# ضلع — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D8%B9/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%84%D8%B9/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D8%B9.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: ضلع

ضَلَعَ
1 ضَلَعَ ذ , aor. ضَلَعَ , (S, O, Msb, K,) inf. n. ضَلْعٌ, (S, O, Msb,) It, or (assumed tropical:) he, inclined, or declined: (S, O, K:) it, or (assumed tropical:) he, declined, or deviated, from that which was right, or true: (S, O, Msb, K:) (assumed tropical:) he acted wrongfully, unjustly, injuriously, or tyrannically. (S, * O, * K.) You say, ضَلَعَ عَنْهُ (tropical:) He deviated, or turned away, from him, or it; or he did so, acting wrongfully, &c.: and ضَلَعَ عَلَيْهِ (assumed tropical:) he acted wrongfully, &c., against him. (TA.) And ضَلْعُكَ مَعَ فُلَانٍ (S, O, Msb, * K *) (assumed tropical:) Thy inclining, (S, O, Msb, K,) and thy love, or desire, (S, O,) is with such a one [i. e. in unison with that of such a one]. (S, O, Msb, * K: * in the Msb and K, مَعَهُ is put in the place of مَعَ فُلَانٍ.) And لَا تَنْقُشِ الشَّوْكَةَ بِالشَّوْكَةِ فَاـِنَّ ضَلْعَهَا مَعَهَا, (S, O, K,) or بِمِثْلِهَا [in the place of بالشوكة], (Meyd,) [lit. Extract not thou the thorn by means of the thorn, or by means of the like of it, for its inclination is with it,] meaning, demand not aid, in the case of thy want, of him who is more benevolent to the person from whom the object of want is sought than he is to thee: (Meyd:) a prov.: (S, Meyd, O:) applied to the man who contends in an altercation with another, and says, “ Appoint thou between me and thee such a one; ” pointing to a man who loves what he [i. e. the opponent of the speaker] loves: (S, O, K:) the author of the K adds, it is said that it should by rule be ضَلَعَكَ, for they say ضَلِعَ مَعَ فُلَانٍ, like فَرِحَ, [as though meaning he inclined with such a one,] but they have contracted it; which is wonderful, in consideration with his having mentioned shortly before, ضَلَعَ, like مَنَعَ, as signifying مَالَ. (TA.) One says also, خَاصَمْتُ فُلَانًا فَكَانَ ضَلْعُكَ عَلَىَّ i. e. (assumed tropical:) [I contended in an altercation with such a one and] thy inclining [was against me]. (S, O.) ― -b2- ضَلِعَ, aor. ضَلَعَ , (Mgh, Msb, K,) inf. n. ضَلَعٌ, (Mgh, Msb,) means It (a sword, K, or a thing, Msb) was, or became, crooked, or curved: (Mgh, Msb, K:) and ↓ تضلّع may mean the same: (Ham p. 80:) a poet says, (namely, Mohammad Ibn-'Abd-Allah El-Azdee, TA,)
وَقَدْ يَحْمِلُ السَّيْفَ المُجَرَّبَ رَبُّهُ
عَلَى ضَلَعٍ فِى مَتْنِهِ وَهْوَ قَاطِعُ
[And verily, or sometimes, or often, its owner bears the tried sword, notwithstanding crookedness in its broad side, it being sharp]: (S, O:) and (K) ضَلَعٌ signifies the being crooked, or curved, by nature; (S, O, K;) as also ضَلْعٌ; whence the saying, لَأُقِيمَنَّ ضَلَعَكَ and ضَلْعَكَ [I will assuredly straighten thy natural crookedness]: (K:) thus in the copies of the K; but this is a mistake, occasioned by the author's seeing in the T and M لَأُقِيمَنَّ ضَلَعَكَ and صَلَعَكَ meaning عَوَجَكَ, and his imagining both these nouns to be with ض and to differ in the manner stated above: (TA:) you say, ضَلِعَ, aor. ضَلَعَ , inf. n. ضَلَعٌ i. e. he, or it, was, or became, crooked, or curved, by nature: (S, O:) or ضَلَعٌ in the camel is like غَمْزٌ in horses or the like, [meaning the limping, or halting, or having a slight lameness, in the hind leg,] and the verb is ضَلِعَ; and the epithet [or part. n.] is ↓ ضَلِعٌ: (K:) or this is rather the explanation of ضَلْعٌ, with ظ; (TA;) [or as Mtr says,] ضَلْع as meaning what resembles عَرَجٌ [or natural lameness] is correctly ظَلْع: (Mgh:) but when it (i. e. the crookedness, TA) is not natural, one says, ضَلَعَ, like مَنَعَ, (K, TA,) [but this seems rather to relate to the meaning of “ limping, ” agreeably with what I have cited above from the Mgh,] and the inf. n. is ضَلْعٌ: (TA:) and the epithet [or part. n.] is ↓ ضَالِعٌ. (K.) -A2- ضَلُعَ, [aor. ضَلُعَ ,] inf. n. ضَلَاعَةٌ, He (a man, S, O, Msb, [and app. also a horse and the like, see its part. n. ضَلِيعٌ,]) was, or became, strong, or powerful; (S, O, Msb, K;) and strong, hard, or firm, in the أَضْلَاع [or ribs]. (S, O, K. [The latter is said in Har p. 6 to be the primary meaning; and the former, metaphorical.]) -A3- ضَلَعَ as syn. with تَضَلَّعَ: see the latter. -A4- ضَلَعَ فُلَانًا He struck such a one upon his ضِلَع [or rib]. (K.)

2 ضَلَّعَ see 4, in two places. ― -b2- تَضْلِيعُ الأَعْمَالِ is said by some to mean (assumed tropical:) The making deeds to deviate from the right, or direct, way or course: and by some to mean (assumed tropical:) the making them heavy, or burdensome. (Har p. 77.) ― -b3- تَضْلِيعُ الثَّوْبِ signifies The figuring the garment, or piece of cloth, with the form of أَضْلَاع [or ribs]. (S, O, K.) [See also the pass. part. n., below.]

اضلعهُ
4 اضلعهُ ذ , (K,) inf. n. اـِضْلَاعٌ, (S, O,) It, or he, made it, or (assumed tropical:) him, to incline, or decline; (S, O, K;) [and so ↓ ضلّعهُ; for] الاـِضْلَاعُ and التَّضْلِيعُ signify الاـِمَالَةُ. (Har p. 77.) ― -b2- [And It, or he, made it, or him, to be crooked, or curved; and so ↓ ضلّعهُ; for] الاـِضْلَاعُ and التَّضْلِيعُ signify also التَّعْوِيجُ. (Har ubi suprà.) ― -b3- [Hence,] one says also, أَضْلَعَتْهُ الخُطُوبُ, meaning (assumed tropical:) [Affairs, or great or grievous affairs,] burdened him [as though making him to incline, or curving him]. (TA.) -A2- See also 8.

تضلّع
5 تضلّع ذ : see 1, in the middle of the paragraph. ― -b2- [Also,] (S, O, K,) and ↓ ضَلَعَ, like مَنَعَ, (K,) said of a man, (S, O,) He became filled, (S, O, K,) or what was between his أَضْلَاع [or ribs] became filled, (TA,) with food, (S, O, K,) or drink: (S, O:) or with drink so that the water reached his أَضْلَاع, (K, TA,) and they became swollen out in consequence thereof: (TA in explanation of the former verb:) and the former verb is also expl. as meaning he drank much, so that his side and his ribs became stretched. (TA.) And تضلّع مِنَ الطَّعَامِ He became filled with the food; as though it filled his ribs. (Msb.)

الاِضْطِلَاعُ
8 الاِضْطِلَاعُ ذ is from الضَّلَاعَةُ [inf. n. of ضَلُعَ] meaning “ the being strong, or powerful; ” (ISk, S, O, and Har p. 391;) الاِضْطِلَاعُ بِالشَّىْءِ signifying The raising the thing upon one's back, and rising with it, and having strength, or power, sufficient for it. (Har ibid.) And you say, اضطلع بِحَمْلِهِ, meaning He had strength, or power, to bear it, or carry it. (Mgh, and Har p. 645.) [See also the part. n., below.] And بِالأَمْرِ ↓ أَضْلَعَ (assumed tropical:) He had strength, or power, sufficient for the affair; as though his ribs had strength to bear it. (Msb.)

ضَلْعٌ
ضَلْعٌ ذ : see ضِلَعٌ, first sentence.

ضِلْعٌ
ضِلْعٌ ذ : see ضِلَعٌ, first and last sentences.

ضَلَعٌ
ضَلَعٌ ذ The weight, or burden, of debt, that bends the bearer thereof. (IAth, O, K.) And Strength, or power; (As, S, O, Msb, K;) a subst. in this sense, from ضَلُعَ; (Msb;) and the bearing, or endurance of that which is heavy, or burdensome. (As, S, O, K.) ― -b2- Also inf. n. of ضَلِعَ [q. v.]. (Mgh, Msb, K.)

ضَلِعٌ
ضَلِعٌ ذ Crooked, or curved, by nature. (S, O, TA.) And applied to a spear as meaning Crooked, or curved; not straightened: (TA:) or, so applied, inclining, or bending: (Ham p. 80:) and ↓ ضَلِيعٌ and ↓ ضَالِعٌ, so applied, [likewise] mean crooked, or curved. (TA.) ― -b2- See also 1, in the last quarter of the paragraph.

ضِلَعٌ
ضِلَعٌ ذ and ↓ ضِلْعٌ, (S, Mgh, O, Msb, K,) the former of the dial. of El-Hijلz and the latter of the dial. of Temeem, (Msb, TA,) and ↓ ضَلْعٌ, which is the only form, or almost the only one, that is used by the vulgar, is said by MF to be mentioned by some one or more of the commentators, but not known in the lexicons, (TA;) [A rib;] a certain appertenance of an animal, (Msb,) well known; (K;) the curved thing of the side; (TA;) a single bone of the bones of the side: (Mgh, Msb:) of the fem. gender, (Msb, K, TA,) accord. to common repute; or, as some say, masc.; or, accord. to some, whose opinion in this case is preferred by Ibn-Mلlik and others, of both genders: (TA:) pl. [of mult.] ضُلُوعٌ and [of pauc.] أَضْلَاعٌ (S, Mgh, O, Msb, K) and أَضْلُعٌ, (O, Msb, K,) and أَضَالِعُ also is a pl. of ضِلَعٌ, or, as some say, of [its pl.] أَضْلُعٌ. (TA.) ضِلَعُ الخَلْفِ [and الخِلْفِ] is [The rib] in the lowest part of the side [of a man, i. e. the lowest rib; and the hindmost rib in a beast]: (TA:) and signifies also A burn in the part behind what is thus termed. (O, K, TA.) ― -b2- Also (assumed tropical:) A piece of stick or wood; syn. عُودٌ; [erroneously supposed by Golius and Freytag to mean here the musical instrument thus called;] (IAar, O, K;) so in a saying of the Prophet to a woman, respecting a blood-stain on a garment, حُتِّيهِ بِضِلَعٍ (assumed tropical:) [Scrape thou it off with a piece of stick]: (IAar, O:) or (assumed tropical:) such as is wide and curved; as being likened to the ضِلَع (O, K) of an animal. (K.) ― -b3- And (tropical:) An oblong piece of a melon; (O, * K, TA;) as being likened to the ضِلَع [properly thus called]. (O, TA.) ― -b4- And (tropical:) A trap for birds; because of its gibbous shape: so in the saying, نَصَبَ ضِلَعًا لِلطَّيْرِ [He set up a trap for the birds]. (A, TA.) ― -b5- And The base, or lower part, of a raceme of a palm-tree. (TA in art. عهن.) ― -b6- And (assumed tropical:) A line that is made on the ground, after which another line is made, and then the space between these two is sown. (TA.) ― -b7- And (assumed tropical:) A small mountain apart from others: (S, O, K:) or a small mountain, such as is not long: (TA:) or a low and narrow mountain, (Aboo-Nasr, S, O, K, TA,) long and extended: or, accord. to As, a small mountain, extending lengthwise upon the earth, not high. (TA.) And [the pl.] ضُلُوعٌ signifies (tropical:) Curved tracts of ground: or tracks (طَرَائِق) of a [piece of stony ground such as is termed] حَرَّة. (O, K, TA.) ― -b8- Also (assumed tropical:) An island in the sea; pl. أَضْلَاعٌ: or, as some say, it is the name of a particular island. (TA.) ― -b9- [In geometry, (assumed tropical:) A side of a rectilinear triangle or square or polygon. ― -b10- And (assumed tropical:) A square root; called in arithmetic جَذْرٌ: see شَىْءٌ, near the end of the paragraph.] ― -b11- One says also, هُمْ عَلَىَّ ضِلَعٌ جَائِرَةٌ, (S, A, O, K, in the last of which, between هم and علىّ is inserted كَذَا,) and ↓ ضِلْعٌ is allowable, (S, TA,) meaning (tropical:) They are assembled against me with hostility: (A, TA:) the origin of which is the saying of AZ, one says, هُمْ عَلَىٌّ اـِلْبٌ وَاحِدٌ [or أَلْبٌ وَاحِدٌ] and صَدْعٌ وَاحِدٌ and ضِلَعٌ وَاحِدٌ, meaning as above. (TA.)

ضِلَعَةٌ
ضِلَعَةٌ ذ A certain small fish, green (خَضْرَآء), short in the bone. (Ibn-'Abbلd, O, K.)

ضَلِيعٌ
ضَلِيعٌ ذ : see ضَلِعٌ: ― -b2- and see also مَضْلُوعٌ, in three places. ― -b3- Also, applied to a man, (S, O, Msb,) Strong, or powerful; (S, O, Msb, K;) and strong, hard, or firm, in the أَضْلَاع [or ribs]: (S, O, K:) or, as some say, long in the أَضْلَاع, great in make, bulky; applied to any animal, even to a jinnee: (TA:) pl. ضُلْعٌ, (K,) or app., ضُلُعٌ [of which the former may be a contraction]. (TA.) And, applied to a horse, Complete, or perfect, in make or formation, large in the middle, thick in the [bones called] أَلْوَاح, having many sinews: (ISk, S, O, K:) or, so applied, thick in the أَلْوَاح; strong, hard, or firm, in the sinews: (Msb:) or, as some say, long in the ribs (الأَضْلَاع), wide in the sides, large in the breast. (TA.) And ضَلِيعُ الفَمِ A man large in the mouth: (Kt, O, K:) or wide therein: (A 'Obeyd, O, K:) expl. in the former sense, and in the latter, as applied to the Prophet; (O, TA;) width of the mouth, (Kt, O, K, TA,) and largeness thereof, (TA,) being commended by the Arabs, and smallness thereof being discommended by them; (Kt, O, K, TA;) whereas the Persians, or foreigners, (العَجَم,) commend smallness thereof: (TA:) or having large teeth, closely and regularly set together; (Sh, O, K;) and thus also expl., by Sh, as applied to the Prophet: (O, TA:) and ضَلِيعُ الثًّنَايَا a man whose central incisors are thick. (TA.)

ضَالِعٌ
ضَالِعٌ ذ Inclining, or declining: (TA: [like ظِالِعٌ:]) declining, or deviating, from that which is right, or true: acting wrongfully, unjustly, injuriously, or tyrannically. (S, O, K, TA.) ― -b2- See also ضَلِعٌ. ― -b3- And see 1, in the last quarter of the paragraph.

ضَوْلَعٌ
ضَوْلَعٌ ذ (tropical:) Inclining with love or desire. (IAar, O, K, TA.)

أَضْلَعُ
أَضْلَعُ ذ , applied to a man, [and accord. to the CK to a beast (دَابَّة) also,] Whose tooth is like the ضِلَع [or rib]; (Lth, O, K;) fem. ضَلْعَآءُ [perhaps applied to the tooth, but more probably, I think, to a woman]; (TA;) and pl. ضُلْعٌ. (K.) ― -b2- Also, (O, [but accord. to the K “ or, ”]) Strong, thick, (O, K, TA,) large in make. (TA.) ― -b3- And Stronger, or more powerful. (O, * TA.)

مُضْلِعٌ
مُضْلِعٌ ذ A load heavily burdening, or overburdening, (S, IAth, O, K, TA,) to the أَضْلَاع [or ribs]; (TA;) as though leaning, or bearing, upon the أَضْلَاع: (IAth, TA:) or a heavy load, which one is unable to bear; as also ↓ مُضَلِّعٌ. (Har p. 77.) [See also مُظْلِعٌ.] And, دَاهِيَةٌ مُضْلِعَةٌ (tropical:) A calamity that heavily burdens, or overburdens, and breaks, the أَضْلَاع [or ribs]. (TA.) ― -b2- And دَابَّةٌ مُضْلِعٌ A beast whose أَضْلَاع [or ribs] have not strength sufficient for the load. (Ibn-'Abbلd, O, L, K.) ― -b3- See also مُضْطَلِعٌ.

مُضَلَّعٌ
مُضَلَّعٌ ذ A garment, or piece of cloth, figured with stripes, like thongs, or straps, (O, K, TA,) these being of اـِبْرِيسَم, or of قَزّ, [i. e. silk, or raw silk,] wide, like أَضْلَاع [or ribs]: (TA:) or [simply] figured: (Lh, TA:) or variously woven, and thin: (TA:) or partly woven and partly left unwoven. (ISh, Az, O, K, TA.) ― -b2- And قُبَّةٌ مُضَلَّعَةٌ [A ribbed dome or cupola; i. e.] having the form of أَضْلَاع. (TA.)

مُضَلِّعٌ
مُضَلِّعٌ ذ : see مُضْلِعٌ.

مَضْلُوعٌ
مَضْلُوعٌ ذ Having the ضِلَع [or rib] broken. (Ibn-'Abbلd, O.) ― -b2- And قَوْسٌ مَضْلُوعَةٌ A bow in the wood of which are a bending (عَطْفٌ) and an evenness (تَقَوُّمٌ, as in the O and K, or تَقْوِيمٌ, as in the L), [app. towards each extremity,] the rest of it (سَائِرُهَا) being similar to its كَبِد [which means its middle part, or part where it is grasped with the hand, or part against which the arrow goes, &c., for it is variously explained]; (O, K, TA;) so accord. to As, (O, TA,) and AHn; (TA;) as also ↓ ضَلِيعٌ, (O, K, TA,) and ↓ ضَلِيعَةٌ; for which last, مَضْلُوعَةٌ is erroneously repeated in the K; [app. from its author finding it said in the O that such a bow is termed ضَلِيعٌ and مَضْلُوعَةٌ; and in the TK, مُضَوْلَعَةٌ is substituted for it:] ↓ قَوْسٌ ضَلِيعَةٌ is also expl. as meaning a thick bow. (TA.)

مُضْطَلِعٌ
مُضْطَلِعٌ ذ is from الضَّلَاعَةُ [inf. n. of ضَلُعَ]: so in the saying, فُلَانٌ مُضْطَلِعٌ بِهٰذَا الأَمْرِ i. e. Such a one is possessed of strength, or power, sufficient for this affair: so says ISk: and he adds that one should not say مُطَّلِعٌ: Aboo-Nasr Ahmad Ibn- Hلtim says, one says هُوَ مُضْطَلِعٌ بِهٰذَا الأَمْرِ and مُطَّلِعٌ له [also]; الاِضْطِلَاعُ being from الضَّلَاعَةُ meaning القُوَّةُ; and الاِطِّلَاعُ being from العُلُوُّ, from the saying اِطَّلَعْتُ الثَّنِيَّةَ meaning عَلَوْتُهَا [I ascended upon the mountain, or mountain-road, termed ثَنِيَّة]; i. e. he is one who has ascendancy with respect to this affair, who is master of it: (S, O, TA:) Lth expressly allows مُطَّلِعٌ for مُضْطَلِعٌ by the incorporation of the ض into the [letter that is originally] ت, so that the two together become ط with teshdeed. (TA.) And لِهٰذَا الأَمْرِ ↓ هُوَ مُضْلِعٌ means the same as مُضْطَلِعٌ as first expl. above, i. e. He is possessed of strength, or power, sufficient for this affair. (O, K. [In both, in this instance, لِهٰذَا, not بِهٰذَا.]) In the phrase اـِذَا كَانَ مُضْطَلِعًا عَلَى حَقِّهِ [If he be possessed of power, or ability, to obtain his right, or due], it seems that مضطلعا is made trans. by means of على because made to imply the meaning of قَادِرًا or مُقْتَدِرًا. (Mgh.) ↓ مُسْتَضْلِعٌ, likewise, signifies Having strength, or power. (TA.)

مُسْتَضْلِعٌ
مُسْتَضْلِعٌ ذ : see what next precedes.

### Türkçe

**ضَلَعَ**
1 **ضَلَعَ** ذ , muzâri‘ı **ضَلَعَ** , (S, O, Msb, K,) mastarı **ضَلْعٌ**, (S, O, Msb,) O, yahut (farazî mecaz olarak:) o meyletti, yahut saptı: (S, O, K:) o, yahut (farazî mecaz olarak:) o, doğru yahut hak olan şeyden saptı, yahut ayrıldı: (S, O, Msb, K:) (farazî mecaz olarak:) o haksızlık etti, zulmetti, zarar verdi, yahut zorbalık etti. (S, * O, * K.) Denir ki, **ضَلَعَ عَنْهُ** (mecaz:) Ondan, yahut ondan (şeyden), saptı, yahut yüz çevirdi; yahut bunu, haksızlık ederek vb. yaptı: ve **ضَلَعَ عَلَيْهِ** (farazî mecaz olarak:) ona karşı haksızlık etti vb. (TA.) Ve **ضَلْعُكَ مَعَ فُلَانٍ** (S, O, Msb, * K *) (farazî mecaz olarak:) senin meylin, (S, O, Msb, K,) ve senin sevgin, yahut arzun, (S, O,) falanca iledir [yani falancanınkiyle uyum içindedir]. (S, O, Msb, * K: * Msb ve K’da **مَعَهُ**, **مَعَ فُلَانٍ** yerine konmuştur.) Ve **لَا تَنْقُشِ الشَّوْكَةَ بِالشَّوْكَةِ فَاـِنَّ ضَلْعَهَا مَعَهَا**, (S, O, K,) yahut **بِمِثْلِهَا** [**بالشوكة** yerine], (Meyd,) [lafzen: Dikeni dikenle, yahut onun benzeriyle çıkarma; çünkü onun meyli onunladır,] şu manadadır: ihtiyacın halinde, ihtiyacın talep edildiği kişiye sana olduğundan daha çok iyiliksever olan kimseden yardım isteme: (Meyd:) bir darb-ı meseldir: (S, Meyd, O:) bir başkasıyla ağız kavgasında çekişen ve “Benimle senin arana falancayı tayin et” diyen adama uygulanır; (S, O, K:) konuşanın (yani hasmın) sevdiğini seven bir adama işaret eder: (S, O, K:) K’nın müellifi ekler: kaidece bunun **ضَلَعَكَ** olması gerekir denilmiştir; zira onlar **ضَلِعَ مَعَ فُلَانٍ**, **فَرِحَ** gibi, [sanki “falancayla birlikte meyletti” manasında,] derler; fakat onu kısaltmışlardır; bu, hayret vericidir; çünkü o, az önce **ضَلَعَ**, **مَنَعَ** gibi, **مَالَ** manasında diye zikretmiştir. (TA.) Yine denir: **خَاصَمْتُ فُلَانًا فَكَانَ ضَلْعُكَ عَلَىَّ** yani (farazî mecaz olarak:) [Falancayla ağız kavgasında çekiştim ve] senin meylin [bana karşı] oldu. (S, O.) ― -b2- **ضَلِعَ**, muzâri‘ı **ضَلَعَ** , (Mgh, Msb, K,) mastarı **ضَلَعٌ**, (Mgh, Msb,) şu demektir: O (bir kılıç, K, yahut bir şey, Msb) eğriydi, yahut eğri oldu: (Mgh, Msb, K:) ve ↓ **تضلّع** da aynı manaya gelebilir: (Ham p. 80:) bir şair der ki, (yani Mohammad Ibn-'Abd-Allah El-Azdee, TA,)
وَقَدْ يَحْمِلُ السَّيْفَ المُجَرَّبَ رَبُّهُ
عَلَى ضَلَعٍ فِى مَتْنِهِ وَهْوَ قَاطِعُ
[Ve gerçekten, yahut bazen, yahut sıkça, sahibi denenmiş kılıcı, geniş yanındaki eğriliğe rağmen taşır; o kesicidir]: (S, O:) ve (K) **ضَلَعٌ** tabiatça eğri olmayı ifade eder; (S, O, K;) bunun gibi **ضَلْعٌ** da; buradan şu söz: **لَأُقِيمَنَّ ضَلَعَكَ** ve **ضَلْعَكَ** [Senin tabii eğriliğini mutlaka doğrultacağım]: (K:) K nüshalarında böyledir; fakat bu, müellifin T ve M’de **لَأُقِيمَنَّ ضَلَعَكَ** ve **صَلَعَكَ**’yı **عَوَجَكَ** manasında görmesi ve bu iki ismin de **ض** ile olduğunu ve yukarıda belirtilen tarzda farklılaştığını sanması sebebiyle meydana gelmiş bir hatadır: (TA:) denir: **ضَلِعَ**, muzâri‘ı **ضَلَعَ** , mastarı **ضَلَعٌ** yani o, yahut o (şey), tabiatça eğriydi, yahut eğri oldu: (S, O:) yahut devede **ضَلَعٌ**, atlarda yahut benzerlerinde **غَمْزٌ** gibidir, [yani arka bacakta topallama, yahut aksama, yahut hafif bir sakatlık bulunması,] fiil **ضَلِعَ**’dır; sıfat [yahut ism-i fâil] ↓ **ضَلِعٌ**’dır: (K:) yahut bu, daha ziyade **ظ** ile **ضَلْعٌ**’ın açıklamasıdır: (TA;) [yahut Mtr’nin dediği üzere,] **عَرَجٌ**’e benzeyen şey manasında **ضَلْع** doğru olarak **ظَلْع**’dır: (Mgh:) fakat o (yani eğrilik, TA) tabii olmadığında, **ضَلَعَ**, **مَنَعَ** gibi denir, (K, TA,) [lakin bu, yukarıda Mgh’dan naklettiğime uygun olarak daha ziyade “topallama” manasına ilişkin görünür,] mastar **ضَلْعٌ**’dır: (TA:) sıfat [yahut ism-i fâil] ↓ **ضَالِعٌ**’dır. (K.) -A2- **ضَلُعَ**, [muzâri‘ı **ضَلُعَ** ,] mastarı **ضَلَاعَةٌ**, O (bir adam, S, O, Msb, [ve görünüşe göre bir at ve benzeri de; ism-i fâili **ضَلِيعٌ**’e bak,]) güçlüydü, yahut güçlü oldu; (S, O, Msb, K;) ve **أَضْلَاع** [yahut kaburgalar] bakımından güçlü, sert, yahut sağlamdı. (S, O, K. [Bunun Har p. 6’da asıl mana olduğu; ilkinin mecaz olduğu söylenir.]) -A3- **ضَلَعَ**’ın **تَضَلَّعَ** ile eş anlamlı oluşu: ikincisine bak. -A4- **ضَلَعَ فُلَانًا** O, falancayı **ضِلَع**’ı [yahut kaburgası] üzerine vurdu. (K.)

2 **ضَلَّعَ**: iki yerde 4’e bak. ― -b2- **تَضْلِيعُ الأَعْمَالِ** bazılarınca (farazî mecaz olarak:) amelleri doğru yoldan saptırmak manasına denir: bazılarınca da (farazî mecaz olarak:) onları ağırlaştırmak, yahut yük kılmak manasına denir. (Har p. 77.) ― -b3- **تَضْلِيعُ الثَّوْبِ** elbiseyi, yahut kumaş parçasını, **أَضْلَاع** [yahut kaburgalar] şekliyle şekillendirmek demektir. (S, O, K.) [Aşağıda mef‘ûl ism-i mef‘ûle de bak.]

**اضلعهُ**
4 **اضلعهُ** ذ , (K,) mastarı **اـِضْلَاعٌ**, (S, O,) O, onu, yahut (farazî mecaz olarak:) onu (kimseyi), meylettirdi, yahut saptırdı; (S, O, K;) [ve böylesi ↓ **ضلّعهُ** da; zira] **الاـِضْلَاعُ** ve **التَّضْلِيعُ** **الاـِمَالَةُ** manasına gelir. (Har p. 77.) ― -b2- [Ve O, onu, yahut onu (kimseyi), eğri kıldı, yahut eğri yaptı; ve böylesi ↓ **ضلّعهُ** da; zira] **الاـِضْلَاعُ** ve **التَّضْلِيعُ** ayrıca **التَّعْوِيجُ** manasına gelir. (Har, yukarıda anılan yer.) ― -b3- [Bundan dolayı,] ayrıca denir: **أَضْلَعَتْهُ الخُطُوبُ**, yani (farazî mecaz olarak:) [işler, yahut büyük yahut ağır işler] onu yükledi [sanki onu meylettiriyor, yahut eğip büküyormuş gibi]. (TA.) -A2- 8’e de bak.

**تضلّع**
5 **تضلّع** ذ : paragrafın ortasında 1’e bak. ― -b2- [Ayrıca,] (S, O, K,) ve ↓ **ضَلَعَ**, **مَنَعَ** gibi, (K,) bir adam hakkında denir, (S, O,) O doldu, (S, O, K,) yahut onun **أَضْلَاع**’ı [yahut kaburgaları] arasındaki şey doldu, (TA,) yiyecekle, (S, O, K,) yahut içecekle: (S, O:) yahut içecekle, öyle ki su onun **أَضْلَاع**’ına ulaştı, (K, TA,) ve bunun sonucunda dışa doğru şişti: (TA, önceki fiilin açıklamasında:) ve önceki fiil ayrıca, çok içti; öyle ki yanı ve kaburgaları gerildi, diye açıklanır. (TA.) Ve **تضلّع مِنَ الطَّعَامِ** O, yemekten doldu; sanki kaburgalarını doldurmuş gibi. (Msb.)

**الاِضْطِلَاعُ**
8 **الاِضْطِلَاعُ** ذ **الضَّلَاعَةُ**’dan [**ضَلُعَ**’ın mastarı]dır; “güçlü olma” manasındadır; (ISk, S, O, ve Har p. 391;) **الاِضْطِلَاعُ بِالشَّىْءِ** şey’i sırtına yüklenmek, onunla kalkmak ve ona yetecek güç sahibi olmak demektir. (Har, aynı yer.) Ve denir: **اضطلع بِحَمْلِهِ**, yani onu taşımaya gücü yetti. (Mgh, ve Har p. 645.) [Aşağıda ism-i fâile de bak.] Ve **بِالأَمْرِ** ↓ **أَضْلَعَ** (farazî mecaz olarak:) iş için yeterli güce sahip oldu; sanki kaburgaları onu taşımaya güç yetiriyormuş gibi. (Msb.)

**ضَلْعٌ**
**ضَلْعٌ** ذ : **ضِلَعٌ**’a bak, ilk cümle.

**ضِلْعٌ**
**ضِلْعٌ** ذ : **ضِلَعٌ**’a bak, ilk ve son cümleler.

**ضَلَعٌ**
**ضَلَعٌ** ذ taşıyanı büken borç ağırlığı, yahut yükü. (IAth, O, K.) Ve güç, yahut kudret; (As, S, O, Msb, K;) bu manada bir isimdir, **ضَلُعَ**’dan; (Msb;) ve ağır yahut yük olan şeyi taşıma, yahut tahammül etme. (As, S, O, K.) ― -b2- Ayrıca **ضَلِعَ**’ın mastarıdır [bkz.]. (Mgh, Msb, K.)

**ضَلِعٌ**
**ضَلِعٌ** ذ tabiatça eğri, yahut kavisli. (S, O, TA.) Ve mızrağa uygulanarak, eğri, yahut kavisli; doğrultulmamış: (TA:) yahut ona uygulanarak, meyleden, yahut bükülen: (Ham p. 80:) ve ↓ **ضَلِيعٌ** ve ↓ **ضَالِعٌ** da, ona uygulanarak, [aynı şekilde] eğri, yahut kavisli demektir. (TA.) ― -b2- Paragrafın son çeyreğinde 1’e de bak.

**ضِلَعٌ**
**ضِلَعٌ** ذ ve ↓ **ضِلْعٌ**, (S, Mgh, O, Msb, K,) birincisi Hicaz lehçesinden, ikincisi Temîm lehçesinden, (Msb, TA,) ve ↓ **ضَلْعٌ**, ki avamın kullandığı tek şekil, yahut neredeyse tek şekildir; MF’ye göre bunun, şârihlerden bir veya birkaçı tarafından zikredildiği, fakat sözlüklerde bilinmediği söylenir, (TA;) [bir kaburga;] bir hayvanın belli bir uzvu, (Msb,) bilinen; (K;) yanın kavisli şeyi; (TA;) yan kemiklerinden tek bir kemik: (Mgh, Msb:) müennes cinstendir, (Msb, K, TA,) yaygın kanaate göre; yahut bazılarına göre müzekker; yahut bu hususta görüşü İbn-Mâlik ve başkalarınca tercih edilen bazılarına göre iki cinsiyetlidir: (TA:) çoğulu [cem‘-i kesret] **ضُلُوعٌ** ve [cem‘-i kıllet] **أَضْلَاعٌ** (S, Mgh, O, Msb, K) ve **أَضْلُعٌ**, (O, Msb, K,) ve **أَضَالِعُ** da **ضِلَعٌ**’ın çoğuludur; yahut bazılarına göre [onun çoğulu] **أَضْلُعٌ**’un çoğuludur. (TA.) **ضِلَعُ الخَلْفِ** [ve **الخِلْفِ**] yanın en alt kısmındaki [kaburga]dır [insanda yani en alt kaburga; hayvanda en arka kaburga]: (TA:) ve ayrıca, böyle adlandırılanın arkasındaki kısımda bir yanık manasına gelir. (O, K, TA.) ― -b2- Ayrıca (farazî mecaz olarak:) bir çubuk yahut odun parçası; eş anlamlısı **عُودٌ**; (IAar, O, K;) Peygamberin bir kadına, elbisedeki kan lekesi hakkında söylediği sözde böyledir: **حُتِّيهِ بِضِلَعٍ** (farazî mecaz olarak:) [Onu bir çubuk parçasıyla kazı]: (IAar, O:) yahut (farazî mecaz olarak:) geniş ve kavisli olan; hayvanın **ضِلَع**’ına benzetildiği için. (O, K.) ― -b3- Ve (mecaz:) bir kavun parçasının uzunlamasına bir dilimi; (O, * K, TA;) [asıl adıyla] **ضِلَع**’a benzetildiği için. (O, TA.) ― -b4- Ve (mecaz:) kuşlar için bir tuzak; kamburumsu şekli sebebiyle: şu sözde olduğu gibi, **نَصَبَ ضِلَعًا لِلطَّيْرِ** [Kuşlar için bir tuzak kurdu]. (A, TA.) ― -b5- Ve hurma ağacının salkımının dip kısmı, yahut alt kısmı. (TA, madde **عهن**’de.) ― -b6- Ve (farazî mecaz olarak:) yerde çizilen bir çizgi; ardından başka bir çizgi çizilir; sonra bu ikisi arasındaki boşluk ekilir. (TA.) ― -b7- Ve (farazî mecaz olarak:) başkalarından ayrı küçük bir dağ: (S, O, K:) yahut uzun olmayan küçük bir dağ: (TA:) yahut alçak ve dar bir dağ, (Aboo-Nasr, S, O, K, TA,) uzun ve uzanmış: yahut As’a göre, yeryüzü üzerinde boylamasına uzanan, yüksek olmayan küçük bir dağ. (TA.) Ve [çoğulu] **ضُلُوعٌ** (mecaz:) kavisli arazi parçaları manasına gelir: yahut [**حَرَّة** denilen taşlık arazinin] yolları (**طَرَائِق**). (O, K, TA.) ― -b8- Ayrıca (farazî mecaz olarak:) denizde bir ada; çoğulu **أَضْلَاعٌ**: yahut bazılarına göre, belirli bir adanın adıdır. (TA.) ― -b9- [Geometride, (farazî mecaz olarak:) doğrusal bir üçgenin yahut karenin yahut çokgenin bir kenarı.] ― -b10- Ve (farazî mecaz olarak:) karekök; aritmetikte **جَذْرٌ** diye adlandırılır: paragrafın sonuna yakın **شَىْءٌ**’e bak.] ― -b11- Ayrıca denir: **هُمْ عَلَىَّ ضِلَعٌ جَائِرَةٌ**, (S, A, O, K; sonuncusunda **هم** ile **علىّ** arasına **كَذَا** sokulmuştur,) ve ↓ **ضِلْعٌ** caizdir, (S, TA,) yani (mecaz:) onlar bana karşı düşmanlıkla toplanmışlardır: (A, TA:) bunun aslı AZ’nin sözüdür; denir: **هُمْ عَلَىٌّ اـِلْبٌ وَاحِدٌ** [yahut **أَلْبٌ وَاحِدٌ**] ve **صَدْعٌ وَاحِدٌ** ve **ضِلَعٌ وَاحِدٌ**, yani yukarıdaki gibi. (TA.)

**ضِلَعَةٌ**
**ضِلَعَةٌ** ذ yeşil (**خَضْرَآء**), kemiği kısa, küçük bir balık. (Ibn-'Abbâd, O, K.)

**ضَلِيعٌ**
**ضَلِيعٌ** ذ : **ضَلِعٌ**’a bak: ― -b2- ve ayrıca üç yerde **مَضْلُوعٌ**’a da bak. ― -b3- Ayrıca, bir adama uygulanarak, (S, O, Msb,) güçlü, yahut kudretli; (S, O, Msb, K;) ve **أَضْلَاع** [yahut kaburgalar] bakımından güçlü, sert, yahut sağlam: (S, O, K:) yahut bazılarına göre, **أَضْلَاع** bakımından uzun, yapılı, iri; cin dâhil her hayvana uygulanır: (TA:) çoğulu **ضُلْعٌ**, (K,) yahut görünüşe göre **ضُلُعٌ** [ki birincisi bunun kısaltması olabilir]. (TA.) Ve bir ata uygulanarak, yaratılışta tam, yahut mükemmel, orta kısmı büyük, **أَلْوَاح** denilen [kemikler] bakımından kalın, sinirleri çok: (ISk, S, O, K:) yahut ona uygulanarak, **أَلْوَاح** bakımından kalın; sinirler bakımından güçlü, sert, yahut sağlam: (Msb:) yahut bazılarına göre, kaburgalar (**الأَضْلَاع**) bakımından uzun, yanlar bakımından geniş, göğüs bakımından büyük. (TA.) Ve **ضَلِيعُ الفَمِ** ağzı büyük bir adam: (Kt, O, K:) yahut ağzı geniş: (A 'Obeyd, O, K:) önceki manada ve ikinci manada, Peygamber’e uygulanarak açıklanmıştır; (O, TA;) ağzın genişliği, (Kt, O, K, TA,) ve büyüklüğü, (TA,) Araplarca övülür; küçüklüğü ise yerilir; (Kt, O, K, TA;) hâlbuki Farslar yahut yabancılar (**العَجَم**) onun küçüklüğünü överler: (TA:) yahut dişleri büyük, birbirine yakın ve düzgün dizilmiş; (Sh, O, K;) ve Sh tarafından Peygamber’e uygulanarak da böyle açıklanmıştır: (O, TA:) ve **ضَلِيعُ الثًّنَايَا** orta kesici dişleri kalın olan bir adam. (TA.)

**ضَالِعٌ**
**ضَالِعٌ** ذ meyleden, yahut sapan: (TA: [**ظِالِعٌ** gibi:]) doğru yahut hak olan şeyden sapan, yahut ayrılan: haksızlık eden, zulmeden, zarar veren, yahut zorbalık eden. (S, O, K, TA.) ― -b2- **ضَلِعٌ**’a da bak. ― -b3- Paragrafın son çeyreğinde 1’e de bak.

**ضَوْلَعٌ**
**ضَوْلَعٌ** ذ (mecaz:) sevgi yahut arzu ile meyleden. (IAar, O, K, TA.)

**أَضْلَعُ**
**أَضْلَعُ** ذ , bir adama uygulanarak, [ve CK’ye göre bir hayvana (**دَابَّة**) da,] dişi **ضِلَع** [yahut kaburga] gibi olan; (Lth, O, K;) müennesi **ضَلْعَآءُ** [belki dişe uygulanır; fakat daha muhtemel olarak bir kadına]; (TA;) çoğulu **ضُلْعٌ**. (K.) ― -b2- Ayrıca, (O, [fakat K’ya göre “yahut,”]) güçlü, kalın, (O, K, TA,) yapılı büyük. (TA.) ― -b3- Ve daha güçlü, yahut daha kudretli. (O, * TA.)

**مُضْلِعٌ**
**مُضْلِعٌ** ذ kaburgalara (**أَضْلَاع**) ağır yük bindiren, yahut aşırı yük bindiren yük; (S, IAth, O, K, TA,) (TA;) sanki **أَضْلَاع** üzerine yaslanıyor, yahut yükleniyor gibi: (IAth, TA:) yahut taşınması mümkün olmayan ağır bir yük; bunun gibi ↓ **مُضَلِّعٌ** da. (Har p. 77.) [**مُظْلِعٌ**’a da bak.] Ve **دَاهِيَةٌ مُضْلِعَةٌ** (mecaz:) **أَضْلَاع**’ı [yahut kaburgaları] ağır yük altına sokan, yahut aşırı yük altına sokan ve kıran bir musibet. (TA.) ― -b2- Ve **دَابَّةٌ مُضْلِعٌ** yük için **أَضْلَاع**’ı [yahut kaburgaları] yeterli güce sahip olmayan bir hayvan. (Ibn-'Abbâd, O, L, K.) ― -b3- **مُضْطَلِعٌ**’a da bak.

**مُضَلَّعٌ**
**مُضَلَّعٌ** ذ kayışlar yahut şeritler gibi çizgilerle süslenmiş bir elbise, yahut kumaş parçası, (O, K, TA,) bunlar **اـِبْرِيسَم**’den yahut **قَزّ**’dan [yani ipek yahut ham ipek], geniş, **أَضْلَاع** [yahut kaburgalar] gibi: (TA:) yahut [sadece] süslenmiş: (Lh, TA:) yahut çeşitli dokunmuş ve ince: (TA:) yahut bir kısmı dokunmuş, bir kısmı dokunmadan bırakılmış. (ISh, Az, O, K, TA.) ― -b2- Ve **قُبَّةٌ مُضَلَّعَةٌ** [kaburgalı bir kubbe; yani] **أَضْلَاع** şekline sahip olan. (TA.)

**مُضَلِّعٌ**
**مُضَلِّعٌ** ذ : **مُضْلِعٌ**’a bak.

**مَضْلُوعٌ**
**مَضْلُوعٌ** ذ **ضِلَع**’ı [yahut kaburgası] kırılmış olan. (Ibn-'Abbâd, O.) ― -b2- Ve **قَوْسٌ مَضْلُوعَةٌ** odununda bir bükülme (**عَطْفٌ**) ve bir düzgünlük (**تَقَوُّمٌ**, O ve K’da böyle; yahut **تَقْوِيمٌ**, L’de böyle) bulunan, [görünüşe göre her iki uca doğru,] geri kalanı (**سَائِرُهَا**) onun **كَبِد**’ine benzer olan bir yay; (O, K, TA;) As’a göre böyledir, (O, TA,) ve AHn’ye göre; (TA;) bunun gibi ↓ **ضَلِيعٌ**, (O, K, TA,) ve ↓ **ضَلِيعَةٌ**; bu sonuncu için K’da yanlışlıkla **مَضْلُوعَةٌ** tekrar edilmiştir; [görünüşe göre müellifinin O’da böyle bir yayın **ضَلِيعٌ** ve **مَضْلُوعَةٌ** diye adlandırıldığını bulmasından; TK’da bunun yerine **مُضَوْلَعَةٌ** konmuştur:] ↓ **قَوْسٌ ضَلِيعَةٌ** ayrıca kalın bir yay manasında da açıklanır. (TA.)

**مُضْطَلِعٌ**
**مُضْطَلِعٌ** ذ **الضَّلَاعَةُ**’dan [**ضَلُعَ**’ın mastarı]dır: şu sözde böyledir: **فُلَانٌ مُضْطَلِعٌ بِهٰذَا الأَمْرِ** yani falanca bu iş için yeterli güç sahibidir: ISk böyle der: ve **مُطَّلِعٌ** denmemesi gerektiğini ekler: Aboo-Nasr Ahmad Ibn-Hâtim der ki, **هُوَ مُضْطَلِعٌ بِهٰذَا الأَمْرِ** ve **مُطَّلِعٌ له** [da] denir; **الاِضْطِلَاعُ** **الضَّلَاعَةُ**’dan olup **القُوَّةُ** manasındadır; **الاِطِّلَاعُ** ise **العُلُوُّ**’dandır; **اِطَّلَعْتُ الثَّنِيَّةَ** sözünden, yani **عَلَوْتُهَا** [**ثَنِيَّة** denilen dağa yahut dağ yoluna çıktım]; yani o, bu iş bakımından üstünlüğü olan, ona hâkim olandır: (S, O, TA:) Lth, **ض**’ın [aslında] **ت** olan harfe idğam edilmesiyle, ikisinin birlikte şeddeli **ط** olması suretiyle, **مُضْطَلِعٌ** yerine **مُطَّلِعٌ**’ı açıkça caiz görür. (TA.) Ve **لِهٰذَا الأَمْرِ** ↓ **هُوَ مُضْلِعٌ** yukarıda ilk açıklanan **مُضْطَلِعٌ** ile aynı manadadır; yani bu iş için yeterli güç sahibidir. (O, K. [Her ikisinde de bu yerde **لِهٰذَا**, **بِهٰذَا** değil.]) **اـِذَا كَانَ مُضْطَلِعًا عَلَى حَقِّهِ** [Eğer hakkını almaya gücü yeterse] ifadesinde, **مضطلعا**’nın **على** ile geçişli kılınması, **قَادِرًا** yahut **مُقْتَدِرًا** manasını tazammum etmesi sebebiyledir gibi görünür. (Mgh.) ↓ **مُسْتَضْلِعٌ** da aynı şekilde güç sahibi manasına gelir. (TA.)

**مُسْتَضْلِعٌ**
**مُسْتَضْلِعٌ** ذ : bir önce gelene bak.
