# ضفط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%81%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضفط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ضفط

الضَّفاطةُ: الجَهْلُ والضَّعْفُ في الرأْي. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: أَنه سمع رجلاً يتَعوَّذُ من الفِتَنِ، فقال عمر: اللهم إِني أَعوذ بك من الضَّفاطة أَتَسلُ ربَّك أَن لا يَرْزُقَك أَهلاً ومالاً؟ قال أَبو منصور: تأَوَّل قَوْل اللّه عزّ وجلّ: إِنما أَموالُكم وأَولادُكم فِتْنة، ولم يرد فِتنةَ القتالِ والاختلاف التي تَمُوجُ مَوْجَ البحر. قال: وأَما الضَّفاطةُ فإِن أَبا عبيد قال: عَنى به ضَعْفَ الرأْي والجهل. ورجل ضَفِيطٌ: جاهل ضعيف. وروي عن عمر، رضي اللّه عنه، أَنه سئل عن الوتْر فقال: أَنا أُوتِرُ حين ينام الضَّفْطَى؛ أَراد بالضَّفْطَى جمع ضَفِيط، وهو الضعيفُ العقل والرأْي. وعُوتِب ابن عباس، رضي اللّه عنهما، في شيء فقال: إِني في ضَفْطَةٍ وهي إِحدى ضَفَطاني أَي غَفَلاني؛ وقد ضَفُطَ، بالضم، يَضْفُطُ ضَفاطةً. وفي الحديث: اللهم إِني أَعوذ بك من الضَّفاطةِ؛ هي ضعْفُ الرأْي والجهل، وهو ضَفِيطٌ؛ ومنه الحديث: إِذا سَرَّكم أَن تنظُروا إِلى الرجل الضَّفِيطِ المُطاعِ في قومه فانظروا إِلى هذا، يعني عُيَيْنةَ بن حِصْنٍ. وفي حديث ابن سيرين: بلغَه عن رجل شيء فقال: إِني لأُراهُ ضَفِيطاً.
ورجل ضِفِطٌّ وضَفّاطٌ؛ الأَخيرة عن ثعلب: ثقيل لا يَنْبَعِثُ مع القوم؛ هذه عن ابن الأَعرابي.
والضَّفاطةُ: الدُّفُّ. وفي حديث ابن سيرين: أَنه شهد نِكاحاً فقال: أَين ضَفاطَتُكم؟ فسَّروا أَنه أَراد الدُّفّ، وفي الصحاح: أَين ضَفاطَتُكُنَّ يعني الدفّ، وقيل: أَين ضَفاطَتُكم، قيل: لِعابُ الدُّفِّ، سمي ضَفاطَةً لأَنه لَهْوٌ ولَعِبٌ وهو راجع إِلى ضعف الرأْي والجهل. ابن الأَعرابي: الضَّفّاط الأَحْمَقُ، وقال الليث: الضَّفّاطُ الذي قد ضَفَطَ بسَلْحِه ورمى به. ورجل ضَفّاطٌ وضَفِيطٌ وضَفَنَّطٌ: سَمِين رخْو ضَخْمُ البَطْنِ، وقد ضَفُطَ ضَفَاطةً. شمر: رجل ضَفِيطٌ أَي أَحمق كثير الأَكل، وقال: الضِّفِطُّ التارُّ من الرجال، والضَّفّاطُ الجالِبُ من الأَصْل، والضفَّاطُ الذي يُكْرِي الإِبل من موضع إِلى موضع. والضافِطةُ والضَّفّاطةُ: العِير تحملُ المَتاع، وقيل: الضفّاطون التُّجَّار يحملون الطعام وغيره؛ أَنشد سيبويه للأَخضر بن هبيرة:
فما كنت ضَفّاطاً، ولكِنَّ راكِباً
أَناخَ قلِيلاً فَوْقَ ظَهْر سَبِيلِ
والضَّفَّاطُ: الذي يُكْرِي من قرية إِلى قرية أُخرى، وقيل: الذي يُكْري من مَنْزِلٍ إِلى منزل؛ حكاه ثعلب وأَنشد:
لَيْسَتْ له شَمائلُ الضَّفّاطِ
والضّافِطةُ من الناس: الجَمّالُون والمُكارُون، وقيل: الضَّفّاطُ الجمّال، والضفّاطةُ، بالتشديد، شبيهة بالدَّجّالةِ وهي الرُّفْقةُ العظيمة. والضَّفَّاطُ: المخْتلفُ على الحُمُر من قَرية إِلى قرية، ويقال للحمر الضفّاطةُ. وفي حديث قَتادةَ بن النُّعمان: فقَدِمَ ضافِطةٌ (* قوله «فقدم
ضافطة» كذا ضبط في النهاية في مادة درمك غير أَنه أَنث الفعل وشدد في أَصلنا دال قدم ونصب ضافطة.) من الدَّرْمَكِ؛ الضافِطةُ والضفّاطُ الذي يجْلِبُ المِيرةَ والمَتاعَ إِلى المُدُن، والمُكارِي الذي يُكْرِي الأَحْمالَ، وكانوا يومئذ قوماً من الأَنْباط يحملون إِلى المدينة الدَّقيق والزيت وغيرهما؛ ومنه أَنَّ ضَفّاطِينَ قَدِمُوا إِلى المدينة. وقال ثعلب: رحلَ فلان على ضَفّاطةٍ، وهي الرَّوْحاء المائِلةُ.
وضَفَطَ الرجلُ: أَسْوَى. وما أَعظَمَ ضُفوطَهم أَي خُرْأَهم. والضَّفّاطُ: المُحْدِثُ. يقال: ضفَطَ إِذا قضَى حاجتَه كأَنَّه نزل عن راحلته وظُنَّ به ذلك.

### Türkçe

**الضَّفاطةُ**: cehalet ve görüşte zayıflık. Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: fitnelerden istiâze eden bir adamı işittiği, bunun üzerine Ömer’in şöyle dediği: “Allah’ım, ben sana **الضَّفاطة**’dan sığınırım; Rabbinden sana aile ve mal rızıklandırmamasını mı diliyorsun?” Ebû Mansûr dedi: Allah azze ve celle’nin sözünü te’vil etti: “Sizin mallarınız ve evlatlarınız ancak bir fitnedir”; denizin dalgalanması gibi dalgalanan savaş ve ihtilaf fitnesini kastetmedi. Dedi: **الضَّفاطة**’ya gelince, Ebû Ubeyd dedi ki: bununla görüş zayıflığını ve cehaleti kastetti. Ve **ضَفِيطٌ** adam: cahil, zayıf. Ömer’den, Allah ondan razı olsun, rivayet edildi: **الوتْر** hakkında kendisine soruldu da şöyle dedi: “Ben **الضَّفْطَى** uyuduğu vakit vitr kılarım”; **الضَّفْطَى** ile **ضَفِيط**’in çoğulunu kastetti; o, akıl ve görüşçe zayıf olandır. İbn Abbâs, Allah ikisinden de razı olsun, bir şeyde kınandı da şöyle dedi: “Ben bir **ضَفْطَةٍ** içindeyim; o da benim **ضَفَطاني**’mdan biridir”; yani benim gafletlerimden; ve **ضَفُطَ** (ötre ile) **يَضْفُطُ** **ضَفاطةً**. Hadiste: “Allah’ım, ben sana **الضَّفاطةِ**’dan sığınırım”; o, görüş zayıflığı ve cehalettir; ve o **ضَفِيطٌ**’tir; bundan da hadis: “Eğer kavmi içinde itaat olunan **الرجل الضَّفِيطِ**’e bakmanız sizi sevindirirse, şu kişiye bakın”; yani Uyeyne b. Hısn’ı. İbn Sîrîn’in hadisinde: bir adam hakkında kendisine bir şey ulaştı da dedi ki: “Ben onu mutlaka **ضَفِيطاً** görüyorum.”

Ve **ضِفِطٌّ** adam ve **ضَفّاطٌ**; sonuncusu Sa‘leb’den: ağır, kavimle birlikte harekete geçmeyen; bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir.

Ve **الضَّفاطةُ**: **الدُّفُّ**. İbn Sîrîn’in hadisinde: bir nikâha şahit olduğu, bunun üzerine şöyle dediği: “Sizin **ضَفاطَتُكم** nerede?”; bunu, **الدُّفّ**’ü kastetti diye açıkladılar. Ve Sıhâh’ta: “Sizin **ضَفاطَتُكُنَّ** nerede?” yani **الدفّ**; ve denildi: “Sizin **ضَفاطَتُكم** nerede?” denildi: **الدُّفِّ**’ün salyası; **ضَفاطَةً** diye adlandırıldı; çünkü o eğlence ve oyundur; ve o, görüş zayıflığı ve cehalete döner.

İbnü’l-A‘râbî: **الضَّفّاط** ahmaktır. Leys dedi: **الضَّفّاطُ**; dışkısıyla **ضَفَطَ** etmiş ve onu atmış olan kimsedir. Ve **ضَفّاطٌ** ve **ضَفِيطٌ** ve **ضَفَنَّطٌ** adam: şişman, gevşek, büyük karınlı; ve **ضَفُطَ** **ضَفَاطةً**. Şemmer: **ضَفِيطٌ** adam; yani ahmak, çok yiyen. Ve dedi: **الضِّفِطُّ** erkeklerden semiz olan; ve **الضَّفّاطُ** asıldan getirip toplayan; ve **الضفَّاطُ** develeri bir yerden bir yere kiraya veren kimsedir. Ve **الضافِطةُ** ve **الضَّفّاطةُ**: eşyayı taşıyan yük hayvanı; ve denildi: **الضفّاطون** tüccarlardır, yiyecek ve başkasını taşırlar; Sîbeveyh, el-Ahdar b. Hubeyre için şu beyti okudu:
فما كنت **ضَفّاطاً**، ولكِنَّ راكِباً
أَناخَ قلِيلاً فَوْقَ ظَهْر سَبِيلِ

Ve **الضَّفَّاطُ**: bir köyden başka bir köye kiraya veren; ve denildi: bir menzilden bir menzile kiraya veren; Sa‘leb bunu nakletti ve şu beyti okudu:
لَيْسَتْ له شَمائلُ **الضَّفّاطِ**

Ve insanlardan **الضّافِطةُ**: deveciler ve kiracılar; ve denildi: **الضَّفّاطُ** devecidir. Ve **الضفّاطةُ** (şeddeli olarak): **الدَّجّالةِ**’ye benzer; o, büyük kafiledir.

Ve **الضَّفَّاطُ**: köyden köye eşekler üzerinde gidip gelen; ve eşeklere **الضفّاطةُ** denir. Katâde b. Nu‘mân’ın hadisinde: “Derken bir **ضافِطةٌ** geldi” (* “فقدم ضافطة” sözü: Nihâye’de **درمك** maddesinde böyle ضبط edilmiştir; ancak fiili müennes yaptı ve aslımızda **قدم**’in dâl’ını şeddeli kıldı ve **ضافطة**’yı nasb etti.) **الدَّرْمَكِ**’ten; **الضافِطةُ** ve **الضفّاطُ**: azığı ve eşyayı şehirlere getiren; ve yükleri kiraya veren kiracı; o günlerde onlar, Medine’ye un, zeytinyağı ve başkalarını taşıyan Nabatîlerden bir kavimdi; bundan: “**ضَفّاطِينَ** Medine’ye geldiler.” Sa‘leb dedi: “Falan, bir **ضَفّاطةٍ** üzerine göçtü”; o da meyilli **الرَّوْحاء**’dır.

**وضَفَطَ** adam: dışkıladı. “Onların **ضُفوطَهم**’u ne kadar büyük!” yani dışkıları.

Ve **الضَّفّاطُ**: sonradan çıkaran (muhdis). Denir: **ضفَطَ**; ihtiyacını giderdiği zaman; sanki binitinden inmiş gibidir ve bu kendisi hakkında zannedilmiştir.
