# ضفو (ض-ف-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%81%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - ف - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد والفاء و و ا ي ء معهما
ض ف و، ف ض و، ف و ض، ف ي ض، ض ي ف، و ف ض مستعملات
ضفو:
ضَفَا الشَّعْرُ يَضْفُو أي كُثُرُ.
وشَعْرٌ ضافٍ، وذَنَب ضافٍ، وأنشد قوله: بضافٍ فُوَيْقَ الأرض ليس بأعزَلِ ودِيمةٌ ضافيةٌ تَضْفُو ضَفْواً أي تُخصِبُ الأرضَ.
وفَرَسٌ ضافي العُرْفِ والذَّنَبِ.
وفلان ضافي العَطِيّة أي كثيرة، قال: فجُدْ علينا من جَداكَ الضافي والضَّفْوُ: السَّعَةُ والخيرُ والكَثْرة، وأنشدَ:
اذا الهَدَفُ المِعزالُ صوَّبَ رأسَه		وأَعْجَبَه ضَفْوٌ من الثُّلَّةِ الخُطْلِ
فضو:
الفضاءُ: المكانُ الواسعُ، والنعل فَضَا يفضو فُضوَّاً وفَضاءً فهو فاضٍ، أي واسع، وقال رؤبة: أفرَخَ قيضُ بيضِها المُنقاضِ عنكم كِراماً بالمكان الفاضي والفَضا، مقصور،: الشيءُ المختلِط كالتَّمْر والزَّبيب في جِرابٍ واحد، قال:
فقُلْتُ لها يا عَمَّتي لك ناقتـي		وتَمْر فضاً في عَيْبتي وزَبيبُ
وأَفْضَى فلان الى فلانٍ أي وَصَلَ إليه، وأصله: أنه صارَ في فُرْجَته وفَضائه.
وأَلْقَيتُ ثوبي في الدارِ فضاً أي لم أستَوْدِعْه أحَدَاً.
وأفْضَى الرجلُ المرأةَ اذا جَعَل سبيلَيْها سبيلاً واحداً.
فوض:
فَوَّضْتُ اليه الأمرَ أي جَعَلتْهُ إليه.
وقال اللهُ- جلَّ وعزَّ-: "وأُفَوِّضُ أمري إلى اللهِ، أي أتَّكِلُ عليه.
وصارَ النّاسُ فَوْضَى أي مُتَفَرِّقِّين، وهو جماعة الفائضِ، ولا يُفرَدُ كما لا يُفَرد الواحد من المتفَرقِّين.
ويقال: الوَحُشُ فَوْضَى أي متفرِّقة مُتَردِّدة.
والناسُ فَوْضَى: لا سَراةَ لهم تجمَعُهم.
وشركة المُفاوضة: الاشتِراكُ في كلِّ شيءٍ، يقال: بينَهم فَوْضٌ اذا كانوا فيه شُرَكاءَ.
وشاركتُه شَرِكةَ مُفاوضَةٍ أي في كل شيءٍ، ومشاركتُه شَرِكةَ عِنانٍ، وهو أن يشتَرِكا في شيءٍ خاصٍّ.
فيض:
فاضَ الماءُ والدَّمْعُ والمَطَرُ والخَيْرُ، يفيض فَيْضاً أي: كَثُرَ.
وفاضَتْ عينه، تفيض فَيْضاً أي: سالت.
وأفاضَ دمعَه يُفيضه إفاضةً.
وأفاضَ البعيرُ جِرَّتَه إفاضةً أي دُفعةً.
وفاضَ صدرُ فلانٍ بِسرِّه اذا امتَلأَ فأظهَرَه.
والحَوْضُ فائِضٌ أي مُمْتَلِيءٌ فَيْضاً وفَيْضُوضةَ، وأَفَضْتُه أنا.
وأفاضَ إناءَه حتى كادَ ينصَبُّ.
ويقال: ماؤها فَيْضٌ وغَيْضُ. الفَيْضُ: الكثير، والغَيضُ: القليل.
وأفاضَ القوم من عَرَفات أي رَجَعوا ودَفَعُوا، وكلُّ دُفْعَةٍ إفاضة.
وأفاضُوا في الحديث أي أخَذُوا فيه.
وحديثٌ مُستَفاضٌ: مأخُوذٌ فيه، قد استفاضُوه أي أخَذوا فيه.
ومن قال: مُستَفيضٌ فإِنّه يقول: هو ذائعٌ في النّاس، مُنْبَسِطٌ مثلُ الماء المستفيض.
وأفاضَ القومُ بالقِداحِ أي دَفَعُوا بها.
وفض: الأوفاضُ مثل الأوضام لِلَّحْم، واحدُها وَفْضٌ.
والإبِلُ تفِضُ وَفْضاً وتَسْتَوْفِضُ، أوفضها راكبها.
وقالَ ذو الرّمُة يصف ثوراً وحشياً:
طاوى الحَشَا فَصَرَتْ عنه مُحَرَّجَةٌ		مُسْتَوفَضٌ من بَناتِ القَفْرِ مَشْهُومٌ
وأَوْفضْتُ الابِلَ: عَجَّلْتُها.
وقوله تعالى: "كأنّهم الى نُصُبٍ يُوفِضُون" أي يُسرعون.
والوَفْضَةُ والأَوفاضُ: الفِرَقُ والأَخلاطُ من الناس.
وفي حديث النبي- صلى الله عليه وسلم-: أنّه أَمَر بصَدَقةٍ أن تُوضَع في الأوفاض وهم الفِرَقُ والأَخلاطُ.
ضيف:
المَضُوفَةُ أراد بها مَفْعُلة من التَضَيُّف.
وتَضَيَّفْتُ فلاناً: سألْتُه أن يُضيفني.
ونَزَلَتْ به مَضُوفةٌ من الأمرِ أي شِدّةٌ.
ويُجمَعُ الضَّيْفُ على ضُيُوفٍ وضِيفان.
وفي لغة: هي ضَيْفٌ، وهو هما وهم وهُنَّ ضَيْفٌ، قال اللهُ- عَزَّ وجَلَّ-: "انّ هؤلاءِ ضَيْفي".
وقال:
اذا جاءَ ضَيْفٌ جاءَ للضَّيْفِ ضَيْفَنٌ		فأودَى بما يُقْرَى الضُيُوفُ الضَّيافِنُ
والمُضافُ: الرجلُ الواقعُ بين الخيلِ والأبطالِ، ولا قُوَّةَ به، والمُلْزَق بالقَوم هو المُضاف.
و المُضافُ: المُلْجَأ المُخْرَجُ المُثْقَلُ بالشَّرِّ، تقول: جاءني فلانٌ مضافاً أي مُلْجَأ.
وأضافَ فلانٌ فلاناً أي أَلُجأَه الى ذلك الشيء.
والضِّيفُ: جانب الوادي.
وتَضايَفَ الوادي: تضايَقَ.
وضِفْتُ فلاناً اي نَزَلتُ به للضِّيافة، وأَضَفْتُه: أنْزَلْتُه.
وتقول: انا أضيفُه اذا أَمَلْتَه اليكَ، ومنه يقال: هو مُضاف إلى كذا. أي: مُمالٌ إليه.
ومنه يقال: الدَّعِيُّ مُضافٌ لأنّه مُسنَدٌ الى قوم ليس منهم.
وضافَ السَّهْمُ يَضيفُ ضيفاً إذا عَدَلَ عن الهَدَف فهو من هذا، وصافَ لغة فيه.
وتقول: هذه ناقةٌ تُضيف الى فَحلٍ كذا، كأنَّها اذا سَمِعَت صوته أرادَت أن تأتِيَه، قال البُرَيق الهُذليّ:
من المدَّعين اذا نُوكِـروا		تُضيفُ الى صَوْتِه الغَيْلَم
الغَيْلَمُ: الجارية تَسْتَأنِسُ الى صوته، وقيل: الغَيْلَمُ الحَسناءُ الجَمْلاءُ.
وفي الحديث نُهِيَ عن الصلاة اذا تَضَيَّفَتِ الشمسُ للغروبِ يعني اذا مالت للمغيب، وضاقت ايضاً مالَتْ.

##### Türkçe

باب **الضاد** و**الفاء** و**و** و**ا** و**ي** و**ء** معهما
**ض ف و**، **ف ض و**، **ف و ض**، **ف ي ض**، **ض ي ف**، **و ف ض** مستعملات

**ضفو**:
**ضَفَا الشَّعْرُ يَضْفُو** yani çoğaldı.
Ve **شَعْرٌ ضافٍ** (çoğalan saç), ve **ذَنَب ضافٍ** (çoğalan kuyruk); ve şu sözünü inşad etti:
بضافٍ فُوَيْقَ الأرض ليس بأعزَلِ
Ve **دِيمةٌ ضافيةٌ تَضْفُو ضَفْواً** yani yeri verimli kılar.
Ve **فَرَسٌ ضافي العُرْفِ والذَّنَبِ**.
Ve falan **ضافي العَطِيّة** yani çok (ihsan sahibi); dedi ki:
فجُدْ علينا من جَداكَ الضافي
Ve **الضَّفْوُ**: genişlik, hayır ve çokluk; ve inşad etti:
اذا الهَدَفُ المِعزالُ صوَّبَ رأسَه		وأَعْجَبَه ضَفْوٌ من الثُّلَّةِ الخُطْلِ

**فضو**:
**الفضاءُ**: geniş yer. Ve nal **فَضَا يفضو فُضوَّاً وفَضاءً فهو فاضٍ**; yani geniş. Ve Rü’be dedi:
أفرَخَ قيضُ بيضِها المُنقاضِ عنكم كِراماً بالمكان الفاضي
Ve **الفَضا** (maksur): tek bir torbada hurma ve kuru üzüm gibi karışık şey; dedi ki:
فقُلْتُ لها يا عَمَّتي لك ناقتـي		وتَمْر فضاً في عَيْبتي وزَبيبُ
Ve falan falana **أَفْضَى**; yani ona ulaştı; aslı: onun yarığında ve boşluğunda olmuş olmasıdır.
Ve elbisemi evde **فضاً** olarak attım; yani onu hiç kimseye emanet etmedim.
Ve adam kadına **أفْضَى**; iki yolunu tek bir yol kıldığı zaman.

**فوض**:
İşi ona **فَوَّضْتُ**; yani onu ona bıraktım.
Ve Allah -aziz ve celil- dedi: “وأُفَوِّضُ أمري إلى اللهِ”; yani ona dayanırım.
Ve insanlar **فَوْضَى** oldular; yani dağınık; o, taşanın topluluğudur; tekil yapılmaz; dağınıklardan birinin tekil yapılmadığı gibi.
Ve denir: vahşî hayvanlar **فَوْضَى**; yani dağınık, gidip gelen.
Ve insanlar **فَوْضَى**: onları toplayan ileri gelenleri yoktur.
Ve **شركة المُفاوضة**: her şeyde ortaklık; denir: aralarında **فَوْضٌ** vardır; onda ortak oldukları zaman.
Ve onunla **شَرِكةَ مُفاوضَةٍ** ortak oldum; yani her şeyde. Ve onunla **شَرِكةَ عِنانٍ** ortaklığı (da vardır); o da, özel bir şeyde ortak olmalarıdır.

**فيض**:
Su, gözyaşı, yağmur ve hayır **فاضَ يفيض فَيْضاً**; yani çoğaldı.
Ve gözü **فاضَتْ تفيض فَيْضاً**; yani aktı.
Ve gözyaşını **أفاضَ يُفيضه إفاضةً**.
Ve deve gevişini **أفاضَ**; yani bir defada.
Ve falanın göğsü sırrıyla **فاضَ**; dolup onu açığa vurduğu zaman.
Ve havuz **فائِضٌ**; yani **فَيْضاً** ve **فَيْضُوضةَ** ile dolu; ve ben onu **أَفَضْتُه**.
Ve kabını **أفاضَ**; dökülmek üzere oluncaya kadar.
Ve denir: onun suyu **فَيْضٌ** ve **غَيْضُ**. **الفَيْضُ**: çok; **الغَيضُ**: az.
Ve kavim Arafat’tan **أفاضَ**; yani döndüler ve sevk ettiler; her sevk ediş bir **إفاضة**dır.
Ve konuşmada **أفاضُوا**; yani ona daldılar.
Ve **حديثٌ مُستَفاضٌ**: ona dalınmış, onu **استفاضُوه**; yani ona daldılar.
Ve kim **مُستَفيضٌ** derse, o şöyle der: o, insanlar arasında yaygındır, suyun taşarak yayılması gibi yayılmıştır.
Ve kavim oklarla **أفاضَ**; yani onlarla itti.

**وفض**:
**الأوفاضُ** et için **الأوضام** gibidir; onun teki **وَفْضٌ**dur.
Ve develer **تفِضُ وَفْضاً وتَسْتَوْفِضُ**; binicisi onları **أوْفضها**.
Ve Zü’r-Rumme vahşî bir boğayı vasfederek dedi:
طاوى الحَشَا فَصَرَتْ عنه مُحَرَّجَةٌ		مُسْتَوفَضٌ من بَناتِ القَفْرِ مَشْهُومٌ
Ve develeri **أَوْفضْتُ**: onları acele ettirdim.
Ve Yüce sözü: “كأنّهم الى نُصُبٍ يُوفِضُون”; yani hızlanırlar.
Ve **الوَفْضَةُ** ve **الأَوفاضُ**: insanlardan fırkalar ve karışık topluluklar.
Ve Peygamber’in -Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun- hadisinde: sadakanın **الأوفاض** içine konulmasını emretti; onlar fırkalar ve karışık topluluklardır.

**ضيف**:
**المَضُوفَةُ** ile **التَضَيُّف**ten **مَفْعُلة** kastedildi.
Ve falanı **تَضَيَّفْتُ**: benden beni misafir etmesini istedim.
Ve işten bir **مَضُوفةٌ** ona indi; yani bir şiddet.
Ve **الضَّيْفُ** **ضُيُوفٍ** ve **ضِيفان** üzerine cem edilir.
Ve bir dilde: o **ضَيْفٌ**tur; ve o ikisi ve onlar ve onlar (kadınlar) **ضَيْفٌ**tur. Allah -aziz ve celil- dedi: “انّ هؤلاءِ ضَيْفي”.
Ve dedi ki:
اذا جاءَ ضَيْفٌ جاءَ للضَّيْفِ ضَيْفَنٌ		فأودَى بما يُقْرَى الضُيُوفُ الضَّيافِنُ
Ve **المُضافُ**: atlar ve yiğitler arasında bulunan adam; onda güç yoktur; kavme yapışık olan **المُضاف**tır.
Ve **المُضافُ**: sığınılmış, çıkarılmış, şer ile ağırlaştırılmış (kimse); dersin: falan bana **مضافاً** geldi; yani sığınmış olarak.
Ve falan falanı **وأضافَ**; yani onu o şeye sığındırdı.
Ve **الضِّيفُ**: vadinin yanı.
Ve vadi **تَضايَفَ**: daraldı.
Ve falanı **ضِفْتُ**; yani misafirlik için ona indim; ve onu **أَضَفْتُ**: onu indirdim (misafir ettim).
Ve dersin: ben onu **أضيفُه**; onu kendine meylettirdiğin zaman; bundan dolayı denir: o şuna **مُضافٌ إلى كذا**; yani ona meyledilmiş.
Ve bundan dolayı denir: **الدَّعِيُّ مُضافٌ**; çünkü o, kendilerinden olmayan bir kavme isnad edilmiştir.
Ve ok **ضافَ يَضيفُ ضيفاً**; hedefden saptığı zaman; bu (kök) bundandır; ve onda bir dil: **صافَ**.
Ve dersin: bu bir dişi devedir, falan aygıra **تُضيف**; sanki onun sesini işittiğinde ona gelmek ister; el-Burayk el-Huzelî dedi:
من المدَّعين اذا نُوكِـروا		تُضيفُ الى صَوْتِه الغَيْلَم
**الغَيْلَمُ**: sesiyle ünsiyet eden cariye; ve denildi: **الغَيْلَمُ** güzel, cemalli kadındır.
Ve hadiste, güneş batmaya **تَضَيَّفَتِ** zaman namazdan nehyedildi; yani batışa meylettiği zaman; ve daraldı da meyletti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الضاد والفاء وما يثلثهما)
(*ضفن) الضاد والفاء والنون أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على رمْي الشَّيءِ بخفاء. والأصل فيه ضَفَنت بالرّجُل الأرضَ، إِذا رميتَه وضربتَ الأرض به. ومنه ضَفَن البعيرُ برِجْله: خبط بها. وضَفَن بغائِطِه: رمى به. وضَفَن الحِمْلَ على ناقته: حَمَله عليها. وضَفَنَه برِجْله: ضَربه. والقياس في ذلك كلِّه واحد.
ومن الباب: ضَفَنَ إلى القوم، إِذا لجَأَ إليهم فجلس عندهم. وهذا عندي مما ينبغي أن يزاد فيه وصْف، فيقال: "وهم لا يريدونه"، كأنَّه رمى بِنَفسِه عليهم. والدَّليل على هذا قولهم للطفيليّ الذي يجيء مع الضّيف: ضَيْفَن. وهذا فَيْعَل من ضَفَن. وقد سمعتُ ولم أسمعه من عالم، أنَّ الذي يجيء مع الضَّيفن الضَّيْفنَانُ([1])، ولا أدري كيف صحّتُه. والقِياس يُجيزه. قال في الضَّيْفَن:
إذا جاءَ ضيفٌ جاء للضَّيف ضيفنٌ *** فأودى بما يُقرَى الضُّيوفُ الضَّيافنُ([2])ومن الباب الضِّفَنّ، وهو الأحمق مع عِظَم خَلْق.
(ضفو) الضاد والفاء والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على سبوغ وتمام. يقال: ثوبٌ ضافٍ، وفرسٌ ضافي السَّبيب، إِذا كان شَعَر ذَنبه وافياً. وفلانٌ في ضَفْو وضَفْوةٍ من عَيْشِه. قال الأخطل([3]):
إذا الهَدَفُ المِعزالُ صَوَّبَ رأسَه *** وأعجبَه ضَفْوٌ من الثَّلّةِ الخُطْلِ([4])الخُطْل: المُسترخية الآذان. ورجلٌ ضافي الرأس، أي كثير شَعَر الرأْس، قال:
* إذا استغَثْتَ بضافي الرَّأس نَعَّاق([5]) *
وضَفَْوَى: موضعٌ.
(ضفر) الضاد والفاء والراء أصلٌ صحيح، وهو ضمُّ الشَّيءِ إلى الشَّيءِ نسجاً أو غيره عريضاً. ومن الباب ضَفائِر الشّعَر، وهي كل شَعَر ضُفِر حتى يصيرَ ذُؤابة. ومن الباب قولُهم: تضافَرُوا عليه، أي تعاوَنُوا. وأصله عندي من ضفائر الشعر، وهو أن يتقاربوا حتى كأنَّ كلَّ واحدٍ منهم قد شدَّ ضفيرتَه بضفيرة الآخر. وهذا قِياسٌ حسَن في المساعدة والمظاهَرة وغيرهما. يقال إنَّ الضفِر: حِقْفٌ من الرّمل. والذي نحفظه في كتاب أبي عُبيدٍ العَقِدة والضَّفِرة الرمل المُنْعَقد. ويقال كِنانةٌ ضَفِرةٌ، أي ممتلئة. وأصلها من تَضافُرِ ما فيها من السِّهام، وهو تجمُّعها. والضَّفيرة،  هي التي يقال لها المُسَنّاة، وسمِّيت بذلك كأنما ضُفِرَتْ ضَفْراً، كالشَّيء يُضَمُّ بعضُهُ إلى بعضٍ نسجاً وغيرَه.
(ضفز) الضاد والفاء والزاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على دَفْعِ شيءٍ بشيءٍ تلقمه، ثمَّ يُحمَل على ذلك. من ذلك [الضَّفز] : لَقْم البعير. ويقال الضَّفَر: أن تُلقِمه إِيّاه وإن كرِهَه.  والعرب تقول ضَفزْتُهُ حقَّه فما قَبِلَه، أي إِنِّي أكرهتُه عليه. ومن الباب: ضفَزت الفرسَ لجامَه، أي أدخَلتُهُ في فيه. وقد يقال الضَّفْز: الجِماع، وهو قريب من الباب.
(ضفس) الضاد والفاء والسين ليس بشيء، إلاَّ أنَّ ابنَ دُريد ذكر أن الضَّفْس مثل الضَّفْز.
(ضفط) الضاد والفاء والطاء أُصَيلٌ يقولون إنّه صحيحٌ، وأَصلهُ الحُمق والجَفَاء. يقال للأحمق ضَفِيطٌ بيِّن الضَّفَاطة. ويقال: الضَّفَّاط: الذي يُكْرِي الإِبل. والضَّفَّاطة فيما يقال: الإِبل تحمل المتاع. وأحسب أنَّ البابَ كلُّه مما لا يعوَّل عليه.
(ضفع) الضاد والفاء والعين ليس بشيء. على أنَّ الخليل حكى ضَفَع: جَعس. والسلم([6]).
--------------ــــ
([1]) لم يذكر هذا اللفظ في اللسان ولا في القاموس.
([2]) أنشده في اللسان (ضيف، ضفن) بدون نسبة.
([3]) سيأتي في (هدف).
([4]) كذا في الأصل. وفي المجمل: "الهذلي"، وهو الصواب؛ إذا البيت التالي لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 43 واللسان (هدف، عزل، ضفا) كما سبق في حواشي (خطل).
([5]) لتأبطَ شراً من القصيدة الأولى في المفضليات، ويروى أيضاً "نغاق" بالمعجمة وصدره:  * فذاك همي وغزوي أستغيث به *
([6]) كذا وردت هذه الكلمة في الاصل.

ـ

##### Türkçe

(باب **الضاد** و**الفاء** وما يثلثهما)
(**ضفن**) **الضاد** ve**الفاء** ve**النون** sahih bir asıldır; bir şeyi gizlice atmaya delâlet eder. Asıl onda: **ضَفَنت** ile adamı yere (atmak), onu attığın ve onunla yere vurduğun zaman. Ondandır: deve ayağıyla **ضَفَن** etti: onunla çarptı. Ve dışkısıyla **ضَفَن** etti: onunla attı. Ve yükü devesinin üzerine **ضَفَن** etti: onu onun üzerine yükledi. Ve onu ayağıyla **ضَفَن** etti: onu vurdu. Kıyas bunda, bunların hepsinde birdir.
Ve babdandır: kavme **ضَفَنَ** etti; onlara sığındığı ve yanlarında oturduğu zaman. Bu, benim yanımda, onda bir vasfın artırılması gerekenlerdendir; şöyle denir: “ve onlar onu istemezler”; sanki kendisini onların üzerine atmış gibidir. Bunun delili, misafirle birlikte gelen tufeyliye onların söylemeleridir: **ضَيْفَن**. Bu, **ضَفَن**’den **فَيْعَل**’dir. Ve işittim, bir âlimden işitmedim: **الضَّيفن** ile birlikte gelenin **الضَّيْفنَانُ**([1]) olduğu; ve onun sıhhati nasıl oldu, bilmiyorum. Kıyas onu câiz kılar. **الضَّيْفَن** hakkında dedi:
إذا جاءَ ضيفٌ جاء للضَّيف ضيفنٌ *** فأودى بما يُقرَى الضُّيوفُ الضَّيافنُ([2])Ve babdandır: **الضِّفَنّ**; o, yaratılışın büyüklüğüyle birlikte ahmaktır.

(**ضفو**) **الضاد** ve**الفاء** ve illetli harf sahih bir asıldır; yaygınlık ve tamama delâlet eder. Denir: **ثوبٌ ضافٍ** ve **فرسٌ ضافي السَّبيب**; kuyruğunun kılı vâfî olduğu zaman. Ve falan kimse, yaşayışından **ضَفْو** ve **ضَفْوةٍ** içindedir. **الأخطل**([3]) dedi:
إذا الهَدَفُ المِعزالُ صَوَّبَ رأسَه *** وأعجبَه ضَفْوٌ من الثَّلّةِ الخُطْلِ([4])**الخُطْل**: kulakları sarkık olanlar. Ve **رجلٌ ضافي الرأس**; yani baş kılı çok olan. Dedi:
* إذا استغَثْتَ بضافي الرَّأس نَعَّاق([5]) *
Ve **ضَفَْوَى**: bir yerdir.

(**ضفر**) **الضاد** ve**الفاء** ve**الراء** sahih bir asıldır; o, bir şeyi bir şeye, dokuma olarak veya başkası olarak, genişçe katmaktır. Ve babdandır saçın **ضَفائِر**’i; o, örülüp de bir zülüf oluncaya kadar örülen her saçtır. Ve babdandır onların sözü: onun üzerine **تضافَرُوا**; yani yardımlaştılar. Aslı, benim yanımda, saçın örgülerindendir; o, birbirlerine yaklaşmalarıdır; ta ki sanki onlardan her biri, örgüsünü ötekinin örgüsüne bağlamış gibi. Bu, yardım ve destek ve başkalarında güzel bir kıyastır. Denir ki **الضفِر**: kumdan bir kum tepeciğidir. Bizim, Ebû Ubeyd’in kitabında koruduğumuz: **العَقِدة** ve **الضَّفِرة** düğümlenmiş kumdur. Ve denir: **كِنانةٌ ضَفِرةٌ**; yani dolu. Aslı, içindeki okların **تَضافُر**’undandır; o, onların toplanmasıdır. Ve **الضَّفيرة**: ona **المُسَنّاة** denilen şeydir; ve bununla adlandırıldı; sanki **ضُفِرَتْ** bir **ضَفْراً** ile; tıpkı bir şeyin, dokuma ve başkası olarak, bir kısmının bir kısmına katılması gibi.

(**ضفز**) **الضاد** ve**الفاء** ve**الزاء** sahih bir asıldır; bir şeyi, onu lokma ettirdiğin bir şeyle itmeye delâlet eder; sonra bunun üzerine taşınır. Bundan: [**الضَّفز**]: devenin lokma edişi. Ve denir **الضَّفَر**: onu, istemese de, ona lokma ettirmendir. Ve Araplar der: hakkını ona **ضَفزْتُهُ** de o kabul etmedi; yani ben onu ona zorladım. Ve babdandır: atın gemini **ضفَزت**; yani onu ağzına soktum. Ve denebilir **الضَّفْز**: cinsel birleşmedir; ve o, babdan yakındır.

(**ضفس**) **الضاد** ve**الفاء** ve**السين** bir şey değildir; ancak İbn Düreyd, **الضَّفْس**’in **الضَّفْز** gibi olduğunu zikretti.

(**ضفط**) **الضاد** ve**الفاء** ve**الطاء** küçük bir asıldır; onun sahih olduğunu söylerler; ve aslı ahmaklık ve kabalıktır. Ahmağa **ضَفِيطٌ** denir; **الضَّفَاطة**’sı açık olan. Ve denir: **الضَّفَّاط**: develeri kiraya veren. Ve **الضَّفَّاطة** hakkında denildiğine göre: develer eşya taşır. Ve ben, babın hepsinin, kendisine dayanılmayan şeylerden olduğunu sanıyorum.

(**ضفع**) **الضاد** ve**الفاء** ve**العين** bir şey değildir. Şu var ki Halîl **ضَفَع**’ı rivayet etti: **جَعس**. Ve **السلم**([6]).

--------------ــــ
([1]) Bu lafız, **اللسان**’da da **القاموس**’ta da zikredilmedi.
([2]) **اللسان**’da (**ضيف**، **ضفن**) nisbesiz olarak inşad etti.
([3]) (**هدف**)’te gelecektir.
([4]) Asılda böyledir. Ve **المجمل**’de: “**الهذلي**”; ve o doğrudur; zira sonraki beyit, divanında 43’te ve **اللسان** (**هدف**، **عزل**، **ضفا**)’da, daha önce **خطل** haşiyelerinde geçtiği üzere, Ebû Züeyb el-Hüzelî’nindir.
([5]) Teebbete Şerran’ın **المفضليات**’teki birinci kasidedendir; ve ayrıca “**نغاق**” diye de rivayet olunur, mu‘ceme ile; ve صدرُه:  * فذاك همي وغزوي أستغيث به *
([6]) Bu kelime, asılda böyle vârid oldu.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ض ف و
ومن المجاز‏:‏ له نعمة ضافية‏.‏
وديمة ضافية أخصبت لها الأرض‏.‏
وضفا الحوض فهو ضاف‏:‏ فاض من جوانبه‏.‏
وضفا ماله‏:‏ كثر واتسع‏.‏
وهو في ضفوة من العيش‏:‏ في رغد وله عيش ضافي القناع‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ لهوت بها والعيش ضاف قناعه علينا ولم يقطع لنا كاشح حبلاً

##### Türkçe

ض ف و
Mecazdan: Ona **نعمة ضافية** vardır.
Ve **ديمة ضافية**: yer onunla verimli oldu.
Ve **ضفا الحوض فهو ضاف**: yanlarından taştı.
Ve **ضفا ماله**: çoğaldı ve genişledi.
Ve o, geçimden bir **ضفوة** içindedir: bolluk içinde; ve onun **عيش ضافي القناع** bir geçimi vardır.
İbn Mukbil dedi:
Onunla eğlendim; hâlbuki geçim, örtüsünü üzerimize **ضاف** kılmıştı; ve bize bir bağ ipini kesmedi.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ض ف و * * الضَّفْوُ * السَّبوغ وقد * ضَفَا * الشيء من باب عدا وسما وثوب * ضَافٍ * أي سابغ

##### Türkçe

* ض ف و * * **الضَّفْوُ**: bol ve geniş (olma). Ve: şey, **ضَفَا**; (bu) عدا, سما ve ثوب bâbındandır; **ضَافٍ**: yani bol ve geniş.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!الضَّفْوُ : السُّبوغُ ) . يقالُ : *!ضَفا الشيءُ *!يَضْفُو .
( و ) أَيْضاً : ( الكَثْرَةُ ) . يقالُ : ضَفا المالُ يَضْفُو ، وكَذلكَ الشَعَرُ والصُّوفُ ؛ قالَ أَبو ذُؤَيْب :
إذا الهَدَفُ المِعْزالُ صَوَّبَ رأْسَه
وأَعْجَبَه *!ضَفْوٌ من الثَّلَّةِ الخُطْلِومنه رجُلٌ *!ضافِي الرأْسِ : أَي كثيرٌ شَعَره ؛ كذا في الصِّحاح .
( و ) أَيْضاً : ( فَيَضانُ الحَوْضِ ) . يقالُ : ضَفا الحَوْضُ إذا فاضَ مِن امْتِلائِه ، قال الراجزُ :
وماكِدٍ تَمْأَدُه من بَحْرِه
يَضْفُو ويُبْدي تارةً عن قَعْرِهيقولُ : يَمْتلِىءُ فتَشْربُ الإِبِلُ ماءَهُ حتى يَظْهَرَ قَعْرُه .

( وثَوْبٌ *!ضافٍ ) : سابِغٌ ؛ قالَ بِشْرٌ ، أَو الأَخْطل :
لَيالِيَ لا أُطاوِعُ مَنْ نَهانِي
*!ويَضْفُو تحتَ كَعْبَيَّ الإزارُوفَرَسٌ *!ضافِي السَّبِيبِ : سابِغُه .
( *!والضَّفا : الجانِبُ ، وهُما ضَفَواهُ ) ، بالتَّحْريكِ ، أَي جانِبَاهُ .
( *!وضَفْوَةُ العَيْشِ : بُلَهْنِيَتُه ) أَي سَعَتُه .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
دِيمةٌ *!ضافِيَةٌ : تُخْصِبُ منها الأَرْضُ .
*!والضَّفْوُ : الخَيْرُ والسَّعَةُ .
وهو *!ضافِي الفَضْلِ على المَثَلِ .
*!والضُّفُوُّ ، كعُلُوَ : الكَثْرَةُ .
: وممَّا يُسْتدركُ عليه :

##### Türkçe

: ( ve ( **الضَّفْوُ** : yaygınlık ) . Denilir ki: **ضَفا** şey **يَضْفُو** .
( ve ) ayrıca: ( çokluk ) . Denilir ki: mal **ضَفا** **يَضْفُو**; aynı şekilde saç ve yün de; Ebû Züeyb dedi ki:
Eğer hedef, zayıf, başını aşağı eğerse
Ve onu, sürüden **ضَفْوٌ** (çokluk) hoşuna gider, **الخُطْلِ**
Ve ondan: **ضافِي** başlı adam: yani saçı çok; Sıhâh’ta böyle.
( ve ) ayrıca: ( havuzun taşması ) . Denilir ki: havuz **ضَفا**; doluluğundan taştığı zaman; râciz dedi ki:
Ve onun denizinden, onu kabartan bir (şey)
**يَضْفُو** ve bazen dibinden açığa çıkarır
Der ki: dolar da develer suyunu içer; ta ki dibi görününceye kadar.

( ve bir elbise **ضافٍ** ) : yaygın (uzun, sarkık); Bişr, yahut Ahtal dedi ki:
Geceler ki beni nehyeden kimseye itaat etmem
Ve izâr, topuklarımın altında **يَضْفُو**
Ve bir at: **ضافِي** yeleli: onun yaygın (uzun) olanı.
( **والضَّفا** : yan, ve ikisi onun **ضَفَواهُ**’dur ) , hareke ile; yani iki yanı.
( **وضَفْوَةُ العَيْشِ** : onun bolluğu ) yani genişliği.
Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
**دِيمةٌ** **ضافِيَةٌ** : ondan yer bereketlenir.
**والضَّفْوُ** : hayır ve genişlik.
Ve o, mesel üzere, faziletin **ضافِي**’sidir.
**والضُّفُوُّ** , **عُلُوَ** gibi: çokluk.
: ve kendisine istidrâk olunanlardandır:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ضَفَا
1 ضَفَا ذ , aor. يَضْفُو, (S, Msb,) inf. n. ضَفْوٌ (S, Msb, K) and ضَفُوٌّ, (Msb,) It (a thing, S, and a garment, S, Msb) was, or became, complete, full, ample, or without deficiency. (S, Msb, K. *) ― -b2- And It was, or became, much in quantity; (S, K, * TA;) said of property, or property consisting in cattle, (S, TA,) and of hair, and of wool. (TA.) [Hence,] one says, ضَفَتْ عَلَيْهِ النِّعْمَةُ, i. q. رَفَّتْ [i. e. Wealth became abundantly bestowed upon him]. (M in art. رف.) And ضَفَا العَيْشُ, meaning اِتَّسَعَ [i. e. The means of subsistence became ample]. (Msb.) ― -b3- And ضَفَا الحَوْضُ, (TA,) inf. n. ضَفْوٌ, (K, TA,) The watering-trough overflowed (K, * TA) by reason of its fulness. (TA.) -A2- ضَفِىَ He (a man) became poor: mentioned by Az in art. ضيق. (TA.)

ضَفًا
ضَفًا ذ A side: and ضَفَوَاهُ his, or its, two sides. (K.) [ضَفَّةٌ and ضِفَّةٌ, also, have a similar meaning.]

ضَفْوٌ
ضَفْوٌ ذ [an inf. n. of 1, q. v.: and as a simple subst.,] Wealth, or prosperity, and ampleness [of circumstances]. (TA.) [See also what next follows.]

ضَفْوَةُ العَيْشِ
ضَفْوَةُ العَيْشِ ذ An easy and a plentiful state, or condition, of life. (K, TA.) One says, فُلَانٌ فِى ضَفْوَةٍ مِنْ عَيْشِهِ [Such a one is in an easy and a plentiful state, or condition, in respect of his means of subsistence]. (S.)

ثَوْبٌ ضَافٍ
ثَوْبٌ ضَافٍ ذ A garment that is complete, full, ample, or without deficiency. (S, Msb, K. *) And فَرَسٌ ضَافِى السَّبِيب A horse full, or ample, in the سبيب [or hair of the forelock or of the mane or of the tail]. (TA.) And رَجُلٌ ضَافِى الرَّأْسِ A man having much hair of the head. (S.) And دِيمّةٌ ضَافيَةٌ A lasting, or continuous, or continuous and still, rain, in consequence of which the land becomes abundant with herbage. (TA.) And هُوَ ضَافِى الفَضْلِ (tropical:) [He is abundant in excellence]. (TA.)

##### Türkçe

**ضَفَا**
1 **ضَفَا** **ذ** , muzâri‘ **يَضْفُو**, (S, Msb,) mastar ismi **ضَفْوٌ** (S, Msb, K) ve **ضَفُوٌّ**, (Msb,) O (bir şey, S, ve bir elbise, S, Msb) tam, dolu, geniş, yahut noksansız oldu veya oldu. (S, Msb, K. *) ― -b2- Ve O miktarca çok oldu veya oldu; (S, K, * TA;) mal hakkında, yahut sığırdan ibaret mal hakkında, (S, TA,) ve saç hakkında, ve yün hakkında söylenir. (TA.) [Bundan dolayı,] şöyle denir: **ضَفَتْ عَلَيْهِ النِّعْمَةُ**, yani **رَفَّتْ** [yani: servet ona bolca ihsan olunur oldu]. (M in art. رف.) Ve **ضَفَا العَيْشُ**, yani **اِتَّسَعَ** [yani: geçim vasıtaları genişledi]. (Msb.) ― -b3- Ve **ضَفَا الحَوْضُ**, (TA,) mastar ismi **ضَفْوٌ**, (K, TA,) suluk, doluluğu sebebiyle taştı. (K, * TA) (TA.) -A2- **ضَفِىَ** O (bir adam) fakir oldu: Az tarafından **ضيق** maddesinde zikredilmiştir. (TA.)

**ضَفًا**
**ضَفًا** **ذ** Bir yan: ve **ضَفَوَاهُ** onun, yahut onun (şeyin), iki yanı. (K.) [**ضَفَّةٌ** ve **ضِفَّةٌ** de, ayrıca, benzer bir mânâya sahiptir.]

**ضَفْوٌ**
**ضَفْوٌ** **ذ** [1’in mastar ismidir, bkz.: ve yalın bir isim olarak,] servet, yahut refah, ve hâlin genişliği. (TA.) [Ayrıca hemen ardından gelen şeye de bak.]

**ضَفْوَةُ العَيْشِ**
**ضَفْوَةُ العَيْشِ** **ذ** Hayatın kolay ve bol bir hâli yahut durumu. (K, TA.) Şöyle denir: **فُلَانٌ فِى ضَفْوَةٍ مِنْ عَيْشِهِ** [Falanca, geçim vasıtaları bakımından, hayatının kolay ve bol bir hâlinde yahut durumundadır]. (S.)

**ثَوْبٌ ضَافٍ**
**ثَوْبٌ ضَافٍ** **ذ** Tam, dolu, geniş, yahut noksansız bir elbise. (S, Msb, K. *) Ve **فَرَسٌ ضَافِى السَّبِيب** سبيب’de [yahut perçemin yahut yelenin yahut kuyruğun kılında] dolu yahut gür bir at. (TA.) Ve **رَجُلٌ ضَافِى الرَّأْسِ** Başının saçı çok olan bir adam. (S.) Ve **دِيمّةٌ ضَافيَةٌ** Yerin otla bol olduğu, bunun sonucunda, kalıcı, yahut sürekli, yahut sürekli ve sakin bir yağmur. (TA.) Ve **هُوَ ضَافِى الفَضْلِ** (mecaz:) [O, fazilette boldur]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%81%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَفَا
ضَفَا ( w )  U ( n. ac. ضَفْو 1 ),
a.  Was abundant.

b.  Overflowed ( wateringtrough ).

ضَفْوَة
ضَفْوَة [ 1t ],
a.  Wealth, prosperity.

دَفًا
دَفًا [ 4A ],
a.  Side.

##### Türkçe

ضَفَا
**ضَفَا** ( w )  U ( n. ac. **ضَفْو** 1 ),
a.  Bol oldu.

b.  Taştı (sulama oluğu).

ضَفْوَة
**ضَفْوَة** [ 1t ],
a.  Zenginlik, refah.

دَفًا
**دَفًا** [ 4A ],
a.  Yan.
