# ضفن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%81%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضفن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ضفن

ضَفَن إلى القوم يَضْفِنُ ضَفْناً إذا جاء إليهم حتى يجلس معهم. وضَفَنَ مع الضيف يَضْفِنُ ضَفْناً جاء معه، وهو الضَّيْفَنُ. والضَّيْفَنُ: الذي يجيءُ مع الضَّيْف، كذا حكاه أَبو عبيد في الأَجناس مع ضفنَ؛ وأَنشد:
إذا جاء ضَيْفٌ جاء للضَّيْف ضَيْفَنٌ،
فأَوْدَى، بما تُقْرَى الضُّيوفُ، الضَّيافِنُ.
وقال النحويون: نون ضَيْفَن زائدة؛ قال ابن سيده: وهو القياس، وقد أَخذ أَبو عبيد بهذا أَيضاً في باب الزيادة فقال: زادت العرب النون في أَربعة أَسماء، قالوا ضَيْفَنٌ للضَّيْفِ فجعله الضَّيفَ نفسه، والضَّيْفَن الطُّفَيْليُّ، وقد ذكرنا ذلك في ضيف أَيضاً، والضَّفْنِينُ: تابع الرُّكبان (* قوله «والضفنين تابع الركبان» كذا بالأصل والتهذيب، والذي في المحكم: تابع الضيفن). عن كراع وحده، قال ابن سيده: ولا أَحُقُّه. وضَفَنْتُ إليه إذا نَزعتَ إليه وأَردته. والضَّفْنُ: ضَمُّ الرجل ضَرْع الشاة حين يَحْلُبها ابن الأَعرابي: ضَفَنُوا عليه مالوا عليه واعتمدوه بالجَوْر. وضَفَنَ بغائطه يَضْفِنُ ضَفْناً: رمى به. والضَّفْنُ: ضَرْبُكَ اسْتَ الشاة ونحوها بظهر رجلك. وقال ابن الأَعرابي: ضَفَنَه برجله ضربه على استه؛ قال: ويَكْتَسعْ بنَدَم ويَضْفِن
والاضْطِفانُ: أَن تضرب به اسْتَ نفسك. وضَفَنْتُ الرجل إذا ضربتَ برجلك على عَجُزه. واضْطَفَنَ هو إذا ضَرَبَ بقدمه مؤخر نفسه، وفي المحكم: اضْطَفَنَ ضرَبَ اسْتَه نفسه برجله. وفي حديث عائشة بنت طلحة: أَنها ضَفَنَتْ جاريةً لها برجلها؛ الضَّفْنُ: ضَربك استَ الإِنسان بظهر قدمك. وضَفَنَ البعيرُ برجله: خبط بها. وضَفَنه البعيرُ برجله يَضْفِنه ضَفْناً، فهو مَضْفُون وضَفِين: ضربه. وضَفَنَ به الأَرضَ ضَفْناً: ضربها به؛ قال الشاعر:
قَفَنْتُه بالسَّوْطِ أَيَّ قَفْنِ،
وبالعَصا من طُولِ سُوءِ الضَّفْنِ.
أَبو زيد: ضَفَنَ الرجلُ المرأَة ضَفْناً إذا نكحها. قال: وأَصل الضَّفْن أَن يَضُمَّ بيده ضَرْعَ الناقة حين يَحلُبها. وضَفَنَ الشيءَ على ناقته: حمله عليها. والضِّفَنُّ، على وزن الهِجَفِّ: الأَحمق من الرجال مع عِظَمِ خَلْقٍ، ويقال: امرأَة ضِفَنَّة؛ قال:
وضِفَنَّةٌ مثلُ الأَتانِ ضِبِرَّةٌ،
ثَجْلاءُ ذاتُ خواصِرٍ ما تَشْبَعُ
والضِّفِنُّ والضِّفَنُّ والضِّفَنّانُ: الأَحمق الكثير اللحم الثقيل، والجمع ضِفْنانٌ نادر، والأُنثى ضِفِنَّة وضِفَنَّة، وكسر الفاء، عند ابن الأَعرابي، أَحسن. الفراء: إذا كان الرجل أَحمق وكان مع ذلك كثير اللحم ثقيلاً فهو ضِفَنٌّ وضَفَنْدَدٌ. وامرأَة ضِفَنَّة إذا كانت رِخْوة ضَخْمة.

### Türkçe

**ضَفَن** kavme **يَضْفِنُ ضَفْناً**: onlara gelinceye kadar, ta ki onlarla oturuncaya kadar, onlara geldiği zaman.

Ve misafirle **ضَفَنَ** **يَضْفِنُ ضَفْناً**: onunla birlikte geldi; o da **الضَّيْفَنُ**dur. Ve **الضَّيْفَنُ**:
misafirle birlikte gelen kimse; **ضفنَ** ile birlikte “**الأَجناس**”ta bunu Ebû Ubeyd böyle hikâye etti;
ve inşâd etti:
إذا جاء ضَيْفٌ جاء للضَّيْف ضَيْفَنٌ،
فأَوْدَى، بما تُقْرَى الضُّيوفُ، الضَّيافِنُ.
Ve nahivciler dedi: **ضَيْفَن**’ın **نون**’u ziyadedir; İbn Sîde dedi: bu kıyastır; Ebû Ubeyd de “ziyade” bâbında bununla amel etti de dedi: Araplar **نون**’u dört isimde ziyade kıldı; **ضَيْفَنٌ** dediler **للضَّيْفِ**; böylece onu bizzat misafirin kendisi yaptı; ve **الضَّيْفَن** **الطُّفَيْليُّ**dir; bunu **ضيف**’te de zikretmiştik; ve **الضَّفْنِينُ**: binekli yolcuların tâbii
(* sözü “**والضفنين تابع الركبان**” asılda ve **التهذيب**’de böyledir; **المحكم**’de olan ise: **تابع الضيفن**). yalnızca Kurâ‘dan; İbn Sîde dedi: ve ben onu daha haklı görmem. Ve **ضَفَنْتُ** ona: ona meylettiğin ve onu istediğin zaman.

Ve **الضَّفْنُ**: adamın koyunun memesini sağarken onu sıkıca tutması; İbnü’l-A‘râbî: **ضَفَنُوا عليه**: ona meylettiler ve ona zulümle dayandılar.

Ve dışkısıyla **ضَفَنَ** **يَضْفِنُ ضَفْناً**: onu attı. Ve **الضَّفْنُ**: koyunun kıçına ve benzerine ayağının üstüyle vurmandır. İbnü’l-A‘râbî dedi: onu ayağıyla **ضَفَنَه**: kıçına vurdu; dedi:
ويَكْتَسعْ بنَدَم ويَضْفِن
Ve **الاضْطِفانُ**: onunla kendi kıçına vurmandır. Ve **ضَفَنْتُ** adamı: ayağınla onun sağrısına vurduğun zaman. Ve o **اضْطَفَنَ**: ayağıyla kendi arka tarafına vurduğu zaman; ve **المحكم**’de: **اضْطَفَنَ**: ayağıyla kendi kıçını vurdu. Ve Talha’nın kızı Âişe’nin hadisinde: onun, bir câriyesini ayağıyla **ضَفَنَتْ** ettiği (vardır); **الضَّفْنُ**: insanın kıçına ayağının üstüyle vurmandır. Ve deve ayağıyla **ضَفَنَ**: onunla çarptı. Ve deve onu ayağıyla **ضَفَنه** **يَضْفِنه ضَفْناً**: ona vurdu; o da **مَضْفُون** ve **ضَفِين**dir: ona vurulmuş (kimsedir). Ve onunla yere **ضَفَنَ** **ضَفْناً**: onunla yere vurdu; şair dedi:
قَفَنْتُه بالسَّوْطِ أَيَّ قَفْنِ،
وبالعَصا من طُولِ سُوءِ الضَّفْنِ.
Ebû Zeyd: adam kadını **ضَفَنَ** **ضَفْناً**: onunla cima ettiği zaman. Dedi: **الضَّفْن**’ın aslı, deve sağarken eliyle devenin memesini sıkıca tutmasıdır. Ve şeyi devesinin üzerine **ضَفَنَ**: onu onun üzerine yükledi.

Ve **الضِّفَنُّ**, **الهِجَفِّ** vezninde: yaratılışın büyüklüğüyle birlikte erkeklerden ahmak; ve denir: **امرأَة ضِفَنَّة**; dedi:
وضِفَنَّةٌ مثلُ الأَتانِ ضِبِرَّةٌ،
ثَجْلاءُ ذاتُ خواصِرٍ ما تَشْبَعُ
Ve **الضِّفِنُّ** ve **الضِّفَنُّ** ve **الضِّفَنّانُ**: çok etli, ağır, ahmak; cem‘i **ضِفْنانٌ** nadirdir; dişisi **ضِفِنَّة** ve **ضِفَنَّة**dir; ve fânın kesresi, İbnü’l-A‘râbî’ye göre, daha güzeldir. Ferrâ: erkek ahmak olur ve bununla birlikte çok etli, ağır olursa o **ضِفَنٌّ** ve **ضَفَنْدَدٌ**dur. Ve kadın **ضِفَنَّة**: gevşek, iri olduğu zaman.
