# ضمم (ض-م-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%85%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Ve çek

- Harfler: ض - م - م
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 1 sîga
- 8 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَاضْمُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B6%D9%92%D9%85%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَافْعُلْ | Ve çek | 2 | 2 | [20:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85/ayet/20:22.md) |

## Mücavir kökler — 18 mücavir (23 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [بيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 25 · Biid yumurta demektir
2. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 21 · Kanat demektir
3. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · El ve kol demektir
4. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
5. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
6. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
7. [جيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir
8. [برهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%87%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Sizin burhanınız
9. [رهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Cübbe demektir
10. [سلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Sülük demektir
11. [ملأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
12. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
13. [فرعون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Firavun
14. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Uhur ense demektir
15. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Evye kuş yuvası demektir
16. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların ön ayaklarına denir
17. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
18. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ضمم |
| Yapı | Üçlü (mücerred sülâsî, muzaaf) |
| Özel Durum | Mükerrer (muzaaf kök) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md), [قبض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B6.md), [حوى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki veya daha fazla nesneyi birbirine yapıştırmak, aralarındaki boşluğu yok ederek bağrına basmak ve bitiştirmek |
| Çekirdek Özet 2 | Dağılmayı ve korkunun doğurduğu çözülmeyi önlemek için uzuvları merkeze çekip gövdeye yapıştırma ve toparlanma emri |
| Çekirdek Özet 3 | Parçalanmış ve dışarıya savrulmuş unsurların tek bir eksende kenetlenerek birleşik bir bütün oluşturması |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece kuru bir toplama veya fiziki birleşme sanılarak, bünyeye dahil etme, sığınma ve korkuyu teskin edici içe kenetlenme nüansının gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ضم | Birbirine yaklaştırma, sıkıştırma ve hacmi daraltarak kenetleme | م | Çekirdeğin sonundaki harfin katlanmasıyla sıkıştırma ve bitiştirme eylemi süreklilik kazanmış; nesneleri aralarında mesafe kalmayacak biçimde tek bir gövdede birleştirme veya kucaklama anlamı pekişmiştir. Bu çekirdek karnın çekilip zayıflamasını ifade eden [ضمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D8%B1.md) kökünde de içe doğru çekilme ve büzülme nüansıyla mevcuttur. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ض | Bitki veya kıskanç sıkıştırma (türetme imge) | ص imgesinin bir varyantı olarak yanlardan gelen iç baskıyı, kıskaca almayı ve sıkıca kenetlemeyi temsil eder. |
| م | Su dalgası / Akışkan bürünme | Akışkanın nesneyi bütünüyle kuşatması, sarıp sarmalaması ve içine alması hareketini verir. |
| م | Su dalgası / Akışkan bürünme | Sarma ve kuşatma hareketinin yinelenmesiyle dışarıda hiçbir açık bırakmaksızın tam bir yapışma ve kapanma sağlar. |
| ضمم | İçe doğru kıskaca alarak bütünüyle sarıp bağrına basma | Bir nesneyi dışarıdan merkeze doğru bastırıp kuşatarak ana gövdeye tamamen yapıştırma ve koruyucu bir örtü gibi içine katma hareketini doğurur. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesneyi başka bir nesneye sımsıkı bitiştirmek, aralarındaki aralığı kapatmak ve bir kimseyi veya şeyi göğsüne bastırarak kucaklamak (الضَّمُّ إِلَى الصَّدْرِ). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Hâtim et-Tâî bir beytinde mezarın veya tavanlı evin insanı sımsıkı içine alıp kuşatmasını bu kökle tasvir eder: وَإِنِّي وَإِنْ طَالَ الثَّوَاءُ لَمَيِّتٌ / وَيَضْطَمُّنِي مَاوِيَّ بَيْتٌ مُسَقَّفُ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ömer'in bir valisine veya görevlisine insanlara karşı şefkatli ve yumuşak davranmasını emrederken söylediği rivayet edilen şu sözde geçer: يَا هُنَيُّ ضُمَّ جَنَاحَكَ عَنِ النَّاسِ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça ضمم kökü, merkezi Sami dillerinde nesneleri bir araya getirme, sıkıştırma ve katlama fikrini temsil eden biliteral bir tabana dayanır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan bu fonetik dizilişle yaygın bir fiil kökü olarak gelişmek yerine, dudaksıl ve ıslıklı harflerin oluşturduğu daraltma/sıkıştırma öbekleriyle semantik akrabalık taşır. Arapçada kök, özellikle fiziksel bir temasla iki şeyin birbirine yapışması, bağra basılması ve ayrışık unsurların tek bir kütle gibi bir araya toplanması (el-idmâme) yönünde özelleşmiştir. Bu kullanım, sadece mekanik bir birikmeyi değil, bir merkeze çekilerek koruma altına alınmayı veya içe büzülerek dış tehlikelere karşı kenetlenmeyi ifade eden özgün bir anlamsal derinlik kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ضم çekirdeğinden türeyen muzaaf yapı | Nesneleri aralarında boşluk kalmayacak şekilde bitiştirme, kucaklama ve bir topluluğu tek bayrak altında toplama anlamında merkezileşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami dillerindeki sıkıştırma ve toplama kökleri | İbranicede צ-م ses denklikleri çerçevesinde büzme ve sıkıştırma ifade eden köklerle semantik matris benzerliği gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik büzülme ve kaplama matrisleri | Hacmin daraltılması ve dış yüzeylerin birbiri üzerine kapanması hareketini anlatan köklerle biçimsel ve kavramsal paralellik taşır. | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ضمم | Anlamlı | Bitiştirmek, kucaklamak | İki veya daha fazla nesneyi birbirine yapıştırmak, bir araya toplamak. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| مضم | Anlamlı | Çalkalamak, emmek | Ağızda suyu çalkalamak (mazmaza) veya sürmenin gözü yakması. | Kur'an'da geçmez; suyun ağız içindeki temas hareketini anlatır. |
| ممض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arapça sözlük sistematiğinde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kitābü’l-ʿAyn kaydında yer almaz. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ضمم | Merkez | Bitiştirme ve bağrına basma | Parçayı ana gövdeye yapıştırarak aradaki mesafeyi tamamen sıfırlamak. | İçe çekme, kucaklama ve yapıştırma esastır. |
| [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) | Komşu | Genel toplama | Dağınık unsurları bir araya getirmektir; temas veya yapışma şartı aranmaz. | Bir araya getirilen nesneler arasında mesafe bulunabilir. |
| [قبض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B6.md) | Komşu | Avuçlama ve tutma | Bir nesneyi parmaklar veya güç marifetiyle kavrayıp tutmaktır. | İçe doğru çekmekten ziyade elde tutma ve sahip olma öne çıkar. |
| [حوى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%8A.md) | Komşu | Kuşatarak içine alma | Bir şeyi sınırları içine alıp kapsamak ve mülkiyetine geçirmektir. | Bitiştirmekten çok çevreleme ve sınır içine alma vurgulanır. |
| [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) | Zıt | Ayırma ve dağıtma | Birbirine bitişik veya bir arada olan unsurları parçalayarak uzaklaştırmak. | ضمم kökünün kurduğu teması ve birliği bozar. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ضمم | Bitiştirmek, bağrına basmak | Bir şeyi diğerine yapıştırıp kucaklamak, aradaki mesafeyi yok etmek. | Kesin |
| Latince | complecti, admovere | Kucaklamak, bitiştirmek | complecti kavramı sarmalamayı ve bağrına basmayı karşılarken, admovere bir nesneyi diğerine yaklaştırmayı ifade eder. | Güçlü |
| İngilizce | clasp, fold, draw to oneself | Sımsıkı kavramak, bağrına çekmek | Kuru bir toplama fiili olan gather kelimesinden farklı olarak, bedene veya merkeze yapıştırma hissini içerir. | Güçlü |
| Almanca | aneinanderfügen, an sich ziehen | Birbirine bitiştirmek, kendine çekmek | Parçaları aralıksız kenetleme ve bedensel kucaklama hareketini karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | serrer, étreindre | Sımsıkı basmak, kucaklamak | Vücuda yapıştırma, göğse bastırma ve daraltarak toplama nüanslarını taşır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Gesenius, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَاضْمُمْ (fiil emri) | Eli bedene/böğre bitiştirmek | Hz. Mûsâ'ya elini koynuna/koltuğunun altına sokması ve mucizevi bir beyazlıkla çıkarması emredilirken fiziksel yapıştırma anlamında kullanılır (Tâhâ [20:22](https://lisan.digital/tr/ayet/20:22.md)). |
| وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ (fiil emri) | Korkuyu teskin etmek için kanadı/kolu kendine çekip yapıştırmak | Hz. Mûsâ'nın mucize karşısında kapıldığı dehşet ve ürpertiden kurtulması için kolunu/kanadını gövdesine basması ve sükûnet bulması bağlamında kullanılır (Kasas [28:32](https://lisan.digital/tr/ayet/28:32.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rüyetullah rivayetlerinin tevili | Müminlerin Rablerini görmesinde izdiham ve birbirine yapışırcasına yığılma olmayacağını belirten rivayetteki (لاَ تُضَامُّونَ / لاَ تَضَامُّونَ) kelimesinin kök tahlilinde geçer. | Birbirine sokulma ve izdiham oluşturma anlamında yoğunlaşır. |
| Fıkıh | Malların ve davaların birleştirilmesi | Ayrı malların zekât veya mülkiyet bakımından birbirine eklenmesi (dammü'l-mâl) ve tek hükme bağlanması tartışmalarında kullanılır. | Hukuki statüde iki unsuru tek bir yekûn haline getirme. |
| Tefsir | Hz. Mûsâ kıssasındaki 'cenâh'ın tefsiri | Ayetlerdeki cenâh (kanat/kol) ifadesinin ve bunu kendine ضم etmenin korkuyu nasıl giderdiği veya mucizeyi nasıl açığa çıkardığı tartışılır. | İçe çekilme, sükûnet bulma ve organı bedene yapıştırma. |
| Hadis | Ahlaki tavır ve yönetim üslubu | İdarecilerin tebaaya karşı kanatlarını germesi veya indirmesi, yani yumuşak huylu olup onları gözetmesi anlamında istiare olarak yer alır. | Şefkat gösterme, koruma altına alma ve kucaklama. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Korku anında ilahi sığınağa çekilme | Teskin ve sükûnet bulma | Dağılan dikkati ve ürpertiyi toparlayarak kalbi sağlamlaştırmak | Dış dünyadan gelen sarsıcı tehdit karşısında kişinin iç merkezine dönerek ilahi emre teslim olmasıdır. | Güçlü |
| İlmi | Ayrık verilerin tek çatı altında sentezi | Bütünleştirme (sentetik akıl) | Dağınık bilgi kırıntılarını ana kurama bitiştirip yekpare bir sistem kurmak | Müstakil önermelerin aralarındaki boşluklar giderilerek tek bir teorik yapıda kenetlenmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Parçalanmış unsurların ittifakı | Birlik ve kenetlenme | Kriz dönemlerinde toplumsal uzuvları ana gövdeye bağlayıp gücü yoğunlaştırmak | Dağılma tehlikesine karşı halkın veya kurumların merkezi otorite etrafında saf tutmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Dağınık sermaye ve kaynakların birleşimi | Konsolidasyon ve entegrasyon | Küçük ve etkisiz kaynakları ana gövdeye katarak dirençli bir yapı üretmek | Zayıf parçaların güçlü bir organizasyona bitiştirilerek pazar baskısına karşı korunmasıdır. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Merkezcil kuvvet ve hacimsel büzülme | Dağılma eğiliminde olan parçacıkların merkeze doğru çekilerek aralarındaki serbest mesafenin sıfırlanması ve yoğunluğun artırılması prensibidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojik entegrasyon ve savunma refleksi | Bireyin dehşet ve tehdit algısı karşısında dışa açık uzuvlarını içe çekerek benliğini korumaya alması ve psişik bütünlüğünü yeniden tesis etmesidir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece iki şeyi yan yana koymak veya alelade toplamak ([جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md)) olarak anlaşılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün Kur'an'da sadece fiziki bir yaklaştırma değil; dehşet anında dağılan cesaret ve dikkatin uzuvları gövdeye yapıştırarak toplanmasını sağlayan psikofiziksel bir sükûnet vasıtası olması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Mûsâ'ya verilen emrin hikmetinin kavranamaması; olayın sadece bir el hareketine indirgenerek bedensel yapışmanın korkuyu dindiren ve mucizeyi hazırlayan metafizik boyuttan koparılması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahiy ve mucizeyle karşılaşmanın insanda doğurduğu sarsıntının nasıl bertaraf edileceğini, bedenin ve ruhun ilahi irade karşısında nasıl derlenip toparlanacağını gösteren somut bir hareket fiili sunduğu için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Mûsâ'nın Tûr dağında peygamberlikle görevlendirildiği ve elinin beyaz bir mucizeye dönüşmesiyle korkusunun dindirilmesinin anlatıldığı ayet gruplarında belirleyicidir (Tâhâ [20:22](https://lisan.digital/tr/ayet/20:22.md), Kasas [28:32](https://lisan.digital/tr/ayet/28:32.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Korkunun pasif bir bekleyişle değil, uzuvların merkeze çekilip sağlamlaştırılmasıyla aktif biçimde kontrol altına alınabileceğini göstererek, tefrikaya ve paniğe karşı bedensel ve zihinsel bütünleşmenin gerekliliğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dağınık veya ayrı duran parçaların, aralarındaki mesafe bütünüyle kalkacak biçimde ana bir gövdeye yapıştırılması, kucaklanması ve sımsıkı kenetlenmesi.
- Soyut anlam: Dışsal etki ve dehşet anında dağılma tehlikesi yaşayan unsurların, merkeze çekilerek içkin bir sükûnete ve korunaklı bir birliğe kavuşturulması.
- Sistematik karşılık: Dağıtıcı şoklara karşı sistemin çevre birimlerini ana merkeze eklemleyerek yapının bütünlüğünü koruyan merkezcil savunma ve bütünleşme dinamiği.
- LaTeX modeli: $$F: (x, y) \to x \cup y \quad \text{öyle ki} \quad \lim_{d(x, y) \to 0} S(x \cup y) > S(x) + S(y)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde ayrık iki durum veya parça olan $x$ ve $y$ arasındaki mesafe $d(x,y)$ sıfıra yaklaşırken bunların tek bir gövdede birleşmesi gösterilmektedir. Bu birleşme sonucunda ortaya çıkan sistemin kararlılığı ve direnci $S$, bileşenlerin ayrık haldeki kararlılıklarının toplamından daha büyük hale gelerek korku ve dağılmayı ortadan kaldırır.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%85%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Taha 20:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85/ayet/20:22.md) — وَاضْمُمْ

وَاضْمُمْ يَدَكَ إِلَى جَنَاحِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ آيَةً أُخْرَى

Meal (IK): Elini de koltuğunun altına koy ki; diğer bir mucize olarak kusursuz, bembeyaz çıksın.

### [Kasas 28:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85/ayet/28:32.md) — وَاضْمُمْ

اسْلُكْ يَدَكَ فِي جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ مِنَ الرَّهْبِ فَذَانِكَ بُرْهَانَانِ مِنْ رَبِّكَ إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ

Meal (IK): Elini koynuna sok, lekesiz bembeyaz çıksın. Ellerini kendine çek, korkun kalmasın. Bu ikisi, Firavun ve erkanına karşı Rabbından iki burhandır. Doğrusu onlar, fasıklar güruhudur, denildi.

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد مع الميم
ض م، م ض مستعملان
ضم:
الضَمُّ: ضَمُّكَ الشيء الى الشيء، وضامَمْتُ فلاناً أي قُمتُ معه في أمرٍ واحد.
والضِّمامُ: كلُّ شيءٍ يُضَمُّ به شيءٌ الى شيءٍ.
والإضمامةُ: الجماعة من الناس، ليس أصلُهم واحداً ولكنهم لفيف، وتُجمَع على أَضاميم، قال: والحُقْبُ تَرفَضُّ منهُنَّ الأضاميمُ والضُّماضِمُ: الأسَدُ، والضِّمامُ أيضاً، وضَمْضَمَتُه: صوتُه.
وقيل: إِضمامةٌ من الكتب أي المضمومُ بعضها الى بعض.
والضِّمُّ والضِّمامُ: الداهية الشديدة.
وضَمْضَم: اسمُ رجلٍ.
والاضْطِمامُ: الضَمُّ، والرجلُ اذا ضَمَّ شيئاً الى شيءٍ فقد اضْطَمَّه، قال: مَخْبُوءةٌ تَفْضَحُها الدَّمامَهْ في نَفسِ من يَضْطَمُّها النَّدامَهْ مض: المَضْمَضَةُ: تَحريكُ الماءِ في الفَمِ.
وكُحْلٌ يَمُضُّ العَيْنَ، ومَضيضُه: حُرْقَتُه، وأنشد: قد ذاقَ أكحالاً من المَضاض وأَمَضَّني الأمرُ أي بَلَغَ منّي المَشَقّةُ ومَضِضت منه، وقال رؤبة: فَاقْنَي فشَرُّ القَوْلِ ما أَمَضَّا وكذلك الهَمُّ: يُمِضُّ القَلْبَ أي يٌحرِقُه.
والمِضماض: النوم. يقال: ما مَضْمَضَت عَيني بنومٍ أي أي ما نامَتْ، قال رؤبة: من يَتَسَخَّطْ فالإلهُ راضي عنكَ ومَن لم يَرْضَ في مِضماضِ أي في حُرْقةٍ.
وأَمَضَنَّي السَّوْطُ، وأمَضَنَّي الجُرْحُ، وقد يقول النحويّون: مَضَّني الجُرْحُ، وما كان في الجَسَد وسائِرِه بألِفٍ.
ومُضاض: اسمُ ابنِ عمرو الجُرْهُميِّ.
والمَضُّ: مَضيضُ الماءِ كما تَمتَصُّه بفَمِكَ، ويقال: لا تَمِضَّ مَضيضَ العَنْز، يصفُ الشرابَ اذا شُرِبَ.
وفي الحديث: ولهم كَلْبٌ يَتَمَضْمَضُ عَراقيبَ الناس، أي يَمُضُّ.
والمِضُّ: أن يقول الانسان بطرف لسانه شِبْهَ لا وهو هيج بالفارسية، وأنشد:
سألتُها الوَصْلَ فقالتْ مِـضِّ		وحَرَّكَتْ لي رأسَها بالنَّغْض

##### Türkçe

باب **الضاد** مع **الميم**
**ض م**، **م ض** مستعملan

**ضم**:
**الضَمُّ**: senin bir şeyi bir şeye katman; ve **ضامَمْتُ** falancayı: yani onunla tek bir işte birlikte durdum.
Ve **الضِّمامُ**: bir şeyin bir şeye katılmasıyla kendisiyle bir şeyin bir şeye katıldığı her şey.
Ve **الإضمامةُ**: insanlardan topluluk; asılları bir değildir fakat onlar bir araya gelmiş (karma)dır; ve **أَضاميم** üzerine toplanır (çoğul yapılır). Dedi ki: ve **الحُقْبُ** onlardan **الأضاميمُ** ve **الضُّماضِمُ**’i dağıtır. Ve **الضُّماضِمُ**: aslan; ve **الضِّمامُ** da (böyledir). Ve **ضَمْضَمَتُه**: onun sesi.
Ve denildi: kitaplardan **إِضمامةٌ**; yani bazısı bazısına katılmış olan.
Ve **الضِّمُّ** ve **الضِّمامُ**: şiddetli musibet.
Ve **ضَمْضَم**: bir adamın adı.
Ve **الاضْطِمامُ**: katma; ve adam bir şeyi bir şeye kattığı zaman onu **اضْطَمَّه**. Dedi ki: **مَخْبُوءةٌ تَفْضَحُها الدَّمامَهْ في نَفسِ من يَضْطَمُّها النَّدامَهْ**

**مض**: **المَضْمَضَةُ**: ağızda suyu hareket ettirmek.
Ve bir sürme ki gözü **يَمُضُّ**; ve onun **مَضيضُه**: onun yanmasıdır. Ve inşad etti: **قد ذاقَ أكحالاً من المَضاض**
Ve **أَمَضَّني** iş: yani benden meşakkatten (pay) ulaştı; ve ondan **مَضِضت**. Ve Rü’be dedi: **فَاقْنَي فشَرُّ القَوْلِ ما أَمَضَّا**
Ve aynı şekilde gam: kalbi **يُمِضُّ**; yani onu yakar.
Ve **المِضماض**: uyku. Denilir: gözüm uykuyla **مَضْمَضَت**; yani uyumadı. Rü’be dedi: **من يَتَسَخَّطْ فالإلهُ راضي عنكَ ومَن لم يَرْضَ في مِضماضِ** yani bir yanmada.
Ve **أَمَضَنَّي** kamçı, ve **أمَضَنَّي** yara; ve nahivciler derler: yara beni **مَضَّني**; ve (bu) bedende ve onun sairinde elif ile olan (şey) idi.
Ve **مُضاض**: Cürhümî Amr’ın oğlunun amcaoğlunun adı.
Ve **المَضُّ**: suyun **مَضيضُ**u; onu ağzınla emdiğin gibi; ve denilir: keçinin **مَضيضَ**ı gibi **لا تَمِضَّ**; içkiyi, içildiği zaman, vasfeder.
Ve hadiste: “Ve onların, insanların aşil kirişlerini **يَتَمَضْمَضُ** eden bir köpekleri vardır”; yani **يَمُضُّ**.
Ve **المِضُّ**: insanın dilinin ucuyla, Farsçada “لا”ya benzer olan “هيج”i söylemesidir. Ve inşad etti:
**سألتُها الوَصْلَ فقالتْ مِـضِّ		وحَرَّكَتْ لي رأسَها بالنَّغْض**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ضَمَمْتُ الشيءَ إلى الشيء فانْضَمَّ إليه، وضَامَّهُ وتضامَّ القومُ، إذا انْضَمَّ بعضهم إلى بعض. واضْطَمَّت عليه الضلوعُ، أي اشتملتْ. والإضمامة من الكتب: الإضبارة، والجمع الأضايم, ويقال فلان بإضمامة من كتب والإضْمامَةُ: الجماعةُ. ويقال للفرس: سَبَّاقُ الأضاميمِ، أي الجماعات. والضِمامُ بالكسر: ما تَضُمُّ به شيئاً إلى شيء.

##### Türkçe

**ضَمَمْتُ** şeyi şeye kattım/ekledim; böylece ona **فانْضَمَّ** (katıldı/eklendi). Ve onu **ضَامَّهُ** (ona katıldı/ona eklendi); ve kavim **تضامَّ** (birbirine katıldı), yani onların bazısı bazısına **انْضَمَّ** (katıldı).

Ve kaburgalar onun üzerine **اضْطَمَّت**; yani kuşattı/kapsadı.

Ve kitaplardan **الإضمامة**: **الإضبارة**’dir; çoğulu **الأضايم**’dir. Ve “Falanca, kitaplardan bir **إضمامة** iledir” denir. Ve **الإضْمامَةُ**: cemaat/topluluktur.

Ve ata “**سَبَّاقُ الأضاميمِ**” denir; yani cemaatler/topluluklar.

Ve **الضِمامُ** (kesre ile): bir şeyi bir şeye katıp/eklediğin şeydir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ض م م
ضممت الشيء إلى الشيء وضممت الأشياء وضممته إلى صدري ضمة‏:‏ عانقته‏.‏
وانضمّ إليه وانضم على كذا‏:‏ انطوى عليه‏.‏
واضطمت عليه الضلوع واضطممته‏:‏ ضممته إلى نفسي‏.‏
قال حاتم‏:‏ وإني وإن طال الثواء لميت ويضطمني ماويّ بيت مسقف واضمم متاعك في وعائك‏.‏
والتقوى ضمام الخير كله‏.‏
وهذا المكان مضم الجيوش‏.‏
قال امرؤ القيس‏:‏ ونهض فلان للقتال وضامه قومه وضامني صاحبي على أمر كذا‏.‏
وتضامّوا حتى تتاموا مائة رجل‏.‏
وأرسلت فلاناً وجعلت ضميمه غلاماً لي وأضممته كتاباً إلى أخي وكتبت إليك كتاباً تضمه صحبة فلان‏.‏
واستبقوا في الضمة وهي الحلبة لأنها تضم الخيل المندفعة من كل أوب‏.‏
وضممت فلاناً إليّ‏:‏ استصحبته‏.‏
وتقول‏:‏ الأب للثأي أرأب والأم إلى اللبان أضم‏.‏

##### Türkçe

ض م م
**ضممت** şeyi şeye ve **ضممت** şeyleri ve onu göğsüme **ضمة** ile **ضممته**: onu kucakladım.
Ve ona **انضمّ** oldu ve şuna **انضم** oldu: onun üzerine dürüldü.
Ve kaburgalar onun üzerine **اضطمت** oldu ve onu **اضطممته**: onu kendime **ضممت**.
Hâtem dedi: Ve ben, her ne kadar ikamet uzasa da, elbette ölümlüyüm; ve beni, tavanlı bir evin barınağı **يضطمني** eder; ve eşyânı kabında **اضمم**.
Ve takvâ, bütün hayrın **ضمام**’ıdır.
Ve bu yer, orduların **مضم**’udur.
İmru’ul-Kays dedi: Ve falan, savaş için kalktı; ve kavmi onu **ضامه** etti; ve arkadaşım beni, şöyle bir iş üzerine **ضامني** etti.
Ve yüz adam tamam oluncaya kadar **تضامّوا** ettiler.
Ve falanı gönderdim ve onun **ضميمه**’sini benim için bir oğlan kıldım; ve onu, kardeşime bir kitap olarak **أضممته**; ve sana, falanın arkadaşlığını **تضمه** eden bir kitap yazdım.
Ve **الضمة**’de yarıştılar; o, hipodromdur; çünkü o, her yönden atılan atları bir araya **تضم** eder.
Ve falanı kendime **ضممت**: onu yoldaş edindim.
Ve dersin ki: baba, **الثأي**’e daha çok **أرأب**’tır; anne ise süte daha çok **أضم**’dur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الضَّمُّ: ضَمُّكَ الشيءَ إلى الشيء، وقيل: قَبْضُ الشيء إلى الشيء، وضَمَّه إليه يَضُمُّه ضَمّاً فانضمَّ وتَضامَّ. تقول: ضَمَمْتُ هذا إلى هذا، فأَنا ضامُّ وهو مَضْموم. الجوهري: ضمَمْتُ الشيءَ إلى الشيء فانْضَمَّ إليه وضامَّهُ. وفي حديث عمر: يا هُنَيُّ ضُمَّ جَناحَك عن الناس أَي أَلِنْ جانِبَك لهم وارْفُقْ بهم. وفي حديث زُبَيْبٍ العَنْبَرِيّ: أَعْدِني على رجُلٍ من جُنْدِك ضَمَّ مني ما حَرَّمَ اللهُ ورسولهُ أي أَخذَ من مالي وضَمَّه إلى مالِه. وضامَّ الشيءُ الشيءَ: انْضَمَّ معه. وتَضامَّ القومُ إذا انضَمَّ بعضُهم إلى بعض. وفي حديث الرؤية: لا تَضامُّون في رؤيته، يعني رؤية الله عز وجل، أَي يَنْضَمُّ بعضُكم إلى بعضٍ، فيقول واحدٌ لآخر أَرِنِيه كما تَفعلون عند النظر إلى الهلال، ويروى: لا تُضامُّونَ، على صيغة ما لم يسم فاعله. قال ابن سيده: ولم أرَ ضامّ متعدياً إلاّ فيه، ويروى: تُضامُونَ، من الضَّيْم، وهو مذكور في موضعه؛ قال ابن الأَثير: يروى هذا الحديث بالتشديد والتخفيف، فالتشديد معناه لا يَنْضَمُّ بعضكم إلى بعض وتَزْدحمون وقتَ النظر إليه، قال: ويجوز ضم التاء وفتحها على تُفاعَلون وتَفاعَلون، ومعنى التخفيف لا يَنالكم ضَيمٌ في رؤْيته فيراه بعضُكم دون بعض. والضَّيْمُ: الظُّلْم؛ فأما قول أبي ذؤيب: فألْفَى القومَ قد شَرِبُوا، فَضَمُّوا،
أمامَ القَوْمِ مَنْطِقُهُمْ نَسِيفُ
أَراد أنهم اجتمعوا وضَمُّوا إليهم دوابهَّم ورِحالَهُم، فحذف المفعول وحَذْفُه كثير.
واضْطَمَمْتُ الشيءَ: ضَمَمْتُه إلى نفسي، واضْطَمَّ فلانٌ شيئاً إلى نفسه، وقال الأَزهري في آخر الضاد والطاء والميم: وأما الاضْطِمام فهو افْتِعالٌ من الضّمِّ. وفي الحديث: كان نبي الله، صلى الله عليه وسلم، إذا اضْطَمَّ عليه الناس أَعْنَقَ أي ازْدحموا، وهو افْتَعَلَ من الضم، فقلبت التاء طاء ولأجل لفظة الضاد. وفي حديث أبي هريرة: فدنا الناس واضْطَمَّ بعضهم إلى بعض. واضْطَمَّتْ عليه الضُّلُوعُ أي اشْتَملت. والضُّمامُ: كلُّ ما ضُمَّ به شيءٌ إلى شيء وأَصْبَحَ مُنْضَمّاً أَي ضامِراً كأَنه ضُمَّ بعضُه إلى بعض.
وضامَمْتُ الرجلَ: أقمت معه في أَمر واحد مُنْضَمّاً إليه. والإضْمامَةُ: جماعةٌ من الناس ليس أَصلهم واحداً ولكنهم لَفيفٌ، والجمع الأَضامِيمُ؛ وأَنشد:
حَيٌّ أَضامِيمُ وأَكْوارُ نَعَمْ
ويقال للفرس: سَبَّاقُ الأَضامِيمِ أَي الجماعات؛ قال ابن بري: ومنه قول ذي الرمة:
والحُقْبُ تَرْفَضُّ مِنْهنَّ الأَضامِيمُ
وفي كتابه لوائل بن حُجْرٍ: ومن زنى من ثَيِّبٍ فضَرِّجُوه بالأَضاميم؛ يريد الرَّجْمَ، والأَضامِيمُ: الحجارةُ، واحدتها إضْمامةٌ. قال: وقد يُشَبَّه بها الجماعاتُ المختلفةُ من الناس. وفي حديث يحيى بن خالد: لنا أَضاميمُ من ههنا وههنا أَي جماعاتٌ ليس أَصلهم واحداً كأَنَّ بعضَهم ضُمَّ إلى بعض. والإضْمامة من الكُتب: ما ضمَّ بعضُه إلى بعض. الجوهري: الإضْمامَةُ من الكُتُب الإضْبارة، والجمع الأَضامِيمُ. يقال: جاء فلان بإضمامَةٍ من كُتُبٍ. وفي حديث أَبي اليَسَرِ: ضِمامةٌ من صُحُفٍ أَي حُزْمَةٌ، وهي لغة في الإضمامة.
والضِّمُّ والضِّمامُ: الداهية الشديدة. قال أَبو منصور: العرب تقول للداهية صَمِّي صَمامِ، بالصاد، قال: وأَحسب الليثَ رآه في بعض الصُّحُفِ فصحَّفه وغيَّر بناءه، والضَّمْضَمُ مثله. وقال أَبو حنيفة: إذا سَلَكَ الوادي بين أكمتين طويلتين سمي ذلك الموضعُ الموضِعَ المَضْمومَ. والضُّماضِمُ: من أَسماء الأَسد. وأَسَدٌ ضُماضِمٌ: يضُمُّ كلَّ شيء، وضَمْضَمَتُه: صَوْتُه، وضَمْضَمٌ: من أَسمائه. وضَمْضَمٌ: اسم رجل. ورجل ضُمَضِمٌ وضُماضِمٌ: جريءٌ ماضٍ. وضَمْضَمَ الرجلُ إذا شَجَّعَ قَلْبَه. والضُّماضِمُ: الأَكُولُ النَّهِمُ المُسْتأْثِرُ، وقيل: الكثير الأَكل الذي لا يشبع. وضَمَّ على المال وضَمْضَمَ: أَخَذَه كُلَّه. الأُمَوِيُّ: يقال للرجل البخيل الضِّرزُّ، بتشديد الزاي، والضُّماضِمُ والعَضَمَّرُ كُلُّه من صفة البخيل، قال: وهو الصُّوَتِنُ على فُعَلِنٍ أَيضاً. ابن الأعرابي: الضَّمْضَمُ الجَسيمُ الشُّجاعُ، بالضاد، والصَّمْصَمُ البخيل النهاية في البُخْل، بالصاد. وروي عن الحسن أنه قال: خَباثِ كلَّ عِيدانِكِ قد مَضِضْنا فوَجَدْنا عاقبته مُرّاً؛ يخاطب الدنيا. والضُّمَضِمُ: الغَضْبانُ، والله أَعلم.

##### Türkçe

**الضَّمُّ**: senin bir şeyi bir şeye katman; ve denildi: bir şeyi bir şeye doğru kabzetmek. Ve onu ona kattı; onu katıyor, katma (olarak); böylece katıldı ve birbirine katıştı. Dersin ki: “Bunu buna kattım”; ben katanım ve o katılmıştır. el-Cevherî: bir şeyi bir şeye kattım da ona katıldı ve onu ona kattı. Ömer’in hadisinde: “Ey Huneyy, kanadını insanlardan kat” yani onlar için yanını yumuşat ve onlara yumuşak davran. Zübeyb el-Anberî’nin hadisinde: “Bana, senin askerinden bir adam hakkında yardım et; benden Allah’ın ve Resulünün haram kıldığını kattı” yani malımdan aldı ve onu kendi malına kattı. Ve bir şey bir şeye **ضامَّ** etti: onunla birlikte katıldı. Ve kavim **تَضامَّ** ettiğinde, onların bazısı bazısına katılmış olur. Rü’yet hadisinde: “Onu görmede **لا تَضامُّون**”, yani Aziz ve Celil Allah’ı görme; yani bazınız bazınıza katılır; böylece biri diğerine “Onu bana göster” der; hilâle bakarken yaptığınız gibi. Ve rivayet olunur: “**لا تُضامُّونَ**”, faili anılmayanın sigası üzere. İbn Sîde dedi: onda (bu hadiste) müteaddî **ضامّ** görmedim; ve rivayet olunur: “**تُضامُونَ**”, **الضَّيْم**’den; o, yerinde zikredilmiştir. İbnü’l-Esîr dedi: bu hadis şeddeli ve hafifli olarak rivayet olunur; şeddeli olanın manası: onu görme vaktinde bazınız bazınıza katılmaz ve sıkışmazsınız. Dedi: **تُفاعَلون** ve **تَفاعَلون** üzere, **التاء**’yı zammetmek ve feth etmek caizdir. Hafifliğin manası: onu görmede size bir zulüm erişmez; böylece bazınız bazınıza değil de bazınız (onu) bazınızdan ayrı görür. Ve **الضَّيْمُ**: zulümdür. Ama Ebû Züeyb’in sözü:
فألْفَى القومَ قد شَرِبُوا، فَضَمُّوا،
أمامَ القَوْمِ مَنْطِقُهُمْ نَسِيفُ
Muradı: onların toplandıkları ve bineklerini ve yüklerini kendilerine kattıklarıdır; böylece mef’ûlü hazfetti; ve onun hazfi çoktur.

Ve **واضْطَمَمْتُ** bir şeyi: onu kendime kattım. Ve falan kimse bir şeyi kendine **اضْطَمَّ** etti. el-Ezherî, **الضاد** ve **الطاء** ve **الميم**’in sonunda dedi: ama **الاضْطِمام** işte o, **الضّمِّ**’den **افْتِعال**’dır. Hadiste: Allah’ın Nebîsi, sallallahu aleyhi ve sellem, insanlar onun üzerine **اضْطَمَّ** ettiğinde **أَعْنَقَ** ederdi; yani sıkıştılar; ve o, **الضم**’den **افْتَعَلَ**’dır; böylece **التاء** **طاء**’ya çevrildi; **الضاد** lafzı sebebiyle. Ebû Hureyre hadisinde: “İnsanlar yaklaştı ve bazısı bazısına **اضْطَمَّ** etti.” Ve “**واضْطَمَّتْ** عليه **الضُّلُوعُ**” yani kuşattı.

Ve **الضُّمامُ**: bir şeyin bir şeye katılmasıyla onunla (o şeyle) katılan her şey; ve **مُنْضَمّاً** oldu; yani sıska; sanki onun bazısı bazısına katılmış gibi.

Ve “adamı **ضامَمْتُ**”: tek bir işte onunla birlikte ikamet ettim; ona katılmış olarak.

Ve **الإضْمامَةُ**: insanların bir topluluğu; asılları bir değildir; fakat onlar karışıktır. Çoğulu **الأَضامِيمُ**’dir. Ve şu beyit okunmuştur:
حَيٌّ أَضامِيمُ وأَكْوارُ نَعَمْ
Ve ata denilir: “**سَبَّاقُ الأَضامِيمِ**” yani toplulukların (arasında) çok yarışçı. İbn Berrî dedi: ve ondandır Zî’r-Rumme’nin sözü:
والحُقْبُ تَرْفَضُّ مِنْهنَّ الأَضامِيمُ
Ve Vâil b. Hucr’a yazdığı kitabında: “Ve kim dul (evlenmiş) iken zina ederse, onu **بالأَضاميم** ile kana bulayın”; recmi murad eder. Ve **الأَضامِيمُ**: taşlardır; tekili **إضْمامةٌ**’dır. Dedi: ve onunla, insanlardan farklı topluluklar benzetilebilir. Yahyâ b. Hâlid hadisinde: “Bizim için buradan ve buradan **أَضاميمُ** vardır” yani asılları bir olmayan topluluklar; sanki onların bazısı bazısına katılmış gibi. Ve kitaplardan **الإضْمامة**: onun bazısı bazısına katılmış olan şey. el-Cevherî: kitaplardan **الإضْمامَةُ** **الإضْبارة**’dır; çoğulu **الأَضامِيمُ**’dir. Denilir: falan kimse kitaplardan bir **بإضمامَةٍ** ile geldi. Ebû’l-Yeser hadisinde: “Sahifelerden bir **ضِمامةٌ**” yani bir demet; ve o, **الإضمامة**’de bir dildir.

Ve **الضِّمُّ** ve **الضِّمامُ**: şiddetli musibet. Ebû Mansûr dedi: Araplar musibete, **بالصاد** ile “**صَمِّي صَمامِ**” derler. Dedi: ve ben sanırım ki Leys onu bazı sahifelerde gördü de onu tashif etti ve binasını değiştirdi; ve **الضَّمْضَمُ** onun gibidir. Ebû Hanîfe dedi: vadi iki uzun tepecik arasında yol aldığında, o yer “**الموضِعَ المَضْمومَ**” diye adlandırılır.

Ve **الضُّماضِمُ**: aslanın isimlerindendir. Ve **أَسَدٌ ضُماضِمٌ**: her şeyi katar. Ve onun **ضَمْضَمَتُه**: sesidir. Ve **ضَمْضَمٌ**: onun isimlerindendir. Ve **ضَمْضَمٌ**: bir adamın adıdır. Ve **رجل ضُمَضِمٌ** ve **ضُماضِمٌ**: cesur, atılgan. Ve adam **ضَمْضَمَ** ettiğinde: kalbini cesaretlendirdi.

Ve **الضُّماضِمُ**: çok yiyen, obur, kendine ayıran; ve denildi: doymayan çok yiyen. Ve mala karşı **ضَمَّ** etti ve **ضَمْضَمَ**: onun hepsini aldı. el-Umevî: cimri adama, **بتشديد الزاي** ile **الضِّرزُّ** denilir; ve **الضُّماضِمُ** ve **العَضَمَّرُ** bütünüyle cimrinin sıfatındandır. Dedi: ve o, **الصُّوَتِنُ**’dür; **فُعَلِنٍ** üzere de. İbnü’l-A‘râbî: **الضَّمْضَمُ** iri, yiğit olandır; **بالضاد** ile. Ve **الصَّمْصَمُ** cimridir; cimrilikte nihayet; **بالصاد** ile. Hasan’dan rivayet olundu ki dedi: “Bütün çubuklarını(ı) denedik de akıbetini acı bulduk”; dünyaya hitap eder. Ve **الضُّمَضِمُ**: öfkeli olandır; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ض م م * * ضَمَّ * الشيء إلى الشيء * فانْضَمَّ * إليه وبابه رد و * ضَامَّهُ * و * تَضَّامَ * القوم انضم بعضهم إلى بعض و * اضْمَمَّتْ * عليه الضلوع أي اشتملت

##### Türkçe

* ض م م * **ضَمَّ** şeyi şeye; böylece ona **انْضَمَّ**; ve onun bâbı **رد**’dir. Ve **ضَامَّهُ**; ve kavim **تَضَّامَ**: bazısı bazısına katıldı. Ve kaburgalar onun üzerine **اضْمَمَّتْ**; yani kuşattı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( *!الضَّمُّ : قَبْضُ شَيْءٍ إِلى شَيْء ، | وقد *!ضَمَّه ) إليه *!ضَمًّا فهو *!ضَامٌّ وذاك | *!مَضْمُومٌ ( *!فانْضَم إليه *!وتَضَامَّ ) ، ومنه | الحديث :   لا *!تَضَامُّونَ في رُؤْيَتِه   | أي : لا *!يَنضَمُّ بَعْضُكم إلى بَعْض ، | فيقُولُ الواحِدُ لآخر : أَرِنِيه كما | تَفْعَلُون عند النَّظَر إلى الهِلال . | ( *!وضَامَّه ) *!مُضَامَّة ، وهكذا يُروى أيضا :   لا تُضَامُّون   على صِيَغةِ | ما لَمْ يُسَمَّ فاعِلُه . قال اْبنُ سِيدَه : | ولم أَرَ ضَامّ مُتَعَدِّياً إلا فيه . ويُرْوَى | أيضاً :   لا تُضَامُون   من الضَّيْم ، | وهو مَذْكُور في مَوْضِعِه . |

| | ( *!واضْطَمَّ الشيءَ : جَمَعَه إلى | نَفْسِه ) ، قال الأَزْهريّ : هو افْتَعَل | من الضَّمّ ، قُلِبَت التّاءُ طَاءً لأجل | لَفْظةِ الضَّاد . ومنه الحَدِيثُ :   فَدَنَا | النَّاسُ واضْطَمَّ بَعْضُهم إلى | بَعْض   وفي حَدِيثٍ   كانَ إذا | *!اضْطَمّ عليه النَّاسُ أَعنَق   أي | ازْدَحَمُوا . | | ( و ) *!الضُّمَامُ ( كَغُراب ) : كُل ( ما | ضُمَّ به شَيْء إلى شيء ) . | | ( *!والضِّمُّ *!والضِّمام بِكَسْرِهما : | الدّاهِيَةُ الشَّدِيدَةُ ) ، هكَذا ذَكَره | اللِّيثُ . قال الأَزْهَرِيُّ : ( وَكَأَنَّه | تَصْحِيفٌ ، والصَّوابُ بالصَّاد ) | المُهْمَلَة كما تَقَدَّم . | | ( *!والإِضْمَامَةُ بالكَسْر : الجَمَاعَةُ ) من | النّاس ليس أَصلُهم واحِدًا ولكِنَّهم | لَفِيفٌ ، والجَمْعُ : *!الأَضامِيم . وفي | حَدِيث يَحْيى بنِ خَالِد :   لنَا *!أَضَامِيمُ | من ههُنَا وَههُنا   أي : جَماعاتٌ | ليس أَصْلُهم واحدًا ، كَأَنَّ بَعْضَهم | *!ضُمَّ إلى بَعْض . | | ( و ) *!الضَّمُوم ( كَصَبُور : كُلّ وادٍ | يُسْلَك بَيْنَ أَكَمَتَيْن طَوِيلتَيْن ) ، ونَصُّ | أَبِي حَنيفة : إذا سَلَك الوَادِي بَيْن | أَكَمَتَيْن طَوِيلَتَيْن ، سُمِّي ذلك | المَوْضِعُ الضَّمُوم ، فَتَأَمَّل ذلك | | ( *!والضَّمْضَمُ ) كَجَعْفَرٍ : ( الغَضْبَان . | و ) أيضًا : من أَسْماءِ ( الأَسِد ) ، زادَ | بعضهم : ( الغَضْبَانُ ، و ) : أيضًا : ( الجَرِيءُ ) المَاضِي من الرّجال | ( *!كالضُّمَاضِم كعُلابِط وعُلَبِط فِيهِما ) | أي : في الأَسَدِ والرَّجلِ . | | ( و ) أيضًا : ( الجَسِيمُ ) ، وأوردَهُ ابنُ | الأعرابيّ بالصَّادِ المُهْمَلَة . | | ( و ) *!ضَمْضَمُ ( بنُ الحَارِث ) | السّلميّ ، قال في حُنَيْنٍ أَبْياتًا . ( و ) | ضَمْضَم ( بنُ قتادَة ) وُلِد له وَلَد | أَسْوَد فاسْتَوْحَش ، وشَكَا إلى النَّبِيّ | [ & ] فبيّن له : |

| ( صَحابِيَّان ) ، رَضِي الله تَعالَى | عنهما . | | ( و ) *!ضَمْضُم ( بنُ حَوْس ) ، ويقال : | ابنُ الحَارِث بن حَوْس اليَمامِيّ ، عن | أبي هُرَيْرَة ، وعنه يَحْيَى بن أبي كثير | وَعِكْرِمَةُ بنُ عِمارة ، ذَكَرَه ابنُ حِبَّان | في الثِّقات . ( و ) ضَمْضَمُ ( بنُ | زَرْعَة ) بنِ ثَوْبٍ الحَضْرَمِيُّ | الحِمْصِيُّ ، عن شُرَيْح بن عُبَيْد | الحَضْرَمِيّ ، وعنه إسماعيلُ بن | عَيَّاشٍ ويَحْيَى بنُ حَمْزة الحَضْرَميّ ، | مُخْتَلَفٌ فيه . وقال ابنُ عَساكِر في | تَاريخِ دِمَشْقَ : ويقال : إِنَّه ابنُ | ثَوْب ، فإن كان أَبوه زُرعَة بنَ ثَوب | فهو دِمَشْقِيّ مقرائي ، وعِنْدِي أَنَّ | *!ضَمْضَمًا حَضْرَمِيٌّ من أَهْلِ | حِمْص . ( و ) ضَمْضَم ( الأَمْلُوكِيّ | أبو المُثَنَّى ) ، عن عُتْبَة بن عَبْد ، | وعنه هِلالُ بنُ سياف ، ذَكَره ابنُ | حِبّان في الثِّقات . قال المُزِّيّ : | رَوَى له أبو دَاوود وابنُ ماجَةَ حَدِيثًا | واحدًا : ( مُحَدِّثُون ) . | | ( *!وضَمْضَم ) الرجلُ : ( شَجُعَ قَلْبُه ، | و ) ضَمضَم ( على المَالِ : أَخَذَهُ كُلَّه ) ، | كَأَنّه *!ضَمَّه إلى نَفْيسِه . ( و ) ضمضم | ( الأَسَدُ ) *!ضَمْضَمَةً : ( صَوَّتَ ) . | | ( وكَكِتابِ ) : *!ضِمامُ ( بنُ ثَعْلَبة ) | السَّعديّ أحدُ بَنِي سَعْد بنِ بَكْر وافد | بَنِي سَعْد قِصَّتُه مشهورة . ( و ) ضِمامُ | ( ابنُ زَيٍْد بنِ ثَوابة ) الهَمْدَانِيّ ، له | وِفادَةٌ ، وكَتَبَ له النبيُّ [ & ] | كِتابًا : ( صَحابِيَّان ) رَضِيَ | اللهُ تَعالَى عنهما . | | ( *!والضَّمْضَامُ : الَّذِي يَحْتَوِي على | كُلّ شَيْء ) يَضُمُّه إلى نَفْسِه . | | ( *!والضُّمَّة : الحَلْبَة في الرِّهانِ ) ؛ | لأَنَّها تَضُمُّ الخَيْلَ المُنْدَفِعَة من كُلّ | أَوْب ( و ) يقال : ( فَرسٌ سَبَّاقُ | *!الأَضَامِيم أي : جَمَاعاتِ الخَيْل ) ، | قال ابنُ بَرِّي : ومنه قَولُ ذِي الرُّمَّة : | % ( والحُقْبُ ترفُضُّ الأَضامِيم % ) % |

| | ( *!واضْطَمَّ عليه : اشْتَمَل ) . | | [ ] ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | *!ضُمَّ جَناحَك عن النَّاسِ : أي : ارْفُق | بهم ، وأَلِن جانِبَك لهم . *!وضَمَّ من | مَالِه : أَخَذَ . *!وضَامَّ الشيءُ إلى | الشيء . *!انضَمّ مَعَه . وضَمَّ | القَومُ : اجْتَمَعُوا . وأصبح *!مُنْضَمًّا | أي : ضَامِرًا كَأَنَّه ضُمَّ بَعْضُه إلى | بَعْض . *!وضامَمْتُ الرجلَ : أَقمتُ | معه في أَمرٍ واحدٍ مُنْضَمًّا إليه . | *!والأَضامِيمُ : الحِجارَة ، وَاحِدُها | *!إضْمَامةُ ، ومنه حَدِيثُ وَائِل بنِ | حُجْر :   وَمَنْ زَنَى بثَيِّبٍ | فَضَرِّجُوه *!بالأَضَامِيم   *!والإِضْمامَة | من الكُتُب . ما ضُمَّ بَعْضُه إلى | بَعْض ، وهي الإضْبَارَة ، نَقَلَه | االجَوْهَرِيّ . *!وضِمامَةٌ من كُتُب : لُغَة | فيه ، كما في حَدِيثِ أَبِي اليَسَر : |   *!ضِمامَةٌ من صُحُف   . | | *!والضُّماضِم كعُلاَبط : الأَكُول | النَّهِم المُسْتَأْثِر . وقيل : الكَثِيرُ | الأَكْل الذي لا يَشْبَع . وضَمَّ على | المَالِ : أَخَذَه كُلّه . | | والضُّماضِمُ : الرَّجُلُ البَخِيلُ ، قاله | الأُموِيّ . وَكَعُلَبِط : البَخِيلُ المُتَناهِي | في بُخْلِه ، عن ابنِ الأعرابيّ . | | *!وضَمَمْتُه إلى صَدْري *!ضَمَّةً : | عانَقْتُه . *!وانْضَمَّ إلى كَذَا : انْطَوى . | والتَّقْوَى *!ضِمامُ الخَيْر كُلّه . وهذا | مَحَلّ *!مَضَمّ الجُيُوش : حيث تَجْتَمِع | فيه ، ونَهَضَ فُلانٌ للقِتَالِ وهو *!ضَامَّة | قَومْه . وَأَرْسَلْتُ فُلانًا وجعلت | *!ضَمِيمه فلانًا . *!وَأَضْمُمْتُه كِتابًا إلى | أَخِي . | | وضمام بن مالك السلماني : | صَحابِيُّ له ذَكْرٌ . *!وضمام بنُ | إسماعيل بن مالك المُرادِيّ | المُعافِرِيّ ، ثم الناشِريّ المَصْري ، | ذَكَره ابنُ حِبّان في الثّقات ، وُلِد | بأُشْمُون من صَعِيد مِصْر ، وتُوفِّي | بالإسكندرية . قال المُزِّي : رَوَى له |

| البُخارِيّ في الأدب حَدِيثًا واحدًا . | | *!والضَّمَّامُ كشَدَّادٍ : مَنْ *!يَضُمّ | الزَّرعَ . |

##### Türkçe

| | ( **الضَّمُّ** : bir şeyi bir şeye doğru kabzetmek, | ve ona **ضَمَّه** ) ona **ضَمًّا** (ile) **ضَمَّ**; o hâlde o **ضَامٌّ**dur ve şu | **مَضْمُومٌ**dur. ( **فانْضَم** ona **وتَضَامَّ** ) ; ve ondandır | hadis:   “لا **تَضَامُّونَ** في رُؤْيَتِه”   | yani: bazınız bazınıza **يَنضَمُّ** etmez; | böylece biri diğerine: “Onu bana göster” der; tıpkı | hilâle bakarken yaptığınız gibi. | ( **وضَامَّه** ) **مُضَامَّة** (ile); ve böylece ayrıca rivayet olunur:   “لا تُضَامُّون”   meçhul fiil sigası üzere | (faili adlandırılmamış olanın sigası üzere). İbn Sîde dedi: | onda (bu hadiste) dışında müteaddî **ضَامّ** görmedim. Ve rivayet olunur | ayrıca:   “لا تُضَامُون”   **الضَّيْم**’den; | ve o, kendi yerinde zikredilmiştir. |

| | ( **واضْطَمَّ** şeyi: onu | nefsine topladı ) ; Ezherî dedi: o, **الضَّمّ**’den **افْتَعَل**’dır; | **التّاء** **طَاء**’a çevrildi, | **الضَّاد** lafzı sebebiyle. Ve ondandır hadis:   “فَدَنَا | النَّاسُ واضْطَمَّ بَعْضُهم إلى | بَعْض”   ve bir hadiste:   “كانَ إذا | **اضْطَمّ** عليه النَّاسُ أَعنَق”   yani | izdiham ettiler. | | ( ve ) **الضُّمَامُ** ( **كَغُراب** ): her (şey ki | onunla bir şey bir şeye **ضُمَّ** edilir). | | ( **والضِّمُّ** **والضِّمام** ikisinin de kesresiyle: | şiddetli musibet ) ; böylece onu | Leys zikretti. Ezherî dedi: (sanki o | bir tashiftir; doğrusu **بالصَّاد** iledir) | **المُهْمَلَة** ile, daha önce geçtiği üzere. | | ( **والإِضْمَامَةُ** kesre ile: cemaat ) | insanlardan; asılları bir değildir, fakat onlar | karışık bir topluluktur; çoğulu: **الأَضامِيم**. Ve | Yahyâ b. Hâlid’in hadisinde:   “لنَا **أَضَامِيمُ** | من ههُنَا وَههُنا”   yani: cemaatler; | asılları bir değildir; sanki bazısı | bazısına **ضُمَّ** edilmiştir. | | ( ve ) **الضَّمُوم** ( **كَصَبُور** : her vadi ki | iki uzun tepecik arasında gidilen yoldur ) ; ve | Ebû Hanîfe’nin nassı: vadi iki | uzun tepecik arasında girdiğinde, o | yer **الضَّمُوم** diye adlandırılır; öyleyse bunu düşün. |

| | ( **والضَّمْضَمُ** ) **كَجَعْفَرٍ** : ( öfkeli. | ve ) ayrıca: ( aslanın ) isimlerindendir; | bazısı ekledi: ( öfkeli, ve ): ayrıca: ( cesur ) | erkeklerden ileri atılan. | ( **كالضُّمَاضِم كعُلابِط وعُلَبِط فِيهِما** ) | yani: aslanda ve erkekte. | | ( ve ) ayrıca: ( iri cüsseli ) ; onu İbn | el-A‘râbî **بالصَّادِ المُهْمَلَة** ile rivayet etti. | | ( ve ) **ضَمْضَمُ** ( b. el-Hâris ) | es-Sülemî; Huneyn’de beyitler söyledi. ( ve ) | **ضَمْضَم** ( b. Katâde ): ona siyah bir çocuk | doğdu da ürktü; ve Nebî’ye şikâyet etti | [ & ] ; ona açıkladı: |

| ( iki sahâbî ) , Allah Teâlâ | ikisinden de razı olsun. | | ( ve ) **ضَمْضُم** ( b. Haws ) , ve denilir: | b. el-Hâris b. Haws el-Yemâmî; | Ebû Hureyre’den; ondan Yahyâ b. Ebî Kesîr | ve İkrime b. İmâre (rivayet etti); onu İbn Hibbân | **الثِّقات**’ta zikretti. ( ve ) **ضَمْضَمُ** ( b. | Zar‘a ) b. Sevb el-Hadramî | el-Hımsî; Şureyh b. Ubeyd | el-Hadramî’den; ondan İsmâîl b. | Ayyâş ve Yahyâ b. Hamza el-Hadramî (rivayet etti); | hakkında ihtilaf edilmiştir. İbn Asâkir | **تَاريخِ دِمَشْقَ**’ta dedi: ve denilir: o, b. | Sevb’dir; eğer babası Zur‘a b. Sevb ise | o, Dımaşkî, kıraat ehli bir kimsedir; ve benim | yanımda **ضَمْضَم** Hadramî’dir, | Hıms ehlindendir. ( ve ) **ضَمْضَم** ( el-Emlûkî | Ebû’l-Müsennâ ): Utbe b. Abd’den; | ondan Hilâl b. Siyâf (rivayet etti); onu İbn | Hibbân **الثِّقات**’ta zikretti. Mizzî dedi: | Ebû Dâvûd ve İbn Mâce ona bir hadis rivayet etti: | ( muhaddisler ). | | ( **وضَمْضَم** ) adam: ( kalbi cesur oldu, | ve ) **ضمضَم** ( mala karşı: hepsini aldı ) ; | sanki onu kendi nefisine **ضَمَّه** etti. ( ve ) **ضمضم** | ( aslan ) **ضَمْضَمَةً** : ( ses çıkardı ). | | ( **وكَكِتابِ** ): **ضِمامُ** ( b. Sa‘lebe ) | es-Sa‘dî; Benî Sa‘d b. Bekr’den; Benî Sa‘d’ın elçisi; | kıssası meşhurdur. ( ve ) **ضِمامُ** | ( b. Zeyd b. Sevâbe ) el-Hemdânî; onun | elçiliği vardır; Nebî [ & ] ona | bir yazı yazdı: ( iki sahâbî ) Allah Teâlâ | ikisinden de razı olsun. | | ( **والضَّمْضَامُ** : her şeyi içine alan ) | onu nefsine toplar. | | ( **والضُّمَّة** : yarışta sütun/halka (birincilik halkası) ) ; | çünkü o, her yönden atılan atları | bir araya **تَضُمُّ** eder. ( ve ) denilir: ( hızlı koşan bir at, | **الأَضَامِيم** yani: at cemaatleri ) ; | İbn Berrî dedi: ve ondandır Zü’r-Rumme’nin sözü: | % ( والحُقْبُ ترفُضُّ الأَضامِيم % ) % |

| | ( **واضْطَمَّ** عليه: kuşandı/örtündü ). | | [ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **ضُمَّ** جناحَك عن النَّاسِ: yani: onlara yumuşak davran, | onlara karşı yanını yumuşat. **وضَمَّ** malından: aldı. **وضَامَّ** şey, | şeye (yaklaştı/katıldı). **انضَمّ** onunla beraber. Ve **ضَمَّ** | kavim: toplandı. Ve sabahladı **مُنْضَمًّا** | yani: zayıflamış; sanki onun bir kısmı bir kısmına | **ضُمَّ** edilmiştir. **وضامَمْتُ** adamı: bir tek işte onunla beraber ikamet ettim, | ona katılmış olarak. | **والأَضامِيمُ**: taşlar; tekili **إضْمَامةُ**; ve ondandır Vâil b. | Hucr’un hadisi:   “وَمَنْ زَنَى بثَيِّبٍ | فَضَرِّجُوه **بالأَضَامِيم**”   **والإِضْمامَة** | kitaplardan: bir kısmı bir kısmına | **ضُمَّ** edilmiş olan şey; o **الإضْبَارَة**’dir; onu | Cevherî nakletti. **وضِمامَةٌ** kitaplardan: onda bir lugattır; Ebû’l-Yeser’in hadisinde olduğu gibi: |   “**ضِمامَةٌ** من صُحُف”   . | | **والضُّماضِم كعُلاَبط**: obur, açgözlü, kendine ayıran. | Ve denildi: çok yiyen, doymayan. Ve **ضَمَّ** mala karşı: hepsini aldı. | | Ve **الضُّماضِمُ**: cimri adam; onu | Ümevî söyledi. Ve **وَكَعُلَبِط**: cimriliğinde aşırı | cimri; İbn el-A‘râbî’den. | | **وضَمَمْتُه** göğsüme **ضَمَّةً**: | onu kucakladım. **وانْضَمَّ** şuna: dürüldü/toplandı. | Ve takvâ, bütün hayrın **ضِمامُ**’ıdır. Ve burası, orduların **مَضَمّ** mahallidir: | içinde toplandıkları yer. Ve falan, savaşa kalktı; o, kavminin **ضَامَّة**’sidir. | Ve falanı gönderdim ve onun **ضَمِيمه**’i falanı yaptım. **وَأَضْمُمْتُه** bir mektubu kardeşime (ekleyip) gönderdim. | | Ve Dımâm b. Mâlik es-Selmânî: | zikri olan bir sahâbîdir. **وضمام** b. | İsmâîl b. Mâlik el-Murâdî | el-Mu‘âfirî, sonra en-Nâşirî el-Mısrî; | onu İbn Hibbân **الثّقات**’ta zikretti; | Mısır Saîd’inden Uşmûn’da doğdu; | İskenderiye’de vefat etti. Mizzî dedi: ona rivayet etti |

**البُخارِيّ**’nin edebde bir tek hadisi vardır.

**والضَّمَّامُ** ( **شَدَّادٍ** gibi): ekini toplayan kimse; **يَضُمّ** **الزَّرعَ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَمَّ
ضَمَّ U ( n. ac. ضَمّ 1 ),
a.  Drew together, compressed, made firm, compact.

b.  Marked with a damma ( u ) ( letter ).

c.  [ 'Ala ], Grasped, gripped, laid hold of.

d.  see III .

ضَاْمَمَ
ضَاْمَمَ III
a.  [ acc. &  Ila ], United, joined to; concentrated, centralized.

تَضَمَّمَ
تَضَمَّمَ V ,
a.  Demolished.

تَضَاْمَمَ
تَضَاْمَمَ VI ,
a.  Drew together.

اِنْضَمَمَ
اِنْضَمَمَ VII
a.  [ Ila ], Was joined, united, brought close to; was annexed to.

اِضْتَمَمَ
اِضْتَمَمَ VIII ( T ),
a.  Drew towards himself.

b.  [ 'Ala ], Comprised, included, enclosed.

ضَمّ
ضَمّ 1 ,
a.  Union; uniting, junction.

b.  see 1t .

ضَمَّة
ضَمَّة 1t ,
a.  Damma ( u ), ( vowel-point ).

ضِمَاْم
ضِمَاْم 23 ,
a.  Bond: cord, &c.

ضَمِيْم
ضَمِيْم 25 ,
a.  Adjunct.

ضَمُوْم
ضَمُوْم 26 ,
a.  River running between two ranges of hills.

ضَمڤمَ
N. P. ضَمڤمَ I ,
a.  see 25 .

b.  Marked with damma ( u ).

اِضْمَامَة
اِضْمَامَة ( pl. ضَمَاْمِيْ٤ُ 67 ),
a.  Bundle; copybook; fasciculus.

##### Türkçe

**ضَمَّ**
**ضَمَّ** U (mastar adı: **ضَمّ** 1),
a. Bir araya çekti, sıkıştırdı, sağlam yaptı, sıkı/kompakt yaptı.

b. (Harf) **ضَمَّة** (u) ile işaretledi.

c. [ **عَلَى** ], kavradı, sımsıkı tuttu, ele geçirdi.

d. III’e bak.

**ضَاْمَمَ**
**ضَاْمَمَ** III
a. [ mef‘ûl ile ve **إِلَى** ile ], birleştirdi, kattı; yoğunlaştırdı, merkezîleştirdi.

**تَضَمَّمَ**
**تَضَمَّمَ** V,
a. Yıktı.

**تَضَاْمَمَ**
**تَضَاْمَمَ** VI,
a. Bir araya çekildi.

**اِنْضَمَمَ**
**اِنْضَمَمَ** VII
a. [ **إِلَى** ], birleştirildi, birleşti, yaklaştırıldı; -e ilhak edildi.

**اِضْتَمَمَ**
**اِضْتَمَمَ** VIII (T),
a. Kendine doğru çekti.

b. [ **عَلَى** ], ihtiva etti, içerdi, kuşattı.

**ضَمّ**
**ضَمّ** 1,
a. Birleşme; birleştirme, kavşak/bitişme.

b. 1t’ye bak.

**ضَمَّة**
**ضَمَّة** 1t,
a. **ضَمَّة** (u), (hareke işareti).

**ضِمَاْم**
**ضِمَاْم** 23,
a. Bağ: ip vb.

**ضَمِيْم**
**ضَمِيْم** 25,
a. Ek, ilâve.

**ضَمُوْم**
**ضَمُوْم** 26,
a. İki tepe sırası arasında akan nehir.

**ضَمڤمَ**
N. P. **ضَمڤمَ** I,
a. 25’e bak.

b. **ضَمَّة** (u) ile işaretlenmiş.

**اِضْمَامَة**
**اِضْمَامَة** (çoğulu **ضَمَاْمِيْ٤ُ** 67),
a. Deste; yazı defteri; fasikül.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ضمم
ضَمَّ - يَضُمُّ
ضَمَّ - يَضُمُّ + كائن + شيئاً + إلى شيء: يأتي إلى شيء يعتبر بعيداً عن كائن أو شيء آخر، فيحركه مقرباً إياه نحوه إلى أن يلتصق به
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الضم القبض والتجمع والانكماش والجعد " وهي:
قَبَضَ - يَقْبِضُ، غَمَزَ - يَغْمِزُ، قَرَشَ - يَقْرِشُ (قَرَشَ - يَقْرُشُ)، قَرَدَ - يَقْرِدُ (قَرِدَ - يَقْرَدُ)، ضَمَّ - يَضُمُّ، قَشْعَرَ - يُقَشْعِرُ
ضَمَّ - يضمُّ - اضمم
 	﴿واضمم يدك إلى جناحك تخرج بيضاء من غير سوء آية أخرى(22)﴾ طه ﴿اسلك يدك في جيبك تخرج بيضاء من غير سوء واضمم إليك جناحك من الرهبفذانك برهانان من ربك إلى فرعون وملئه إنهم كانوا قوما فاسقين(32)﴾ القصص
مختار الصحاح
● [ضمم] ض م م: ضَمَّ الشيء إلى الشيء فانْضَمَّ إليه وبابه رد و ضَامَّهُ و تَضَّامَ القوم انضم بعضهم إلى بعض و اضْمَمَّتْ عليه الضلوع أي اشتملت
الراغب
ضم
- الضم: الجمع بين الشيئين فصاعدا. قال تعالى: }واضمم يدك إلى جناحك﴿[طه/22]،﴾واضمم إليك جناحك{ [القصص/32]، والإضمامة: جماعة من الناس أو من الكتب أو الريحان أو نحو ذلك (في اللسان: الأضاميم: الحجارة، واحدتها: إضمامة، وقد يشبه بها الجماعات المختلفة من الناس)، وأسد ضمضم وضماضم: يضم الشيء إلى نفسه. وقيل: بل هو المجتمع الخلق، وفرس سباق الأضاميم: إذا سبق جماعة من الأفراس دفعة واحدة.
ملخص اللسان:
1.    الضَّمُّ: ضَمُّكَ الشيءَ إلى الشيء، وقيل: قَبْضُ الشيء إلى الشيء، وضَمَّه إليه يَضُمُّه ضَمّاً فانضمَّ وتَضامَّ.
2.    ضُمَّ جَناحَك عن الناس أَي أَلِنْ جانِبَك لهم وارْفُقْ بهم.
3.    لا تُضامُّونَ، على صيغة ما لم يسم فاعله. لا يَنْضَمُّ بعضكم إلى بعض وتَزْدحمون وقتَ النظر إليه،
4.    واضْطَمَّتْ عليه الضُّلُوعُ أي اشْتَملت.
5.    والإضْمامَةُ: جماعةٌ من الناس ليس أَصلهم واحداً ولكنهم لَفيفٌ،
6.    والأَضامِيمُ: الحجارةُ، واحدتها إضْمامةٌ.
7.    والضِّمُّ والضِّمامُ: الداهية الشديدة.
8.    والضُّماضِمُ: من أَسماء الأَسد.
9.    وضَمْضَمَ الرجلُ إذا شَجَّعَ قَلْبَه.
10.                       والضُّماضِمُ: الأَكُولُ النَّهِمُ المُسْتأْثِرُ،
11.                       والضُّمَضِمُ:الغَضْبانُ،
لسان العرب
● - ضمم: الضَّمُّ: ضَمُّكَ الشيءَ إلى الشيء، وقيل: قَبْضُ الشيء إلى      الشيء، وضَمَّه إليه يَضُمُّه ضَمّاً فانضمَّ وتَضامَّ. تقول: ضَمَمْتُ هذا      إلى هذا، فأَنا ضامُّ وهو مَضْموم. الجوهري: ضمَمْتُ الشيءَ إلى الشيء      فانْضَمَّ إليه وضامَّهُ. وفي حديث عمر: يا هُنَيُّ ضُمَّ جَناحَك عن الناس      أَي أَلِنْ جانِبَك لهم وارْفُقْ بهم. وفي حديث زُبَيْبٍ العَنْبَرِيّ:      أَعْدِني على رجُلٍ من جُنْدِك ضَمَّ مني ما حَرَّمَ اللهُ ورسولهُ أي      أَخذَ من مالي وضَمَّه إلى مالِه. وضامَّ الشيءُ الشيءَ: انْضَمَّ معه.      وتَضامَّ القومُ إذا انضَمَّ بعضُهم إلى بعض. وفي حديث الرؤية: لا تَضامُّون      في رؤيته، يعني رؤية الله عز وجل، أَي يَنْضَمُّ بعضُكم إلى بعضٍ، فيقول      واحدٌ لآخر أَرِنِيه كما تَفعلون عند النظر إلى الهلال، ويروى: لا      تُضامُّونَ، على صيغة ما لم يسم فاعله. قال ابن سيده: ولم أرَ ضامّ متعدياً      إلاّ فيه، ويروى: تُضامُونَ، من الضَّيْم، وهو مذكور في موضعه؛ قال ابن      الأَثير: يروى هذا الحديث بالتشديد والتخفيف، فالتشديد معناه لا يَنْضَمُّ      بعضكم إلى بعض وتَزْدحمون وقتَ النظر إليه، قال: ويجوز ضم التاء وفتحها على      تُفاعَلون وتَفاعَلون، ومعنى التخفيف لا يَنالكم ضَيمٌ في رؤْيته فيراه      بعضُكم دون بعض. والضَّيْمُ: الظُّلْم؛ فأما قول أبي ذؤيب:      فألْفَى القومَ قد شَرِبُوا، فَضَمُّوا،      أمامَ القَوْمِ مَنْطِقُهُمْ نَسِيفُ      أَراد أنهم اجتمعوا وضَمُّوا إليهم دوابهَّم ورِحالَهُم، فحذف المفعول      وحَذْفُه كثير.      واضْطَمَمْتُ الشيءَ: ضَمَمْتُه إلى نفسي، واضْطَمَّ فلانٌ شيئاً إلى      نفسه، وقال الأَزهري في آخر الضاد والطاء والميم: وأما الاضْطِمام فهو      افْتِعالٌ من الضّمِّ. وفي الحديث: كان نبي الله، صلى الله عليه وسلم، إذا      اضْطَمَّ عليه الناس أَعْنَقَ أي ازْدحموا، وهو افْتَعَلَ من الضم، فقلبت      التاء طاء ولأجل لفظة الضاد. وفي حديث أبي هريرة: فدنا الناس واضْطَمَّ      بعضهم إلى بعض. واضْطَمَّتْ عليه الضُّلُوعُ أي اشْتَملت.      والضُّمامُ: كلُّ ما ضُمَّ به شيءٌ إلى شيء وأَصْبَحَ مُنْضَمّاً أَي      ضامِراً كأَنه ضُمَّ بعضُه إلى بعض.      وضامَمْتُ الرجلَ: أقمت معه في أَمر واحد مُنْضَمّاً إليه.      والإضْمامَةُ: جماعةٌ من الناس ليس أَصلهم واحداً ولكنهم لَفيفٌ، والجمع      الأَضامِيمُ؛ وأَنشد:      حَيٌّ أَضامِيمُ وأَكْوارُ نَعَمْ      ويقال للفرس: سَبَّاقُ الأَضامِيمِ أَي الجماعات؛ قال ابن بري: ومنه قول      ذي الرمة:      والحُقْبُ تَرْفَضُّ مِنْهنَّ الأَضامِيمُ      وفي كتابه لوائل بن حُجْرٍ: ومن زنى من ثَيِّبٍ فضَرِّجُوه بالأَضاميم؛      يريد الرَّجْمَ، والأَضامِيمُ: الحجارةُ، واحدتها إضْمامةٌ. قال: وقد      يُشَبَّه بها الجماعاتُ المختلفةُ من الناس. وفي حديث يحيى بن خالد: لنا      أَضاميمُ من ههنا وههنا أَي جماعاتٌ ليس أَصلهم واحداً كأَنَّ بعضَهم ضُمَّ      إلى بعض. والإضْمامة من الكُتب: ما ضمَّ بعضُه إلى بعض. الجوهري:      الإضْمامَةُ من الكُتُب الإضْبارة، والجمع الأَضامِيمُ. يقال: جاء فلان      بإضمامَةٍ من كُتُبٍ. وفي حديث أَبي اليَسَرِ: ضِمامةٌ من صُحُفٍ أَي حُزْمَةٌ،      وهي لغة في الإضمامة.      والضِّمُّ والضِّمامُ: الداهية الشديدة. قال أَبو منصور: العرب تقول      للداهية صَمِّي صَمامِ، بالصاد، قال: وأَحسب الليثَ رآه في بعض الصُّحُفِ      فصحَّفه وغيَّر بناءه، والضَّمْضَمُ مثله. وقال أَبو حنيفة: إذا سَلَكَ      الوادي بين أكمتين طويلتين سمي ذلك الموضعُ الموضِعَ المَضْمومَ.      والضُّماضِمُ: من أَسماء الأَسد. وأَسَدٌ ضُماضِمٌ: يضُمُّ كلَّ شيء،      وضَمْضَمَتُه: صَوْتُه، وضَمْضَمٌ: من أَسمائه. وضَمْضَمٌ: اسم رجل. ورجل      ضُمَضِمٌ وضُماضِمٌ: جريءٌ ماضٍ. وضَمْضَمَ الرجلُ إذا شَجَّعَ قَلْبَه.      والضُّماضِمُ: الأَكُولُ النَّهِمُ المُسْتأْثِرُ، وقيل: الكثير الأَكل      الذي لا يشبع. وضَمَّ على المال وضَمْضَمَ: أَخَذَه كُلَّه. الأُمَوِيُّ:      يقال للرجل البخيل الضِّرزُّ، بتشديد الزاي، والضُّماضِمُ والعَضَمَّرُ      كُلُّه من صفة البخيل، قال: وهو الصُّوَتِنُ على فُعَلِنٍ أَيضاً. ابن      الأعرابي: الضَّمْضَمُ الجَسيمُ الشُّجاعُ، بالضاد، والصَّمْصَمُ البخيل      النهاية في البُخْل، بالصاد. وروي عن الحسن أنه قال: خَباثِ كلَّ عِيدانِكِ      قد مَضِضْنا فوَجَدْنا عاقبته مُرّاً؛ يخاطب الدنيا. والضُّمَضِمُ:      الغَضْبانُ، والله أَعلم.
مقاييس اللغة:
(ضم) الضاد والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على مُلاءَمةٍ بين شيئين. يقال ضَمَمت الشّيءَ إلى الشيء فأنا أضُمُّه ضمّاً. وهذه إِضْمامةٌ من خَيل، أي جماعة. وفرسٌ سَبّاق الأضاميم، أي الجماعات. وإِضمامةٌ من كُتُب مثل إِضْبارة.
ومن الباب: أسدٌ ضَمْضَم وضُماضِمٌ: يضمُّ كلَّ شيءٍ.
القاموس المحيط:
الضَّمُّ قَبْضُ شيءٍ إلى شيءٍ، وقد ضَمَّه فانضَم إليه وتَضامَّ وضامَّهُ. واضطَمَّ الشيءَ جَمَعَهُ إلى نفسِه. وكغُرابٍ ما ضُمَّ به شيءٌ إلى شيءٍ. والضِمُّ والضِمامُ، بكسرِهِما الداهيةُ الشديدَةُ، وكأنه تَصْحِيفٌ، والصَّوابُ بالصادِ. والإِضْمامَةُ، بالكسر الجماعَةُ. وكصَبورٍ كُلُّ وادٍ يُسْلَكُ بين أكمَتَيْنِ طويلَتَيْنِ. والضَّمْضَمُ الغَضْبانُ، والأسَدُ الغَضْبانُ، والجَرِيءُ، كالضُّماضِمِ، كعُلابِطٍ وعُلَبِطٍ فيهما، والجَسيمُ، وابنُ الحَارِثِ، وابنُ قَتادَةَ صَحابيَّانِ، وابنُ حَوْسٍ، وابنُ زُرْعَةَ، والأمْلوكِيُّ أبو المُثَنَّى محدِّثونَ. وضَمْضَمَ شَجُعَ قَلْبُهُ، و على المالِ أخَذَهُ كُلَّهُ،
و الأسَدُ: صَوَّتَ. وككِتابٍ: ابنُ ثَعْلَبَةَ، وابنُ زيدِ بنِ ثَوابَةَ: صَحابيَّانِ. والضَّمْضامُ: الذي يَحْتَوِي على كُلِّ شَيءٍ. والضَّمَّةُ: الحَلْبَةُ في الرِّهانِ. وفَرَسٌ سَبَّاقُ الْأضامِيمِ، أي: جماعاتِ الخَيْلِ. واضْطَمَّ عليه: اشْتَمَلَ.
تاج العروس:
( الضم قبض شئ إلى شئ وقد ضمه ) إليه ضما فهو ضام وذاك مضموم ( فانضم إليه وتضام ) ومنه الحديث لا تضامون في رؤيته أي لا ينضم بعضكم إلى بعض فيقول الواحد لآخر أرنيه كما تفعلون عند النظر إلى الهلال ( وضامه ) مضامة وهكذا يروى أيضا لا تضامون على صيفة ما لم يسم فاعله قال ابن سيده ولم أرضام متعديا الا فيه ويروى أيضا لا تضامون من الضيم وهو مذكور في موضعه ( واضطم الشئ جمعه إلى نفسه ) قال الازهرى هو افتعل من الضم قلبت التاء طاء لاجل لفظة الضاد ومنه الحديث فدنا الناس واضطم بعضهم إلى بعض وفي حديث كان إذا اضطم عليه الناس اعنق أي ازدحموا ( و ) الضمام ( كغراب ) كل ( ما ضم به شئ إلى شئ والضم والضمام بكسرهما الداهية الشديدة ) هكذا ذكره الليث قال الازهرى ( وكانه تصحيف والصواب بالصاد ) المهملة كما تقدم ( والاضمامة بالكسر الجماعة ) من الناس ليس أصلهم واحدا ولكنهم لفيف والجمع الاضاميم وفي حديث يحيى بن خالد لنا أضاميم من ههنا وههنا أي جماعات ليس أصلهم واحدا كأن بعضهم ضم إلى بعض ( و ) الضموم ( كصبور كل واديسلك بين أكمتين طويلتين ) ونص أبى حنيفة إذا سلك الوادي بين أكمتين طويلتين سمى ذلك الموضع المضموم فتأمل ذلك ( والضمضم ) كجعفر ( الغضبان و ) أيضا من أسماء ( الاسد ) زاد بعضهم ( الغضبان و ) أيضا ( الجرئ ) الماضي من الرجال ( كالضماضم كعلابط وعلبط فيهما ) أي في الاسد والرجال ( و ) أيضا ( الجسيم ) وأورده ابن الاعرابي بالصاد المهملة ( و ) ضمضم ( بن الحرث ) السلمى قال في حنين أبياتا ( و ) ضمضم ( بن قتادة ) ولد له ولد أسود فاستوحش وشكا إلى النبي صلى الله عليه
وسلم فبين له ( صحابيان ) رضى الله تعالى عنهما ( و ) ضمضم ( بن حوس ) ويفال ابن الحرث بن حوس اليمامى عن أبى هريرة وعنه يحيى ابن أبى كثير وعكرمة بن عمارة ذكره ابن حبان في الثقات ( و ) ضمضم ( بن زرعة ) بن ثوب الحضرمي الحمصى عن شريح بن عبيد الحضرمي وعنه اسمعيل بن عياش ويحيى بن حمزة الحضرمي مختلف فيه وقال ابن عساكر في تاريخ دمشق ويقال انه ابن ثوب فان كان أبوه رزعة بن ثوب فهو دمشقي مقرائى وعندي ان ضمضما حضرمى من أهل حمص ( و ) ضمضم ( الا ملوكي أبو المثنى ) عن عتبة بن عبد وعنه هلال بن سياف ذكره ابن حبان في الثقات قال المزى روى له أبو داود وابن ماجه حديثا واحدا ( محدثون وضمضم ) الرجل ( شجع قلبه و ) ضمضم ( على المال أخذه كله ) كأنه ضمه إلى نفسه ( و ) ضمضم ( الاسد ) ضمضمة ( صوت وككتاب ) ضمام ( بن ثعلبة ) السعدى أحد بنى سعد بن بكر وافد بنى سعد قصته مشهورة ( و ) ضمام ( بن زيد بن ثوابة ) الهمداني له وفادة وكتب له النبي صلى الله عليه وسلم كتابا ( صحابيان ) رضى الله تعالى عنهما ( والضمضام الذى يحتوى على كل شئ ) يضمه إلى نفسه ( والضمة الحلبة في الرهان ) لانها تضم الخيل المندفعة من كل أوب ( و ) يقال ( فرس سباق الاضاميم أي جماعات الخيل ) قال ابن برى ومنه قول ذى الرمة * والحقب ترفض منهن الاضاميم * ( واضطم عليه اشتمل ) * ومما يستدرك عليه ضم جناحك عن الناس أي ارفق بهم وألن جانبك لهم وضم من ماله أخذ وضام الشئ إلى الشئ انضم معه وضم القوم اجتمعوا وأصبح منضما أي ضامرا كانه ضم بعضه إلى بعض وضاممت الرجل أقمت معه في أمر واحد منضما إليه والاضاميم الحجارة واحدها اضمامة ومنه حديث وائل بن حجر ومن زنى بثيب فضرجوه بالاضاميم والاضمامة من الكتب ما ضم بعضه إلى بعض وهى الاضبارة نقله الجوهرى وضمامة من كتب لغة فيه كما في حديث أبى اليسر ضمامة من صحف والضمام كعلابط الاكول النهم المتسأثر وقيل الكثير الاكل الذى لا يشبع وضم على المال أخذه كله والضمام الرجل البخيل قاله الاموى وكعلبط البخيل المتناهى في بخله عن ابن الاعرابي وضممته إلى صدري ضمة عانقته وانضم إلى كذا انطوى والتقوى ضمام الخير كله وهذا محل ضم الجيوش حيث تجتمع فيه ونهض فلان للقتال وهو ضامة قومه وأرسلت فلانا وجعلت ضميمه فلانا وأضممته كتابا إلى أخى وضمام بن مالك السلمانى صحابي له ذكر وضمام ابن اسمعيل بن مالك المرادى المعافرى ثم الناشرى المصرى ذكره ابن حبان في الثقات ولد باشمون من صعيد مصر وتوفى بالاسكندرية قال المزى روى له البخاري في الادب حديثا واحدا والضمام كشداد من يضم الزرع

##### Türkçe

ضمم
**ضَمَّ** - **يَضُمُّ**
**ضَمَّ** - **يَضُمُّ** + bir varlık + bir şeyi + bir şeye: bir varlıktan veya başka bir şeyden uzak sayılan bir şeye gelir; onu, kendisine doğru yaklaştırarak hareket ettirir; ta ki ona yapışıncaya kadar.

Ve lafız, “**الضم القبض والتجمع والانكماش والجعد**” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**قَبَضَ** - **يَقْبِضُ**، **غَمَزَ** - **يَغْمِزُ**، **قَرَشَ** - **يَقْرِشُ** (**قَرَشَ** - **يَقْرُشُ**)، **قَرَدَ** - **يَقْرِدُ** (**قَرِدَ** - **يَقْرَدُ**)، **ضَمَّ** - **يَضُمُّ**، **قَشْعَرَ** - **يُقَشْعِرُ**

**ضَمَّ** - **يضمُّ** - **اضمم**
	﴿**واضمم يدك إلى جناحك تخرج بيضاء من غير سوء آية أخرى(22)**﴾ Tâhâ ﴿**اسلك يدك في جيبك تخرج بيضاء من غير سوء واضمم إليك جناحك من الرهبفذانك برهانان من ربك إلى فرعون وملئه إنهم كانوا قوما فاسقين(32)**﴾ el-Kasas

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**ضمم**] ض م م: **ضَمَّ** şeyi şeye; böylece ona **انْضَمَّ**; ve onun bâbı **رد**’dir; ve onu **ضَامَّهُ**; ve kavim **تَضَّامَ** etti: onların bazısı bazısına katıldı; ve kaburgalar onun üzerine **اضْمَمَّتْ**: yani kuşattı.

er-Râgıb
**ضم**
- **الضم**: iki şey ve daha fazlası arasında toplama/birleştirme. Yüce Allah dedi ki: }**واضمم يدك إلى جناحك**﴿[Tâhâ/22]،﴾**واضمم إليك جناحك**{ [el-Kasas/32]. Ve **الإضمامة**: insanlardan veya kitaplardan veya reyhandan yahut bunun benzerinden bir topluluk (Lisân’da: **الأضاميم**: taşlar; onun bir teki: **إضمامة**; ve bununla, insanlardan farklı topluluklar benzetilebilir). Ve **أسد ضمضم وضماضم**: şeyi kendisine **يضم** eder. Ve denildi ki: bilakis o, yaratılışça toplu olandır. Ve **فرس سباق الأضاميم**: bir defada atlardan bir topluluğu geçtiği zaman.

Lisân’ın özeti:
1. **الضَّمُّ**: senin şeyi şeye **ضَمُّ** etmen; ve denildi ki: şeyin şeyi kendine **قَبْضُ** etmesi; ve onu ona **ضَمَّه**: onu **يَضُمُّه** **ضَمّاً**; böylece **انضمَّ** ve **تَضامَّ**.
2. **ضُمَّ جَناحَك عن الناس**: yani onlara karşı yanını yumuşat ve onlara yumuşak davran.
3. **لا تُضامُّونَ**: faili adı anılmayan sigası üzere; bazınız bazınıza **يَنْضَمُّ** etmez ve onu görme vaktinde sıkışmazsınız,
4. Ve kaburgalar onun üzerine **اضْطَمَّتْ**: yani kuşattı.
5. Ve **الإضْمامَةُ**: asılları bir olmayan, fakat karışık bir topluluk olan insanlardan bir topluluk,
6. Ve **الأَضامِيمُ**: taşlar; onun bir teki **إضْمامة**’dır.
7. Ve **الضِّمُّ** ve **الضِّمامُ**: şiddetli musibet.
8. Ve **الضُّماضِمُ**: aslanın adlarındandır.
9. Ve adam **ضَمْضَمَ** etti: kalbini cesaretlendirdiği zaman.
10. Ve **الضُّماضِمُ**: yiyici, obur, kendine ayırıcı,
11. Ve **الضُّمَضِمُ**: öfkeli.

Lisânü’l-ʿArab
● - **ضمم**: **الضَّمُّ**: senin şeyi şeye **ضَمُّ** etmen; ve denildi ki: şeyin şeyi kendine **قَبْضُ** etmesi; ve onu ona **ضَمَّه**: onu **يَضُمُّه** **ضَمّاً**; böylece **انضمَّ** ve **تَضامَّ**. Dersin ki: “Bunu buna **ضَمَمْتُ**”; ben **ضامُّ**um, o **مَضْموم**dur. el-Cevherî: “Şeyi şeye **ضمَمْتُ**; böylece ona **انْضَمَّ** ve onu **ضامَّهُ**.” Ömer’in hadisinde: “Ey **هُنَيُّ**! İnsanlardan **ضُمَّ** kanadını”: yani onlara karşı yanını yumuşat ve onlara yumuşak davran. Ve **زُبَيْبٍ العَنْبَرِيّ** hadîsinde: “Ordudan bir adam hakkında bana yardım et; benden Allah’ın ve Resûlü’nün haram kıldığını **ضَمَّ** etti”: yani malımdan aldı ve onu kendi malına **ضَمَّه** etti. Ve şey, şeyi **ضامَّ** etti: onunla birlikte **انْضَمَّ** etti. Ve kavim **تَضامَّ** etti: onların bazısı bazısına **انْضَمَّ** ettiği zaman. Ve rü’yet hadîsinde: “Onu görmede **لا تَضامُّون**”: yani Allah عز وجل’yi görme; yani bazınız bazınıza **يَنْضَمُّ** eder; böylece biri diğerine “Onu bana göster” der; hilâle bakarken yaptığınız gibi. Ve şöyle rivayet edilir: **لا تُضامُّونَ**; faili adı anılmayan sigası üzere. İbn Sîde dedi ki: “Orada dışında müteaddî **ضامّ** görmedim.” Ve şöyle rivayet edilir: **تُضامُونَ**; **الضَّيْم**’den; o, yerinde zikredilmiştir. İbnü’l-Esîr dedi ki: “Bu hadis şeddeli ve hafifli olarak rivayet edilir; şeddeli olanın manası: onu görme vaktinde bazınız bazınıza **لا يَنْضَمُّ** etmez ve sıkışmazsınız. Dedi ki: **تُفاعَلون** ve **تَفاعَلون** üzere, tâ’nın zammesi ve fethesi caizdir. Hafifliğin manası: onu görmede size **ضَيم** erişmez; böylece bazınız bazınıza olmaksızın görür.” Ve **الضَّيْمُ**: zulüm. Ebû Züeyb’in sözüne gelince:
فأَلْفَى القومَ قد شَرِبُوا، فَضَمُّوا،
أمامَ القَوْمِ مَنْطِقُهُمْ نَسِيفُ
Onların toplandıklarını ve bineklerini ve yüklerini kendilerine **ضَمُّوا** ettiklerini kastetti; mef’ûlü hazfetti; onun hazfi çoktur.

Ve “Şeyi **اضْطَمَمْتُ**”: onu kendime **ضَمَمْتُ**; ve falan kimse bir şeyi kendine **اضْطَمَّ** etti. el-Ezherî, **الضاد** ve **الطاء** ve **الميم**’in sonunda dedi ki: “**الاضْطِمام**’a gelince, o **الضّمِّ**’den **افْتِعال**dır.” Hadiste: “Allah’ın Nebîsi, صلى الله عليه وسلم, insanlar onun üzerine **اضْطَمَّ** ettiği zaman **أَعْنَقَ** ederdi”: yani sıkıştılar; o, **الضم**’den **افْتَعَلَ**’dır; tâ, **الضاد** lafzı sebebiyle **طاء**’a çevrildi. Ebû Hureyre hadîsinde: “İnsanlar yaklaştı ve onların bazısı bazısına **اضْطَمَّ** etti.” Ve kaburgalar onun üzerine **اضْطَمَّتْ**: yani kuşattı.

Ve **الضُّمامُ**: bir şeyin bir şeye **ضُمَّ** edilmesiyle, onun **مُنْضَمّاً** yani **ضامِراً** olması; sanki onun bazısı bazısına **ضُمَّ** edilmiş gibi.

Ve adamı **ضامَمْتُ**: tek bir işte onunla birlikte kaldım; ona **مُنْضَمّاً** olarak.

Ve **الإضْمامَةُ**: asılları bir olmayan, fakat karışık bir topluluk olan insanlardan bir topluluk; çoğulu **الأَضامِيمُ**’dir. Ve şu beyit okundu:
حَيٌّ أَضامِيمُ وأَكْوارُ نَعَمْ
Ve ata denir: **سَبَّاقُ الأَضامِيمِ**: yani topluluklar. İbn Berrî dedi ki: Zü’r-Rumme’nin sözü de bundandır:
والحُقْبُ تَرْفَضُّ مِنْهنَّ الأَضامِيمُ
Ve Vâil b. Hucr’a yazdığı kitabında: “Kim dul iken zina ederse onu **بالأَضاميم** ile kana bulayın”: recmi kasteder. Ve **الأَضامِيمُ**: taşlar; onun bir teki **إضْمامة**’dır. Dedi ki: bununla, insanlardan farklı topluluklar benzetilebilir. Yahyâ b. Hâlid hadîsinde: “Bizim burada burada **أَضاميمُ**’imiz vardır”: yani asılları bir olmayan topluluklar; sanki onların bazısı bazısına **ضُمَّ** edilmiş gibi. Ve kitaplardan **الإضْمامة**: onun bazısı bazısına **ضمَّ** edilmiş olan şey. el-Cevherî: kitaplardan **الإضْمامَةُ**: **الإضْبارة**; çoğulu **الأَضامِيمُ**’dir. Denir ki: falan kimse kitaplardan bir **إضمامَة** ile geldi. Ebû’l-Yeser hadîsinde: “**ضِمامةٌ من صُحُفٍ**”: yani bir demet; ve o, **الإضمامة**’da bir dildir.

Ve **الضِّمُّ** ve **الضِّمامُ**: şiddetli musibet. Ebû Mansûr dedi ki: “Araplar musibete **صَمِّي صَمامِ** derler; **الصاد** ile.” Dedi ki: “Sanırım Leys onu bazı sahifelerde gördü de tashîf etti ve binasını değiştirdi; **الضَّمْضَمُ** da onun gibidir.” Ebû Hanîfe dedi ki: “Vadi iki uzun tepecik arasında yol aldığı zaman, o yere **المَضْموم** yer denir.”

Ve **الضُّماضِمُ**: aslanın adlarındandır. Ve **أَسَدٌ ضُماضِمٌ**: her şeyi **يَضُمُّ** eder. Ve onun **ضَمْضَمَتُه**: sesidir. Ve **ضَمْضَمٌ**: onun adlarındandır. Ve **ضَمْضَمٌ**: bir adam adıdır. Ve adam **ضُمَضِمٌ** ve **ضُماضِمٌ**: cesur, atılgan. Ve adam **ضَمْضَمَ** etti: kalbini cesaretlendirdiği zaman.

Ve **الضُّماضِمُ**: yiyici, obur, kendine ayırıcı; ve denildi ki: doymayan çok yiyen. Ve mala **ضَمَّ** etti ve **ضَمْضَمَ**: onu bütünüyle aldı. el-Ümevî: cimri adama **الضِّرزُّ** denir; **الزاي** şeddeli. Ve **الضُّماضِمُ** ve **العَضَمَّرُ**: hepsi cimrinin sıfatındandır. Dedi ki: o, **الصُّوَتِنُ**’dur; **فُعَلِنٍ** üzere de. İbnü’l-Aʿrâbî: **الضَّمْضَمُ**: iri, cesur; **الضاد** ile. Ve **الصَّمْصَمُ**: cimri; cimrilikte nihayet; **الصاد** ile. Hasan’dan rivayet edildi ki o dedi: “**خَباثِ كلَّ عِيدانِكِ قد مَضِضْنا فوَجَدْنا عاقبته مُرّاً**”; dünyaya hitap eder. Ve **الضُّمَضِمُ**: öfkeli. Ve Allah daha iyi bilir.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**ضم**) **الضاد** ve **الميم** tek bir asıldır; iki şey arasında bir uygunluğa delalet eder. Denir ki: “Şeyi şeye **ضَمَمت**; ben onu **أضُمُّه** **ضمّاً**.” Ve bu, atlardan bir **إِضْمامة**’dır: yani bir topluluk. Ve **فرسٌ سَبّاق الأضاميم**: yani topluluklar. Ve kitaplardan bir **إِضمامة**: **إِضْبارة** gibi.
Ve bu bâbdandır: **أسدٌ ضَمْضَم وضُماضِمٌ**: her şeyi **يضمُّ** eder.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**الضَّمُّ**: bir şeyi bir şeye **قَبْضُ** etmektir; ve onu **ضَمَّه** etti; böylece ona **انضَم** etti; ve **تَضامَّ** etti; ve onu **ضامَّهُ**. Ve şeyi **اضطَمَّ** etti: onu kendine topladı. Ve **كغُرابٍ**: bir şeyin bir şeye **ضُمَّ** edilmesiyle olan şey. Ve **الضِمُّ** ve **الضِمامُ**: ikisinin kesresiyle, şiddetli musibet; ve sanki o bir tashîftir; doğru olan **الصاد** iledir. Ve **الإِضْمامَةُ**: kesre ile, topluluk. Ve **كصَبورٍ**: iki uzun tepecik arasında gidilen her vadi. Ve **الضَّمْضَمُ**: öfkeli; ve öfkeli aslan; ve cesur; **كالضُّماضِمِ**; **كعُلابِطٍ وعُلَبِطٍ** ikisinde de; ve iri; ve **ابنُ الحَارِثِ** ve **ابنُ قَتادَةَ**: iki sahâbî; ve **ابنُ حَوْسٍ** ve **ابنُ زُرْعَةَ** ve **الأمْلوكِيُّ أبو المُثَنَّى**: muhaddisler. Ve **ضَمْضَمَ**: kalbi cesur oldu; ve mala karşı **على المالِ**: onu bütünüyle aldı.
Ve aslan: ses çıkardı. Ve **ككِتابٍ**: **ابنُ ثَعْلَبَةَ** ve **ابنُ زيدِ بنِ ثَوابَةَ**: iki sahâbî. Ve **الضَّمْضامُ**: her şeyi içine alan; onu kendine **يَحْتَوِي** eder. Ve **الضَّمَّةُ**: yarışta sağım halkası. Ve **فَرَسٌ سَبَّاقُ الْأضامِيمِ**: yani atların toplulukları. Ve onun üzerine **اضْطَمَّ**: kuşattı.

Tâcü’l-ʿArûs:
(**الضم** bir şeyi bir şeye **قبض** etmektir; ve onu) ona **ضمه** etti; **ضما**; böylece o **ضام**dır ve şu **مضموم**dur. (Böylece ona **فانضم** etti ve **تضام**) ve bundandır hadis: “Onu görmede **لا تضامون**”: yani bazınız bazınıza **لا ينضم** eder; böylece biri diğerine “Onu bana göster” der; hilâle bakarken yaptığınız gibi. (Ve onu **وضامه**) **مضامة** olarak; ve böyle de rivayet edilir. Yine “Onu görmede **لا تضامون**” faili adı anılmayan sigası üzere rivayet edilir. İbn Sîde dedi ki: “Orada dışında müteaddî **ضام** görmedim.” Ve yine “**لا تضامون**” **الضيم**’den diye rivayet edilir; o, yerinde zikredilmiştir. (Ve şeyi **واضطم** etti: onu kendine topladı.) el-Ezherî dedi ki: o, **الضم**’den **افتعل**’dır; tâ, **الضاد** lafzı sebebiyle **طاء**’a çevrildi. Ve bundandır hadis: “İnsanlar yaklaştı ve onların bazısı bazısına **واضطم** etti.” Ve hadiste: “İnsanlar onun üzerine **اضطم** ettiği zaman **اعنق** ederdi”: yani sıkıştılar. (Ve) **الضمام** (**كغراب**) her (bir şeyin bir şeye **ضم** edilmesiyle olan şeydir). (Ve **الضم** ve **الضمام** ikisinin kesresiyle şiddetli musibettir.) Leys onu böyle zikretti. el-Ezherî dedi ki: (ve sanki o bir tashîftir; doğru olan **الصاد** iledir) daha önce geçtiği üzere. (Ve **الاضمامة** kesre ile topluluktur): asılları bir olmayan, fakat karışık olan insanlardan; çoğulu **الاضاميم**’dir. Yahyâ b. Hâlid hadîsinde: “Bizim burada burada **أضاميم**’imiz vardır”: yani asılları bir olmayan topluluklar; sanki onların bazısı bazısına **ضم** edilmiş gibi. (Ve) **الضموم** (**كصبور**) iki uzun tepecik arasında gidilen her vadidir. Ebû Hanîfe’nin nassı: “Vadi iki uzun tepecik arasında yol aldığı zaman, o yere **المضموم** yer denir”; buna dikkat et. (Ve **الضمضم**) (**كجعفر**) öfkeli; ve ayrıca (aslanın adlarındandır). Bazıları ekledi: (öfkeli). Ve ayrıca (erkeklerden cesur) atılgan; (**كالضماضم كعلابط وعلبط فيهما**) yani aslanda ve erkeklerde. (Ve) ayrıca (iri). İbnü’l-Aʿrâbî onu **الصاد** ile zikretti. (Ve) **ضمضم** (b. el-Hâris) es-Sülemî; Huneyn’de beyitler söyledi. (Ve) **ضمضم** (b. Katâde): ona siyah bir çocuk doğdu; ürktü ve Nebî صلى الله عليه وسلم’e şikâyet etti; o da ona açıkladı. (İki sahâbîdir) Allah تعالى onlardan razı olsun. (Ve) **ضمضم** (b. Haws): ve “b. el-Hâris b. Haws” denilir; el-Yemâmî; Ebû Hureyre’den; ondan Yahyâ b. Ebî Kesîr ve İkrime b. Ammâre; İbn Hibbân onu **الثقات**’ta zikretti. (Ve) **ضمضم** (b. Zurʿa) b. Sevb el-Hadramî el-Hımsî; Şurayh b. ʿUbayd el-Hadramî’den; ondan İsmâʿîl b. ʿAyyâş ve Yahyâ b. Hamza el-Hadramî; hakkında ihtilaf edilmiştir. İbn ʿAsâkir, Târîhu Dımaşk’ta dedi ki: “Onun b. Sevb olduğu söylenir; eğer babası Zurʿa b. Sevb ise o Dımaşkî, kıraatçıdır; benim yanımda **ضمضم** Hıms ehli Hadramî’dir.” (Ve) **ضمضم** (el-Emlûkî Ebû’l-Müsennâ): ʿUtbe b. ʿAbd’den; ondan Hilâl b. Siyâf; İbn Hibbân onu **الثقات**’ta zikretti. el-Mizzî dedi ki: Ebû Dâvûd ve İbn Mâce ona bir tek hadis rivayet etti. (Muhaddislerdir.) Ve **ضمضم** adam: kalbi cesur oldu. Ve **ضمضم** mala karşı: onu bütünüyle aldı; sanki onu kendine **ضم** etmiş gibi. (Ve) **ضمضم** aslan: **ضمضمة** olarak; (ses). Ve (**ككتاب**) **ضمام** (b. Saʿlebe) es-Saʿdî; Benî Saʿd b. Bekr’in elçisi; kıssası meşhurdur. (Ve) **ضمام** (b. Zeyd b. Sevbâbe) el-Hemdânî; onun elçiliği vardır; Nebî صلى الله عليه وسلم ona bir yazı yazdı. (İki sahâbîdir) Allah تعالى onlardan razı olsun. (Ve **الضمضام**: her şeyi içine alan): onu kendine **يضم** eder. (Ve **الضمة**: yarışta halka): çünkü o, her yönden atılan atları bir araya **تضم** eder. (Ve) denir: (**فرس سباق الاضاميم**: yani atların toplulukları). İbn Berrî dedi ki: Zü’r-Rumme’nin sözü de bundandır:
والحقب ترفض منهن الاضاميم
(Ve onun üzerine **واضطم** etti: kuşattı.)
*Ve buna eklenenlerdendir: “İnsanlardan **ضم جناحك**”: yani onlara yumuşak davran ve onlara karşı yanını yumuşat. Ve “Malından **ضم** etti”: aldı. Ve “Şeyi şeye **وضام** etti”: onunla birlikte **انضم** etti. Ve “Kavim **ضم** etti”: toplandılar. Ve “**منضما** oldu”: yani zayıfladı; sanki onun bazısı bazısına **ضم** edilmiş gibi. Ve “Adamı **وضاممت**”: tek bir işte onunla birlikte kaldım; ona **منضما** olarak. Ve **الاضاميم**: taşlar; onun bir teki **اضمامة**’dır. Ve bundandır Vâil b. Hucr hadîsi: “Kim dul iken zina ederse onu **بالاضاميم** ile kana bulayın.” Ve kitaplardan **الاضمامة**: onun bazısı bazısına **ضم** edilmiş olan şeydir; o, **الاضبارة**’dır; el-Cevherî nakletti. Ve “Kitaplardan **ضمامة**”: onda bir dildir; Ebû’l-Yeser hadîsinde olduğu gibi: “**ضمامة من صحف**”. Ve **الضمام** (**كعلابط**) yiyici, obur, kendine ayırıcı; ve denildi ki: doymayan çok yiyen. Ve “Mala **ضم** etti”: onu bütünüyle aldı. Ve **الضمام**: cimri adam; el-Ümevî söyledi. Ve (**كعلبط**) cimriliğinde nihayete varmış cimri; İbnü’l-Aʿrâbî’den. Ve “Onu göğsüme **ضممته**”: onu kucakladım. Ve “Şuna **انضم** etti”: dürüldü. Ve “Takvâ, hayrın tamamının **ضمام**’ıdır.” Ve “Burası orduların **ضم** mahallidir”: orada toplandıkları yer. Ve “Falan kimse savaşa kalktı; o, kavminin **ضامة**’sidir.” Ve “Falanı gönderdim ve onun **ضميمه**’si falanı yaptım.” Ve “Kardeşime bir mektubu **أضممته**.” Ve **ضمام بن مالك السلمانى**: sahâbî; onun bir zikri vardır. Ve **ضمام** b. İsmâʿîl b. Mâlik el-Murâdî el-Maʿâfirî sonra en-Nâşirî el-Mısrî: İbn Hibbân onu **الثقات**’ta zikretti; Mısır’ın Saʿîd’inden Bâşmûn’da doğdu; İskenderiye’de vefat etti. el-Mizzî dedi ki: Buhârî ona **الأدب**’de bir tek hadis rivayet etti. Ve **الضمام** (**كشداد**): ekini toplayan kimse.
