدِيرَةٌ**’nin çoğulu,] kadınlara aittir; ve bunlar **مَضْفُورَة**’dir [yani örülmüş]: (AZ, TA:) **ضَفِيرَةٌ**’nin çoğulu **ضَفَائِرُ** (A, Msb) ve **ضُفُرٌ**’dur; (Msb;) ve ↓ **ضَفْرٌ**’ün çoğulu **ضُفُورٌ**’dur. (A.) ― -b2- **ضَفْرٌ**’e de bak, iki yerde. ― -b3- **ضَفِيرَةٌ** ayrıca (mecaz:) yerde uzunlamasına uzanan, içinde odun ve taş bulunan bir bent demektir. (IAar, S, A, Mgh, Msb,) (IAar, TA.) ― -b4- Ve (farazî mecaz:) uzunlamasına, ot vb. bitiren, bir gün yahut iki gün [yolculuk] mesafesine uzanan düz yahut yumuşak bir arazi parçası. (TA.) ― -b5- **ضَفِيرٌ**’e de bak.

**الضَّافِرُ فِى الحَجِّ**
**الضَّافِرُ فِى الحَجِّ** ذ Hac ibadetini yerine getirirken saçını büken yahut ören, (**يَعْقِصُ,**) kimse. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَفَرَ
ضَفَرَ I ( n. ac. ضَفْر 1 ),
a.  Plaited, braided ( hair ); wove ( rope ).

ضَفَّرَ
ضَفَّرَ II ,
a.  see I .

ضَاْفَرَ
ضَاْفَرَ III
a.  [ acc. or 'Ala ], Helped in.

تَضَاْفَرَ
تَضَاْفَرَ VI
a.  [ 'Ala ], Helped each other against.

اِنْضَفَرَ
اِنْضَفَرَ VII ,
a.  pass. of I.

ضَفْر
ضَفْر 1 , ( pl. ضُفُوْر 27 ,  أَضْفَاْر 38 ),
a.  Camel's girth.

b.  Plait; braid, tress.

c.  Long strip of sand.

ضَفِيْر
ضَفِيْر 25 ,
a.  Shore, coast.

b.  see 1 (a) , ( b ).

ضَفِيْرَة
ضَفِيْرَة 25t ( pl. ضَفَاْئِرُ 46 ),
a.  see 1 (b) .

##### Türkçe

ضَفَرَ
ضَفَرَ I ( i. m. **ضَفْر** 1 ),
a.  Ördü, saç örgüsü yaptı (saç); ördü (ip).

ضَفَّرَ
ضَفَّرَ II ,
a.  I’e bak.

ضَاْفَرَ
ضَاْفَرَ III
a.  [ -i hâl veya **عَلَى** ile ], -de yardım etti.

تَضَاْفَرَ
تَضَاْفَرَ VI
a.  [ **عَلَى** ile ], -e karşı birbirlerine yardım ettiler.

اِنْضَفَرَ
اِنْضَفَرَ VII ,
a.  I’in edilgeni.

ضَفْر
**ضَفْر** 1 , ( çoğ. **ضُفُوْر** 27 ,  **أَضْفَاْر** 38 ),
a.  Devenin kuşağı.

b.  Örgü; saç örgüsü, saç tutamı.

c.  Uzun kum şeridi.

ضَفِيْر
**ضَفِيْر** 25 ,
a.  Kıyı, sahil.

b.  1 (a), (b)’ye bak.

ضَفِيْرَة
**ضَفِيْرَة** 25t ( çoğ. **ضَفَاْئِرُ** 46 ),
a.  1 (b)’ye bak.
