# ضفط (ض-ف-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%81%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - ف - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد والطاء والفاء معهما
ض ف ط يستعمل فقط
ضفط:
الضَفَاطةُ: ضَعْفُ الرأي والعقل، ورجلٌ ضفيطٌ.
والضَّفاطَةُ: الدُّفُّ عن ابن سيرين، قال: اين ضَفاطَتُكُم? أي أين دُفُّكُم? والضَّفّاط: الذي قد ضَفَطَ بسَلْحِه، ورَمَى به.

##### Türkçe

باب **الضاد** و**الطاء** و**الفاء** معهما
**ض ف ط** yalnızca kullanılır.

**ضفط**:
**الضَفَاطةُ**: görüşün ve aklın zayıflığı; ve **ضفيط** bir adam.
Ve **الضَّفاطَةُ**: İbn Sîrîn’den **الدُّفُّ**; dedi ki: “Sizin **ضَفاطَتُكُم** nerede?” yani “Sizin **دُفُّكُم** nerede?” Ve **الضَّفّاط**: kendi dışkısıyla **ضَفَطَ** etmiş, ve onu atmış olan.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رجلٌ ضَفيطٌ بيِّن الضَفاطَةِ، أي ضعيفُ الرأي والعقلِ؛ وقد ضَفُطَ بالضم. وشهِد ابنُ سيرين نكاحاً فقال: أين ضَفَاطَتُكُنَّ? يعني الدُفَّ. قال أبو عبيدة: وإنَّما نراه سمَّاه ضَفاطَةً لهذا المعنى، أي إنَّه لهوٌ ولعبٌ، وهو راجعٌ إلى ضعف الرأي والجهل. وأمَّا الضَفَّاطَةُ بالتشديد فشبيهة بالرجَّالَةِ، وهي الرُفقةُ العظيمةُ.

##### Türkçe

Bir adam **ضَفيطٌ**, **الضَفاطَةِ**si açık (belli)dir; yani görüş ve akılca zayıftır; ve **ضَفُطَ** (ötre ile) olmuştur. İbn Sîrîn bir nikâha şahit oldu da dedi ki: “Nerede sizin **ضَفَاطَتُكُنَّ**?” yani **الدُفَّ** (def) demek istiyor. Ebû Ubeyde dedi ki: Biz ancak onu bu mânâ için **ضَفاطَةً** diye adlandırdığını görüyoruz; yani o bir eğlence ve oyundur; ve o, görüş zayıflığına ve cehalete dönüktür. Ama şeddeli olarak **الضَفَّاطَةُ** ise **الرجَّالَةِ**ye benzer; ve o, büyük refakat (kalabalık topluluk)tur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ض ط ف
ضفط
استعمل من وجوهه : ضفط .
ضفط : في حديث عمر : أنه سمع رجلاً يتعوذ من الفتن ، فقال : ‘ اللهم إني أعوذ بك من الضفاطة أتسأل ربك ألا يرزقك أهلا ومالا ‘ .
قلت : تأول عمر قول الله جل وعز : ( أنما أموالكم وأولادكم فتنة ( [ التغابن : 15 ] ، ولم يرد فتنة القتال والاختلاف التي تموج موج البحر ، وأما الضفاطة فإن أبا عبيد عنى به ضعف الرأي والجهل .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : يقال منه : رجل ضفيط .
وروي عن ابن سيرين أنه شهد نكاحاً ، فقال : أين ضفاطتكم ؟ فسروه أنه الدف ، سمي ضفاطة ، لأنه لعب ولهو ، وهو راجع إلى ضعف الرأي والجهل .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الضفاط : الأحمق .
وقال الليث : الضفاط : الذي قد ضفط بسلحه ، ورمى به .
شمر : رجل ضفيط ، أي أحمق كثير الأكل .
قال : وقال بان شميل : الضفط : التار من
الرجال ، والضفاط : الجالب من الأصل ، والضفاط : الحامل من قرية إلى قرية أخرى والضفاطة : الإبل التي تحمل المتاع ، والضفاط الذي يكري الإبل من قرية إلى قرية أخرى .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الضفاط الجمال .
وروي عن عمر : أنه سئل عن الوتر ، فقال : ‘ أنا أوتر حين ينام الضفطى ‘ ، أراد بالضفطى جمع الضفيط ، وهو الضعيف الرأي .
قال : وعوتب ابن عباس في شيء فقال : ‘ هذه إحدى ضفطاتي ‘ ، أي غفلاتي .

##### Türkçe

ض ط ف
**ضفط**
Yüzlerinden (kullanım yönlerinden) kullanılmıştır: **ضفط**.

**ضفط**: Ömer’in hadisinde: onun, bir adamın fitnelerden Allah’a sığındığını işittiği, bunun üzerine dediği (rivayet edilmiştir): “Allah’ım, ben sana **الضفاطة**’dan sığınırım; Rabbinden sana ehil ve mal rızıklandırmamasını mı istiyorsun?”

Dedim: Ömer, Aziz ve Celil olan Allah’ın sözünü te’vil etti: (Sizin mallarınız ve evlatlarınız ancak bir fitnedir) [التغابن: 15]; ve denizin dalgalanması gibi dalgalanan savaş ve ihtilaf fitnesini kastetmedi. **الضفاطة**’ya gelince, Ebû Ubeyd bununla görüş zayıflığını ve cehaleti kastetmiştir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: ondan denir: **رجل ضفيط**.

İbn Sîrîn’den rivayet edildiğine göre o bir nikâha şahit oldu da dedi: “Sizin **ضفاطتكم** nerede?” Onu, onun **الدف** olduğu şeklinde açıkladılar; **ضفاطة** diye adlandırıldı, çünkü o oyun ve eğlencedir; ve o, görüş zayıflığına ve cehalete döner.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الضفاط**: ahmak.

Leys dedi: **الضفاط**: silahıyla **ضفط** etmiş olan ve onu atmış olan.

Şemmer: **رجل ضفيط**; yani ahmak, çok yiyen.

Dedi: Ve İbn Şümeyl dedi: **الضفط**: erkeklerden **التار**; ve **الضفاط**: asıldan getiren; ve **الضفاط**: bir köyden başka bir köye taşıyan; ve **الضفاطة**: eşyayı taşıyan develer; ve **الضفاط**: develeri bir köyden başka bir köye kiraya veren.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الضفاط** deveci.

Ömer’den rivayet edildi: vitir hakkında kendisine soruldu da dedi: “Ben, **الضفطى** uyuduğu vakit vitir kılarım”; **الضفطى** ile **الضفيط**’in çoğulunu kastetti; o, görüşü zayıf olandır.

Dedi: İbn Abbâs bir şeyde kınandı da dedi: “Bu, **ضفطاتي**’mdan biridir”; yani gafletlerim.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الضاد والفاء وما يثلثهما)
(*ضفن) الضاد والفاء والنون أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على رمْي الشَّيءِ بخفاء. والأصل فيه ضَفَنت بالرّجُل الأرضَ، إِذا رميتَه وضربتَ الأرض به. ومنه ضَفَن البعيرُ برِجْله: خبط بها. وضَفَن بغائِطِه: رمى به. وضَفَن الحِمْلَ على ناقته: حَمَله عليها. وضَفَنَه برِجْله: ضَربه. والقياس في ذلك كلِّه واحد.
ومن الباب: ضَفَنَ إلى القوم، إِذا لجَأَ إليهم فجلس عندهم. وهذا عندي مما ينبغي أن يزاد فيه وصْف، فيقال: "وهم لا يريدونه"، كأنَّه رمى بِنَفسِه عليهم. والدَّليل على هذا قولهم للطفيليّ الذي يجيء مع الضّيف: ضَيْفَن. وهذا فَيْعَل من ضَفَن. وقد سمعتُ ولم أسمعه من عالم، أنَّ الذي يجيء مع الضَّيفن الضَّيْفنَانُ([1])، ولا أدري كيف صحّتُه. والقِياس يُجيزه. قال في الضَّيْفَن:
إذا جاءَ ضيفٌ جاء للضَّيف ضيفنٌ *** فأودى بما يُقرَى الضُّيوفُ الضَّيافنُ([2])ومن الباب الضِّفَنّ، وهو الأحمق مع عِظَم خَلْق.
(ضفو) الضاد والفاء والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على سبوغ وتمام. يقال: ثوبٌ ضافٍ، وفرسٌ ضافي السَّبيب، إِذا كان شَعَر ذَنبه وافياً. وفلانٌ في ضَفْو وضَفْوةٍ من عَيْشِه. قال الأخطل([3]):
إذا الهَدَفُ المِعزالُ صَوَّبَ رأسَه *** وأعجبَه ضَفْوٌ من الثَّلّةِ الخُطْلِ([4])الخُطْل: المُسترخية الآذان. ورجلٌ ضافي الرأس، أي كثير شَعَر الرأْس، قال:
* إذا استغَثْتَ بضافي الرَّأس نَعَّاق([5]) *
وضَفَْوَى: موضعٌ.
(ضفر) الضاد والفاء والراء أصلٌ صحيح، وهو ضمُّ الشَّيءِ إلى الشَّيءِ نسجاً أو غيره عريضاً. ومن الباب ضَفائِر الشّعَر، وهي كل شَعَر ضُفِر حتى يصيرَ ذُؤابة. ومن الباب قولُهم: تضافَرُوا عليه، أي تعاوَنُوا. وأصله عندي من ضفائر الشعر، وهو أن يتقاربوا حتى كأنَّ كلَّ واحدٍ منهم قد شدَّ ضفيرتَه بضفيرة الآخر. وهذا قِياسٌ حسَن في المساعدة والمظاهَرة وغيرهما. يقال إنَّ الضفِر: حِقْفٌ من الرّمل. والذي نحفظه في كتاب أبي عُبيدٍ العَقِدة والضَّفِرة الرمل المُنْعَقد. ويقال كِنانةٌ ضَفِرةٌ، أي ممتلئة. وأصلها من تَضافُرِ ما فيها من السِّهام، وهو تجمُّعها. والضَّفيرة،  هي التي يقال لها المُسَنّاة، وسمِّيت بذلك كأنما ضُفِرَتْ ضَفْراً، كالشَّيء يُضَمُّ بعضُهُ إلى بعضٍ نسجاً وغيرَه.
(ضفز) الضاد والفاء والزاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على دَفْعِ شيءٍ بشيءٍ تلقمه، ثمَّ يُحمَل على ذلك. من ذلك [الضَّفز] : لَقْم البعير. ويقال الضَّفَر: أن تُلقِمه إِيّاه وإن كرِهَه.  والعرب تقول ضَفزْتُهُ حقَّه فما قَبِلَه، أي إِنِّي أكرهتُه عليه. ومن الباب: ضفَزت الفرسَ لجامَه، أي أدخَلتُهُ في فيه. وقد يقال الضَّفْز: الجِماع، وهو قريب من الباب.
(ضفس) الضاد والفاء والسين ليس بشيء، إلاَّ أنَّ ابنَ دُريد ذكر أن الضَّفْس مثل الضَّفْز.
(ضفط) الضاد والفاء والطاء أُصَيلٌ يقولون إنّه صحيحٌ، وأَصلهُ الحُمق والجَفَاء. يقال للأحمق ضَفِيطٌ بيِّن الضَّفَاطة. ويقال: الضَّفَّاط: الذي يُكْرِي الإِبل. والضَّفَّاطة فيما يقال: الإِبل تحمل المتاع. وأحسب أنَّ البابَ كلُّه مما لا يعوَّل عليه.
(ضفع) الضاد والفاء والعين ليس بشيء. على أنَّ الخليل حكى ضَفَع: جَعس. والسلم([6]).
--------------ــــ
([1]) لم يذكر هذا اللفظ في اللسان ولا في القاموس.
([2]) أنشده في اللسان (ضيف، ضفن) بدون نسبة.
([3]) سيأتي في (هدف).
([4]) كذا في الأصل. وفي المجمل: "الهذلي"، وهو الصواب؛ إذا البيت التالي لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 43 واللسان (هدف، عزل، ضفا) كما سبق في حواشي (خطل).
([5]) لتأبطَ شراً من القصيدة الأولى في المفضليات، ويروى أيضاً "نغاق" بالمعجمة وصدره:  * فذاك همي وغزوي أستغيث به *
([6]) كذا وردت هذه الكلمة في الاصل.

ـ

##### Türkçe

(باب **الضاد** ve **الفاء** ve ikisini üçleyen şeyler)
(**ضفن**) **الضاد** ve **الفاء** ve **النون** sahih bir asıldır; bir şeyi gizlice atmaya delâlet eder. Aslı şundadır: **ضَفَنت** adam ile yeri; onu attığın ve onunla yere vurduğun zaman. Ondandır: deve ayağıyla **ضَفَن** etti: onunla çarptı. Ve **ضَفَن** etti dışkısıyla: onunla attı. Ve yükü dişi devesinin üzerine **ضَفَن** etti: onu onun üzerine yükledi. Ve onu ayağıyla **ضَفَن** etti: ona vurdu. Kıyas bunların hepsinde birdir.
Ve babdandır: kavme **ضَفَنَ** etti; onlara sığındığı ve yanlarında oturduğu zaman. Bu, bence, kendisinde vasıf artırılması gerekenlerdendir; şöyle denir: “ve onlar onu istemezler”; sanki kendisini onların üzerine atmış gibidir. Bunun delili, misafirle birlikte gelen tufeyliye söyledikleridir: **ضَيْفَن**. Bu, **ضَفَن**’den **فَيْعَل**’dir. İşittim—bir âlimden işitmedim—misafirle birlikte gelenin, **الضَّيْفنَانُ**([1]) olduğunu; doğruluğu nasıl oldu bilmiyorum. Kıyas onu câiz kılar. **الضَّيْفَن** hakkında dedi ki:
إذا جاءَ ضيفٌ جاء للضَّيف ضيفنٌ *** فأودى بما يُقرَى الضُّيوفُ الضَّيافنُ([2])Ve babdandır: **الضِّفَنّ**; o, yaratılışın büyüklüğüyle birlikte ahmaktır.

(**ضفو**) **الضاد** ve **الفاء** ve illetli harf sahih bir asıldır; yaygınlık ve tamama delâlet eder. Denir: **ثوبٌ ضافٍ** ve **فرسٌ ضافي السَّبيب**; kuyruğunun kılı tam olduğu zaman. Ve falan kimse, yaşayışından bir **ضَفْو** ve **ضَفْوةٍ** içindedir. **الأخطل**([3]) dedi ki:
إذا الهَدَفُ المِعزالُ صَوَّبَ رأسَه *** وأعجبَه ضَفْوٌ من الثَّلّةِ الخُطْلِ([4])**الخُطْل**: kulakları sarkık olanlar. Ve **رجلٌ ضافي الرأس**; yani baş kılı çok olan. Dedi ki:
* إذا استغَثْتَ بضافي الرَّأس نَعَّاق([5]) *
Ve **ضَفَْوَى**: bir yerdir.

(**ضفر**) **الضاد** ve **الفاء** ve **الراء** sahih bir asıldır; o, şeyi şeye, dokuma olarak veya başkası olarak, genişçe katmaktır. Ve babdandır saçın **ضَفائِر**’i; o, her saçtır ki örülür, ta ki bir zülüf oluncaya kadar. Ve babdandır onların sözü: ona karşı **تضافَرُوا**; yani yardımlaştılar. Aslı, bence, saçın örgülerindendir; o, birbirlerine yaklaşmalarıdır; ta ki sanki onlardan her biri kendi örgüsünü ötekinin örgüsüne bağlamış gibi. Bu, yardım ve destek ve başkalarında güzel bir kıyastır. Denir ki **الضفِر**: kumdan bir kum tepeciğidir. Bizim, Ebû Ubeyd’in kitabında koruduğumuz: **العَقِدة** ve **الضَّفِرة** bağlanmış kumdur. Ve denir: **كِنانةٌ ضَفِرةٌ**; yani dolu. Aslı, içindeki okların **تَضافُر**’undandır; o, onların toplanmasıdır. Ve **الضَّفيرة**: ona **المُسَنّاة** denilen şeydir; bununla adlandırıldı, sanki **ضُفِرَتْ** bir **ضَفْراً** ile; tıpkı şeyin, dokuma ve başkası olarak, bir kısmının bir kısmına katılması gibi.

(**ضفز**) **الضاد** ve **الفاء** ve **الزاء** sahih bir asıldır; bir şeyi, onu lokma ettireceğin bir şeyle itmeye delâlet eder; sonra bunun üzerine taşınır. Bundan: **الضَّفز**: devenin lokma edişi. Ve denir **الضَّفَر**: onu ona lokma ettirmen; onu kerih görse bile. Araplar der: hakkını ona **ضَفزْتُهُ** de, kabul etmedi; yani onu ona zorladım. Ve babdandır: atın gemini ona **ضفَزت** ettim; yani onu ağzına soktum. Ve denebilir **الضَّفْز**: cima; o, babdan yakındır.

(**ضفس**) **الضاد** ve **الفاء** ve **السين** bir şey değildir; ancak İbn Düreyd zikretti ki **الضَّفْس** **الضَّفْز** gibidir.

(**ضفط**) **الضاد** ve **الفاء** ve **الطاء** küçük bir asıldır; onun sahih olduğunu söylerler; aslı ahmaklık ve kabalıktır. Ahmağa **ضَفِيطٌ** denir; **الضَّفَاطة**’sı açık olan. Ve denir: **الضَّفَّاط**: develeri kiraya veren. Ve **الضَّفَّاطة**—denildiğine göre—develerin eşyayı taşımasıdır. Ve sanırım ki babın hepsi, kendisine dayanılmayacak şeylerdendir.

(**ضفع**) **الضاد** ve **الفاء** ve **العين** bir şey değildir. Şu var ki Halîl **ضَفَع**’ı rivayet etti: **جَعس**. Ve **السلم**([6]).

--------------ــــ
([1]) Bu lafız, Lisân’da da Kâmûs’ta da zikredilmedi.
([2]) Lisân’da (**ضيف**، **ضفن**) içinde nisbesiz olarak inşâd etti.
([3]) (**هدف**) içinde gelecektir.
([4]) Asılda böyle. Mücmel’de: “**الهذلي**”, ve o doğrudur; zira beyit, Ebû Züeyb el-Hüzelî’nin divanında 43’tedir ve Lisân’da (**هدف**، **عزل**، **ضفا**) içinde, daha önce (**خطل**) haşiyelerinde geçtiği üzere.
([5]) Teebbete Şerran’ın Mufaddaliyât’taki birinci kasidedendir; ayrıca “**نغاق**” (mu‘ceme ile) diye de rivayet edilir; ve صدرُه:  * فذاك همي وغزوي أستغيث به *
([6]) Bu kelime asılda böyle vârid oldu.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ض ف ط
في فلان سقاطة وضفاطة وهي الجهل والغفلة‏.‏
وفي حديث عمر رضي الله تعالى عنه‏:‏ اللهم إني أعوذ بك من الضفاطة‏.‏
وهو من الضفاطة‏:‏ من المكارين ومن الذين ينقلون التجارة من بلد إلى بلد وفلان ضفاط‏.‏

##### Türkçe

ض ف ط
Falanda **سَقَاطَة** ve **ضَفَاطَة** vardır; o, cehalet ve gaflettir.‏
Ömer’in (Allah Teâlâ ondan razı olsun) hadîsinde: “Allah’ım, ben sana **الضفاطة**’dan sığınırım.”‏
Ve o, **الضفاطة**’dandır: hilekârlardan ve ticareti bir beldeden bir beldeye nakleden kimselerdendir; falan **ضَفَّاط**’tır.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الضَّفاطةُ: الجَهْلُ والضَّعْفُ في الرأْي. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: أَنه سمع رجلاً يتَعوَّذُ من الفِتَنِ، فقال عمر: اللهم إِني أَعوذ بك من الضَّفاطة أَتَسلُ ربَّك أَن لا يَرْزُقَك أَهلاً ومالاً؟ قال أَبو منصور: تأَوَّل قَوْل اللّه عزّ وجلّ: إِنما أَموالُكم وأَولادُكم فِتْنة، ولم يرد فِتنةَ القتالِ والاختلاف التي تَمُوجُ مَوْجَ البحر. قال: وأَما الضَّفاطةُ فإِن أَبا عبيد قال: عَنى به ضَعْفَ الرأْي والجهل. ورجل ضَفِيطٌ: جاهل ضعيف. وروي عن عمر، رضي اللّه عنه، أَنه سئل عن الوتْر فقال: أَنا أُوتِرُ حين ينام الضَّفْطَى؛ أَراد بالضَّفْطَى جمع ضَفِيط، وهو الضعيفُ العقل والرأْي. وعُوتِب ابن عباس، رضي اللّه عنهما، في شيء فقال: إِني في ضَفْطَةٍ وهي إِحدى ضَفَطاني أَي غَفَلاني؛ وقد ضَفُطَ، بالضم، يَضْفُطُ ضَفاطةً. وفي الحديث: اللهم إِني أَعوذ بك من الضَّفاطةِ؛ هي ضعْفُ الرأْي والجهل، وهو ضَفِيطٌ؛ ومنه الحديث: إِذا سَرَّكم أَن تنظُروا إِلى الرجل الضَّفِيطِ المُطاعِ في قومه فانظروا إِلى هذا، يعني عُيَيْنةَ بن حِصْنٍ. وفي حديث ابن سيرين: بلغَه عن رجل شيء فقال: إِني لأُراهُ ضَفِيطاً.
ورجل ضِفِطٌّ وضَفّاطٌ؛ الأَخيرة عن ثعلب: ثقيل لا يَنْبَعِثُ مع القوم؛ هذه عن ابن الأَعرابي.
والضَّفاطةُ: الدُّفُّ. وفي حديث ابن سيرين: أَنه شهد نِكاحاً فقال: أَين ضَفاطَتُكم؟ فسَّروا أَنه أَراد الدُّفّ، وفي الصحاح: أَين ضَفاطَتُكُنَّ يعني الدفّ، وقيل: أَين ضَفاطَتُكم، قيل: لِعابُ الدُّفِّ، سمي ضَفاطَةً لأَنه لَهْوٌ ولَعِبٌ وهو راجع إِلى ضعف الرأْي والجهل. ابن الأَعرابي: الضَّفّاط الأَحْمَقُ، وقال الليث: الضَّفّاطُ الذي قد ضَفَطَ بسَلْحِه ورمى به. ورجل ضَفّاطٌ وضَفِيطٌ وضَفَنَّطٌ: سَمِين رخْو ضَخْمُ البَطْنِ، وقد ضَفُطَ ضَفَاطةً. شمر: رجل ضَفِيطٌ أَي أَحمق كثير الأَكل، وقال: الضِّفِطُّ التارُّ من الرجال، والضَّفّاطُ الجالِبُ من الأَصْل، والضفَّاطُ الذي يُكْرِي الإِبل من موضع إِلى موضع. والضافِطةُ والضَّفّاطةُ: العِير تحملُ المَتاع، وقيل: الضفّاطون التُّجَّار يحملون الطعام وغيره؛ أَنشد سيبويه للأَخضر بن هبيرة:
فما كنت ضَفّاطاً، ولكِنَّ راكِباً
أَناخَ قلِيلاً فَوْقَ ظَهْر سَبِيلِ
والضَّفَّاطُ: الذي يُكْرِي من قرية إِلى قرية أُخرى، وقيل: الذي يُكْري من مَنْزِلٍ إِلى منزل؛ حكاه ثعلب وأَنشد:
لَيْسَتْ له شَمائلُ الضَّفّاطِ
والضّافِطةُ من الناس: الجَمّالُون والمُكارُون، وقيل: الضَّفّاطُ الجمّال، والضفّاطةُ، بالتشديد، شبيهة بالدَّجّالةِ وهي الرُّفْقةُ العظيمة. والضَّفَّاطُ: المخْتلفُ على الحُمُر من قَرية إِلى قرية، ويقال للحمر الضفّاطةُ. وفي حديث قَتادةَ بن النُّعمان: فقَدِمَ ضافِطةٌ (* قوله «فقدم
ضافطة» كذا ضبط في النهاية في مادة درمك غير أَنه أَنث الفعل وشدد في أَصلنا دال قدم ونصب ضافطة.) من الدَّرْمَكِ؛ الضافِطةُ والضفّاطُ الذي يجْلِبُ المِيرةَ والمَتاعَ إِلى المُدُن، والمُكارِي الذي يُكْرِي الأَحْمالَ، وكانوا يومئذ قوماً من الأَنْباط يحملون إِلى المدينة الدَّقيق والزيت وغيرهما؛ ومنه أَنَّ ضَفّاطِينَ قَدِمُوا إِلى المدينة. وقال ثعلب: رحلَ فلان على ضَفّاطةٍ، وهي الرَّوْحاء المائِلةُ.
وضَفَطَ الرجلُ: أَسْوَى. وما أَعظَمَ ضُفوطَهم أَي خُرْأَهم. والضَّفّاطُ: المُحْدِثُ. يقال: ضفَطَ إِذا قضَى حاجتَه كأَنَّه نزل عن راحلته وظُنَّ به ذلك.

##### Türkçe

**الضَّفاطةُ**: cehalet ve görüşte zayıflık. Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: fitnelerden istiâze eden bir adamı işittiği, bunun üzerine Ömer’in şöyle dediği: “Allah’ım, ben sana **الضَّفاطة**’dan sığınırım; Rabbinden sana aile ve mal rızıklandırmamasını mı diliyorsun?” Ebû Mansûr dedi: Allah azze ve celle’nin sözünü te’vil etti: “Sizin mallarınız ve evlatlarınız ancak bir fitnedir”; denizin dalgalanması gibi dalgalanan savaş ve ihtilaf fitnesini kastetmedi. Dedi: **الضَّفاطة**’ya gelince, Ebû Ubeyd dedi ki: bununla görüş zayıflığını ve cehaleti kastetti. Ve **ضَفِيطٌ** adam: cahil, zayıf. Ömer’den, Allah ondan razı olsun, rivayet edildi: **الوتْر** hakkında kendisine soruldu da şöyle dedi: “Ben **الضَّفْطَى** uyuduğu vakit vitr kılarım”; **الضَّفْطَى** ile **ضَفِيط**’in çoğulunu kastetti; o, akıl ve görüşçe zayıf olandır. İbn Abbâs, Allah ikisinden de razı olsun, bir şeyde kınandı da şöyle dedi: “Ben bir **ضَفْطَةٍ** içindeyim; o da benim **ضَفَطاني**’mdan biridir”; yani benim gafletlerimden; ve **ضَفُطَ** (ötre ile) **يَضْفُطُ** **ضَفاطةً**. Hadiste: “Allah’ım, ben sana **الضَّفاطةِ**’dan sığınırım”; o, görüş zayıflığı ve cehalettir; ve o **ضَفِيطٌ**’tir; bundan da hadis: “Eğer kavmi içinde itaat olunan **الرجل الضَّفِيطِ**’e bakmanız sizi sevindirirse, şu kişiye bakın”; yani Uyeyne b. Hısn’ı. İbn Sîrîn’in hadisinde: bir adam hakkında kendisine bir şey ulaştı da dedi ki: “Ben onu mutlaka **ضَفِيطاً** görüyorum.”

Ve **ضِفِطٌّ** adam ve **ضَفّاطٌ**; sonuncusu Sa‘leb’den: ağır, kavimle birlikte harekete geçmeyen; bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir.

Ve **الضَّفاطةُ**: **الدُّفُّ**. İbn Sîrîn’in hadisinde: bir nikâha şahit olduğu, bunun üzerine şöyle dediği: “Sizin **ضَفاطَتُكم** nerede?”; bunu, **الدُّفّ**’ü kastetti diye açıkladılar. Ve Sıhâh’ta: “Sizin **ضَفاطَتُكُنَّ** nerede?” yani **الدفّ**; ve denildi: “Sizin **ضَفاطَتُكم** nerede?” denildi: **الدُّفِّ**’ün salyası; **ضَفاطَةً** diye adlandırıldı; çünkü o eğlence ve oyundur; ve o, görüş zayıflığı ve cehalete döner.

İbnü’l-A‘râbî: **الضَّفّاط** ahmaktır. Leys dedi: **الضَّفّاطُ**; dışkısıyla **ضَفَطَ** etmiş ve onu atmış olan kimsedir. Ve **ضَفّاطٌ** ve **ضَفِيطٌ** ve **ضَفَنَّطٌ** adam: şişman, gevşek, büyük karınlı; ve **ضَفُطَ** **ضَفَاطةً**. Şemmer: **ضَفِيطٌ** adam; yani ahmak, çok yiyen. Ve dedi: **الضِّفِطُّ** erkeklerden semiz olan; ve **الضَّفّاطُ** asıldan getirip toplayan; ve **الضفَّاطُ** develeri bir yerden bir yere kiraya veren kimsedir. Ve **الضافِطةُ** ve **الضَّفّاطةُ**: eşyayı taşıyan yük hayvanı; ve denildi: **الضفّاطون** tüccarlardır, yiyecek ve başkasını taşırlar; Sîbeveyh, el-Ahdar b. Hubeyre için şu beyti okudu:
فما كنت **ضَفّاطاً**، ولكِنَّ راكِباً
أَناخَ قلِيلاً فَوْقَ ظَهْر سَبِيلِ

Ve **الضَّفَّاطُ**: bir köyden başka bir köye kiraya veren; ve denildi: bir menzilden bir menzile kiraya veren; Sa‘leb bunu nakletti ve şu beyti okudu:
لَيْسَتْ له شَمائلُ **الضَّفّاطِ**

Ve insanlardan **الضّافِطةُ**: deveciler ve kiracılar; ve denildi: **الضَّفّاطُ** devecidir. Ve **الضفّاطةُ** (şeddeli olarak): **الدَّجّالةِ**’ye benzer; o, büyük kafiledir.

Ve **الضَّفَّاطُ**: köyden köye eşekler üzerinde gidip gelen; ve eşeklere **الضفّاطةُ** denir. Katâde b. Nu‘mân’ın hadisinde: “Derken bir **ضافِطةٌ** geldi” (* “فقدم ضافطة” sözü: Nihâye’de **درمك** maddesinde böyle ضبط edilmiştir; ancak fiili müennes yaptı ve aslımızda **قدم**’in dâl’ını şeddeli kıldı ve **ضافطة**’yı nasb etti.) **الدَّرْمَكِ**’ten; **الضافِطةُ** ve **الضفّاطُ**: azığı ve eşyayı şehirlere getiren; ve yükleri kiraya veren kiracı; o günlerde onlar, Medine’ye un, zeytinyağı ve başkalarını taşıyan Nabatîlerden bir kavimdi; bundan: “**ضَفّاطِينَ** Medine’ye geldiler.” Sa‘leb dedi: “Falan, bir **ضَفّاطةٍ** üzerine göçtü”; o da meyilli **الرَّوْحاء**’dır.

**وضَفَطَ** adam: dışkıladı. “Onların **ضُفوطَهم**’u ne kadar büyük!” yani dışkıları.

Ve **الضَّفّاطُ**: sonradan çıkaran (muhdis). Denir: **ضفَطَ**; ihtiyacını giderdiği zaman; sanki binitinden inmiş gibidir ve bu kendisi hakkında zannedilmiştir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الضفاطة: الجهل والغفلة، كالسفاطة. والضفاطة: ضعف الرأي، وفي حديث عمر رضي الله عنه:  اللهم إني أعوذ بك من الضفاطة  قال أبو عبيد: عنى ضعف الرأي والجهل. والضفاطة: ضخم البطن مع الرخاوة. والفعل ككرم، ضفط ضفاطة. والضفاطة: الدف، ومنه حديث ابن سيرين: أنه حضر نكاحا فقال:  أين ضفاطتكم  فسروا أنه أراد الدف، وفي الصحاح: أين ضفاطتكن? يعني الدف، قال أبو عبيد: وإنما نراه سماه ضفاطة لهذا المعنى، أي أنه لهو ولعب، وهو راجع إلى ضعف الرأي والجهل. والضفاطة: اللعاب به، أي، بالدف والصنج، عن ابن دريد، هكذا نقله الصاغاني وهو محتمل أن يكون بالتشديد، فإن ابن دريد لم يضبطه ولا الصاغاني ولا صاحب اللسان، فتأمل. والضفيط، كأمير: العذيوط وهو الذي يحدث عند الجماع. والضفيط: الجاهل الضعيف الرأي ج: ضفطى كصريع وصرعى، وفي حديث عمر رضي الله عنه  لكني أوتر حين ينام الضفطى  هم الحمقى والنوكى. والضفيط: السخي. والضفيط: الشريس من فحول الإبل، ضد، كما في العباب. وقال ابن عباد: الضافط: مسافر لا يبعد السفر.والضفطة للمرة، مثل الحمقة، جمعه ضفطات، محركة، ومنه حديث ابن عباس رضي الله عنهما:  إن في ضفطة، وهذه إحدى ضفطاتي  ، كما في الصحاح، يعني أنه لما قال: لو لم يطلب الناس بدم عثمان لرموا بالحجارة من السماء، فقيل له: أتقول هذا، وأنت عامل لفلان? فقالهما. والضفاط، كشداد: الجمال، عن ابن الأعرابي. والضفاط: المكاري الذي يكري الأحمال من قرية إلى قرية أخرى، وقيل: الذي يكري من منزل إلى منزل، حكاه ثعلب، وأنشد:
  ليست له شمائل الضفاط والضفاط: الجلاب يجلب الميرة والمتاع إلى المدن. وفي الحديث:  إن ضفاطين قدموا المدينة  وكان يومئذ قوم من الأنباط يحملون إلى المدينة الدقيق والزيت وغيرهما، وأنشد سيبويه للأخضر بن هبيرة:
  فما كنت ضفاطا ولكن راكبا                      أناخ قليلا فوق ظهر سبيل

  والضفاط: الذي قد ضفط بسلحه، عن الليث، أي رمى به. وقال غيره: هو المحدث، يقال: ضفط، إذا قضى حاجته. والضفاط: السمين الرخو الضخم البطين، كالضفيط، كأمير. وضفنط: مثل سمند، هكذا في أصول القاموس، والصواب: ضفنط مثل عملس. وقد ضفط ضفاطة. والضفاط: الثقيل البطين من الرجال لا ينبعث مع القوم لضعف رأيه، كالضفط، كفلز، وهذه عن ابن الأعرابي، كما أن الأولى عن ثعلب. والضفاطة، بهاء: الإبل الحمولة يحمل عليها من بلد إلى بلد، وكذلك الحمر المختلف عليها من ماء إلى ماء، كالضافطة، وهم أيضا: الذين يجلبون الميرة والطعام. وفي حديث قتادة بن النعمان:  فقدم ضافطة من الدرمك  وهو من ذلك، قاله ابن شميل. والضفاطة أيضا: الرفقة العظيمة، كالدجالة، نقله الجوهري. والضفاط، كرمان: رذال الناس، كالضافطة، نقله الصاغاني، وأنشد قول جساس بن قطيب:
  ليست به شمائل الضفاط وضفطه ضفطا: شده بالحبل وأوثقه. وضفط عليه: ركبه فلم يزايله أي لم يفارقه. والضفط كفلز: التار من الرجال، نقله الصاغاني غن ابن شميل، وصاحب اللسان عن شمر. وقال ابن عباد: تضافط عليه اللحم، أي اكتنز. قال الصاغاني: والتركيب يدل على الحمق والجفاء. وقال ابن فارس: وأحسب أن الباب كله مما لا يعول عليه. ومما يستدرك عليه: الضفاط، كشداد: الأحمق، عن ابن الأعرابي. وقال شمر: رجل ضفط: أحمق كثير الأكل. والضفاط: المختلف على الحمر من قرية إلى قرية، ويقال أيضا للحمر: الضفاطة. وقال ثعلب: رحل فلان على ضفاطة، وهي الروحاء المائلة. وما أعظم ضفوطهم، أي خرأهم. وضفط الرجل ضفاطة، كفرح: لغة في ضفط، ككرم، نقله ابن القطاع.

##### Türkçe

**الضفاطة**: cehalet ve gaflet; **السفاطة** gibi. Ve **الضفاطة**: görüşün zayıflığı; Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Allah’ım, ben sana **الضفاطة**’dan sığınırım.” Ebû Ubeyd dedi: görüşün zayıflığını ve cehaleti kastetti. Ve **الضفاطة**: gevşeklikle birlikte karın büyüklüğü. Fiil, **كرم** gibi: **ضفط** **ضفاطة**. Ve **الضفاطة**: **الدف**; ondan İbn Sîrîn hadîsi: bir nikâha hazır bulundu da dedi ki: “Sizin **ضفاطتكم** nerede?” Onun **الدف**’i istediğini açıkladılar. Ve **الصحاح**’ta: “Sizin **ضفاطتكن** nerede?” yani **الدف**. Ebû Ubeyd dedi: Biz onu ancak bu mânâ için **ضفاطة** diye adlandırdığını görüyoruz; yani o eğlence ve oyundur; ve o, görüşün zayıflığına ve cehalete döner. Ve **الضفاطة**: onunla, yani **الدف** ve **الصنج** ile çalma; İbn Düreyd’den; Sâğânî onu böyle nakletti; ve muhtemeldir ki şeddeli olsun; çünkü İbn Düreyd onu ضبط etmedi, ne Sâğânî ne de **اللسان** sahibi; öyleyse düşün.

Ve **الضفيط**, **أمير** gibi: **العذيوط**; o, cima sırasında meydana gelen şeydir. Ve **الضفيط**: cahil, görüşü zayıf; çoğulu: **ضفطى**; **صريع** ve **صرعى** gibi. Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Fakat ben **الضفطى** uyuduğu vakit vitr kılarım.” Onlar ahmaklar ve **النوكى**’dır. Ve **الضفيط**: cömert. Ve **الضفيط**: deve aygırlarının **الشريس**’i; zıddı; **العباب**’da olduğu gibi. İbn Abbâd dedi: **الضافط**: yolculuğu uzaklaştırmayan yolcu.

Ve **الضفطة** bir defalık (isim); **الحمقة** gibi; çoğulu **ضفطات**; harekeli. Ondan İbn Abbâs’ın (Allah ikisinden de razı olsun) hadîsi: “Şüphesiz bende bir **ضفطة** var; ve bu, benim **ضفطاتي**’mdan biridir”; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Yani o, “İnsanlar Osman’ın kanını talep etmeselerdi gökten taşlarla taşlanırlardı” dediğinde, ona: “Bunu söylüyorsun da sen falanın âmili iken mi?” denildi; o da ikisini söyledi.

Ve **الضفاط**, **شداد** gibi: deve güzelliği; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الضفاط**: yükleri bir köyden başka bir köye kiraya veren kiracı; ve denildi ki: bir menzilden bir menzile kiraya veren; Sa‘leb bunu hikâye etti; ve şu beyti okudu:

  ليست له شمائل الضفاط

Ve **الضفاط**: erzakı ve eşyayı şehirlere getirip getiren **الجلاب**. Ve hadîste: “Şüphesiz **ضفاطين** Medine’ye geldiler.” O gün, Medine’ye un, zeytinyağı ve başkalarını taşıyan Nabatîlerden bir kavim vardı. Ve Sîbeveyh, el-Ahdar b. Hubeyre için şu beyti okudu:

  فما كنت ضفاطا ولكن راكبا                      أناخ قليلا فوق ظهر سبيل

Ve **الضفاط**: dışkısıyla **ضفط** etmiş olan; Leys’ten; yani onu attı. Başkası dedi: o, **المحدث**’tir; “**ضفط**” denir, ihtiyacını giderdiği zaman. Ve **الضفاط**: şişman, gevşek, iri karınlı; **الضفيط** gibi; **أمير** gibi. Ve **ضفنط**: **سمند** gibi; **القاموس**’un asıllarında böyle; doğrusu: **ضفنط** **عملس** gibi. Ve **ضفط** **ضفاطة** etti. Ve **الضفاط**: erkeklerden ağır, karınlı olan; görüşünün zayıflığından kavimle birlikte atılganlık göstermez; **الضفط** gibi; **فلز** gibi. Bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir; nitekim birincisi Sa‘leb’dendir.

Ve **الضفاطة**, **هاء** ile: bir beldeden bir beldeye üzerine yük yüklenen yük develeri; ve aynı şekilde bir sudan bir suya üzerinde gidip gelinen eşekler; **الضافطة** gibi. Ve onlar da: erzak ve yiyecek getirenlerdir. Katâde b. Nu‘mân hadîsinde: “Derme(k)ten bir **ضافطة** geldi.” O, bundandır; İbn Şümeyl söyledi. Ve **الضفاطة** ayrıca: büyük kafile; **الدجالة** gibi; Cevherî onu nakletti. Ve **الضفاط**, **رمان** gibi: insanların rezilleri; **الضافطة** gibi; Sâğânî onu nakletti; ve Cessâs b. Kutayb’ın sözünü okudu:

  ليست به شمائل الضفاط

Ve **ضفطه** **ضفطا**: onu iple sıktı ve sağlamlaştırdı. Ve **ضفط** عليه: ona bindi de ondan ayrılmadı; yani ondan ayrılmadı.

Ve **الضفط** **فلز** gibi: erkeklerden **التار**; Sâğânî onu İbn Şümeyl’den nakletti; ve **اللسان** sahibi Şemr’den. İbn Abbâd dedi: “**تضافط** عليه اللحم”, yani et onun üzerine yığılıp toplandı. Sâğânî dedi: ve terkîb, ahmaklığa ve kabalığa delâlet eder. İbn Fâris dedi: ve ben sanırım ki babın bütünü, kendisine dayanılmayan şeylerdendir.

Ve kendisine istidrâk edilenlerdendir: **الضفاط**, **شداد** gibi: ahmak; İbnü’l-A‘râbî’den. Şemr dedi: **ضفط** adam: ahmak, çok yiyen. Ve **الضفاط**: eşekler üzerinde bir köyden bir köye gidip gelinen (şey); ve eşeklere de **الضفاطة** denir. Sa‘leb dedi: falan, **ضفاطة** üzerine yolculuk etti; o, meyilli **الروحاء**’dır. “Ne büyük onların **ضفوطهم**’u”; yani onların dışkıları. Ve adam **ضفط** **ضفاطة** etti, **فرح** gibi: **ضفط**’ta, **كرم** gibi, bir dildir; İbnü’l-Kattâ‘ nakletti.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَفَطَ
ضَفَطَ U ( n. ac. ضَفْط 1 )
a.  [ acc. &  Bi ], Bound, with ( cords ).

ضَفُطَ
ضَفُطَ U ( n. ac. ضَفَاْطَة 22t ),
a.  Was big in the belly, pot-bellied.

b.  Was stupid, foolish.

ضَفْطَة
ضَفْطَة 1t ,
a.  Stupidity, foolishness.

ضَاْفِطَة
ضَاْفِطَة 21t ,
a.  Baggage-camels.

ضَفَّاْطَة
ضَفَّاْطَة 28t ,
a.  see 21t .

b.  Caravan.

##### Türkçe

ضَفَطَ
**ضَفَطَ** U ( n. ac. **ضَفْط** 1 )
a. [ acc. & Bi ], (iplerle) bağladı, ile.

ضَفُطَ
**ضَفُطَ** U ( n. ac. **ضَفَاْطَة** 22t ),
a. Karınca büyük oldu, göbekli oldu.

b. Aptal oldu, ahmak oldu.

ضَفْطَة
**ضَفْطَة** 1t ,
a. Aptallık, ahmaklık.

ضَاْفِطَة
**ضَاْفِطَة** 21t ,
a. Yük develeri.

ضَفَّاْطَة
**ضَفَّاْطَة** 28t ,
a. 21t’ye bak.

b. Kervan.
