# ضلل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%84%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: ضلل

باب الضاد مع اللام
ض ل، ل ض يستعملان فقط
ضل:
ضَلَّ يَضِلُّ اذا ضاعَ، يقال: ضَلَّ يَضِلُّ ويَضَلُّ.
ومن قال: يضِلُّ، قال في الأمر اضْلِلْ، ومن قال: يَضَلُّ، قال في الأمر: اضْلَلْ.
وتقول: ضَلَلْتُ مكاني إذا لم تهتَدِ له: وضلَّ اذا جارَ عن القَصْد.
وأضَلَّ بعيرَه إذا أُفْلِتَ فذَهَبَ.
ويقال من ضَلَلْتُ: أَضِلُّ، ومن ضَلِلْتُ أَضَلُّ، والضَّلالُ والضَّلالة مصدرانِ، وكلُّ شيءٍ نحوهِ من المصادر يجوز إِدخالُ الهاء فيها وإِخراجُها في الشِّعْر، وأما في الكلام فيَقُتْصَرَ ُبه على ما جاءتْ به اللغاتُ.
ورجلٌ مُضَلّل أي لا يوفَّق لخير، صاحبُ غَواياتٍ وبَطالاتٍ.
وفلان صاحب أَضاليلَ، الواحدةُ أُضلُولةٌ، قال: قد تَمادَى في أضاليلِ الهَوَى والضُّلْضِلَةُ: كُلُّ حَجَرٍ قَدْرَ ما يُقِلّهُ الرجل، أو فوق ذلك أملَسَ يكون في بطون الأودية. وليس في باب المُضاعَف كلمة تُشبِهُها.
والضِّليِّلُ على بناء سِكِّير: الذي لا يُقلِعُ عن الضَّلالة، قال رؤية:
قُلْتُ لزِيرٍ لم تَصلْهُ مَرْيَمُهُ		ضِليِّلُ أهْواءِ الصِّبا يُنَدِّمُهْ
وماء ضَلَلٌ: يكون تحت الصَّخْرَةِ لا تُصيبُه الشمس.
والضّالَّةُ من الابِل: ما يَبقَى بمَضْيَعَةٍ لا يُعرَفُ رَبُّها، الذكَر والأنثَى فيه سَواءٌ، ويُجمَعُ ضَوالَّ.
والتَّضلالُ مصدرٌ كالتَّضليل، والضَّلُّ مثلُه.
لض: اللَّضْلاضُ: الدليلُ، ولَضْلَضَتُهُ: التِفاتهُ وتَحَفُّظُهُ، قال: وبَلَدٍ يَعْيا على اللَّضلاضِ أيَهْمَ َمُغْبَرِّ الفِجاجِ فاضي

### Türkçe

باب **الضاد** مع **اللام**
**ض ل**، **ل ض** yalnızca kullanılır.
**ضل**:
**ضَلَّ يَضِلُّ** “kayboldu” olduğu zaman; denilir: **ضَلَّ يَضِلُّ** ve **يَضَلُّ**.
Ve kim **يَضِلُّ** derse, emir kipinde **اضْلِلْ** der; ve kim **يَضَلُّ** derse, emir kipinde: **اضْلَلْ** der.
Ve dersin: **ضَلَلْتُ** yerimi, ona yol bulmadığın zaman; ve **ضلَّ** “kasttan saptı” olduğu zaman.
Ve **أضَلَّ** devesini, salıverilip de gittiği zaman.
Ve **ضَلَلْتُ**’dan: **أَضِلُّ** denilir; ve **ضَلِلْتُ**’dan **أَضَلُّ**; ve **الضَّلالُ** ile **الضَّلالة** iki mastardır; ve mastarlardan bunun benzeri olan her şeyde, şiirde **الهاء**’yı onlara sokmak ve onu çıkarmak câizdir; ama sözde, dillerin getirdiği şeye onunla yetinilir.
Ve bir adam **مُضَلّل**: yani hayra muvaffak kılınmayan; sapkınlıklar ve boş işler sahibi.
Ve falan **أَضاليلَ** sahibidir; bir tanesi **أُضلُولةٌ**’dur; dedi ki: “Hevânın **أضاليلِ**’inde ve **الضُّلْضِلَةُ**’de uzayıp gitti.” Ve **الضُّلْضِلَةُ**: erkeğin taşıyacağı kadar, yahut ondan fazla, pürüzsüz, vadilerin karınlarında bulunan her taş. Ve **المُضاعَف** babında ona benzeyen bir kelime yoktur.
Ve **الضِّليِّلُ** “**سِكِّير**” vezni üzere: sapkınlıktan vazgeçmeyen kimse; Ru’ye dedi ki:
قُلْتُ لزِيرٍ لم تَصلْهُ مَرْيَمُهُ		**ضِليِّلُ** أهْواءِ الصِّبا يُنَدِّمُهْ
Ve **ماء ضَلَلٌ**: kayanın altında olup güneşin erişmediği (su).
Ve **الضّالَّةُ** develerden: sahibi bilinmeyen bir kaybolmuşlukta kalan şey; onda erkek ile dişi eşittir; ve **ضَوالَّ** olarak çoğul yapılır.
Ve **التَّضلالُ** **التَّضليل** gibi bir mastardır; ve **الضَّلُّ** onun gibidir.
**لض**: **اللَّضْلاضُ**: delil/kılavuz; ve **لَضْلَضَتُهُ**: dönüp bakması ve sakınması; dedi ki: “Ve bir belde ki **اللَّضلاضِ**’a (bile) güç gelir; tozlu geçitlerin şaşkını, boş…”
