# ضمد (ض-م-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%85%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - م - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد والدال والميم معهما
ض م د، م ض د يستعملان فقط
ضمد:
ضَمَدْتُ رأسَه بالضِّماد: وهو خِرْقةٌ تُلَفُّ على الرأس عند الادِّهانِ والغَسْلِ ونحو ذلك.
وقد يُوضَع على الرأس من قِبَل الصُّداع يُضَمَّدُ به.
وضَمَدْتُ رأسه بالعَصَا، كما يقال: عَمَّمْتُه بالسَّيْف.
والضَّمَدُ: حِقْدٌ مُتَضَمِّدٌ في القلب أي ثابتٌ.
ويقال: الضَّمَدُ الغَيْظ، وضَمِدَ عليه أي اغتاظ، قال النابغة: تَنهى الظَّلومَ ولا تقعد على ضَمَدٍ
مضد:
المَضْد: لغة في الضَّمْد، في بابه، يمانيةٌ، من المقلوب.

##### Türkçe

باب **الضاد** و**الدال** و**الميم** معهما
**ض م د**، **م ض د** yalnızca kullanılırlar.

**ضمد**:
**ضَمَدْتُ** onun başını **بالضِّماد** ile: o, yağlanma, yıkama ve bunun benzeri esnada baş üzerine sarılan bir bez parçasıdır.
Ve baş ağrısı sebebiyle baş üzerine konulabilir; onunla baş sarılır.
Ve **ضَمَدْتُ** onun başını **بالعَصَا** ile; nitekim denilir: **عَمَّمْتُه** onu **بالسَّيْف** ile sarıklandırdım.
Ve **الضَّمَدُ**: kalpte **مُتَضَمِّدٌ** bir kin; yani sabit (yerleşik)tir.
Ve denilir: **الضَّمَدُ** öfke (hınç)tır; ve **ضَمِدَ** ona karşı, yani öfkelendi; **النابغة** dedi:
تَنهى الظَّلومَ ولا تقعد على ضَمَدٍ

**مضد**:
**المَضْد**: **الضَّمْد** hakkında bir dildir (lehçedir); onun babında; Yemenlidir; ters çevrilmişten (kalbden)dir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ضمَدَ الجُرحَ يَضْمِدُهُ ضَمْداً بالإسكان، أي شدَّهُ بالضِمادِ، وهي العِصابةُ. وربَّما قالوا: ضَمَدَهُ بالعصا: ضربه بها على الرأس. وأنا على ضِمادَةٍ من الأمر، أي أشرفْت عليه. والضمْدُ: المداجاةُ. والضَمْدْ: الرطْبُ واليبيسُ، يقال: شَبِعَتِ الإبلُ من ضَمْدِ الأرض. والضَمْدُ: خيار الغنم ورُذَالها. يقول الرجل للغريم: أقضيك من ضَمْدِ هذه الغنم. والضَمْدُ: أن تتَّخذ المرأةُ خليلين. قال أبو ذؤيب:
تريدين كَيْما تَضَمِدِينـي وخـالـداًوهل يُجمعُ السَيفان وَيْحَكِ في غِمْدِ
والضَمَدُ أيضاً: بالتحريك: الحقدُ. تقول: ضَمِدَ عليه يَضْمدُ ضَمداً، أي أحِنُّ عليه. قال النابغة:
ومَنْ عَصاكَ فعاقِبهُ مُـعـاقَـبةتَنْهى الظَلومَ ولا تَقعُدْ على ضَمَدِ
والضَمَد أيضاً: الغابرُ من الحقِّ. يقال: لنا عند فلان ضَمَدٌ، أي غابر حقٍّ من مَعقٌلَةٍ أو دَيْنٍ. وأضْمَدَ العَرْفَجُ، إذا تَجَوَّفَتْهُ الخوصةُ، وذلك قبل أن يظهر وكانت في جوفه. وضَمَّدَ فلانٌ رأسَه تَضَميداً، أي شدَّهُ بعصابة أو ثوب، ما خلا العمامة. وقد ضَمَّدْتُهٌُ فَتَضَمَّدَ.

##### Türkçe

**ضمَدَ** yarayı **يَضْمِدُهُ** **ضَمْداً** (sükûn ile), yani onu **بالضِمادِ** ile sıktı; o da sargıdır. Ve belki derler: **ضَمَدَهُ بالعصا**: onu onunla başına vurdu. Ve ben işten bir **ضِمادَةٍ** üzerindeyim, yani ona nezaret ettim. Ve **الضمْدُ**: gizlice konuşmadır. Ve **الضَمْدْ**: yaş ve kuru olandır; denir: develer yerin **ضَمْدِ**’inden doydu. Ve **الضَمْدُ**: koyunun seçkini ve düşüğü. Adam hasma der: seni bu koyunun **ضَمْدِ**’inden öderim. Ve **الضَمْدُ**: kadının iki dost edinmesidir. Ebû Züeyb dedi ki:
İstiyorsun ki beni ve Hâlid’i **تَضَمِدِينـي**;
Vay sana, iki kılıç bir kında toplanır mı?

Ve **الضَمَدُ** da: ayrıca, hareke ile: kindir. Dersin: **ضَمِدَ عليه يَضْمدُ ضَمداً**; yani ona kin tutarım. Nâbiga dedi ki:
Sana karşı gelene onu cezalandır, bir cezalandırma ile;
Zulmedeni men eder ve **ضَمَدِ** üzerinde oturmazsın.

Ve **الضَمَد** da: hakkın kalanı. Denir: falanın yanında bizim için bir **ضَمَدٌ** vardır; yani bir **مَعقٌلَةٍ**’den veya bir borçtan kalan bir hak. Ve **أضْمَدَ العَرْفَجُ**, **الخوصةُ** onu oyduğunda; bu, ortaya çıkmadan önceydi ve onun içindeydi. Ve falan başını **ضَمَّدَ** **تَضَميداً**; yani onu bir sargı veya bez ile sıktı; sarık hariç. Ve ben onu **ضَمَّدْتُهٌُ** de, o da **فَتَضَمَّدَ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ض د م
ضمد
استعمل من وجوهه : ( ضمد ) .
ضمد : قال الليث : ضَمَدْتُ رأسه بالضِّماد : وهي خِرقَةٌ تُلَفُّ على الرأس عند الادّهان والغَسْل ونحو ذلك . وقد يُوضع الضِّمادُ على الرأس للصُّداع يُضَمَّد به . قال : والمَضْدُ لغةٌ يمانيةٌ . وفي حديث طلحة : ( أنه ضَمَد عينَه بالصبر ) .
قال شمِر : يقال : ضمَدْتُ الجُرْح : إذا جَعلتَ عليه الدواء . وقال : ضَمّدْتُه بالزَّعْفران والصبر ، أي : لطَخْتُه ، وضمّدتُ رأسَه : إذا لَفَفْتَه بخرقة .
ويقال : ضَمِد الدّمُ عليه ، أي : يَبِس وقَرِتَ . وأقرأَنا ابن الأعرابي للنابغة :
وما هُرِيق على غَرِيّك الضَّمَدُ
وفسره فقال : الضّمَدُ الذي ضُمِّد بالدم .
وقال الغَنَوِيّ : يقال : ضَمِد الدمُ على حلْق الشاة : إذا ذُبحت فسال الدمُ ويَبِس على جِلدها .
ويقال : رأيت على الدابة ضمْداً من الدّم وهو الذي قَرَتَ عليه وجَفّ . ولا يقال : الضَّمَدُ إلا على الدابة ، لأنه يجيء منه فيَجْمُد عليه .
قال : والغَرِيُّ في بيت النابغة مُشَبَّهٌ بالدابة .
وقال أبو مالك : اضْمُدْ عليك ثيابك ، أي : شُدّها . وأَجِدْ ضَمْدَ هذا العِدْل .
وقال ابن هانىء : هذا ضِمَادٌ ، وهو الدواء الذي يُضَمّدُ به الجرح ، وجمعهُ ضَمائد .
الحرّاني عن ابن السكيت : ضَمَدْتُ الجرحَ وغيرَه أضْمِدُه ضَمْداً . قال : والضَّمْدُ أيضاً : رَطْبُ النَّبْت ويابِسُه : إذا اختَلطا . يقال : الإبلُ تأكل من ضَمْد
الوادي ، أي : من رَطْبِه ويابسه .
ويقال : أُعْطيك من ضَمْد هذه الغنم ، أي : من صغيرتِها وكبيرتها ، ودقيقِها وجَلِيلها .
وقد أَضْمَدَ العَرْفَجُ : إذا تَجَوّفَتْه الخُوصة ولم تَبْدُر منه ، أي : كانت في جوفه .
ويقال : ضَمِدَ عليه يَضْمَد ضَمَداً : إذا غَضِبت عليه .
قال أبو يوسف : وسمعت منتعجاً الكلابيّ وأبا مَهْدِيّ يقولان : الضَّمَدُ : الغابرُ الباقي من الحق ؛ تقول : لنا عند بني فلان ضَمَدٌ ، أي : غابرٌ من حقّ ، من مَعْقُلَة أو دَيْن . قال : والضَّمَدُ : أن تُخالّ المرأةُ ذاتُ الزّوج رجلاً غير زوجها أو رجلين ؛ حكاه عن أبي عمرو ، وأنشد :
لا يُخْلِصُ الدهرَ خليلٌ عَشْراً
ذات الضِّماد أو يَزُورَ القبْرَا
إني رأيتُ الضَّمْدَ شيئاً نُكْراً
قال : لا يدوم رجلٌ على امرأته ، ولا امرأةٌ على زوجها إلاّ قَدْرَ عَشْرِ ليالٍ للغَدْر في الناس في هذا العام ، لأنه رأَى الناس كذلك في ذلك العام فوصف ما رأَى . وقال أبو ذُؤَيْب :
أرَدْتِ لَكَيْمَا تَضْمُدِيني وصاحِبي
ألا لا أحِبِّي صاحِبي ودَعِيني
قال : والضَّمَدُ : بفتح الميم في الأصل واللسان الحقد . يقال : ضَمِد عليه يَضمِد في الأصل واللسان ضَمَداً ، قال النابغة :
ومن عصاكَ فعاقِبْه معاقبةً
تنهي الظَّلومَ ولا تَقْعد على ضَمَدِ
سلمةُ عن الفراء قال : الضِّماد : أن تصادق المرأةُ اثنين أو ثلاثةً في القَحْط لتأكُلَ عند هذا وهذا لتَشْبَع ، والله أعلم .

##### Türkçe

ض د م
**ضمد**
Kullanılmıştır, vecihlerinden: (**ضمد**).

**ضمد**: Leys dedi: “Başını **الضِّماد** ile **ضَمَدْتُ**: o, yağlanma, yıkama ve bunun benzeri esnada baş üzerine sarılan bir bez parçasıdır. Ve baş ağrısı için baş üzerine **الضِّماد** konulur; onunla **يُضَمَّد** olunur.” Dedi: “Ve **المَضْدُ** Yemenî bir lugattır.” Talha hadîsinde: “(Onun **الصبر** ile gözünü **ضَمَد** ettiği)” (vardır).

Şemir dedi: Denilir: **ضمَدْتُ الجُرْح**: üzerine ilacı koyduğun zaman. Dedi: **ضَمّدْتُه بالزَّعْفران والصبر**; yani: onu sıvadım. Ve **ضمّدتُ رأسَه**: onu bir bezle sardığın zaman.

Ve denilir: **ضَمِد الدّمُ عليه**; yani: kurudu ve pıhtılaştı. Ve İbnü’l-A‘râbî bize Nâbiga’nın (şu beytini) okuttu:
وما هُرِيق على غَرِيّك الضَّمَدُ
Onu açıkladı ve dedi: **الضّمَدُ**: kan ile **ضُمِّد** edilmiş olan.

Ganavî dedi: Denilir: **ضَمِد الدمُ على حلْق الشاة**: koyun boğazlandı da kan aktı ve derisi üzerinde kuruduğu zaman.

Ve denilir: Binek üzerinde kandan bir **ضمْد** gördüm; o, üzerinde pıhtılaşan ve kuruyan şeydir. Ve **الضَّمَدُ** ancak binek üzerinde söylenir; çünkü ondan gelir de üzerinde donar.

Dedi: Nâbiga’nın beytindeki **الغَرِيُّ** bineğe benzetilmiştir.

Ebû Mâlik dedi: **اضْمُدْ عليك ثيابك**; yani: onları sık. Ve bu yükün **ضَمْد**’ini sağlam yap.

İbn Hânî’ dedi: Bu bir **ضِمَادٌ**’dır; o, yaraya **يُضَمّدُ** olunan ilaçtır; çoğulu **ضَمائد**’dir.

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **ضَمَدْتُ الجرحَ** ve başkasını; onu **أضْمِدُه ضَمْداً**. Dedi: Ve **الضَّمْدُ** da: bitkinin yaşı ve kurusu; ikisi karıştığı zaman. Denilir: Develer vâdinin **ضَمْد**’inden yer; yani: yaşından ve kurusundan.

Ve denilir: Sana bu koyunların **ضَمْد**’inden veririm; yani: küçüğünden ve büyüğünden, incesinden ve irisinden.

Ve **أَضْمَدَ العَرْفَجُ** olmuştur: **الخُوصة** onu oyup da ondan dışarı çıkmadığı zaman; yani: onun iç boşluğunda olduğu zaman.

Ve denilir: **ضَمِدَ عليه يَضْمَد ضَمَداً**: ona kızdığı zaman.

Ebû Yûsuf dedi: Munteci‘ el-Kilâbî’yi ve Ebû Mehdî’yi işittim; ikisi derlerdi: **الضَّمَدُ**: haktan kalan, baki kalan; dersin ki: falan oğulları yanında bizim için bir **ضَمَدٌ** vardır; yani: bir haktan kalan; bir **مَعْقُلَة**’den yahut bir borçtan. Dedi: Ve **الضَّمَدُ**: kocası olan kadın bir erkekle, kocasından başka, yahut bir erkekle iki erkekle dostluk etmesidir; bunu Ebû Amr’dan nakletti. Ve (şu beyti) inşâd etti:
لا يُخْلِصُ الدهرَ خليلٌ عَشْراً
ذات الضِّماد أو يَزُورَ القبْرَا
إني رأيتُ الضَّمْدَ شيئاً نُكْراً
Dedi: Bir erkek karısı üzerinde, bir kadın kocası üzerinde ancak on gecelik bir miktar devam eder; bu yılda insanlar içinde hıyanet sebebiyle; çünkü o yılda insanları öyle gördü de gördüğünü vasfetti. Ebû Züeyb dedi:
أرَدْتِ لَكَيْمَا تَضْمُدِيني وصاحِبي
ألا لا أحِبِّي صاحِبي ودَعِيني
Dedi: Ve **الضَّمَدُ**: asl ve lisanda mîm’in fethiyle, kin. Denilir: **ضَمِد عليه يَضمِد** asl ve lisanda **ضَمَداً**. Nâbiga dedi:
ومن عصاكَ فعاقِبْه معاقبةً
تنهي الظَّلومَ ولا تَقْعد على ضَمَدِ

Seleme, Ferrâ’dan: Dedi: **الضِّماد**: kıtlıkta kadının iki yahut üç kişiyle arkadaşlık etmesidir; şu bunun yanında ve bunun yanında yiyip doysun diye; Allah daha iyi bilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الضاد والميم وما يثلثهما)
(ضمد) الضاد والميم والدَّال: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على جمعٍ وتجمُّع. من ذلك ضَمَدت الشيءَ أَضْمِده، إِذا جَمَعتَه. والضِّمَاد: العِصابة، يقال ضَمَدت الجُرْح. ويقولون الضَّمْد، بسكون الميم: أن تتَّخذ المرأة صديقين. قال الهذلي:
تريدين كَيْمَا تَضْمُِدِيني وخالداً *** وهل يُجمَع السّيفانِ وَيْحَكِ في غِمْدِ([1])ويقال شبعت الإبل من ضَمْد الأرض، إِذا شَبعت من الرَّطيب واليبيس، والقديم والحديث. قالوا: ويقول الرجل للغريم: أقضيك من ضَمْدِ هذه الغَنَم، أي من خِيارها ورُذَالها، وكبارها وصغارها. ومن الباب: أَضْمَدَ العرفجُ، إذا تَجوّفَتْه الخوصةُ ولم تَنْدُر منه، أي كانت في جوفه. وهو من هذا، كأنَّها جمعته في جوفها.
ومن الباب الضَّمَد، بفتح الميم، وهو الغَيظ يُجمَع في الصدر ولا يُزاح فيخفّ. قال النابغة:
ومَنْ عَصاكَ فعاقِبْهُ مُعاقبةً *** تَنهى الظَّلومُ ولا تقْعُدْ  على ضَمَدِ([2])
يقال ضَمِدَ يَضْمَدْ ضَمَداً. قال أبو بكر([3]):  وفصَل قومٌ بين الغَيظِ والضَّمَد. فقالوا: الضَّمد: أن يغتاظ على من لا يقدر عليه والغيظ أن يغتاظ على من يقدر عليه ومن لا. واحتجُّوا بقول النابغة. والقِياس في هذه الكلمات واحد. ويقال الضَّمَد، بفتح الميم: الغابر من الحقّ. يقال لنا عند فلان ضَمَدٌ، أي غابر حقٍّ،  من مَعْقُلةٍ أو دين. وأصله شيءٌ قد تجمَّع عندهم وبقي.
(ضمر) الضاد والميم والراء أصلان صحيحان: أحدهما يدلُّ على دقّةٍ في الشَّيء، والآخر يدلُّ على غَيبةٍ وتستُّر.
فالأوّل قولهم: ضَمَرَ الفرس وغيرُهُ ضموراً، وذلك من خِفّة اللَّحمِ، وقد يكون من الهُزَال. ويقال للموضع الذي تُضمَّر فيه الخيل: المِضْمَار. ورجل ضَمْرٌ: خفيف الجسم. واللؤلؤ المضْطمِر: الذي في وسطهِ بعضُ الانضمام والانضمار([4]).
والآخر الضِّمَار، وهو المال الغائب الذي لا يُرجَى. وكلُّ شيءٍ غابَ عنك فلا تكونُ منهُ عَلَى ثقَةٍ فهو ضِمَارٌ. [قال الشاعر]([5]):
وأَنْضَاءٍ أُنِخْنَ إلى سعيد *** طُروقاً ثم عَجَّلْنَ ابتكارَا
حمِدْنَ مَزارَهُ وأَصَبْنَ منه *** عطاءً لم يكن عِدَةً ضِمارا
ومن هذا الباب: أَضْمَرتُ([6]) في ضميري شيئاً؛ لأنَّه يُغيِّبه في قلبه وصدره.
(ضمز) الضاد والميم والزاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إمساكٍ في كلام أو إِمساكٍ على شيءٍ بفم وما أشبَهَ ذلك. من ذلك ضَمَز البَعِيرُ: أَمسك عن الجِرّة. والضَّامِز: السّاكت. وقال بشر:
وقد ضَمَزَتْ بِجِرّتها سُلَيْمٌ *** مخافتَنا كما ضَمَزَ الحِمارُ([7])والضَّمْز: ضرب من الأكل، لأنَّه إِذا أكل أمسَكَ عليه في فمه.  وضَمَز فلانٌ على مالي، أي لزمه([8]).
ومما شذَّ عن هذا الأصل: الضَّمْزَة: الأَكَمة الخاشعة، والجمع ضَمْزٌ.
(ضمس) الضاد والميم والسين ليس بشيء. وذكر ابن دريد كلمةً إن صحَّت فهي من باب الإِبدال. قال([9]): الضَّمْس: المَضْغ. فإن كان كذا *فهو من الضَّمْز.
(ضمن) الضاد والميم والنون أصلٌ صحيح، وهو جَعْل الشَّيء في شيءٍ يحويه. من ذلك قولهم: ضمَّنت [الشيء]، إِذا جعلته في وعائه. والكَفَالة تسمَّى ضَمَاناً من هذا؛ لأنَّه كأنَّه إذا ضمِنَه فقد استوعَبَ ذمّته. والمَضَامِين: ما في بطون الحوامل. ومنه الحديث أنَّه نهى عن المَلاقيح والمَضامين. وذلك أنَّهم كانوا يبيعون الحَبَل([10])، فنَهَى عن ذلك. وأما قولـه: "لكم الضَّامِنة من النَّخْل"، فإنَّه يريد ما تضمّنَتْه قُراهم. فهذا الباب مطّرد.
وأمَّا الضَّمانة، وهي الزَّمانة. والضَّمِن: الزَّمِن، فإنَّهُ عندي من باب الإبدال كأنَّ الضاد مبدلة من زاي. وفي الحديث: "مَنْ اكتتب ضَمِناً بعثَهُ الله تعالى  ضَمِناً"، أي من كتب نفسه من الزَّمْنَى.
 (ضمج) الضاد والميم والجيم ليس بشيء، وكذلك ما أشبهه. فأمَّا الضَّمْخ بالخاء فصحيح. يقال تضمَّخ بالطِّيب، وهو متضمِّخ.
--------------ــــ
([1]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 159 واللسان (ضمد).
([2]) البيت في ديوانه 22 واللسان (ضمد).
([3]) أبو بكر بن دريد في الجمهرة (2: 276).
([4]) في الأصل: "الإضمار".
([5]) التكملة من المجمل. والبيتان للراعي في اللسان (ضمر).
([6]) في الأصل: "ضمرت" صوابه في اللسان.
([7]) البيت منسوب إلى بشر بن أبي خازم في المفضليات (2: 142)، لكنه نُسِب في اللسان أيضاً إلى ابن مقبل، وهذه النسبة الأخيرة غير صحيحة.
([8]) في المجمل: "إذا جمد عليه ولزمه".
([9]) في الجمهرة: (3: 24).
([10]) الحبل والحمل بمعنى، وهو اسم لما تحمل المرأة. قال:
ذا جرأة تسقط الأحبال رهبته *** مهما يكن من مسام مكره يسم.

ـ

##### Türkçe

(باب **الضاد** و**الميم** وما يثلثهما)
(**ضمد**) **الضاد** و**الميم** و**الدَّال**: Toplu kılma ve toplanmaya delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan: **ضَمَدتُ الشيءَ أَضْمِده**, onu topladığın zaman. Ve **الضِّمَاد**: sargı; **ضَمَدتُ الجُرْح** denir. Ve **الضَّمْد** derler, **الميم**’in sükûnu ile: kadının iki dost edinmesidir. Hüzeli dedi ki:
تريدين كَيْمَا تَضْمُِدِيني وخالداً *** وهل يُجمَع السّيفانِ وَيْحَكِ في غِمْدِ([1])
Ve denir: **شبعت الإبل من ضَمْد الأرض**; yani yaş ve kuru, eski ve yeni (olan)dan doyduğu zaman. Dediler: Adam hasma der ki: **أقضيك من ضَمْدِ هذه الغَنَم**; yani onun seçkininden ve düşüğünden, büyüğünden ve küçüğünden. Ve babdandır: **أَضْمَدَ العرفجُ**, **الخوصة** onu oyduğu ve ondan dışarı çıkmadığı zaman; yani onun iç boşluğunda oldu. Ve bu ondandır; sanki onu iç boşluğunda toplamış gibidir.

Ve babdandır **الضَّمَد**, **الميم**’in fethi ile; o, göğüste toplanan ve giderilmeyip hafiflemeyen öfkedir. Nâbiga dedi ki:
ومَنْ عَصاكَ فعاقِبْهُ مُعاقبةً *** تَنهى الظَّلومُ ولا تقْعُدْ  على ضَمَدِ([2])
Denir: **ضَمِدَ يَضْمَدْ ضَمَداً**. Ebû Bekir([3]) dedi ki: Bir kavim öfke ile **الضَّمَد** arasında ayırım yaptı. Dediler ki: **الضَّمد**: gücü yetmediği kimseye öfkelenmesidir; **الغيظ** ise gücü yettiğine de yetmediğine de öfkelenmesidir. Nâbiga’nın sözüyle delil getirdiler. Kıyas bu kelimelerde birdir. Ve denir: **الضَّمَد**, **الميم**’in fethi ile: haktan kalan (artık) kısım. Denir: Falanda bizim için **ضَمَدٌ** vardır; yani **مَعْقُلة**den veya borçtan kalan bir hak. Aslı, onların yanında toplanmış ve kalmış bir şeydir.

(**ضمر**) **الضاد** ve**الميم** ve**الراء** iki sahih asıldır: birisi şeyde inceliğe delâlet eder, diğeri kaybolma ve gizlenmeye delâlet eder.
Birincisi onların sözü: **ضَمَرَ الفرس وغيرُهُ ضموراً**; bu, etin hafifliğindendir; zayıflıktan da olabilir. Ve atların zayıflatıldığı yere **المِضْمَار** denir. Ve **رجل ضَمْرٌ**: bedeni hafif (olan). Ve **اللؤلؤ المضْطمِر**: ortasında bir miktar birleşme ve gizlenme bulunan([4]).
Diğeri **الضِّمَار**dır; o, ümit edilmeyen gaip maldır. Ve senden kaybolan her şey ki ondan emin olmazsın, o **ضِمَارٌ**dır. [Şair dedi]([5]):
وأَنْضَاءٍ أُنِخْنَ إلى سعيد *** طُروقاً ثم عَجَّلْنَ ابتكارَا
حمِدْنَ مَزارَهُ وأَصَبْنَ منه *** عطاءً لم يكن عِدَةً ضِمارا
Ve bu babdandır: **أَضْمَرتُ**([6]) içimde bir şeyi; çünkü onu kalbinde ve göğsünde gizler.

(**ضمز**) **الضاد** ve**الميم** ve**الزاء** konuşmada bir tutmaya yahut ağızla bir şey üzerinde tutmaya ve buna benzer şeye delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan: **ضَمَز البَعِيرُ**: geviş getirmeden tuttu (kesti). Ve **الضَّامِز**: susan. Bişr dedi ki:
وقد ضَمَزَتْ بِجِرّتها سُلَيْمٌ *** مخافتَنا كما ضَمَزَ الحِمارُ([7])
Ve **الضَّمْز**: yemenin bir türüdür; çünkü yediği zaman onu ağzında tutar. Ve **ضَمَز فلانٌ على مالي**; yani ona yapıştı([8]).
Ve bu asıldan şâz olanlardandır: **الضَّمْزَة**: alçak, mütevazı tepe; çoğulu **ضَمْزٌ**.

(**ضمس**) **الضاد** ve**الميم** ve**السين** bir şey değildir. İbn Düreyd bir kelime zikretti; sahih ise o, ibdâl babındandır. Dedi([9]): **الضَّمْس**: çiğneme. Eğer böyle ise, o **الضَّمْز**dendir.

(**ضمن**) **الضاد** ve**الميم** ve**النون** sahih bir asıldır; o, şeyi onu içine alan bir şeyin içine koymaktır. Bundan onların sözü: **ضمَّنت [الشيء]**; onu kabına koyduğun zaman. Ve kefalet buna bağlı olarak **ضَمَاناً** diye adlandırılır; çünkü sanki onu garanti ettiğinde zimmetini bütünüyle kuşatmış olur. Ve **المَضَامِين**: hamilelerin karınlarındakiler. Ve ondan hadis: **المَلاقيح** ve **المَضامين** hakkında nehyetti. Bu, onların **الحَبَل**([10]) satıyor olmalarıydı; bundan nehyetti. Ama onun sözü: "لكم **الضَّامِنة** من **النَّخْل**", bununla köylerinin içine aldığı şeyi kasteder. Bu bab düzenlidir.
Ama **الضَّمانة**, o **الزَّمانة**dır. Ve **الضَّمِن**: **الزَّمِن**; o, bence ibdâl babındandır; sanki **الضاد**, **زاي**’den bedel kılınmıştır. Ve hadiste: "مَنْ اكتتب **ضَمِناً** بعثَهُ الله تعالى  **ضَمِناً**"; yani kendisini **الزَّمْنَى**dan yazan kimse.

(**ضمج**) **الضاد** ve**الميم** ve**الجيم** bir şey değildir; bunun benzeri de öyledir. Ama **الضَّمْخ** **الخاء** ile sahihdir. Denir: **تضمَّخ بالطِّيب**; ve o **متضمِّخ**tir.
--------------ــــ
([1]) Ebû Züeyb el-Hüzeli’nindir; divanında 159 ve Lisân (**ضمد**).
([2]) Beyit divanında 22 ve Lisân (**ضمد**).
([3]) Ebû Bekir b. Düreyd, el-Cemhere’de (2: 276).
([4]) Asılda: "الإضمار".
([5]) Tekmile el-Mücmel’dendir. İki beyit er-Râî’nindir; Lisân (**ضمر**).
([6]) Asılda: "ضمرت"; doğrusu Lisân’dadır.
([7]) Beyit, el-Mufaddaliyât’ta (2: 142) Bişr b. Ebî Hâzim’e nispet edilmiştir; fakat Lisân’da ayrıca İbn Mukbil’e de nispet edilmiştir; bu son nispet sahih değildir.
([8]) el-Mücmel’de: "إذا جمد عليه ولزمه".
([9]) el-Cemhere’de: (3: 24).
([10]) **الحبل** ve **الحمل** mana bakımından birdir; kadının taşıdığı şeye isimdir. Dedi:
ذا جرأة تسقط الأحبال رهبته *** مهما يكن من مسام مكره يسم.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ض م د
ضمد رأسه بمنديل أو عصابة وهي الضمادة‏.‏
وضمد الجرح وموضع الريح من جسده بضماد‏:‏ بدواء يسكنه‏.‏
ويقال‏:‏ الضماد مقراة للمدة‏.‏
واضمد عليك ثيابك وعمامتك‏:‏ شدها عليك وأجد ضمد هذا العدل‏.‏
وضمد عليه إذا اغتاظ‏.‏
قال النابغة‏:‏ ومن المجاز‏:‏ ضمدت فلانة‏:‏ جمعت بين زوجها وخدنها أو اتخذت خدنين‏.‏
قال الهذليّ‏:‏ أردت لكيما تضمديني وصاحبي ألا لا أحبّي صاحبي ودعيني ومن شأنها الضماد‏.‏
وضمد رأسه بالسيف مثل‏:‏ عممه‏.‏

##### Türkçe

ض م د
**ضمد** başını bir mendil veya bir sarık bağı ile sardı; o da **الضمادة**’dir.
Ve **ضمد** yarayı ve bedeninden rüzgârın yeri(ni) bir **ضماد** ile: onu yatıştıran bir ilaçla.
Ve denilir: **الضماد** irin için bir akıtıcıdır.
Ve **اضمد** üzerine elbiseni ve sarığını: onları üzerine sıkıca bağla; ve “Bu adaletin **ضمد**’ı ne iyi” (denir).
Ve **ضمد** ona, öfkelendiği zaman.
Nâbiga dedi ki: Ve mecazdandır: “Falan kadın **ضمدت**”: kocası ile dostunu bir araya getirdi; yahut iki dost edindi.
Hüzeli dedi ki:
“İstedim ki beni ve arkadaşımı **تضمديني**;
Hayır, arkadaşımı sevme ve beni bırak;
Ve onun işi **الضماد**’dır.”
Ve başını kılıçla **ضمد** etti; misal: “Onu sarıklandırdı.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ضَمَدْتُ الجرح وغيره أَضْمِدُه ضَمْداً، بالإِسكان: شَدَدْتُه بالضِّمادِ والضَّمادَة، وهي العِصابَةُ، وعَصَّبْتُه وكذلك الرأْس إِذا مَسَحْت عليه بِدُهْن أَو ماء ثم لففت عليه خِرْقَة، واسم ما يلزق بهما الضماد؛ وقد تَضَمَّد. الليث: ضَمَّدْت رأْسه بالضِّماد، وهي خرقة تُلَفُّ على الرأْس عند الاذدّهانِ والغَسْل ونحو ذلك، وقد يوضع الضِّمادُ على الرأْس للصُّداع يُضَمَّد به، والمِضَدُّ لغة يمانية. وضَمَّدَ فلان رأْسَه تَضْمِيداً أَي شَدَّه بعصابة أَو ثوب ما خلا العمامة، وقد ضُمِّدَ به فَتَضَمَّد. وفي حديث طلحة: أَنه ضَمَّدَ عَيْنَيْه بالصَّبِرِ وهو مُحْرم أَي جعله عليهما وداواهما به. وأَ صل الضَّمْد الشَّدُّ مِنْ ضَمَدَ رأْسَه وجُرْحَه إِذا شدّه بالضِّماد، وهي خرقة يُشَدّ بها العُضْو المَؤُوفُ، ثم قيل لِوَضْع الدواءِ على الجُرح وغيره، وإِنْ لم يُشدّ. ويقال: ضَمَّدْت الجرح إِذا جعلت عليه الدواء. قال: وضَمَّدْتُه بالزَّعْفَران والصَّبِرِ أَي لَطَخْتُه. وضَمَّدت رأْسه إِذا لفَفْته بخرقة. وقال ابن هانئ: هذا ضِماد، وهو الدواء الذي يُضَمَّدُ به الجرحُ، وجمعه ضَمائِدُ. ويقال: ضَمِدَ الدّمُ عليه أَي يبس وَقَرَتَ؛ وقول النابغة أَنشده ابن الأَعرابي:
وما هُريقَ على غَرِيِّكَ الضَّمَدُ
فقد فسره فقال: الضَّمَدُ الذي ضُمِّدَ بالدم؛ وقال الهروي: يقال ضَمدَ الدمُ على حلق الشاة إِذا ذُبحت فسالَ الدمُ ويَبِس على جِلْدها. ويقال: رأَيت على الدابة ضَمَداً من الدَّم، وهو الذي قَرَتَ عليه وجَفَّ، ولا يقال الضَّمَدُ إِلا على الدابة لأَنه يجيء منه فَيَجْمُد عليه. قال: والغَرِيُّ في بيت النابغة مُشَبَّه بالدابة. أَبو مالك: اضْمُِدْ عليك ثيابَك أَي شُدَّها. وأَجِدْ ضَمْدَ هذا العِدْلِ. وضَمَدْتُ رأْسَه بالعصا: ضربته وعَمَّمْتُه بالسيف.
والضَّمْدُ: الظُّلْم. والضَّمَدُ، بالتحريك: الحِقْدُ اللازِقُ بالقلب، وقيل: هو الحِقْدُ ما كان. وقد ضَمِدَ عليه، بالكسر، ضَمَداً أَي أَحِنَ عليه؛ قال النابغة:
ومَنْ عَصاكَ فَعاقِبْهُ مُعاقَبَةً
تَنْهى الظَّلومَ، ولا تَقْعُدْ على الضَّمَد
وأَنشده الجوهري: ولا تَقْعُدْ على ضَمَد، بغير تعريف. وفي حديث علي، رضي الله عنه، وقيل له: أَنت أَمَرْتَ بقتلِ عثمان، رضي الله عنه، فَضَمِدَ أَي اغتاظ. يقال: ضَمِدَ يَضْمَدُ ضَمَداً، بالتحريك، إِذا اشتدّ غَيْظُه وغضبه. وفَرَق قوم بين الضَّمَد والغَيْظِ فقالوا: الضَّمَد أَن يغتاظ على مَنْ يَقْدِر عليه، والغيظُ أَن يَغتاط على مَنْ يَقْدِرُ عليه ومن لا يقدِرُ. يقال: ضَمِدَ عليه إِذا غَضِبَ عليه؛ وقيل: الضَّمَدُ شدّة الغيظ. وأَنا على ضِمادَةٍ من الأَمْر أَي أَشْرَفْتُ عليه. والضَّمْدُ: المُداجاةُ. والضَّمْدُ: رَطْبُ الشجر ويابسُه قَديمُه وحَديثُه؛ وقيل: الضَّمْدُ رطب النبت ويابسه إِذا اختلطا. يقال: الإِبل تأْكل من ضَمْدِ الوادي أَي من رَطْبِه ويابسهِ إِذا اخْتَلَطا. وفي صفة مكة، شرفها الله تعالى: من خُوضٍ وضَمْدٍ؛ الضَّمدُ، بالسكون، رَطْبُ الشجر ويابسُه. وقال رجل لآخر: فِيمَ تَرَكْتَ أَرْضَكَ؟ قال: تَرَكْتُهمْ في أَرض قد شَبِعَتْ غَنَمُها من سَوادِ نَبْتها، وشبِعت إِبلُها من ضَمْدها ولَقِحَ نَعَمُها؛ قوله ضَمْدها قال: ليس فيها عُود إِلاَّ وقد ثَقَبَه النبْت أَي أَوْرَق. وأَضْمَدَ العَرْفَجُ: تَجَوَّفَتْه الخُوصَةُ ولم تَبْدُرْ منه أَي كانت في جوفه ولم تظهر. والضَّمْدُ: خِيارُ الغَنمِ ورُذَلْها. وأُعطيكَ مِنْ ضَمْدِ هذه الغنم أي من صَغيرَتِها وكبيرتِها وصالِحَتها وطالِحَتَها ودَقِيقها وجَلِيلها. والضَّمْدُ: أَنْ يُخالَّ الرجلُ المرأَة ومعها زوج؛ وقد ضَمَدَتْه تَضْمِدُه وتَضْمُده. والضَّمْد أَيضاً: أَن يُخالَّها خَلِيلانِ، والفِعْل كالفِعل؛ قال أَبو ذؤيب: تُريدينَ كَيْما تَضْمُديني وخالداً،
وهل يُجْمَعُ السَّيْفانِ ويْحَكِ في غِمْدِ؟
والضِّمادُ كالضَّمْد. قال: والضَّمْد أَن تُخالَّ المرأَةُ ذاتُ الزوج رجلاً غير زوجها أَو رجلين؛ عن أَبي عمرو؛ قال مدرك:
لا يُخْلِصُ، الدَّهْرَ، خَلِيلٌ عَشْرَا
ذاتَ الضِّماد أَو يَزُورَ القَبْرا،
إِني رَأَيْتُ الضَّمْدَ شيئاً نُكْرا
قال: لا يَدومُ رجل على امرأَته ولا أَمرأَةٌ على زوجها إِلا قَدْرَ عَشْرَ ليال للعُذْر في الناس في هذا العام، فوصف ما رأَى لأَنه رأَى الناس كذلك في ذلك العام؛ وأَنشد:
أَرَدْتِ لِكَيْما تَضْمُديني وصاحِبي،
أَلا لا، أَحِبَّي صاحِبي ودَعِيني
الفراء: الضِّمادُ أَن تُصادِقَ المرأَةُ اثنين أَو ثلاثة في القحط لتأْكل عند هذا وهذا لتشبع. قال أَبو يوسف: سمعت منتجعاً الكلابّي وأَبا مَهْدِيّ يقولان: الضَّمَدُ الغابر الباقي من الحق؛ تقول: لنا عند بني فلان ضَمَد أَي غابِرٌ من حقٍّ من مَعْقُلَةٍ أَو دَيْن.
والمِضْمَدَةُ: خَشَبَة تجعل على أَعْناقِ الثَّوْرَيْنِ في طَرَفِها ثَقبانِ، في كل واحدة منها ثُقْبَة بينهما فرض في ظهرها ثم يجعل في الثقبين خيط يُخْرج طرفاه من باطن المِضْمَدَة، ويُوثَقُ في طَرفِ كلِّ خَيْطٍ عُودٌ يُجْعَلُ عُنُقُ الثَّوْرِ بَيْنَ العُودَيْنِ.
والضَّامِدُ: اللازم؛ عن أَبي حنيفة.
وعَبْدٌ ضَمَدَة: ضَخْمٌ غلِيظٌ؛ عن الهَجَريِّ.
وفي الحديث: أَن رجلاً سأَل رَسولَ الله، صلى الله عليه وسلم، عن البَداوَة، فقال: اتَّقِ اللهَ ولا يَضُرُّك أَن تَكُونَ بجانِب ضَمَدٍ؛ هو بفتح الضاد والميم: موضع باليمن.

##### Türkçe

**ضَمَدْتُ** yarayı ve başkasını **أَضْمِدُه** **ضَمْداً**, sükûn ile: onu **بالضِّمادِ** ve **الضَّمادَة** ile sıktım; o, **العِصابَةُ**dır; ve onu sardım. Aynı şekilde başı da: üzerine yağ veya su ile meshettiğin zaman, sonra üzerine bir bez parçası doladığın zaman. Onlarla yapıştırılan şeyin adı **الضماد**dır; ve gerçekten **تَضَمَّد**.

**الليث**: Başını **بالضِّماد** ile sardım; o, yağlanma, yıkama ve bunun benzeri sırasında başa dolanan bir bez parçasıdır; ve **الضِّمادُ** başa baş ağrısı için konulur, onunla sarılır; ve **المِضَدُّ** Yemenî bir lehçedir. Ve falan kimse başını **تَضْمِيداً** sardı; yani onu bir sargı beziyle veya sarık dışında bir elbise ile sıktı; ve onunla sarıldı da **فَتَضَمَّد**.

Talha hadîsinde: onun ihramlı iken iki gözünü **بالصَّبِرِ** ile sardığı; yani onu ikisinin üzerine koydu ve onunla ikisini tedavi etti.

Ve **الضَّمْد**ın aslı, **الشَّدُّ**dır: **ضَمَدَ** başını ve yarasını, onu **بالضِّماد** ile sıktığı zaman; o, kendisiyle hastalıklı uzvun sıkıldığı bir bez parçasıdır. Sonra yaraya ve başkasına ilacı koymaya denildi; sıkılmamış olsa bile. Ve denilir: **ضَمَّدْت** yarayı, üzerine ilacı koyduğun zaman. Dedi: Onu **بالزَّعْفَران** ve **والصَّبِرِ** ile sardım; yani onu sürdüm. Ve başını sardım: onu bir bez parçasıyla doladığın zaman.

İbn Hânî dedi: Bu bir **ضِماد**dır; o, yaraya sarılan ilaçtır; onun çoğulu **ضَمائِدُ**dur.

Ve denilir: kan onun üzerinde **ضَمِدَ**; yani kurudu ve pıhtılaştı. Nâbiga’nın sözü; İbnü’l-A‘râbî onu okudu:
وما هُريقَ على غَرِيِّكَ الضَّمَدُ

Onu açıklamıştır da şöyle demiştir: **الضَّمَدُ** kan ile sarılmış olandır. Heravî dedi: Denilir: koyun boğazı üzerinde kan **ضَمدَ**; kesildiği zaman kan aktı ve derisi üzerinde kurudu. Ve denilir: binek hayvanı üzerinde kandan bir **ضَمَداً** gördüm; o, onun üzerinde pıhtılaşan ve kuruyandır. Ve **الضَّمَدُ** ancak binek hayvanı üzerinde söylenir; çünkü ondan gelir de onun üzerinde donar. Dedi: Nâbiga’nın beytindeki **والغَرِيُّ** binek hayvana benzetilmiştir.

Ebû Mâlik: Elbiselerini üzerine **اضْمُِدْ**; yani onları sık. Ve bu yükün bağını **ضَمْدَ** et. Ve başını sopa ile **ضَمَدْتُ**: onu vurdum ve onu kılıçla sarıklandırdım.

Ve **الضَّمْدُ**: zulümdür. Ve **الضَّمَدُ**, hareke ile: kalbe yapışık kin; ve denildi: her ne olursa olsun kindir. Ve ona karşı, kesre ile, **ضَمَداً** **ضَمِدَ**; yani ona kin tuttu; Nâbiga dedi:
ومَنْ عَصاكَ فَعاقِبْهُ مُعاقَبَةً
تَنْهى الظَّلومَ، ولا تَقْعُدْ على الضَّمَد

Cevherî onu şöyle okudu: **ولا تَقْعُدْ على ضَمَد**; tarif olmaksızın.

Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun; ve ona denildi: Sen Osman’ın öldürülmesini emrettin; Allah ondan razı olsun; o zaman **فَضَمِدَ**; yani öfkelendi. Denilir: **ضَمِدَ يَضْمَدُ ضَمَداً**, hareke ile; öfkesi ve gazabı şiddetlendiği zaman. Ve bir kavim **الضَّمَد** ile **الغَيْظ** arasında ayırım yaptı da şöyle dediler: **الضَّمَد**; gücü yettiği kimseye karşı öfkelenmesidir; **والغيظُ**; gücü yettiği kimseye ve gücü yetmediği kimseye karşı öfkelenmesidir. Denilir: ona karşı **ضَمِدَ**; ona kızdığı zaman. Ve denildi: **الضَّمَدُ** öfkenin şiddetidir. Ve ben işten bir **ضِمادَةٍ** üzerindeyim; yani ona vâkıf oldum.

Ve **الضَّمْدُ**: gizlice konuşmadır. Ve **الضَّمْدُ**: ağacın yaş olanı ve kuru olanı; eskisi ve yenisi; ve denildi: **الضَّمْدُ** bitkinin yaş olanı ve kuru olanı, ikisi karıştığı zaman. Denilir: develer vadinin **ضَمْد**ından yer; yani yaşından ve kurusundan, ikisi karıştığı zaman. Mekke’nin vasfında, Allah Teâlâ onu şereflendirsin: **من خُوضٍ وضَمْدٍ**; **الضَّمدُ**, sükûn ile, ağacın yaş olanı ve kuru olanıdır.

Bir adam diğerine dedi: Toprağını ne içinde bıraktın? Dedi: Onları, koyunları bitkisinin karalığından doymuş, develeri **ضَمْد**ından doymuş ve davarları gebe kalmış bir toprakta bıraktım; onun sözü **ضَمْدها** hakkında dedi: Orada bir dal yoktur ki bitki onu delmiş olmasın; yani yapraklanmış.

Ve **أَضْمَدَ العَرْفَجُ**: **الخُوصَةُ** onu oydu ve ondan görünmedi; yani onun içinde idi ve ortaya çıkmadı.

Ve **الضَّمْدُ**: koyunun seçkini ve düşüğü. Ve sana bu koyunun **ضَمْد**ından veririm; yani küçüğünden ve büyüğünden, iyisinden ve kötüsünden, incesinden ve irisinden.

Ve **الضَّمْدُ**: erkeğin, yanında kocası bulunan kadınla dostluk etmesidir; ve onu **تَضْمِدُه** ve **تَضْمُده** olarak **ضَمَدَتْه**. Ve **الضَّمْد** ayrıca: iki dostun onunla dostluk etmesidir; fiil fiil gibidir; Ebû Züeyb dedi:
تُريدينَ كَيْما تَضْمُديني وخالداً،
وهل يُجْمَعُ السَّيْفانِ ويْحَكِ في غِمْدِ؟

Ve **الضِّمادُ** **كالضَّمْد**dır. Dedi: **والضَّمْد**; kocası olan kadının, kocasından başka bir erkekle veya iki erkekle dostluk etmesidir; Ebû Amr’dan. Medrek dedi:
لا يُخْلِصُ، الدَّهْرَ، خَلِيلٌ عَشْرَا
ذاتَ الضِّماد أَو يَزُورَ القَبْرا،
إِني رَأَيْتُ الضَّمْدَ شيئاً نُكْرا

Dedi: İnsanlar arasında bu yılda özür sebebiyle on gece miktarı dışında bir erkek karısı üzerinde, bir kadın da kocası üzerinde devam etmez; gördüğünü vasfetti; çünkü o yılda insanları öyle gördü. Ve okudu:
أَرَدْتِ لِكَيْما تَضْمُديني وصاحِبي،
أَلا لا، أَحِبَّي صاحِبي ودَعِيني

**الفراء**: **الضِّمادُ**; kıtlıkta kadının iki veya üç kişiyle arkadaşlık etmesidir; şu bunun yanında, bu da şunun yanında yiyip doysun diye.

Ebû Yûsuf dedi: Munteci‘ el-Kilâbî’yi ve Ebû Mehdî’yi şöyle derken işittim: **الضَّمَدُ**; haktan geriye kalan, baki kalandır; dersin ki: Benî falan yanında bizim bir **ضَمَد**ımız var; yani bir **مَعْقُلَةٍ**dan veya bir borçtan bir hak bakiyesi.

Ve **المِضْمَدَةُ**: iki öküzün boyunlarına konulan bir tahta; ucunda iki delik vardır; her birinde ikisinin arasında sırtında bir yarık; sonra iki delikte bir ip konulur; iki ucu **المِضْمَدَة**nın iç tarafından çıkarılır; ve her ipin ucunda bir çubuk bağlanır; öküzün boynu iki çubuğun arasına konulur.

Ve **الضَّامِدُ**: lâzım olan; Ebû Hanîfe’den.

Ve bir köle **ضَمَدَة**: iri, kalın; Hecerî’den.

Hadîste: bir adam, Resûlullah’a, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, bedevîlik hakkında sordu; o da dedi: Allah’tan sakın; ve **ضَمَدٍ**ın yanında olman sana zarar vermez; o, ضاد ve ميم’in fethi ile: Yemen’de bir yerdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ض م د * * ضَمَد * الجرح من باب ضرب شدة * بالضِّمادِ * و * الضِّمادَةِ * وهي العصابة بالكسر فيهما و * ضَمَّدَ * رأسه * تَضْمِيدا * شدَّه بعصابة أو ثوب غير العمامة

##### Türkçe

* ض م د * * **ضَمَد** * yarayı, ضرب بابından: * **شَدَّه** * * **بالضِّمادِ** * ve * **الضِّمادَةِ** * ile; ikisinde de kesre ile; o, sargıdır. Ve * **ضَمَّدَ** * başını, * **تَضْمِيدا** *: onu bir sargı ile veya sarık olmayan bir bez ile sıktı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ضمد الجرح وغيره يضمده بالكسر، ويضمده، بالضم، وضمده بالتشديد، ضمدا وتضميدا: شده بالضمادة وعصبه وهي العصابة كالضماد، ككتاب، وكذلك الرأس إذا مسحت عليه بدهن أو ماء، ثم لففت عليه خرقة، واسم ما يلزق بهما: الضماد. وقال الليث: ضمدت رأسه بالضماد، وهي خرقة تلف على الرأس عند الادهان والغسل، ونحو ذلك. وقد يوضع الضماد عل الرأس للصداع، يضمد به، والمضد، لغة يمانية، وضمد رأسه تضميدا، أي شده بعصابة، أو ثوب ما خلا العمامة، وقد ضمد به فتضمد.
 وفي حديث طلحة أنه ضمد عينيه بالصبر وهو محرم، أي جعله عليهما، وداواهما به. وأصل الضمد: الشد، ثم قيل لوضع الدواء على الجرح وغيره وإن لم يشد. قال الأزهري: وضمدته بالزعفران، والصبر، أي لطخته. وقال ابن هانئ: هذا ضماد، وهو الدواء الذي يضمد به الجرح، وجمعه ضمائد. وضمده بالعصا. ضربه بها على رأسه وعممه بالسيف. وقال الهروي: يقال: ضمد الدم على حلق الشاة، إذا ذبحت كفرح فسال الدم ويبس على جلدها. ويقال: رأيت على الدابة ضمدا من الدم، وهو الذي جف عليه، وقد روي بيت النابغة:
  فلا لعمر الذي قد زرته حججا                      وما هريق على غريك الضمد وفي صفة مكة، شرفها الله تعالى: من خوص وضمد، الضمد، بفتح فسكون: الرطب واليبيس من الشجر، ضد، وقيل: هو رطب النبت ويابسه، إذا اختلطا. وقال رجل لآخر: فيم تركت أرضك? قال: تركتهم في أرض قد شبعت غنمها من سواد نبتها، وشبعت إبلهأ من ضمدها، ولقح نعمها. قال الأزهري: ليس فيها عود إلا وقد ثقبه النبت، أي أورق. ويقال: أعطيك من ضمد هذا الغنم، وهو خيار الغنم وررذالها، أو صغيرتها وكبيرتها، وصالحتها وطالحتها، ودقيقها وجليلها. والضمد: المداجاة. والضمد: أن تتخذ المرأة خليلين، كالضماد، بالكسر، وهو مجاز، قال مدرك.

  لا يخلص الدهر خليل عشرا
  ذات الضماد أو يزور القبرا
  إني رأيت الضمد شيئا نكرا وقد ضمدته تضمده وتضمده، قال أبو ذؤيب:

  تريدين كيما تضمدينـي وخـالـدا                      وهل يجمع السيفان ويحك في غمد وعن أبي عمرو: الضمد: أن تخال المرأة ذات الزوج رجلا غير زوجها أو رجلين. قال الفراء: الضماد: أن تصادق المرأة اثنين أو ثلاثة في القحط، لتأكل عند هذا وهذا لتشلع. والضمد. بالكسر: الخل، عن الصاغاني. ومنه ضمدت المرأة، إذا جمعت بين زوجها وخلها. وبالتحريك: الحقد ما كان. وقيل: هو الحقد اللازق بالقلب، وقد ضمد عليه كفرح ضمدا، أي أحن عليه، قال النابغة:
  ومن عصاك فعاقبـه مـعـاقـبة                      تنهى الظلوم ولا تقعد على الضمد وقال أبو يوسف: سمعت منتجعا الكلابي، وأبا مهدي يقولان: الضمد الغابر الباقي من الحق، تقول لنا عند بني فلان ضمد، أي غابر من حق، من معقلة أو دين. ومن المجاز: أضمدهم: جمعهم عن الصاغاني. وأضمد العرفج: تجوفته الخوصة ولم تبدر منه، أي كانت في جوفه ولم تظهر. وسموا ضمادا، ككتاب، منهم: ضماد بن ثعلبة، صحابي مشهور.
 ومما يستدرك عليه: قال أبو مالك: اضمد عليك ثيابك، أي شدها، وأجد ضمد هذا العدل. والضمد، محركة: الظلم. وضمد يضمد ضمدا، بالتحريك، إذا اشتد غيظه وغضبه، وفرق قوم بين الضمد والغيظ، فقالوا: الضمد: أن يغتاظ على من يقدر عليه، والغيظ: أن يغتاظ على من يقدر عليه ومن لا يقدر عليه، يقال: ضمد عليه، إذا غضب عليه. وقيل: الضمد: شدة الغيظ. وأنا على ضمادة من الأمر، أي أشرفت عليه. والمضمدة: خشبة تجعل على أعناق الثورين، في طرفها ثقبان، في كل واحدة منها ثقبة، بينهما فرض في ظهرهأ، ثم يجعل في الثقبين خيط يخرج طرفاه من باطن المضمدة، ويوثق في طرف كل خيط عود، يجعل عنق الثور بين العودين. والضامد: اللازم، عن أبي حنيفة. وعبد ضمدة: ضخم غليظ، عن الهجري. وفي الحديث: أن رجلا سأل رسول الله صلى الله عليه وسلم عن البداوة، فقال:  اتق الله ولا يضرك أن تكون بجانب ضمد  هو بالتحريك: موضع باليمن. كذا في اللسان. قلت: وهو واد متسع مخصب، كثير القرى والعمارات، قريب من جازان، ونسب إليه جماعة من أهل العلم. وفي الأساس، من المجاز: ضمد رأسه بالسيف، مثل عممه.

##### Türkçe

**ضمد** yarayı ve başkasını sarar; onu kesre ile **يَضْمِدُهُ** ile sarar; ve onu damme ile **يُضْمِدُهُ** ile sarar; ve onu teşdîd ile **ضَمَّدَهُ**; **ضَمْدًا** ve **تَضْمِيدًا**: onu **الضِّمَادَة** ile sıktı ve onu sardı; o, **العِصَابَة**dır; **الضِّمَاد** gibi, **كِتَاب** vezninde; ve aynı şekilde baş: üzerine yağ veya su ile mesh ettiğin zaman, sonra üzerine bir bez sardığın zaman; ve ikisine yapıştırılan şeyin adı: **الضِّمَاد**. **اللَّيْث** dedi: Başını **الضِّمَاد** ile sardım; o, yağlama ve yıkama ve bunun benzeri esnasında başa sarılan bir bezdir. Ve **الضِّمَاد** başa baş ağrısı için konulabilir; onunla sarılır; ve **المُضَدّ** Yemenî bir lehçedir. Ve başını **تَضْمِيدًا** ile sardı; yani onu bir **عِصَابَة** ile, yahut sarık dışında bir elbise ile sıktı; ve onunla sarılmıştı da sarındı.

**طَلْحَة** hadîsinde: O, ihramlı iken iki gözünü **الصَّبِر** ile sardı; yani onu ikisinin üzerine koydu ve ikisini onunla tedavi etti. **الضَّمْد**ın aslı: sıkmadır; sonra yaraya ve başkasına ilacı koymaya, sıkmasa bile, denildi. **الأَزْهَرِي** dedi: Onu safranla ve **الصَّبِر** ile sardım; yani onu sürdüm. **ابْنُ هَانِئ** dedi: Bu bir **ضِمَاد**dır; o, yarayı onunla sarılan ilaçtır; çoğulu **ضَمَائِد**dir. Ve onu değnekle sardı: onunla başına vurdu; ve onu kılıçla sarıklandırdı. **الهَرَوِي** dedi: Denir ki: Koyunun boğazı üzerinde kan **ضَمَدَ**; eğer kesildi ( **فَرِحَ** gibi) de kan aktı ve onun derisi üzerinde kuruduysa. Ve denir ki: Binek üzerinde kandan bir **ضَمَد** gördüm; o, onun üzerinde kuruyandır. Ve **النَّابِغَة**’nin beyti rivayet edilmiştir:

فلا لعمر الذي قد زرته حججا                      وما هريق على غريك الضمد

Ve Mekke’nin vasfında, Allah Teâlâ onu şereflendirsin: **خُوص** ve **ضَمَد**den; **الضَّمَد** (fetha sonra sükûn ile): ağaçtan yaş ve kuru olandır; zıddı; ve denildi ki: O, bitkinin yaşı ve kurusudur; ikisi karıştığı zaman. Bir adam diğerine dedi: Arazini ne içinde bıraktın? Dedi: Onları, koyunları bitkisinin karalığından doymuş bir arazide bıraktım; ve develeri onun **ضَمَد**ından doymuş; ve davarları gebe kalmış. **الأَزْهَرِي** dedi: İçinde bir dal yoktur ki bitki onu delmiş olmasın; yani yapraklanmış. Ve denir ki: Sana bu koyunun **ضَمَد**ından veririm; o, koyunun seçkini ve rezili; yahut küçüğü ve büyüğü; ve iyisi ve kötüsü; ve incesi ve irisi. Ve **الضَّمَد**: birlikte yatmadır. Ve **الضَّمَد**: kadının iki sevgili edinmesidir; **الضِّمَاد** gibi (kesre ile); o mecazdır; **مُدْرِك** dedi:

لا يخلص الدهر خليل عشرا
ذات الضماد أو يزور القبرا
إني رأيت الضمد شيئا نكرا

Ve onu **ضَمَدْتُهُ**; onu **تَضْمِدُهُ** ve **تُضَمِّدُهُ**; **أَبُو ذُؤَيْب** dedi:

تريدين كيما تضمدينـي وخـالـدا                      وهل يجمع السيفان ويحك في غمد

Ve **أَبُو عَمْرٍو**’dan: **الضَّمَد**: kocası olan kadının, kocasından başka bir erkekle yahut iki erkekle dostluk etmesidir. **الفَرَّاء** dedi: **الضِّمَاد**: kıtlıkta kadının iki yahut üç kişiyle arkadaşlık etmesidir; şu bunun yanında ve bunun yanında yesin diye; ta ki **لِتَشْلَعَ**. Ve **الضَّمَد** (kesre ile): sirke; **الصَّاغَانِي**’den. Ondandır: Kadın **ضَمَدَتْ**; kocası ile sevgilisini bir araya getirdiği zaman. Ve hareke ile: her ne ise kin. Ve denildi ki: O, kalbe yapışık kindir; ve onun üzerine **ضَمَدَ** ( **فَرِحَ** gibi) **ضَمْدًا**; yani onun üzerine kin tuttu; **النَّابِغَة** dedi:

ومن عصاك فعاقبـه مـعـاقـبة                      تنهى الظلوم ولا تقعد على الضمد

**أَبُو يُوسُف** dedi: **مُنْتَجِعًا الكِلَابِي**’yi ve **أَبَا مَهْدِي**’yi işittim; ikisi diyorlardı ki: **الضَّمَد** geçmiş, kalan haktır; “Falancaların yanında bizim için bir **ضَمَد** var” dersin; yani bir **مَعْقِلَة**den yahut bir borçtan kalan bir hak. Ve mecazdandır: **أَضْمَدَهُمْ**: onları topladı; **الصَّاغَانِي**’den. Ve **أَضْمَدَ العُرْفُجَ**: **الخُوصَة** onu oydu da ondan belirmedi; yani onun içinde idi ve görünmedi. Ve **ضِمَادًا** diye adlandırıldılar, **كِتَاب** gibi; onlardandır: meşhur sahâbî **ضِمَادُ بْنُ ثَعْلَبَة**.

Ve onun üzerine istidrâk edilenden: **أَبُو مَالِك** dedi: Üzerine elbiselerini **اِضْمِدْ**; yani onları sık. Ve bu adaletin **ضَمَد**ı daha ciddîdir. Ve **الضَّمَد** (harekeli): zulümdür. Ve **ضَمَدَ يَضْمِدُ ضَمَدًا** (harekeli): öfkesi ve gazabı şiddetlendiği zaman. Ve bir kavim **الضَّمَد** ile **الغَيْظ** arasında ayırım yaptı; dediler ki: **الضَّمَد**: gücü yettiği kimseye öfkelenmesidir; ve **الغَيْظ**: gücü yettiği kimseye ve gücü yetmediği kimseye öfkelenmesidir. Denir ki: Ona **ضَمَدَ**; ona kızdığı zaman. Ve denildi ki: **الضَّمَد**: öfkenin şiddetidir. “Ben işten bir **ضَمَادَة** üzerindeyim”; yani ona yaklaştım. Ve **المُضْمَدَة**: iki öküzün boyunlarına konulan bir tahtadır; ucunda iki delik vardır; her birinde bir delik; ikisinin arasında sırtında bir yarık; sonra iki delikte bir ip konur; iki ucu **المُضْمَدَة**nın iç tarafından çıkar; ve her ipin ucuna bir çubuk bağlanır; öküzün boynu iki çubuğun arasına konur. Ve **الضَّامِد**: lâzım olan; **أَبُو حَنِيفَة**’den. Ve **عَبْدُ ضَمْدَة**: iri, kalın; **الهِجْرِي**’den. Hadîste: Bir adam, Resûlullah’a (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) bedevîlik hakkında sordu; dedi ki: “Allah’tan sakın; ve bir **ضَمَد** yanında olman sana zarar vermez.” O (harekeli): Yemen’de bir yerdir. Lisân’da böyledir. Dedim: O, geniş, verimli bir vadidir; köyleri ve imarları çoktur; Câzân’a yakındır; ve ona nisbet edilen ilim ehli bir cemaat vardır. Ve **الأَسَاس**’ta, mecazdandır: Başını kılıçla **ضَمَدَ**; “onu sarıklandırdı” gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ضَمَدَ الجُرْحَ
1 ضَمَدَ الجُرْحَ ذ , (S, A, L, K,) aor. ضَمُدَ (S, L, K) and ضَمِدَ , (K,) inf. n. ضَمْدٌ; (S, L;) and ↓ ضمّدهُ, (A, K,) inf. n. تَضْمِيدٌ; (TA;) He bound the wound (and in like manner one says of other things, L) with a ضِمَاد or ضِمَادَة i. e. a bandage, or fillet, (S, A, L, K,) or kerchief. (A.) This is the primary signification. (L.) And ضَمَدَ رَأْسَهُ, (L,) or بِضِمَادٍ ↓ ضمّدهُ, (Lth,) He wound a piece of rag round his head, after anointing it, or wetting it with water: (Lth, L:) and ↓ ضمّد رَأْسَهُ, inf. n. تَضْمِيدٌ, He bound his head with a fillet, or bandage, (S, A,) or a kerchief, (A,) or a piece of cloth, not a turban. (S.) And ضَمَدَ الجُرْحَ, inf. n. ضَمْدٌ, also signifies He applied a remedy [or dressing] to the wound, without bandaging it. (L.) And عَيْنَيْهِ بِالصَّبِرِ ↓ ضمّد He applied aloes to his eyes. (L, from a trad.) And ضَمَدَهَ بِالزَّعْفَرَانِ وَالصَّبِرِ He smeared him, or it, over, [or poulticed him, or it,] with saffron and aloes. (Az, L.) ― -b2- And اُضْمُدْ عَلَيْكَ ثِيَابَكَ Bind thou upon thee thy garments, (Ibn-Mلlik, A,) and عِمَامَتَكَ [thy turban]. (A.) And أُجِدْ ضَمْدَ هٰذَا العِدْلِ Make thou good the binding of this half-load. (L.) ― -b3- And ضَمَدَهُ (assumed tropical:) He struck him, or hit him, on his head with a staff or stick: (S, K:) sometimes used in this sense: (S:) or he cut, or wounded, (A, L,) him (L,) or it, i. e. his head, (A,) in the place of the turban, with a sword; syn. عَمَّمَهُ. (A, L.) ― -b4- ضَمْدٌ also signifies (assumed tropical:) The treating with gentleness, or blandishment; soothing, coaxing, wheedling, or cajoling; or striving, endeavouring, or desiring, to do so. (S, L, K,) ― -b5- And ضَمَدَتْ, (A, L,) aor ضَمِدَ and ضَمُدَ , (L,) inf. n. ضَمْدٌ (AA, S, L, K) and ضِمَادٌ, (Fr, A, L,) (tropical:) She (a woman) took to herself two friends, (S, A, L, K,) or secret friends, or amorous associates, (A,) together: (S, A, L, K:) or she took another man beside her husband (AA, A, L) as her friend, or secret friend, or amorous associate; (A;) or two other men: (AA, L;) or she associated as a friend with two or three men in a time of drought, in order that she might eat with one and then with another so as to satiate herself. (Fr.) And ضَمَدَتْهُ, aor, as above, (assumed tropical:) She (a woman having a husband or a friend [or lover]) took him (another man) as her friend [or lover]. (L.) Aboo-Dhu-eyb says,
تُرِيدِينَ كَيْمَا تَضْمِدِينِى وَخَالِدًا
وَهَلْ يُجْمَعُ السَّيْفَانِ وَيْحَكِ فِى غِمْدِ
(assumed tropical:) [Thou desirest to take me as thy lover together with Khلlid: but can the two swords (mercy on thee) be combined in one scabbard?]. (S, L.) And one says, ضَمَدَاهَا (assumed tropical:) They both associated as friends [or lovers] with her, or made love to her. (L.) -A2- ضَمِدَ, aor. ضَمَدَ , It dried; (Hr, L, K;) said of blood upon the throat of a slaughtered sheep or goat. (Hr, L.) -A3- Also, inf. n. ضَمَدٌ, He acted wrongfully, or injuriously, or unjustly. (L.) ― -b2- And ضَمِدَ عَلَيْهِ, aor. ضَمَدَ , inf. n. ضَمَدٌ, He bore rancour, malevolence, malice, or spite, against him: (S, L, K: *) or held fast rancour, &c., against him in his heart. (L.) And He was angry with him: or vehemently enraged against him and angry with him: or he was enraged against him; i. e. one over whom he had power to vent his rage. (L.)

2 ضَمَّدَ see the preceding paragraph, in four places.

أَضْمَدَهُمْ
4 أَضْمَدَهُمْ ذ (tropical:) He collected them together. (K, TA.) ― -b2- And اضمد العَرْفَجُ The [plant called] عرفج contained its خُوصَة [q. v.] lying hidden within it, not yet appearing. (S, K. *)

تضمّد
5 تضمّد ذ It (a wound) was bound with a bandage or fillet [or kerchief (see 1)]. (K.) It (a man's head) was bound with a bandage or fillet [or kerchief] or with a piece of cloth, not a turban. (S.) ― -b2- [And تضمّد بِهِ He used it, or applied it, as a poultice or the like.]

ضَمْدٌ
ضَمْدٌ ذ Such as is fresh, or moist, of herbage or trees: and such as is dry thereof: (S, * L, K: *) thus having two contr. meanings: (K:) or fresh and dry herbage mixed together: and herbage of which every twig, or shoot, has put forth its leaves. (L.) ضَمْدٌ مِنَ الدَّمِ means Such as is dry of blood; dry blood. (L.) ― -b2- Also The better, or best, and the worse, or worst, of sheep or goats: (S, L, K:) or the young, and the old: or such as are in a sound, or good, state, and such as are in an unsound, or a bad, state: or the slender, and the large. (L.) A man says to his creditor, أَقْضِيكَ مِنْ ضَمْدِ هٰذِهِ الغَنَمِ [I will pay thee with some of the better, or best, or of the worse, or worst, &c., of these sheep or goats]. (S.)

ضِمْدٌ
ضِمْدٌ ذ (assumed tropical:) A friend; or a true, or sincere, friend; or a special, or particular, friend. (K.)

ضَمَدٌ
ضَمَدٌ ذ A remainder, that is due to one, of a fine for blood, or of any other debt. (S, K.) One says, لَنَا عِنْدَ فُلَانٍ ضَمَدٌ A remainder of a fine for blood, or of another debt, is owed to us by such a one. (S.)

عَبْدٌ ضَمَدَةٌ
عَبْدٌ ضَمَدَةٌ ذ A bulky, thick, slave. (El-Hejeree, TA.)

ضِمَادٌ
ضِمَادٌ ذ A bandage, or fillet, (S, A, K,) or a kerchief, (A,) that is bound upon a wound; (S, A, K;) as also ↓ ضِمَادَةٌ: (S, K:) and a piece of rag that is wound round the head, after anointing it, or wetting it with water: (Lth, L:) and sometimes put upon the head on account of a headache: pl. ضَمَائِدُ. (L.) ― -b2- Also A remedy [or dressing, such as a poultice and the like,] that is applied to a wound. (Ibn-Hلni.)

ضِمَادَةٌ
ضِمَادَةٌ ذ : see ضِمَادٌ. ― -b2- أَنَا عَلَى ضِمَادَةٍ مِنَ الأَمْرِ means I have become on the point, or verge, of the affair, or event. (S.)

ضَامِدٌ
ضَامِدٌ ذ i. q. لَازِمٌ [Cleaving, clinging, holding fast, &c.]. (AHn.)

مِضْمَدَةٌ
مِضْمَدَةٌ ذ [A sort of yoke;] a piece of wood which is put upon the necks of the two bulls [in ploughing], having at each extremity a perforation, and between the two perforations, in its upper side, a notch [app. for the tying of the beam of the plough thereto so that it may not shift from the middle], each of the perforations having a string put into it with the two ends thereof coming forth beneath the مضمدة, and each end of the string having a [short] staff, or stick, tied to it; the neck of the bull being put between the two staves, or sticks. (TA.)

##### Türkçe

**ضَمَدَ الجُرْحَ**
1 **ضَمَدَ الجُرْحَ** ذ , (S, A, L, K,) muzâri‘ı **ضَمُدَ** (S, L, K) ve **ضَمِدَ** , (K,) mastarı **ضَمْدٌ**; (S, L;) ve ↓ **ضمّدهُ**, (A, K,) mastarı **تَضْمِيدٌ**; (TA;) O, yarayı (ve bunun benzeri şekilde başka şeyler hakkında da söylenir, L) bir **ضِمَاد** veya **ضِمَادَة** ile, yani bir sargı bezi yahut şerit (S, A, L, K,) veya bir mendil ile bağladı. (A.) Bu, aslî anlamdır. (L.) Ve **ضَمَدَ رَأْسَهُ**, (L,) yahut بِضِمَادٍ ↓ **ضمّدهُ**, (Lth,) O, onu yağladıktan sonra yahut su ile ıslattıktan sonra başına bir bez parçası sardı: (Lth, L:) ve ↓ **ضمّد رَأْسَهُ**, mastarı **تَضْمِيدٌ**, O, başını bir şerit yahut sargı bezi ile (S, A,) veya bir mendil ile, (A,) yahut bir kumaş parçası ile, sarık değil, bağladı. (S.) Ve **ضَمَدَ الجُرْحَ**, mastarı **ضَمْدٌ**, ayrıca “onu sarmaksızın yaraya bir ilaç [yahut pansuman] uyguladı” anlamına gelir. (L.) Ve **عَيْنَيْهِ بِالصَّبِرِ** ↓ **ضمّد** O, gözlerine sabır (aloe) sürdü. (L, bir rivayetten.) Ve **ضَمَدَهَ بِالزَّعْفَرَانِ وَالصَّبِرِ** O, onu safran ve sabır ile üzerine sürdü, [yahut onu bununla lapa yaptı / yakı yaptı]. (Az, L.) ― -b2- Ve **اُضْمُدْ عَلَيْكَ ثِيَابَكَ** Elbiselerini üzerine bağla, (Ibn-Mلlik, A,) ve **عِمَامَتَكَ** [sarığını]. (A.) Ve **أُجِدْ ضَمْدَ هٰذَا العِدْلِ** Bu yarım yükün bağını sağlam yap. (L.) ― -b3- Ve **ضَمَدَهُ** (mecaz kabul edilerek:) O, ona bir değnek yahut sopa ile başına vurdu, yahut isabet ettirdi: (S, K:) bazen bu anlamda kullanılır: (S:) yahut onu (L,) yahut onu, yani başını, (A,) sarığın yeri olan kısımda, bir kılıçla kesti yahut yaraladı; eş anlamlısı **عَمَّمَهُ**. (A, L.) ― -b4- **ضَمْدٌ** ayrıca (mecaz kabul edilerek:) yumuşaklıkla muamele etmeyi; okşamayı; yatıştırmayı, kandırıp gönlünü almayı, ayartmayı yahut aldatıp oyalamayı; yahut bunu yapmaya çalışmayı, çabalamayı, yahut arzulamayı ifade eder. (S, L, K,) ― -b5- Ve **ضَمَدَتْ**, (A, L,) muzâri‘ı **ضَمِدَ** ve **ضَمُدَ** , (L,) mastarı **ضَمْدٌ** (AA, S, L, K) ve **ضِمَادٌ**, (Fr, A, L,) (mecaz:) O (bir kadın) kendisine iki dost (S, A, L, K,) yahut gizli dostlar yahut sevişme arkadaşları (A,) birlikte edindi: (S, A, L, K:) yahut o, kocasının yanında başka bir adamı (AA, A, L) dostu yahut gizli dostu yahut sevişme arkadaşı edindi; (A;) yahut iki başka adamı: (AA, L;) yahut o, kıtlık zamanında iki yahut üç erkekle bir vakitte dostluk kurdu; birinden sonra ötekinden yemek yiyip kendini doyurmak için. (Fr.) Ve **ضَمَدَتْهُ**, muzâri‘ı yukarıdaki gibi, (mecaz kabul edilerek:) O (kocası yahut bir dostu [yahut sevgilisi] olan bir kadın) onu (başka bir adamı) dostu [yahut sevgilisi] edindi. (L.) Ebû Züeyb der ki,
تُرِيدِينَ كَيْمَا تَضْمِدِينِى وَخَالِدًا
وَهَلْ يُجْمَعُ السَّيْفَانِ وَيْحَكِ فِى غِمْدِ
(mecaz kabul edilerek:) [Sen, beni Hâlid ile birlikte sevgilin edinmek istiyorsun: fakat iki kılıç (vay hâline) bir kında bir araya getirilir mi?]. (S, L.) Ve denir ki, **ضَمَدَاهَا** (mecaz kabul edilerek:) İkisi de onunla dost [yahut sevgili] olarak arkadaşlık etti, yahut ona kur yaptı. (L.) -A2- **ضَمِدَ**, muzâri‘ı **ضَمَدَ** , O kurudu; (Hr, L, K;) boğazlanmış koyun yahut keçinin boğazı üzerindeki kan hakkında söylenir. (Hr, L.) -A3- Ayrıca, mastarı **ضَمَدٌ**, O haksızlık etti, yahut zarar verdi, yahut zulmetti. (L.) ― -b2- Ve **ضَمِدَ عَلَيْهِ**, muzâri‘ı **ضَمَدَ** , mastarı **ضَمَدٌ**, O, ona karşı kin, kötülük, düşmanlık yahut garez taşıdı: (S, L, K: *) yahut kalbinde kin vb. şeyi sıkıca tuttu. (L.) Ve O, ona kızdı: yahut ona şiddetle öfkelendi ve ona kızdı: yahut ona öfkelendi; yani öfkesini boşaltmaya gücünün yettiği kimseye. (L.)

2 **ضَمَّدَ**: önceki paragrafın dört yerinde bak.

**أَضْمَدَهُمْ**
4 **أَضْمَدَهُمْ** ذ (mecaz:) O, onları bir araya topladı. (K, TA.) ― -b2- Ve **اضمد العَرْفَجُ** **عرفج** denilen [bitki], içindeki **خُوصَة**’sını [bkz.] henüz ortaya çıkmamışken, içinde gizli halde yatarken barındırdı. (S, K. *)

**تضمّد**
5 **تضمّد** ذ O (bir yara) bir sargı bezi yahut şerit ile [yahut mendil ile (1’e bak)] bağlandı. (K.) O (bir adamın başı) bir sargı bezi yahut şerit [yahut mendil] ile yahut bir kumaş parçası ile, sarık değil, bağlandı. (S.) ― -b2- [Ve **تضمّد بِهِ** O, onu yakı yahut benzeri olarak kullandı, yahut uyguladı.]

**ضَمْدٌ**
**ضَمْدٌ** ذ Otların yahut ağaçların taze yahut nemli olanı: ve onlardan kuru olanı: (S, * L, K: *) böylece iki zıt anlamlıdır: (K:) yahut taze ve kuru otun birbirine karışmışı: ve her dalı yahut sürgünü yapraklarını çıkarmış olan ot. (L.) **ضَمْدٌ مِنَ الدَّمِ** “kandan kuru olan; kuru kan” demektir. (L.) ― -b2- Ayrıca koyun yahut keçinin daha iyi yahut en iyi olanı ve daha kötü yahut en kötü olanı: (S, L, K:) yahut yavru olanı ve yaşlı olanı: yahut sağlam yahut iyi halde olanı ve sağlam olmayan yahut kötü halde olanı: yahut zayıf olanı ve iri olanı. (L.) Bir adam alacaklısına der ki: **أَقْضِيكَ مِنْ ضَمْدِ هٰذِهِ الغَنَمِ** [Sana bu koyun/keçilerin daha iyi yahut en iyi olanından, yahut daha kötü yahut en kötü olanından vb. bir kısmıyla ödeyeceğim]. (S.)

**ضِمْدٌ**
**ضِمْدٌ** ذ (mecaz kabul edilerek:) Bir dost; yahut gerçek yahut samimi bir dost; yahut özel yahut hususi bir dost. (K.)

**ضَمَدٌ**
**ضَمَدٌ** ذ Kan diyeti cezasından yahut başka herhangi bir borçtan, bir kimseye ait olup ödenmesi gereken bir bakiye. (S, K.) Denir ki: **لَنَا عِنْدَ فُلَانٍ ضَمَدٌ** Şu kimsede bize ait kan diyeti cezasından yahut başka bir borçtan bir bakiye vardır. (S.)

**عَبْدٌ ضَمَدَةٌ**
**عَبْدٌ ضَمَدَةٌ** ذ İri yapılı, kalın bir köle. (El-Hejeree, TA.)

**ضِمَادٌ**
**ضِمَادٌ** ذ Bir yara üzerine bağlanan bir sargı bezi yahut şerit, (S, A, K,) yahut bir mendil; (A;) bunun gibi ↓ **ضِمَادَةٌ** da: (S, K:) ve onu yağladıktan sonra yahut su ile ıslattıktan sonra başa sarılan bir bez parçası: (Lth, L:) ve bazen baş ağrısı sebebiyle başa konur: çoğulu **ضَمَائِدُ**. (L.) ― -b2- Ayrıca bir yaraya uygulanan bir ilaç [yahut pansuman; yakı ve benzeri]. (Ibn-Hلni.)

**ضِمَادَةٌ**
**ضِمَادَةٌ** ذ : **ضِمَادٌ**’a bak. ― -b2- **أَنَا عَلَى ضِمَادَةٍ مِنَ الأَمْرِ** “İşin yahut olayın ucuna, yahut eşiğine gelmiş oldum” demektir. (S.)

**ضَامِدٌ**
**ضَامِدٌ** ذ **لَازِمٌ** ile aynı (AHn.) [yapışan, tutunan, sıkı duran vb.].

**مِضْمَدَةٌ**
**مِضْمَدَةٌ** ذ [Bir çeşit boyunduruk;] sürmede iki öküzün boyunlarına konulan, her iki ucunda birer delik bulunan ve iki deliğin arasında, üst tarafında bir çentik [görünüşe göre saban kirişinin ona bağlanması için, ortadan kaymaması için], her bir deliğine bir ip geçirilmiş olup iki ucu **مضمدة**’nın altından dışarı çıkan, ipin her bir ucuna kısa bir değnek yahut sopa bağlanan; öküzün boynu iki değnek yahut sopa arasına konulan bir tahta parçası. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَمَدَ
ضَمَدَ I ,  U ( n. ac. ضَمْد 1 ),
a.  Bound up, bandaged, dressed ( wound ).

b.  [ acc. &  Bi ], Struck with.

ضَمِدَ
ضَمِدَ A ( n. ac. ضَمَد 4 ),
a.  Was dry, dried up, withered.

ضَمَّدَ
ضَمَّدَ II ,
a.  see I (a) .

أَضْمَدَ
أَضْمَدَ IV ,
a.  Assembled, gathered.

تَضَمَّدَ
تَضَمَّدَ V ,
a.  Was bound up, bandaged, dressed.

ضَمْد
ضَمْد 1 ,
a.  Fresh, moist ( herbage ).

b.  Dry.

c.  The best or worst of.

ضِمْد
ضِمْد 2 ,
a.  Friend.

مِضْمَدَة
مِضْمَدَة 20t ,
a.  Wooden yoke.

ضِمَاْد
ضِمَاْد 23 ,
a.  see 23t (a) ,

b.  .

ضِمَاْدَة
ضِمَاْدَة 23t , ( pl. ضَمَاْئِدُ 46 ),
a.  Bandage; band.

b.  Poultice; plaster.

c.  Point, verge of.

##### Türkçe

**ضَمَدَ**
**ضَمَدَ** I , U ( mastar: **ضَمْد** 1 ),
a. Bağladı, sardı, bandajladı, (yarayı) sardı.

b. [mef‘ûl (acc.) ve **بِ** ile], ile vurdu.

**ضَمِدَ**
**ضَمِدَ** A ( mastar: **ضَمَد** 4 ),
a. Kuru oldu, kurudu, kuruyup kaldı, soldu.

**ضَمَّدَ**
**ضَمَّدَ** II ,
a. I (a)’ya bak.

**أَضْمَدَ**
**أَضْمَدَ** IV ,
a. Topladı, bir araya getirdi.

**تَضَمَّدَ**
**تَضَمَّدَ** V ,
a. Bağlandı, sarıldı, bandajlandı, (yarası) sarıldı.

**ضَمْد**
**ضَمْد** 1 ,
a. Taze, nemli (ot).

b. Kuru.

c. -ın en iyisi veya en kötüsü.

**ضِمْد**
**ضِمْد** 2 ,
a. Dost.

**مِضْمَدَة**
**مِضْمَدَة** 20t ,
a. Tahta boyunduruk.

**ضِمَاْد**
**ضِمَاْد** 23 ,
a. 23t (a)’ya bak,

b. .

**ضِمَاْدَة**
**ضِمَاْدَة** 23t , (çoğulu: **ضَمَاْئِدُ** 46 ),
a. Bandaj; sargı.

b. Lapa; yakı.

c. Nokta, kenar/uç.
