# ضمن (ض-م-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%85%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - م - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد والنون والميم معهما
ض م ن يستعمل فقط
ضمن:
الضَّمْنُ والضَّمانُ واحدٌ، والضَّمينُ: الضامِنُ.
وكلُّ شيءٍ أحرِزَ فيه شيءٌ فقد ضُمِّنَه، وأنشد: ليس لِمَنْ ضُمِّنَه تَربيتُ أي ليس للذي يُدفَنُ في القَبْر تَرْبيتٌ أي لا يُربِّيه القَبْرُ.
وتضَمَّنَتْه الأرض والقَبْرُ والرَّحِمُ، وضَمَّنْتُه القَبْرَ، قال:
كأنْ لم يكن منها مَقيلاً ولم يَعِشْ		بها ساكناً أو ضُمِّنَتْه المَقابِـرُ
والمُضَمَّنُ من الشِّعْر: ما لم يَتِمَّ معنى قوافيه إِلاّ في الذي قبلهَ أو بعدَه كقوله: يا ذا الذي في الحُبِّ يَلحَى أمَا واللهِ لو عُلِّقْتَ منه كَمَا عُلِّقْتُ من حُبِّ رَخيمٍ لَمَا وهي أيضاً مَشطورة مُضَمَّنَةٌ، أي ألْقِيَ من كُلِّ بَيْتِ نِصّفٌ وبُنِيَ على نصْف.
وكذلك المُضَمَّنُ من الأصوات، تقول للانسان: قِفْ قُلَى بإشمام اللام الحركة، وعلى فعلْ بتسكين العَيْن وتحريك اللاّم، فيقال: هذا صوت مُضَمَّنٌ لا يُستَطاع الوقوفُ عليه حتى يوُصَل بشَمِّه كذا.
والضامنة من كلّ بَلَدٍ: ما تَضَمَّنَ وسطها.
والضَّمِنُ: الذي به زَمانةٌ من بَلاءٍ أو كسر ونحوهِ، وفي الحديث: ومن اكتَتَبَ ضَمنِاً بَعَثَه اللهُ ضَمِناً يومَ القِيامة.
والضَّمانُ هو الدّاءُ نفسُه، قال ابن أحمر:
اليكَ إلهَ الخَلْقِ أرفَعُ رَغْبَتي		عِياذاً وخَوفاً أن تُطيل ضَمانِيا
والمصدر الضَّمَنُ. وذلك أنّه قد أصابَه بعض ذلك في جَسَده.
والمَضامين من الأولاد: التي ضَمِنَتْها الأرحام. ونُهِيَ عن المَضامين والمَلاقيحِ وحَبَلِ الحَبَلة، وقال الشاعر في الضّمِن:
ما خِلْتُني زِلْتُ بعدَكُم ضَمِناً أشكُو إِليكُم حُمُوة الأَلَمِ

##### Türkçe

باب **الضاد** و**النون** و**الميم** معهما
**ض م ن** yalnızca kullanılır.

**ضمن**:
**الضَّمْنُ** ve **الضَّمانُ** birdir; **الضَّمينُ**: **الضامِنُ**’dir.
Ve her şey ki onda bir şey korunup muhafaza edilmiştir, artık onu **ضُمِّنَه**; ve inşad etti: ليس لِمَنْ **ضُمِّنَه** تَربيتُ yani kabirde دفن edilen kimse için تَرْبيتٌ yoktur; yani kabir onu yetiştirmez.
Ve onu yer, kabir ve rahim **تضَمَّنَتْه**; ve ben onu kabre **ضَمَّنْتُه**; dedi ki:
كأنْ لم يكن منها مَقيلاً ولم يَعِشْ		بها ساكناً أو **ضُمِّنَتْه** المَقابِـرُ
Ve şiirden **المُضَمَّنُ**: kafiyelerinin manası, ancak kendisinden önceki veya sonraki şeyde tamam olan şeydir; onun sözü gibi: يا ذا الذي في الحُبِّ يَلحَى أمَا واللهِ لو عُلِّقْتَ منه كَمَا عُلِّقْتُ من حُبِّ رَخيمٍ لَمَا ve o da **مَشطورة مُضَمَّنَةٌ**’dir; yani her beyitten bir yarım atılmış ve bir yarım üzerine bina edilmiştir.
Ve yine seslerden **المُضَمَّنُ**; insana dersin ki: قِفْ قُلَى, **اللام**’a harekeyi işmam ederek; ve فعلْ üzere, **العَيْن**’ı sükûnlayıp **اللاّم**’ı harekeleyerek; böylece denir: bu, **صوت مُضَمَّنٌ**’dur; ona vakıf olmak mümkün olmaz, ta ki şöyle koklatmasıyla وصل edilinceye kadar.
Ve her beldeden **الضامنة**: onun ortasını içine alan şeydir.
Ve **الضَّمِنُ**: onda bir belâdan veya kırılmadan ve benzerinden ötürü sakatlık bulunan kimsedir; ve hadiste: ومن اكتَتَبَ **ضَمنِاً** بَعَثَه اللهُ **ضَمِناً** يومَ القِيامة.
Ve **الضَّمانُ** bizzat hastalığın kendisidir; İbn Ahmer dedi ki:
اليكَ إلهَ الخَلْقِ أرفَعُ رَغْبَتي		عِياذاً وخَوفاً أن تُطيل **ضَمانِيا**
Ve mastar **الضَّمَنُ**’dır. Bu, onun bedeninde bunlardan bir kısmının isabet etmiş olmasındandır.
Ve evlâttan **المَضامين**: rahimlerin onu içine aldığı şeylerdir. Ve **المَضامين** ve **المَلاقيحِ** ve **حَبَلِ الحَبَلة**’den nehy olundu. Ve şair **الضّمِن** hakkında dedi ki:
ما خِلْتُني زِلْتُ بعدَكُم **ضَمِناً** أشكُو إِليكُم حُمُوة الأَلَمِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ضَمِنْتُ الشيء ضَماناً: كَفَلْتُ به، فأنا ضامِنٌ وضَمينٌ. وضَمَّنْتُهُ الشيء تَضْميناً فَتَضَمَّنَهُ عنِّي، مثل غرَّمْتُهُ. وكلُّ شيءٍ جعلتَه في وعاء فقد ضمَّنْتَهُ إياه. والمُضَمَّنُ من الشعر: ما ضَمَّنْتَهُ بيتاً. والمضَمَّنُ من البيت: ما لا يتمُّ معناه إلا بالذي يليه. وفهمت ما تَضَمَّنَهُ كتابُكَ، أي ما اشْتمل عليه وكان في ضِمْنِهِ. وأنفَذْتُهُ ضِمْنَ كتابي: أي في طيِّه. والضُمْنَةُ بالضم، من قولك: كانت ضُمْنَةُ فلانٍ أربعةَ أشهرٍ، أي مرضه. ورجلٌ ضَمِنٌ، وهو الذي به الزمانَة في جسَده من بلاءٍ أو كَسْرٍ أو غيره. وأنشد الأحمر:
ما خِلتُني زِلْتُ بعدكُمْ ضِمْناًأشكو إليكم حُمُـوَّةَ الألَـمِ
والاسم الضَمَنُ والضَمان. قال ابن أحمر وكان قد سُقيَ بطنُه:
إليكَ إلَهَ الخلق أرفَعُ رغبتيعِياذاً وخوفاً أن تُطيل ضَمانِيا
والضَمانَةُ: الزَمانَةُ. وقد ضَمِنَ الرجل بالكسر ضَمَناً، فهو ضَمِنٌ، أي زَمِنٌ مُبْتَلًى. والضامِنَةُ من النخيل: ما تكون في القرية. والمضامينُ: ما في أصلاب الفحول.

##### Türkçe

**ضَمِنْتُ** şeyi **ضَماناً**: onunla kefil oldum; ben **ضامِنٌ** ve **ضَمينٌ**im. Ve onu şeye **تَضْميناً** **ضَمَّنْتُ**; böylece o, benim adıma onu **تَضَمَّنَهُ**; **غرَّمْتُهُ** gibi. Ve her şey ki onu bir kaba koydun, muhakkak onu ona **ضمَّنْتَهُ**. Ve şiirden **المُضَمَّنُ**: onu bir beyte **ضَمَّنْتَهُ** olan şeydir. Ve beyitten **المضَمَّنُ**: manası ancak kendisinden sonrakı ile tamam olan şeydir. Ve senin kitabının **تَضَمَّنَهُ** olanı anladım; yani onun ihtiva ettiği ve **ضِمْنِهِ** içinde olanı. Ve onu kitabımın **ضِمْنَ**inde yürürlüğe koydum: yani onun dürümü içinde. Ve **الضُمْنَةُ** (zammesiyle), senin sözünden: falanın **ضُمْنَةُ**si dört ay idi; yani onun hastalığı. Ve **ضَمِنٌ** bir adam: o, bedeninde bir belâdan yahut bir kırılmadan yahut başkasından dolayı sakatlık bulunan kimsedir. Ve el-Ahmer inşad etti:
ما خِلتُني زِلْتُ بعدكُمْ ضِمْناًأشكو إليكم حُمُـوَّةَ الألَـمِ

Ve isim **الضَمَنُ** ve **الضَمان**dır. İbn Ahmer dedi—karnı sulandırılmış idi:
إليكَ إلَهَ الخلق أرفَعُ رغبتيعِياذاً وخوفاً أن تُطيل ضَمانِيا

Ve **الضَمانَةُ**: sakatlıktır. Ve adam kesre ile **ضَمِنَ**; **ضَمَناً**; o hâlde o **ضَمِنٌ**dir; yani sakat, belâya uğramış. Ve hurmalıklardan **الضامِنَةُ**: köyde olan şeydir. Ve **المضامينُ**: aygırların bellerinde olan şeylerdir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ض ن م
ضمن ، نضم : ( مستعملان ) .
أهملَ الليث : نضم .
نضم : أبو العباس عن عمرو عن أبيه أنه قال : النَّضْمُ : الْحِنطةُ الحادِرة السَّمينة ، واحدتُها نَضْمة ، وهو صحيح .
ضمن : ثعلب عن سلمة عن الفراء : ضَمِنتْ يدُه ضمانةً ، بمنزلة الزمانة . ورجل
مضمون اليد : مثل مخبول اليد . وقوم ضَمْنى : أي زمنى .
أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : فلانٌ ضامِنٌ وضَمِين ، وكافِلٌ وكَفيل . ومِثْلُها سامِنٌ وسَمِين ، وناضِر ونَضِيرٌ ، وشاهِدٌ وشَهِيد .
ويقال : ضَمِنْتُ الشيءَ أضمَنُه ضَماناً ، فأنا ضامنٌ وهو مَضْمون .
وفي حديث عبد الله بن عُمَر : ( ومَن اكتَتَبَ ضَمِناً بعثَه الله ضَمِناً يومَ القيامة ) .
قال أبو عُبيد : قال أبو عَمْرو والأحمر : الضَّمِن الذي به زَمَانَةٌ في جَسَده ، من بَلاءٍ أوْ كَسْر أو غيرِه ، وأنشد :
ما خِلْتُني زِلْتُ بعدَكمْ ضَمِناً
أشْكُو إليكمْ حُمُوَّةَ الأَلَمِ
قال : والاسمُ الضَمَن والضَّمَان .
وقال ابن أحمر :
ليكَ إلاه الخَلْقِ أرفَعُ رَغْبتي
عِيَاذاً وخوفاً أن تُطيلَ ضمَانِيَا
وكان قد أصابه بعضُ ذلك ، فالضَّمان هو الدّاء نفسُه .
ومعنى الحديث : أن يكتبَ الرجلُ أنّ به زَمانةً ليتخلّف عن الغَزْو ولا زَمانةً به ، وإنما يَفعل ذلك اعتلالاً . ومعنى يكتب يسأل أن يُكتَب في جُمْلة الزّمْنَى ولا يُندَب للجهاد ، وإذا أَخَذ خَطّاً من أميرِ جُنْده فقد اكتتبه .
وفي الحديث : ( أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) نَهَى عن بَيْع المَلاقيح والمضامين ) . وقد مرّ تفسير الملاقيح .
وأما المضامينُ فإن أبا عُبَيد قال : هي ما في أَصْلاب الفُحول . وأنشد غيره في ذلك :
إن المَضامِين التي في الصُّلْبِ
ماءُ الفُحُولِ في الظُّهورِ الحُدْبِ
ثعلب عن ابن الأعرابي يقال : ما أَغنَى فلانٌ عنّي ضِمْناً ، وهي الشِّسْع ، أي : ما أَغنَى عنّي شيئاً ولا قَدْرَ شِسْع .
وفي كتاب النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لأُكَيْدِرَ دُومَةِ الجَنْدَلِ : ( إنّ لنا الضّاحيَةَ من الضَّحْل والبُودَ والمَعَامِيَ ، ولكم الضامِنَةُ من النَّخل والمَعِين ) .
قال أبو عُبيد : الضّاحِية من الضَّحْل : ما ظهر وبَرَز وكان خالصاً من العِمارة . والضّامنة من النَّخْل : ما كان داخلاً في العِمارة .
قلت : سمّيتْ ضامِنةً لأن أربابها ضَمِنوا عمارتَها ، فهي ذاتُ ضَمان ، كما قال الله جلّ وعزَّ : ( فَهُوَ فِى عِيشَةٍ ) ( الحاقة : 21 ) ، أي : ذات رِضاً .
وفي حديث آخر : ( من ماتَ في سبيل الله فهو ضامِنٌ على الله ) ، أي : هو ذو ضَمان
على الله . وهذا مَذهَب سيبويه والخليل .
وقال الليث : كلّ شيء أُحْرِزَ فيه شيءٌ فقد ضُمِّنه . وأنشد :
ليس لِمَن ضُمِّنَه تَرْبِيتُ
أي : ليس للّذي يُدفَن في القبر تَرْبِيتٌ ، أي : لا يُرَبّيه القَبْر .
وقال الليث : المضمَّن من الشِّعر : ما لم يتمَّ معاني قَوافيه إلا بالبيت الّذي يليه ، كقول الراجز :
يا ذَا الذي في الحُبِّ يَلْحَى أمَا
واللَّهِ لو عُلِّقْتَ منه كَما
عُلِّقْتُ من حُبِّ رَخِيمٍ لما
قال : وهي أيضاً مشطورةٌ مضمَّنة ، أي : أُلقِيَ من كلّ بيت نِصفٌ ، وبُنِي على نِصف .
قال : وكذلك المضمَّن للأصوات أن تقول للإنسان : قِفْ قُلَى ، بإشمام اللام إلى الحركة .
ورُوِي عن عِكرِمة أنه قال : لا تَشترِ لبَن الغنم والبقرِ مُضمَّناً ، لأن اللّبن يزيدُ في الضَّرْع ويَنقُص ، ولكن اشتره كَيْلاً مُسمًّى .
وقال شَمِر : قال أبو معاذ : يقول : لا تَشتَرِه وهو في الضَّرْع . يقال : شَرابُك مُضمّن : إذا كان في كُوز أو إناء .
أبو زيد : يقال : فلان ضَمِنٌ على أصْحابه وكلٌّ عليهم ، وهما واحد . وإنّي لَفِي غَفَلٍ عن هذا وغُفُول وغَفْلة ، بمعنًى واحدٍ .

##### Türkçe

ض ن م
**ضمن** , **نضم** : (ikisi de kullanılmıştır).
Leys ihmal etti: **نضم**.
**نضم** : Ebû’l-‘Abbâs, ‘Amr’dan, babasından, onun şöyle dediğini rivayet etti: **النَّضْمُ**: iri taneli, semiz buğdaydır; onun teki **نَضْمة**’dir; ve o sahihtir.
**ضمن** : Sa‘leb, Seleme’den, Ferrâ’dan: “Eli **ضَمِنتْ** bir **ضمانةً** (garanti/teminat) oldu; **الزمانة** (sakatlık) menzilesinde.” Ve “eli teminatlı adam”: “eli sakat/bozuk adam” gibidir. Ve bir kavim **ضَمْنى**: yani sakatlar.
Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: Falan **ضامِنٌ** ve **ضَمِين**; ve **كافِلٌ** ve **كَفيل**. Ve onun misli **سامِنٌ** ve **سَمِين**; ve **ناضِر** ve **نَضِيرٌ**; ve **شاهِدٌ** ve **شَهِيد**.
Ve denir: “Ben şeyi **ضَمِنْتُ**; onu **أضمَنُه** **ضَماناً** (garanti ederek); ben **ضامنٌ**im ve o **مَضْمون**dur.”
Ve ‘Abdullah b. ‘Umar hadîsinde: “(Kim **ضَمِناً** olarak yazdırırsa Allah onu kıyamet günü **ضَمِناً** olarak diriltir.)”
Ebû ‘Ubeyd dedi: Ebû ‘Amr ve el-Ahmer dedi: **الضَّمِن**: bedeninde bir **زَمَانَةٌ** (sakatlık) bulunan kimsedir; bir belâdan yahut kırılmadan yahut başkasından. Ve şu beyti okudu:
ما خِلْتُني زِلْتُ بعدَكمْ ضَمِناً
أشْكُو إليكمْ حُمُوَّةَ الأَلَمِ
Dedi: İsim **الضَمَن** ve **الضَّمَان**dır.
Ve İbn Ahmer dedi:
ليكَ إلاه الخَلْقِ أرفَعُ رَغْبتي
عِيَاذاً وخوفاً أن تُطيلَ ضمَانِيَا
Ona bunun bir kısmı isabet etmişti; artık **الضَّمان** hastalığın kendisidir.
Hadîsin manası: kişinin, gazveden geri kalmak için kendisinde **زَمانةً** (sakatlık) bulunduğunu yazdırmasıdır; hâlbuki onda sakatlık yoktur; bunu ancak hastalık iddiası olarak yapar. “Yazdırır”ın manası: **الزّمْنَى** (sakatlar) cümlesine yazılmayı istemesi ve cihada çağrılmamasıdır; ordusunun emirinden bir yazı alınca onu yazdırmış olur.
Ve hadîste: “(Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) **المَلاقيح** ve **المضامين** satışını yasakladı.)” **الملاقيح**’ın tefsiri geçmişti.
**المضامين**’e gelince: Ebû ‘Ubeyd dedi: O, aygırların sulplerinde olan şeydir. Ve başkası bunun hakkında şu beyti okudu:
إن المَضامِين التي في الصُّلْبِ
ماءُ الفُحُولِ في الظُّهورِ الحُدْبِ
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Denir: “Falan bana **ضِمْناً** kadar bile fayda vermedi”; o **الشِّسْع**tır; yani: bana hiçbir şey fayda vermedi, bir **شِسْع** miktarı bile.
Ve Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) Ükeydir Dûmetü’l-Cendel’e yazısında: “(Şüphesiz bize **الضّاحيَةَ** **الضَّحْل**’dan, **البُودَ** ve **المَعَامِيَ**; size de **الضامِنَةُ** hurmadan ve **المَعِين**.)”
Ebû ‘Ubeyd dedi: **الضّاحِية** **الضَّحْل**’dan: ortaya çıkan, beliren ve imardan hâlis olan şeydir. Ve hurmadan **الضّامنة**: imarın içinde dâhil olan şeydir.
Dedim: Ona **ضامِنةً** adı verildi; çünkü sahipleri onun imarını **ضَمِنوا** (üstlendiler); o, **ضَمان** sahibidir; nitekim Allah azze ve celle şöyle dedi: “(فَهُوَ فِى عِيشَةٍ)” (الحاقة: 21), yani: rıza sahibi.
Ve başka bir hadîste: “(Kim Allah yolunda ölürse o, Allah üzerine **ضامِنٌ**dir)”; yani: Allah üzerine **ضَمان** sahibi olandır. Bu, Sîbeveyh ve Halîl’in mezhebidir.
Leys dedi: İçinde bir şey muhafaza edilen her şey, ona **ضُمِّنه** (içine konulup yerleştirildi). Ve şu beyti okudu:
ليس لِمَن ضُمِّنَه تَرْبِيتُ
Yani: kabre gömülen kimse için **تَرْبِيتٌ** yoktur; yani: kabir onu büyütmez.
Leys dedi: Şiirden **المضمَّن**: kafiyelerinin manaları, ancak kendisinden sonraki beyitle tamamlanan şeydir; râcizin şu sözü gibi:
يا ذَا الذي في الحُبِّ يَلْحَى أمَا
واللَّهِ لو عُلِّقْتَ منه كَما
عُلِّقْتُ من حُبِّ رَخِيمٍ لما
Dedi: O, ayrıca ikiye bölünmüş, **مضمَّنة**’dir; yani: her beyitten yarısı atılmış ve yarısı üzerine bina edilmiştir.
Dedi: Sesler için **المضمَّن** da böyledir: insana “**قِفْ قُلَى**” demendir; **اللام**’ı harekeye işmâm ederek.
Ve ‘İkrime’den rivayet edildi: “Koyun ve sığır sütünü **مُضمَّناً** olarak satın alma; çünkü süt memede artar ve eksilir; fakat onu belirlenmiş bir ölçekle satın al.”
Ve Şemmir dedi: Ebû Mu‘âz dedi: “Onu memede iken satın alma” der. Denir: “İçeceğin **مُضمّن**”: bir testi yahut kap içinde olduğu zaman.
Ebû Zeyd: Denir: “Falan, arkadaşları üzerine **ضَمِنٌ**dir ve onların üzerine **كَلٌّ**dür”; ikisi birdir. Ve ben, bunun hakkında **غَفَل** içinde ve **غُفُول** ve **غَفْلة** içindeyim; tek bir manada.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الضاد والميم وما يثلثهما)
(ضمد) الضاد والميم والدَّال: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على جمعٍ وتجمُّع. من ذلك ضَمَدت الشيءَ أَضْمِده، إِذا جَمَعتَه. والضِّمَاد: العِصابة، يقال ضَمَدت الجُرْح. ويقولون الضَّمْد، بسكون الميم: أن تتَّخذ المرأة صديقين. قال الهذلي:
تريدين كَيْمَا تَضْمُِدِيني وخالداً *** وهل يُجمَع السّيفانِ وَيْحَكِ في غِمْدِ([1])ويقال شبعت الإبل من ضَمْد الأرض، إِذا شَبعت من الرَّطيب واليبيس، والقديم والحديث. قالوا: ويقول الرجل للغريم: أقضيك من ضَمْدِ هذه الغَنَم، أي من خِيارها ورُذَالها، وكبارها وصغارها. ومن الباب: أَضْمَدَ العرفجُ، إذا تَجوّفَتْه الخوصةُ ولم تَنْدُر منه، أي كانت في جوفه. وهو من هذا، كأنَّها جمعته في جوفها.
ومن الباب الضَّمَد، بفتح الميم، وهو الغَيظ يُجمَع في الصدر ولا يُزاح فيخفّ. قال النابغة:
ومَنْ عَصاكَ فعاقِبْهُ مُعاقبةً *** تَنهى الظَّلومُ ولا تقْعُدْ  على ضَمَدِ([2])
يقال ضَمِدَ يَضْمَدْ ضَمَداً. قال أبو بكر([3]):  وفصَل قومٌ بين الغَيظِ والضَّمَد. فقالوا: الضَّمد: أن يغتاظ على من لا يقدر عليه والغيظ أن يغتاظ على من يقدر عليه ومن لا. واحتجُّوا بقول النابغة. والقِياس في هذه الكلمات واحد. ويقال الضَّمَد، بفتح الميم: الغابر من الحقّ. يقال لنا عند فلان ضَمَدٌ، أي غابر حقٍّ،  من مَعْقُلةٍ أو دين. وأصله شيءٌ قد تجمَّع عندهم وبقي.
(ضمر) الضاد والميم والراء أصلان صحيحان: أحدهما يدلُّ على دقّةٍ في الشَّيء، والآخر يدلُّ على غَيبةٍ وتستُّر.
فالأوّل قولهم: ضَمَرَ الفرس وغيرُهُ ضموراً، وذلك من خِفّة اللَّحمِ، وقد يكون من الهُزَال. ويقال للموضع الذي تُضمَّر فيه الخيل: المِضْمَار. ورجل ضَمْرٌ: خفيف الجسم. واللؤلؤ المضْطمِر: الذي في وسطهِ بعضُ الانضمام والانضمار([4]).
والآخر الضِّمَار، وهو المال الغائب الذي لا يُرجَى. وكلُّ شيءٍ غابَ عنك فلا تكونُ منهُ عَلَى ثقَةٍ فهو ضِمَارٌ. [قال الشاعر]([5]):
وأَنْضَاءٍ أُنِخْنَ إلى سعيد *** طُروقاً ثم عَجَّلْنَ ابتكارَا
حمِدْنَ مَزارَهُ وأَصَبْنَ منه *** عطاءً لم يكن عِدَةً ضِمارا
ومن هذا الباب: أَضْمَرتُ([6]) في ضميري شيئاً؛ لأنَّه يُغيِّبه في قلبه وصدره.
(ضمز) الضاد والميم والزاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إمساكٍ في كلام أو إِمساكٍ على شيءٍ بفم وما أشبَهَ ذلك. من ذلك ضَمَز البَعِيرُ: أَمسك عن الجِرّة. والضَّامِز: السّاكت. وقال بشر:
وقد ضَمَزَتْ بِجِرّتها سُلَيْمٌ *** مخافتَنا كما ضَمَزَ الحِمارُ([7])والضَّمْز: ضرب من الأكل، لأنَّه إِذا أكل أمسَكَ عليه في فمه.  وضَمَز فلانٌ على مالي، أي لزمه([8]).
ومما شذَّ عن هذا الأصل: الضَّمْزَة: الأَكَمة الخاشعة، والجمع ضَمْزٌ.
(ضمس) الضاد والميم والسين ليس بشيء. وذكر ابن دريد كلمةً إن صحَّت فهي من باب الإِبدال. قال([9]): الضَّمْس: المَضْغ. فإن كان كذا *فهو من الضَّمْز.
(ضمن) الضاد والميم والنون أصلٌ صحيح، وهو جَعْل الشَّيء في شيءٍ يحويه. من ذلك قولهم: ضمَّنت [الشيء]، إِذا جعلته في وعائه. والكَفَالة تسمَّى ضَمَاناً من هذا؛ لأنَّه كأنَّه إذا ضمِنَه فقد استوعَبَ ذمّته. والمَضَامِين: ما في بطون الحوامل. ومنه الحديث أنَّه نهى عن المَلاقيح والمَضامين. وذلك أنَّهم كانوا يبيعون الحَبَل([10])، فنَهَى عن ذلك. وأما قولـه: "لكم الضَّامِنة من النَّخْل"، فإنَّه يريد ما تضمّنَتْه قُراهم. فهذا الباب مطّرد.
وأمَّا الضَّمانة، وهي الزَّمانة. والضَّمِن: الزَّمِن، فإنَّهُ عندي من باب الإبدال كأنَّ الضاد مبدلة من زاي. وفي الحديث: "مَنْ اكتتب ضَمِناً بعثَهُ الله تعالى  ضَمِناً"، أي من كتب نفسه من الزَّمْنَى.
 (ضمج) الضاد والميم والجيم ليس بشيء، وكذلك ما أشبهه. فأمَّا الضَّمْخ بالخاء فصحيح. يقال تضمَّخ بالطِّيب، وهو متضمِّخ.
--------------ــــ
([1]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 159 واللسان (ضمد).
([2]) البيت في ديوانه 22 واللسان (ضمد).
([3]) أبو بكر بن دريد في الجمهرة (2: 276).
([4]) في الأصل: "الإضمار".
([5]) التكملة من المجمل. والبيتان للراعي في اللسان (ضمر).
([6]) في الأصل: "ضمرت" صوابه في اللسان.
([7]) البيت منسوب إلى بشر بن أبي خازم في المفضليات (2: 142)، لكنه نُسِب في اللسان أيضاً إلى ابن مقبل، وهذه النسبة الأخيرة غير صحيحة.
([8]) في المجمل: "إذا جمد عليه ولزمه".
([9]) في الجمهرة: (3: 24).
([10]) الحبل والحمل بمعنى، وهو اسم لما تحمل المرأة. قال:
ذا جرأة تسقط الأحبال رهبته *** مهما يكن من مسام مكره يسم.

ـ

##### Türkçe

(باب **الضاد** و**الميم** وما يثلثهما)
(**ضمد**) **الضاد** و**الميم** و**الدَّال**: “toplama ve toplanma”ya delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan: **ضَمَدتُ الشيءَ أَضْمِده**, onu topladığım zaman. Ve **الضِّمَاد**: sargı; **ضَمَدتُ الجُرْح** denir. Ve **الضَّمْد** derler, **الميم**’i sâkin kılarak: kadının iki dost edinmesidir. Hüzeli dedi ki:
تريدين كَيْمَا تَضْمُِدِيني وخالداً *** وهل يُجمَع السّيفانِ وَيْحَكِ في غِمْدِ([1])
Ve “develer **ضَمْد الأرض**’den doydu” denir; yani yaş ve kuru, eski ve yeni (ot)tan doyduğu zaman. Dediler ki: Adam alacaklıya: “Seni bu koyunların **ضَمْد**’inden öderim” der; yani onların seçkininden ve düşüğünden, büyüğünden ve küçüğünden. Ve bu bâbdan: **أَضْمَدَ العرفجُ**, **الخوصة** onu oyduğu ve ondan dışarı çıkmadığı zaman; yani onun iç boşluğunda oldu. Bu da bundandır; sanki onu iç boşluğunda toplamış gibidir.
Ve bu bâbdan **الضَّمَد**, **الميم**’in fethiyle: göğüste toplanan ve giderilmeyip hafiflemeyen öfkedir. Nâbiga dedi ki:
ومَنْ عَصاكَ فعاقِبْهُ مُعاقبةً *** تَنهى الظَّلومُ ولا تقْعُدْ  على ضَمَدِ([2])
**ضَمِدَ يَضْمَدْ ضَمَداً** denir. Ebû Bekir([3]) dedi ki: Bir kavim öfke ile **الضَّمَد** arasında ayırım yaptı. Dediler ki: **الضَّمد**: gücü yetmediği kimseye öfkelenmektir; öfke ise gücü yettiğine de yetmediğine de öfkelenmektir. Nâbiga’nın sözüyle delil getirdiler. Kıyas bu kelimelerde birdir. Ve **الضَّمَد**, **الميم**’in fethiyle: haktan kalan (bakiye)dir. “Falanın yanında bizim için bir **ضَمَد** vardır” denir; yani bir **مَعْقُلة** veya borçtan kalan bir hak. Aslı, onların yanında toplanmış ve kalmış bir şeydir.
(**ضمر**) **الضاد** ve**الميم** ve**الراء** iki sahih asıldır: biri şeyde inceliğe delâlet eder, diğeri kaybolma ve gizlenmeye delâlet eder.
Birincisi onların sözü: **ضَمَرَ الفرس** ve başkası **ضموراً**; bu, etin hafifliğindendir; zayıflıktan da olabilir. Ve atların zayıflatıldığı yere **المِضْمَار** denir. Ve **رجل ضَمْرٌ**: bedeni hafif (kimse). Ve **اللؤلؤ المضْطمِر**: ortasında bir miktar birleşme ve gizlenme bulunan([4]).
Diğeri **الضِّمَار**dır; o, ümit edilmeyen gaip maldır. Senden kaybolan her şey ki ondan emin olmazsın, o **ضِمَارٌ**dur. [Şair dedi]([5]):
وأَنْضَاءٍ أُنِخْنَ إلى سعيد *** طُروقاً ثم عَجَّلْنَ ابتكارَا
حمِدْنَ مَزارَهُ وأَصَبْنَ منه *** عطاءً لم يكن عِدَةً ضِمارا
Ve bu bâbdan: **أَضْمَرتُ**([6]) içimde bir şeyi; çünkü onu kalbinde ve göğsünde gizler.
(**ضمز**) **الضاد** ve**الميم** ve**الزاء** “sözde tutma”ya yahut “ağızla bir şey üzerinde tutma”ya ve buna benzer şeye delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan: **ضَمَز البَعِيرُ**: geviş getirmekten tuttu (kesti). Ve **الضَّامِز**: susan. Bişr dedi ki:
وقد ضَمَزَتْ بِجِرّتها سُلَيْمٌ *** مخافتَنا كما ضَمَزَ الحِمارُ([7])
Ve **الضَّمْز**: yemenin bir türüdür; çünkü yediği zaman onu ağzında tutar. Ve “falan malım üzerinde **ضَمَز** etti” denir; yani ona yapıştı([8]).
Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: **الضَّمْزَة**: alçak (mütevazı) tepecik; çoğulu **ضَمْزٌ**.
(**ضمس**) **الضاد** ve**الميم** ve**السين** bir şey değildir. İbn Düreyd bir kelime zikretti; sahihse o, ibdâl bâbındandır. Dedi ki([9]): **الضَّمْس**: çiğneme. Eğer böyle ise, o **الضَّمْز**’dendir.
(**ضمن**) **الضاد** ve**الميم** ve**النون** sahih bir asıldır; o, bir şeyi onu içine alan bir şeyin içine koymaktır. Bundan onların sözü: **ضمَّنت [الشيء]**; onu kabına koyduğun zaman. Ve kefâlet buna dayanarak **ضَمَاناً** diye adlandırılır; çünkü sanki onu **ضمِن** ettiği zaman zimmetini tamamen kuşatmış olur. Ve **المَضَامِين**: gebe olanların karınlarındakiler. Ve ondan hadis: **المَلاقيح** ve **المَضامين** hakkında nehiyde bulundu. Bu, onların **الحَبَل**([10]) satıyor olmalarıydı; bundan nehyetti. Ama onun sözü: “Sizin için hurmadan **الضَّامِنة** vardır”; bununla köylerinin içine aldığı şeyi kasteder. Bu bâb düzenlidir.
Ama **الضَّمانة**, o **الزَّمانة**dır. Ve **الضَّمِن**: **الزَّمِن**dir; o, bende ibdâl bâbındandır; sanki **الضاد**, **زاي**’den bedel kılınmıştır. Ve hadiste: “Kim kendini **ضَمِناً** yazdırırsa Allah Teâlâ onu **ضَمِناً** olarak diriltir”; yani kendini **الزَّمْنَى**dan (sakatlardan) yazan kimse.
 (**ضمج**) **الضاد** ve**الميم** ve**الجيم** bir şey değildir; bunun benzeri de öyledir. Ama **الضَّمْخ** (خ ile) sahihdir. “Koku ile **تضمَّخ** etti” denir; o da **متضمِّخ**tir.
--------------ــــ
([1]) Ebû Züeyb el-Hüzelî’nindir; divanında 159 ve Lisân (**ضمد**).
([2]) Beyit divanında 22 ve Lisân (**ضمد**).
([3]) Ebû Bekir b. Düreyd, el-Cemhere’de (2: 276).
([4]) Asılda: “**الإضمار**”.
([5]) Tekmile el-Mücmel’dendir. İki beyit er-Râî’nindir; Lisân (**ضمر**).
([6]) Asılda: “**ضمرت**”; doğrusu Lisân’dadır.
([7]) Beyit Bişr b. Ebî Hâzim’e nispet edilmiştir; el-Mufaddaliyât’ta (2: 142); fakat Lisân’da İbn Mukbil’e de nispet edilmiştir; bu son nispet sahih değildir.
([8]) el-Mücmel’de: “Üzerinde donup kaldığı ve ona yapıştığı zaman”.
([9]) el-Cemhere’de: (3: 24).
([10]) **الحبل** ve **الحمل** aynı mânâdadır; kadının taşıdığı şeye isimdir. Dedi ki:
ذا جرأة تسقط الأحبال رهبته *** مهما يكن من مسام مكره يسم.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ض م ن
ضمن المال منه‏:‏ كفل له به وهو ضمينه وهم ضمناؤه وهو في ضمنه وضمانه‏.‏
وضمنته إياه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ضمن الوعاء الشيء وتمضنه وضمنته إياه وهو في ضمنه‏.‏
يقال‏:‏ ضمن القبر الميت‏.‏
وضمن كتابه وكلامه معنى حسناً وهذا في ضمن كتابه وفي مضمونه ومضامينه‏.‏
ونهي عن بيع المضامين التي في بطون الحوامل‏.‏
ولكم الضامنة من النخل التي في جوف البلد والضاحية ما في ظاهره وهي كالعيشة الراضية‏.‏
وضمن الرجل‏:‏ زمن وهو بين الضمن والضمان والضمانة ورجل ضمن وقوم ضمنى وهو من الضمان ومعناه لزم مكانه كما يلزم الكفيل العهده أو لزم علته‏.‏
وكانت ضمنة فلان أعواماً بالضم‏.‏

##### Türkçe

ض م ن
**ضمن** malı ondan: ona onunla kefil oldu; o onun **ضمينه**’dir, onlar onun **ضمناؤه**’dur; o onun **ضمنه**’sinde ve **ضمانه**’sindedir.
Ve onu ona **ضمنته**.

Mecazdan: kap şey’i **ضمن** etti ve onu **تمضنه** etti; ve onu ona **ضمنته**; o onun **ضمنه**’sindedir.
Denir: kabir ölüyü **ضمن** etti.
Ve kitabında ve sözünde güzel bir mânâyı **ضمن** etti; bu onun kitabının **ضمن**’ındadır ve onun **مضمونه**’sunda ve **مضامينه**’sindedir.
Hamilelerin karınlarındaki **المضامين**’in satışı yasaklandı.
Ve sizin için hurmadan **الضامنة** vardır: beldenin içindeki; ve dışarıdaki (da) onun zahirinde olan; ve o, **العيشة الراضية** gibidir.
**ضمن** adam: yaşlandı; o, **الضمن** ile **الضمان** ve **الضمانة** arasındadır; ve **ضمن** adam ve **ضمنى** kavim; o, **الضمان**’dandır; mânâsı: kefilin ahdi bağladığı gibi yerini bağladı (terk etmedi) yahut illetini bağladı (ona yapıştı).
Falanın **ضمنة**’si yıllar idi; **بالضم** ile.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الضَّمِينُ: الكفيل. ضَمِنَ الشيءَ وبه ضَمْناً وضَمَاناً: كَفَل به. وضَمَّنَه إياه: كَفَّلَه. ابن الأَعرابي: فلان ضامِنٌ وضَمِينٌ وسامِنٌ وسَمِين وناضِرٌ ونَضِير وكافل وكَفِيلٌ. يقال: ضَمِنْتُ الشيءَ أَضْمَنُه ضَماناً، فأَنا ضامِنٌ، وهو مَضْمون. وفي الحديث: من مات في سبيل الله فهو ضامِنٌ
على الله أَن يدخله الجنة أَي ذو ضمان على الله؛ قال الأَزهري: وهذا مذهب الخليل وسيبويه لقوله عز وجل: ومن يَخْرُجْ من بيته مُهاجِراً إلى الله ورسوله ثم يُدْرِكْهُ الموتُ فقد وقَعَ أَجْرُهُ على الله؛ قال: هكذا خَرَّجَ الهروي والزمخشري من كلام عليّ، والحديث مرفوع في الصِّحاح عن أَبي هريرة بمعناه، فمن طُرُقه تَضَمَّنَ اللهُ لمن خرج في سبيله لا يخرجه إلا جهاداً
في سبيلي وإيماناً بي وتصديقاً برسلي فهو عليَّ ضامنٌ أَنْ أُدْخِلَه الجنةَ أَو أُرْجِعَه إلى مسكنه الذي خرج منه نائلاً ما نالَ من أَجر أَو غنيمة. وضَمَّنته الشيءَ تَضْمِيناً فتَضَمَّنه عني: مثل غَرَّمْتُه؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:
ضَوامِنُ ما جارَ الدليلُ ضُحَى غَدٍ،
من البُعْدِ، ما يَضْمَنَّ فهو أَداءُ.
فسره ثعلب فقال: معناه إن جار الدليل فأَخطأَ الطريقَ ضَمِنَتْ أَن تَلْحَقَ ذلك في غَدِها وتَبْلُغَه، ثم قال: ما يَضْمَنَّ فهو أَداءِ أَي ما ضَمِنَّه من ذلك لرَكْبِها وفَيْنَ به وأَدَّيْنَه. وضَمَّنَ الشيءَ الشيءَ: أَوْدَعه إياه كما تُودِعُ الوعاءَ المتاعَ والميتَ القبرَ، وقد تضَمَّنه هو؛ قال ابن الرِّقَاعِ يصف ناقة حاملاً:
أَوْكَتْ عليه مَضِيقاً من عَواهِنِها،
كما تضَمَّنَ كَشْحُ الحُرَّةِ الحَبَلا.
عليه: على الجنين. وكل شيء جعلته في وعاء فقد ضمَّنتَه إياه. الليث: كل شيءٍ أُحرِزَ فيه شيء فقد ضُمِّنَه؛ وأَنشد:
ليس لمن ضُمِّنَه تَرْبِيتُ
(* قوله «تربيت» أي تربية أي لا يربيه القبر، كما في التهذيب). ضُمِّنَه: أُودِعَ فيه وأُحرِزَ يعني القبر الذي دُفِنَتْ فيه المَوْؤُودَةُ. وروي عن عكرمة أَنه قال: لا تَشْتَرِ لبن البقر والغنم مُضَمَّناً لأَن اللبن يزيد في الضرع وينقص، ولكن اشْترِه كيلاً مُسَمًّى؛ قال شمر: قال أَبو معاذ يقول لا تشتره وهو في الضرع لأَنه في ضِمْنِه، يقال: شَرَابُك مُضَمَّنٌ إذا كان في كوز أَو إِناء. والمَضامِينُ: ما في بطون الحوامل من كل شيء كأَنهن تضَمَّنَّه؛ ومنه الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، نهى عن بيع المَلاقيح والمَضامين، وقد مضى تفسير المَلاقيح، وأَما المَضامِين فإِن أَبا عبيد قال: هي ما في أَصلاب الفحول، وهي جمع مَضْمُون؛ وأَنشد غيره:
إنَّ المضامينَ التي في الصُّلْبِ
ماءُ الفُحولِ في الظُّهورِ الحُدْبِ.
ويقال: ضَمِنَ الشيءَ بمعنى تَضَمَّنَه؛ ومنه قولهم: مَضْمُونُ الكتاب كذا وكذا، والمَلاقِيحُ: جمع مَلْقُوح، وهو ما في بطن الناقة. قال ابن الأَثير: وفسرهما مالك في الموطأِ بالعكس؛ حكاه الأَزهري عن مالك عن ابن شهاب عن ابن المسيب، وحكاه أَيضاً عن ثعلب عن ابن الأَعرابي، قال: إذا كان في بطن الناقة حمل فهي ضامِنٌ ومِضْمانٌ، وهنَّ ضَوَامِنُ ومَضامِينُ، والذي في بطنها مَلْقوح ومَلْقُوحة. وناقة ضامِنٌ ومِضْمان: حامل، من ذلك أَيضاً. ابن الأَعرابي: ما أَغْنى فلانٌ عني ضِمْناً وهو الشِّسْعُ أَي ما أَغنى شيئاً
ولا قَدْرَ شِسْعٍ. والضَّامِنَةُ من كل بلد: ما تَضَمَّنَ وسَطَه. والضامِنَةُ: ما تَضَمَّنَتْه القُرَى والأَمْصارُ من النخل، فاعلة بمعنى مفعولة؛ قال ابن دريد: وفي كتاب النبي، صلى الله عليه وسلم، لأُكَيْدِرِ بن عبد الملك، وفي التهذيب: لأُكَيْدِر دُومةِ الجَنْدَل، وفي الصحاح: أَنه، صلى الله عليه وسلم، كتب لحارثة بن قَطَنٍ ومن بدُومَةِ الجَنْدَلِ من كَلْبٍ: إِن لنا الضَّاحيَةَ من البَعْلِ
(* قوله «إن لنا الضاحية من
البعل» كذا في الصحاح، والذي في التهذيب: من الضحل، وهما روايتان كما في النهاية. ولو قال كما في النهاية: إن لنا الضاحية من الضحل، ويروي من البعل، لكان أولى لأجل قوله بعد والبعل الذي إلخ). والبُورَ والمَعامِيَ، ولكم الضَّامَِنةُ من النخل والمَعِينُ. قال أَبو عبيد: الضَّاحية من الضَّحْل ما ظَهر وبَرَزَ وكان خارجاً من العِمارة في البَرِّ من النخل، والبَعْلُ الذي يشرب بعروقه من غير سقْيٍ. والضَّامِنَة من النخل: ما تَضَمَّنَها أَمْصارُهم وكان داخلاً في العِمَارة وأَطاف به سُورُ المدينة؛ قال أَبو منصور: سميت ضامنة لأَن أَربابها قد ضَمِنُوا عمارَتَها وحفظها، فهي ذاتُ ضَمانٍ كما قال الله عز وجل: في عِيشةٍ راضية؛ أَي ذاتِ رِضاً، والضَّامِنَةُ فاعلة بمعنى مفعولة. وفي الحديث: الإِمام ضامِنٌ والمُؤَذِّنُ مُؤْتَمَنٌ؛ أَراد بالضَّمَان ههنا الحِفْظَ والرعاية لا ضَمان الغرامة لأَنه يحفظ على القوم صلاتهم، وقيل: إن صلاة المقتدين به في عهدته وصحتها مقرونة بصحة صلاته، فهو كالمتكفل لهم صحة صلاتهم. والمُضَمَّنُ من الشعر: ما ضَمَّنْتَهُ بيتاً، وقيل ما لم تتم معاني قوافيه إلا بالبيت الذي يليه كقوله:
يا ذا الذي في الحُبِّ يَلْحَى، أَما
واللهِ لو عُلِّقْتَ منه كما
عُلِّقْتُ من حُبِّ رَخِيمٍ، لما
لُمْتَ على الحُبِّ، فَدَعْني وما
قال: وهي أَيضاً مشطورة مُضَمَّنَة أَي أُلْقِيَ من كل بيت نصف وبُنِيَ على نصف؛ وفي المحكم: المُضَمَّنُ من أَبيات الشعر ما لم يتم معناه إِلا في البيت الذي بعده، قال: وليس بعيب عند الأَخفش، وأَن لا يكونَ تَضْمِينٌ أَحْسَنُ؛ قال الأَخفش: ولو كان كل ما يوجد ما هو أَحسن منه قبيحاً كان قول الشاعر:
سَتُبْدي لك الأَيامُ ما كنت جاهلاً،
ويأْتيك بالأَخْبارِ من لم تُزَوِّدِ
رديئاً إذا وجدت ما هو أَشْعر منه، قال: فليس التضمين بعيب كما أَن هذا ليس برديء، وقال ابن جني: هذا الذي رآه أَبو الحسن من أَن التضمين ليس بعيب مذهب تراه العرب وتستجيزه، ولم يَعْدُ فيه مذهبَهم من وجهين: أَحدهما السماع، والآخر القياس، أَما السماع فلكثرة ما يرد عنهم من التضمين، وأَما القياس فلأَن العرب قد وضعت الشعر وضعاً دلت به على جواز التضمين عندهم؛ وذلك ما أَنشده صاحب الكتاب وأَبو زيد وغيرهما من قول الرَّبيعِ بن ضَبُعٍ الفَزَاري:
أَصْبَحْتُ لا أَحْمِلُ السلاحَ، ولا
أَملك رأْس البعيرِ، إن نَفَرا
والذئبَ أَخْشاه، إن مَرَرْتُ به
وَحْدِي، وأَخْشَى الرياحَ والمَطَرا.
فنَصْبُ العرب الذِّئْبَ هنا، واختيارُ النحويين له من حيث كانت قبله جملة مركبة من فعل وفاعل، وهي قوله لا أَملك، يدلك على جريه عند العرب والنحويين جميعاً مجرى قولهم: ضربت زيداً وعمراً لقيته، فكأَنه قال: ولقيت عمراً لتتجانس الجملتان في التركيب، فلولا أَن البيتين جميعاً عند العرب يجريان مجرى الجملة الواحدة لما اختارت العرب والنحويون جميعاً نصب الذئب، ولكن دل على اتصال أَحد البيتين بصاحبه وكونهما معاً كالجملة المعطوف بعضها على بعض، وحكم المعطوف والمعطوف عليه أَن يجريا مجرى العقدة الواحدة، هذا وجه القياس في حسن التضمين، إلا أَن بإِزائه شيئاً
آخر يقبح التضمين لأَجله، وهو أَن أَبا الحسن وغيره قد قالوا: إِن كل بيت من القصيدة شعر قائم بنفسه، فمن هنا قَبُحَ التضمين شيئاً، ومن حيث ذكرنا من اختيار النصب في بيت الربيع حَسُنَ، وإذا كانت الحال على هذا فكلما ازدادت حاجة البيت الأَول إلى الثاني واتصل به اتصالاً شديداً كان أَقبح مما لم يحتج الأَول إلى الثاني هذه الحاجة؛ قال: فمن أَشدَّ التضمين قول الشاعر روي عن قُطْرُب وغيره:
وليس المالُ، فاعْلَمْهُ، بمالٍ
من الأَقْوامِ إلا للَّذِيِّ
يُرِيدُ به العَلاءَ ويَمْتَهِنْهُ
لأَقْرَبِ أَقْرَبِيه، وللقَصِيِّ.
فضَمَّنَ بالموصول والصلة على شدة اتصال كل واحد منهما بصاحبه؛ وقال النابغة:
وهم وَرَدُوا الجِفارَ على تميمٍ،
وهم أَصحابُ يومِ عُكاظَ، إنِّي
شَهِدْتُ لهم مَواطِنَ صادِقاتٍ،
أَتَيْتُهُمُ بِوُدِّ الصَّدْرِ مِنِّي
وهذا دو الأَول لأَنه ليس اتصالُ المخبر عنه بخبره في شدة اتصال الموصول بصلته؛ ومثله قول القُلاخ لسَوَّار بن حَيّان المَنْقَريّ: ومثل سَوَّارٍ ردَدْناه إلى
إدْرَوْنِه ولُؤْمِ إصِّه على
أَلرَّغْمِ مَوْطوءَ الحِمى مُذَلَّلا
والمُضَمَّنُ من الأَصوات: ما لا يستطاع الوقوف عليه حتى يوصل بآخر. قال الأَزهري: والمُضَمَّنُ من الأَصوات أَن يقول الإنسان قِفْ فُلَ بإِشمام اللام إلى الحركة. والضَّمانةُ والضَّمانُ: الزَّمانة والعاهة؛ قال الشاعر:
بعَيْنَينِ نَجْلاوَينِ لم يَجْرِ فيهما
ضمانٌ، وجِيدٍ حُلِّيَ الشذْرَ شامِس.
والضَّمَنُ والضَّمانُ والضُّمْنة والضَّمانة: الداء في الجسد من بلاء أَو كِبر؛ رجل ضَمَنٌ، لا يثنى ولا يجمع ولا يؤنث: مريض، وكذلك ضَمِنٌ، والجمع ضَمِنُون، وضَمِينٌ والجمع ضَمْنى، كُسِّر على فَعْلى وإن كانت إنما يكسر بها المفعول نحو قَتْلى وأَسْرَى، لكنهم تجوّزوه على لفظ فاعِل أَو فَعِلٍ على تَصَوُّرِ معنى مفعول؛ قال سيبويه: كُسِّر هذا النحو على فَعْلى لأَنها من الأَشياء التي أُصيبوا بها وأُدْخلوا فيها وهم لها كارهون. وقد ضَمِنَ بالكسر، ضَمَناً: كمَرِض وزَمِن، فهو ضَمِنٌ أَي مُبْتَلىً. والضَّمانة: الزَّمانة. وفي حديث عبد الله بن عمر: من اكْتَتَب ضَمِناً بعثه الله ضَمِناً يوم القيامة أَي من سأَل أَن يكتب نفسه في جملة الزَّمْنى، ليُعْذَرَ عن الجهاد ولا زَمانه به، بعثه الله يوم القيامة زَمِناً، واكتتب: سأَل أَن يكتب في جملة المعذورين، وخرَّجه بعضهم عن عبد الله بن عمرو بن العاص، وإذا أَخذ الرجلُ من أَمير جُنْدِه خطّاً بزَمانته. والمُؤَدِّي الخراج يَكْتتَبُ البراءَة به. والضَّمِنُ: الذي به ضَمانة في جسده من زمانة أَو بلاءٍ أَو كَسْر وغيره، تقول منه: رجل ضَمِنٌ؛ قال الشاعر:
ما خِلْتُني زِلْتُ بعْدَكمْ ضَمِناً،
أَشكو إليكم حُمُوَّة الأَلَمِ.
والاسم الضَّمَن، بفتح الميم، والضَّمان؛ وقال ابن أَحمر وقد كان سُقِيَ بطنُه:
إليك، إلهَ الخَلْقِ، أَرْفَعُ رَغْبتي
عِياذاً وخَوْفاً أَن تُطيلَ ضَمانِيا. وكان قد أَصابه بعض ذلك، فالضَّمان هو الداء نفسه، ومعنى الحديث: أَن يَكْتَتِبَ الرجلُ أَنَّ به زمانة ليتخلف عن الغزو ولا زمانة به، وإنما يفعل ذلك اعتلالاً، ومعى يَكتتِب يأْخذ لنفسه خطّاً من أَمير جيشه ليكون عذراً عن واليه. الفراء: ضَمِنَتْ يدُه ضَمانة بمنزلة الزمانة. ورجل مَضْمون اليد: مثل مَخْبون اليد. وقوم ضَمْنى أَي زَمْنى. الجوهري: والضُّمْنة، بالضم، من قولك كانت ضُمْنةُ فلان أَربعة أَشهر أَي مَرَضُه. وفي حديث ابن عُمَير: مَعْبوطةٌ غيرُ ضَمِنةٍ أَي أَنها ذبحت لغير علة. وفي الحديث: أَنه كان لعامر بن ربيعة ابن أَصابته رَمْيةٌ يومَ الطائف فضَمِنَ منها أَي زَمِنَ. وفي الحديث: كانوا يَدْفعون المفاتيح إلى ضَمْناهم ويقولون: إن احتجتم فكُلوا؛ الضَّمْنى: الزَّمْنى، جمع ضَمِنٍ. والضَّمانةُ: الحُبُّ؛ قال ابن عُلَّبة: ولكن عَرتْني من هَواكِ ضَمانةٌ،
كما كنتُ أَلقى منكِ إذ أَنا مُطْلقُ.
ورجل ضَمِنٌ: عاشق. وفلان ضَمِنٌ على أَهله وأَصحابه أَي كلٌّ؛ أَبو زيد: يقال فلان ضَمِنٌ على أَصحابه وكَلٌّ عليهم وهما واحد. وإني لفي غَفَلٍ عن هذا وغُفُولٍ وغَفْلة بمعنى واحد؛ قال لبيد:
يُعْطي حُقوقاً على الأَحساب ضامِنةً،
حتى يُنَوِّرَ في قُرْيانِه الزَّهَرُ.
كأَنه قال مضمونة؛ ومثله:
أَناشِرَ لا زالَتْ يَمينُك آشِرَه.
يريد مأْشورة أَي مقطوعة. ومثله: أَمْرٌ عارفٌ أَي معروف، والراحلةُ: بمعنى المَرْحولة، وتطليقة بائنة أَي مُبانة. وفَهِمْت ما تضَمَّنه كتابك أَي ما اشتمل عليه وكان في ضِمْنه. وأَنفَذْتُه ضِمْن كتابي أَي في طَيّه.

##### Türkçe

**الضَّمِينُ**: kefil.

**ضَمِنَ** şeyi ve onunla **ضَمْناً** ve **ضَمَاناً**: onunla kefil oldu.

**وضَمَّنَه إياه**: onu ona kefil kıldı.

İbnü’l-A‘râbî: falan **ضامِنٌ** ve **ضَمِينٌ** ve **سامِنٌ** ve **سَمِين** ve **ناضِرٌ** ve **نَضِير** ve **كافل** ve **كَفِيلٌ**.

Denilir: **ضَمِنْتُ** şeyi, **أَضْمَنُه** **ضَماناً**; ben **ضامِنٌ**im, o ise **مَضْمون**dur.

Hadiste: “Kim Allah yolunda ölürse o **ضامِنٌ**dir
Allah üzerine onu cennete sokması”; yani Allah üzerine bir ضمان sahibi; el-Ezherî dedi: Bu, Aziz ve Celil olanın sözü sebebiyle Halîl ve Sîbeveyh’in mezhebidir: “Kim evinden Allah’a ve Resulüne hicret edici olarak çıkar da sonra ona ölüm yetişirse, artık onun ecri Allah üzerine vaki olmuştur”; dedi: Heravî ve Zemahşerî, Ali’nin كلامından böyle çıkardı; hadis ise sahihlerde Ebû Hureyre’den manasıyla merfûdur; yollarından biri: “Allah, kendi yolunda çıkan kimse için üstlendi; onu ancak
benim yolumda cihad ve bana iman ve resullerimi tasdik çıkarmışsa, o benim üzerime **ضامنٌ**dur: onu cennete sokmam yahut onu çıktığı meskenine geri döndürmem; bir ecir yahut ganimet olarak elde ettiğini elde etmiş olarak.”

Ve **ضَمَّنته** şeyi **تَضْمِيناً** da o benim adıma onu **تَضَمَّنه**: **غَرَّمْتُه** gibi.

Ve onun sözü; İbnü’l-A‘râbî onu inşad etti:
ضَوامِنُ ما جارَ الدليلُ ضُحَى غَدٍ،
من البُعْدِ، ما يَضْمَنَّ فهو أَداءُ.

Sa‘leb onu açıkladı ve dedi: manası: delil saparsa da yolu şaşırırsa, onun ertesi gününde bunu yakalayacağına ve ona ulaşacağına kefil oldular; sonra dedi: “**ما يَضْمَنَّ فهو أَداءِ**” yani ondan bineklerine garanti ettikleri şey; onu yerine getirdiler ve eda ettiler.

Ve **ضَمَّنَ** şeyi şeye: onu ona emanet etti; tıpkı kabın eşyayı, kabrin ölüyü emanet etmesi gibi; ve o da onu **تضَمَّنه**; İbnü’r-Riqâ‘ hamile bir deveyi vasfederek dedi:
أَوْكَتْ عليه مَضِيقاً من عَواهِنِها،
كما تضَمَّنَ كَشْحُ الحُرَّةِ الحَبَلا.

“**عليه**”: cenin üzerine.

Her şey ki onu bir kaba koydun, artık onu ona **ضمَّنتَه**.

Leys: Her şey ki içinde bir şey muhafaza edildi, onu ona **ضُمِّنَه**; ve inşad etti:
ليس لمن ضُمِّنَه تَرْبِيتُ

**ضُمِّنَه**: içine emanet edildi ve muhafaza edildi; yani içine diri diri gömülenin gömüldüğü kabir.

İkrime’den rivayet edildi: dedi ki: sığır ve koyun sütünü **مُضَمَّناً** olarak satın alma; çünkü süt memede artar ve eksilir; fakat onu belirli bir ölçüyle satın al; Şemmer dedi: Ebû Muâz dedi; “Onu memede iken satın alma; çünkü o onun **ضِمْنِه**indedir.” Denilir: içeceğin **مُضَمَّنٌ**dur; eğer bir testi yahut kap içindeyse.

**المَضامِينُ**: her şeyden hamilelerin karınlarında olan; sanki onu **تضَمَّنَّه**ler; bundan hadiste: Peygamber, صلى الله عليه وسلم, **المَلاقيح** ve **المَضامين**in satışını yasakladı; **المَلاقيح**ın tefsiri geçti; **المَضامِين**e gelince, Ebû Ubeyd dedi: onlar erkeklerin sulplerinde olan şeydir; ve o, **مَضْمُون**un cem‘idir; başkası inşad etti:
إنَّ المضامينَ التي في الصُّلْبِ
ماءُ الفُحولِ في الظُّهورِ الحُدْبِ.

Ve denilir: **ضَمِنَ** şeyi, **تَضَمَّنَه** manasındadır; bundan onların sözü: kitabın **مَضْمُونُ**u şöyle şöyle.

Ve **المَلاقِيحُ**: **مَلْقُوح**un cem‘idir; o, dişi devenin karnında olandır.

İbnü’l-Esîr dedi: Mâlik, Muvatta’da ikisini tersine tefsir etti; el-Ezherî bunu Mâlik’ten, o da İbn Şihâb’dan, o da İbnü’l-Müseyyeb’den nakletti; bunu ayrıca Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den nakletti; dedi: dişi devenin karnında حمل olursa o **ضامِنٌ** ve **مِضْمانٌ**dır; onlar **ضَوَامِنُ** ve **مَضامِينُ**dür; onun karnındaki ise **مَلْقوح** ve **مَلْقُوحة**dur.

Ve **ناقة ضامِنٌ** ve **مِضْمان**: hamile; bu da bundandır.

İbnü’l-A‘râbî: falan bana **ضِمْناً**—o **الشِّسْعُ**dur—kadar bile fayda vermedi; yani hiçbir şey fayda vermedi, bir **شِسْعٍ** kıymeti kadar bile.

Ve her beldeden **الضَّامِنَةُ**: onun ortasını **تَضَمَّنَ** eden şey.

Ve **الضامِنَةُ**: köylerin ve şehirlerin hurmadan **تَضَمَّنَتْه** ettiği şey; **فاعلة** manasında **مفعولة**; İbn Düreyd dedi: Peygamberin, صلى الله عليه وسلم, Abdülmelik b. Ükeydir’e kitabında—Tehzîb’de: Dûmetü’l-Cendel’in Ükeydir’ine; Sıhâh’ta: onun, صلى الله عليه وسلم, Hârise b. Qatan’a ve Dûmetü’l-Cendel’den Kelb’den olanlara yazdığı: “Şüphesiz bizim için **الضَّاحيَةَ** vardır **من البَعْلِ**,
ve **البُورَ** ve **المَعامِيَ**; sizin için ise hurmadan **الضَّامَِنةُ** ve **المَعِينُ**.”

Ebû Ubeyd dedi: **الضَّاحية** **الضَّحْل**dendir: ortaya çıkan, beliren ve imar dışı olarak kırda hurmadan olan; **البَعْلُ** ise sulama olmaksızın kökleriyle içendir.

Hurmanın **الضَّامِنَة**si: onların şehirlerinin onu **تَضَمَّنَ** ettiği ve imarın içinde olan ve şehrin surunun onu kuşattığı şey; Ebû Mansûr dedi: ona **ضامنة** denildi; çünkü sahipleri onun imarını ve korunmasını **ضَمِنُوا**; o, **ضَمانٍ** sahibidir; Aziz ve Celil olanın dediği gibi: “**في عِيشةٍ راضية**”; yani rıza sahibi; ve **الضَّامِنَةُ** **فاعلة** manasında **مفعولة**dur.

Hadiste: “İmam **ضامِنٌ**dir, müezzin ise **مُؤْتَمَنٌ**dır”; burada **الضَّمَان** ile murad: koruma ve gözetmedir; tazminat ضمانı değildir; çünkü kavmin namazını korur; ve denildi: ona uyanların namazı onun uhdesindedir ve sıhhati onun namazının sıhhatine bağlıdır; o, onlar için namazlarının sıhhatini üstlenen gibidir.

Şiirden **المُضَمَّنُ**: içine bir beyti **ضَمَّنْتَهُ** olan; ve denildi: kafiyelerinin manaları, ancak kendisinden sonraki beyitle tamam olan; onun sözü gibi:
يا ذا الذي في الحُبِّ يَلْحَى، أَما
واللهِ لو عُلِّقْتَ منه كما
عُلِّقْتُ من حُبِّ رَخِيمٍ، لما
لُمْتَ على الحُبِّ، فَدَعْني وما

Dedi: o ayrıca **مشطورة مُضَمَّنَة**dir; yani her beyitten yarısı atıldı ve yarı üzerine bina edildi.

Muhkem’de: şiir beyitlerinden **المُضَمَّنُ**, manası ancak kendisinden sonraki beyitte tamam olan şeydir; dedi: Ahfeş nezdinde ayıp değildir; ve **تَضْمِينٌ** olmaması daha güzeldir; Ahfeş dedi: “Eğer bulunan her şeyin daha güzeli bulunduğunda çirkin olsaydı, şairin sözü:
سَتُبْدي لك الأَيامُ ما كنت جاهلاً،
ويأْتيك بالأَخْبارِ من لم تُزَوِّدِ
daha şiirli olanı bulunduğunda kötü olurdu”; dedi: öyleyse تضمين ayıp değildir; tıpkı bunun kötü olmaması gibi.

İbn Cinnî dedi: Ebû’l-Hasen’in gördüğü, yani تضمين ayıp değildir, Arapların gördüğü ve caiz saydığı bir mezheptir; onda onların mezhebini iki yönden aşmadı: biri سماع, diğeri kıyas; سماع ise onlardan gelen تضمينin çokluğu sebebiyledir; kıyas ise Arapların şiiri, kendilerinde تضمينin cevazına delalet edecek bir وضع ile وضع etmiş olmaları sebebiyledir; bu, kitabın sahibi ile Ebû Zeyd ve başkalarının, er-Rabî‘ b. Dab‘ el-Fezârî’nin sözünden inşad ettiği şeydir:
أَصْبَحْتُ لا أَحْمِلُ السلاحَ، ولا
أَملك رأْس البعيرِ، إن نَفَرا
والذئبَ أَخْشاه، إن مَرَرْتُ به
وَحْدِي، وأَخْشَى الرياحَ والمَطَرا.

Arapların burada **الذِّئْبَ**ı nasbetmesi ve nahivcilerin onu tercih etmesi—çünkü ondan önce fiil ve failden mürekkep bir cümle vardı, o da “**لا أَملك**” sözüdür—sana, onun Araplar ve nahivciler nezdinde şu sözlerinin cereyanı gibi cereyan ettiğini gösterir: “Zeyd’i vurdum ve Amr’ı karşılaştım”; sanki dedi ki: “Ve Amr’ı karşılaştım”; iki cümle terkibde birbirine benzesin diye; eğer iki beyit birlikte Araplar nezdinde tek cümle mecrasında cereyan etmeseydi, Araplar ve nahivciler birlikte kurdun nasbını seçmezdi; fakat bu, iki beyitten birinin arkadaşına bağlanmasına ve ikisinin birlikte, bir kısmı bir kısmına atfedilmiş cümle gibi olmasına delalet etti; atfedilenin ve atfedilenin hükmü: tek düğüm mecrasında cereyan etmeleridir; bu, تضمينin حسن oluşunda kıyas yönüdür; ancak onun karşısında, onun için تضمini çirkin kılan başka bir şey vardır; o da: Ebû’l-Hasen ve başkaları demişlerdir ki: kasidenin her beyti, kendi başına قائم bir şiirdir; buradan dolayı, bir şey olarak تضمين çirkin oldu; ve er-Rabî‘ beytinde nasbın seçilmesinden zikrettiğimiz yönden güzel oldu; hâl böyle olunca, birinci beytin ikinciye ihtiyacı arttıkça ve ona şiddetli bir اتصال ile bağlandıkça, birincinin ikinciye bu ihtiyacı olmadığı şeye nispetle daha çirkin olur; dedi: en şiddetli تضمينden, şairin sözü; Qutrub ve başkasından rivayet edildi:
وليس المالُ، فاعْلَمْهُ، بمالٍ
من الأَقْوامِ إلا للَّذِيِّ
يُرِيدُ به العَلاءَ ويَمْتَهِنْهُ
لأَقْرَبِ أَقْرَبِيه، وللقَصِيِّ.

O, mevsul ve sıla ile تضمين yaptı; her birinin arkadaşına şiddetli اتصالı üzerine.

Nâbiga dedi:
وهم وَرَدُوا الجِفارَ على تميمٍ،
وهم أَصحابُ يومِ عُكاظَ، إنِّي
شَهِدْتُ لهم مَواطِنَ صادِقاتٍ،
أَتَيْتُهُمُ بِوُدِّ الصَّدْرِ مِنِّي

Bu, birinciden daha aşağıdır; çünkü haber verilenin haberiyle اتصالı, mevsulün sılasıyla şiddetli اتصالı gibi değildir.

Ve bunun benzeri, el-Qulâh’ın Sevvâr b. Hayyân el-Menqarî’ye sözü:
ومثل سَوَّارٍ ردَدْناه إلى
إدْرَوْنِه ولُؤْمِ إصِّه على
أَلرَّغْمِ مَوْطوءَ الحِمى مُذَلَّلا

Seslerden **المُضَمَّنُ**: üzerine durmanın mümkün olmadığı, ta ki bir başkasına وصل edilinceye kadar olan.

El-Ezherî dedi: seslerden **المُضَمَّنُ**, insanın “**قِفْ فُلَ**” demesidir; **اللام**ı harekete işmâm ederek.

**الضَّمانةُ** ve **الضَّمانُ**: **الزَّمانة** ve **العاهة**; şair dedi:
بعَيْنَينِ نَجْلاوَينِ لم يَجْرِ فيهما
ضمانٌ، وجِيدٍ حُلِّيَ الشذْرَ شامِس.

Ve **الضَّمَنُ** ve **الضَّمانُ** ve **الضُّمْنة** ve **الضَّمانة**: bedende beladan yahut ihtiyarlıktan olan hastalık; adam **ضَمَنٌ**dur; ikilenmez, cem‘ yapılmaz, müennes yapılmaz: hasta; aynı şekilde **ضَمِنٌ**; cem‘i **ضَمِنُون**; ve **ضَمِينٌ**; cem‘i **ضَمْنى**; **فَعْلى** üzerine kırıldı; her ne kadar onunla ancak mef‘ûl kırılır: **قَتْلى** ve **أَسْرَى** gibi; fakat onu **فاعِل** yahut **فَعِلٍ** lafzı üzerine, mef‘ûl manasını tasavvur ederek tecavüz ettiler; Sîbeveyh dedi: bu nev‘ **فَعْلى** üzerine kırıldı; çünkü onlar, kendileriyle musibete uğratıldıkları ve içine sokuldukları şeylerdendir; onlar ona kerih idiler.

Ve kesre ile **ضَمِنَ**, **ضَمَناً**: **مَرِض** ve **زَمِن** gibi; o halde o **ضَمِنٌ**dur; yani mübtelâ.

Ve **الضَّمانة**: **الزَّمانة**.

Abdullah b. Ömer hadisi: “Kim **ضَمِناً** olarak yazdırırsa, Allah onu kıyamet günü **ضَمِناً** olarak diriltir”; yani kim, cihaddan özürlü sayılsın diye kendisini **الزَّمْنى** zümresine yazdırmayı ister de onda zamanlık yokken; Allah onu kıyamet günü zamanlı diriltir.

Ve **اكتتب**: özürlüler zümresine yazılmayı istedi; ve bazıları onu Abdullah b. Amr b. el-Âs’tan çıkardı; ve kişi, ordu emirinden zamanlığına dair bir yazı aldığında.

Ve haraç ödeyen, onunla beraati **يَكْتتَبُ** eder.

Ve **الضَّمِنُ**: bedeninde zamanlıktan yahut beladan yahut kırık ve benzerinden **ضَمانة** olan; bundan dersin: adam **ضَمِنٌ**; şair dedi:
ما خِلْتُني زِلْتُ بعْدَكمْ ضَمِناً،
أَشكو إليكم حُمُوَّة الأَلَمِ.

İsim: **الضَّمَن**—mîm fethasıyla—ve **الضَّمان**.

İbn Ahmer dedi—karnı sulanmıştı:
إليك، إلهَ الخَلْقِ، أَرْفَعُ رَغْبتي
عِياذاً وخَوْفاً أَن تُطيلَ ضَمانِيا.

Ona bunun bir kısmı isabet etmişti; öyleyse **الضَّمان** hastalığın kendisidir.

Hadisin manası: kişinin, onda zamanlık olmadığı halde, gazveden geri kalmak için onda zamanlık olduğunu yazdırmasıdır; bunu ancak özür uydurarak yapar; ve **يَكتتِب**in manası: kendi nefsi için ordu emirinden bir yazı alır; valisine karşı bir özür olsun diye.

Ferrâ: eli **ضَمِنَتْ**; **ضَمانة** olarak, **الزمانة** menzilesindedir.

Ve **رجل مَضْمون اليد**: **مَخْبون اليد** gibi.

Ve kavim **ضَمْنى**: yani **زَمْنى**.

Cevherî: ve **الضُّمْنة**—damme ile—senin “falanın **ضُمْنةُ** dört ay idi” sözündendir; yani onun hastalığı.

İbn Umeyr hadisi: “**مَعْبوطةٌ** **غيرُ ضَمِنةٍ**”; yani o, bir illet için değil, boğazlandı.

Hadiste: Tâif günü Âmir b. Rebîa’nın bir oğlu vardı; ona bir ok isabet etti de ondan **ضَمِنَ** oldu; yani **زَمِنَ** oldu.

Hadiste: anahtarları **ضَمْناهم**a verirlerdi ve derlerdi: “İhtiyaç duyarsanız yiyin”; **الضَّمْنى**: **الزَّمْنى**; **ضَمِنٍ**in cem‘idir.

Ve **الضَّمانةُ**: aşk; İbn ‘Ullâbe dedi:
ولكن عَرتْني من هَواكِ ضَمانةٌ،
كما كنتُ أَلقى منكِ إذ أَنا مُطْلقُ.

Ve adam **ضَمِنٌ**: âşık.

Ve falan, ehli ve arkadaşları üzerine **ضَمِنٌ**dür; yani yük; Ebû Zeyd: denilir: falan arkadaşları üzerine **ضَمِنٌ**dür ve onların üzerine **كَلٌّ**dür; ikisi birdir.

Ve ben, bundan **غَفَلٍ** ve **غُفُولٍ** ve **غَفْلة** içindeyim; manaca birdir; Lebîd dedi:
يُعْطي حُقوقاً على الأَحساب ضامِنةً،
حتى يُنَوِّرَ في قُرْيانِه الزَّهَرُ.

Sanki dedi: **مضمونة**; ve bunun benzeri:
أَناشِرَ لا زالَتْ يَمينُك آشِرَه.

Muradı: **مأْشورة**; yani kesilmiş.

Ve bunun benzeri: **أَمْرٌ عارفٌ**; yani **معروف**; ve **الراحلةُ**: **المَرْحولة** manasında; ve **تطليقة بائنة**: yani **مُبانة**.

Ve kitabının **تضَمَّنه** ettiği şeyi anladım; yani onun ihtiva ettiği ve onun **ضِمْنه**inde olanı.

Ve onu, kitabımın **ضِمْن**inde infaz ettim; yani onun kıvrımı içinde.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ض م ن * * ضَمِنَ * الشيء بالكسر * ضَمَاناً * كفل به فهو * ضَامِنٌ * و * ضَمينٌ * و * ضَمَّنَهُ * الشيء * تَضْمِيناً فَتَضَمَّنَهُ * عنه مثل غرَّمه وكل شيء جعلته في وعاء فقد * ضَمَّنْتَهُ * إياه و * المُضَمَّنُ * من الشعر * ما ضَمَّنْتَهُ * بيتا و * المُضَمَّنُ * من البيت ما لا يتم معناه إلا بالذي يليه وفهمت ما تضمنه كتابك أي ما اشتمل عليه وكان في ضمنه وأنفذته * ضِمْنَ * كتابي أي في طيه و * الضَّمَانَةُ * الزمانة وقد * ضَمِنَ * الرجل من باب طرب فهو * ضَمِنُ * أي زمن مبتلى وفي الحديث ﴿من اكتتب ضمنا بعثه الله ضمنا﴾ أي من كتب نفسه في ديوان الزمنى و * الضَّامِنَةُ * من النخيل ما يكون في القرية وهو في حديث حارثة و * المَضَامِينُ * ما في أصلاب الفحول

##### Türkçe

* ض م ن * **ضَمِنَ** şeyi kesre ile; **ضَمَاناً** (olarak): onunla kefil oldu; o hâlde o, **ضَامِنٌ** ve **ضَمينٌ**dur. Ve **ضَمَّنَهُ** şeyi **تَضْمِيناً** (olarak); böylece onu ondan **فَتَضَمَّنَهُ**; “onu tazmin ettirdi” gibi. Ve her şey ki onu bir kaba koydun, muhakkak onu ona **ضَمَّنْتَهُ**. Ve şiirden **المُضَمَّنُ**: onu bir beyte **ضَمَّنْتَهُ** (şey)dir. Ve beyitten **المُضَمَّنُ**: manası ancak kendisinden sonra gelen ile tamam olan (kısım)dır. Ve “kitabın içine aldığı şeyi anladım” yani: onun ihtiva ettiği şeyi ve onun içinde olanı. Ve onu **ضِمْنَ** kitabımda infaz ettim; yani onun kıvrımı içinde. Ve **الضَّمَانَةُ**: **الزَّمَانَةُ** (sakatlık). Ve adam **ضَمِنَ**; **طَرِبَ** babından; o hâlde o **ضَمِنُ**dür; yani sakatlığa uğramış, belaya tutulmuş. Ve hadiste: ﴿من اكتتب ضمنا بعثه الله ضمنا﴾ yani: sakatlar divanına kendisini yazan kimse. Ve hurmadan **الضَّامِنَةُ**: köyde olan (hurma)dır; ve o, **حَارِثَة** hadîsindedir. Ve **المَضَامِينُ**: aygırların sulplerinde olan (şey)dir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ضَمِنَ الشَّيءَ و ) ضَمِنَ ( به ، كعَلِمَ ضَماناً وضَمْناً ، فهو ضامِنٌ وضَمِينٌ : كَفَلَهُ ) .
قالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : فلانٌ ضامِنٌ وضَمِينٌ ، كسامِنٍ وسَمِينٍ ، وناصِرٍ ونَصِيرٍ ، وكافِلٍ وكَفِيلٍ . يقالُ : ضَمِنْتُ الشيءَ ضَماناً فأَنا ضامِنٌ ومَضْمُونٌ .
وفي الحدِيثِ : ( مَنْ ماتَ في سبيلِ الّلهِ فهو ضامِنٌ على اللهاِ أَنْ يدخِلَه الجنَّةَ ) ، أَي ذُو ضَمانٍ .
وقالَ الأَزْهرِيُّ : وهذا مَذْهبُ الخَليلِ وسِيْبَوَيْه .
وفي حدِيثٍ آخَر : ( الإِمامُ ضامِنٌ والمُؤَذِّنُ مُؤْتَمَنٌ ) ، أَرادَ بالضَّمَانِ هنا الحِفْظَ والرِّعايَة ، لا ضَمَان الغَرامَة لأنَّه يَحْفَظ على القوْمِ صَلاتَهم ، وقيلَ : إنَّ صَلاَة المقتدى في عهْدَتِه وصحَّتها مَقْرُونَة بصحَّةِ صَلاتِه ، فهو كالمُتَكفِّل لهم صحَّة صَلاتِهم .
( وضَمَّنْتُهُ الشَّيءَ تَضْمِيناً فَتَضَمَّنَهُ عَنِّي ) : أَي ( غَرَّمْتُهُ فالتَزَمَهُ .

( و ) ضَمَّنَ الشَّيءَ الشَّيءَ : إذا أَوْدَعَه إيَّاه كما تُودِعُ الوِعاءَ المتاعَ والميتَ القبرَ ، وقد تضَمَّنَه هو ؛ قالَ ابنُ الرِّقَاعِ يَصِفُ ناقَةً حامِلاً :
أَوْكَتْ عليه مَضِيقاً من عَواهِنِهاكما تضَمَّنَ كَشْحُ الحُرَّةِ الحَبَلاعليه : أَي على الجَنِينِ .
وكلُّ ( ما جَعَلْتَهُ في وِعاءٍ فقد ضَمَّنْتَهُ إيَّاهُ ) .
وفي العَيْن : كلُّ شيءٍ أُحْرِزَ فيه شيء فقد ضُمِّنَه ؛ قالَ .
ليسَ لمن ضُمِّنَه تَرْبِيتُ أَي أُوْدِعَ فيه وأُحرِزَ يعْنِي القَبْر الذي دُفِنَتْ فيه المَوْؤُدَةُ .
( والمُضَمَّنُ ، كمُعَظَّمٍ ، من الشِّعْرِ : ما ضَمَّنْتَهُ بَيْتاً ) ، هذا مِن اصْطِلاحَاتِ أَهْلِ البَدِيعِ . ( ومِن البَيْتِ : ما لا يَتِمُّ مَعْناهُ إلاَّ بالذي يَلِيه ) ، هذا من اصْطِلاحَاتِ أَهْلِ القَوافِي .
قالَ ابنُ سِيْدَه : وليسَ ذلِكَ بعَيْبٍ عنْدَ الأَخْفَش .
وقالَ ابنُ جنيِّ : هذا الذي رَوَاه أَبو الحَسَنِ مِن أنَّ التَّضْمِينَ ليسَ بعَيْبٍ ، مَذْهب تَراهُ العَرَبُ وتَسْتَجِيزُه ، ولم يعب فيه مَذْهبَهم مِن وَجْهَيْن : أَحدُهما السّماعُ ، والآخَرُ : القِياسُ ، أَمَّا السّماعُ فلكَثْرَةِ ما يردُ عنهم مِن التَّضْمِين ، وأَمَّا القِياسُ فلأنَّ العَرَبَ قد وَضَعَتِ الشِّعْرَ وَضْعاً دلَّتْ به على جَوازِ التَّضْمِين ، وذلِكَ ما أَنْشَدَه أَبو زَيْدٍ وسِيْبَوَيْه وغيرُهما مِن قوْلِ الرَّبيعِ بنِ ضَبُعٍ الفَزَاريّ :
أَصْبَحْتُ لا أَحْمِلُ السلاحَ ولاأَمْلك رَأسَ البَعيرِ إن نَفَرا

والذِّئبَ أَخْشاهُ إنْ مَرَرْتُ بهوَحْدِي وأَخْشَى الرياحَ والمَطَرافنَصْبُ العَرَب الذِّئْبَ هنا ، واخْتيارُ النَّحويين له مِن حيثُ كانتْ قَبْله جُمْلة مُرَكَّبة مِن فعْلٍ وفاعِلٍ ، وهي قوْلُه لا أَمْلك ، يدلُّكَ على جَرْيه عنْدَ العَرَبِ والنَّحويين جَمِيعاً مَجْرى قوْلِهم : ضَرَبْتُ زيْداً وعَمْراً لَقِيْته ، فكأنَّه قالَ : ولَقِيْتُ عَمْراً لتَجَانسِ الجُمْلَتَيْن في الترْكِيبِ ، فلولا أنَّ البَيْتين جَمِيعاً عنْدَ العَرَب يَجْرِيان مَجْرى الجُمْلة الواحِدَةِ لمَا اخْتارَتِ العَرَبُ والنَّحويُّون جَمِيعاً نَصْب الذِّئْب ، ولكن دلَّ على اتِّصالِ أحدِ البَيْتينِ بصاحِبِه وكَوْنهما معاً كالجُمْلةِ المَعْطوفِ بَعْضها على بعضٍ ، وحُكْم المَعْطوف والمَعْطُوف عليه أن يَجْريا مَجْرى العقْدَةِ الواحِدَةِ ، هذا حُكْم القِياسِ في حُسْن التَّضْمِين ، إلاَّ أن بإِزائِه شيئاً آخَرَ يقبحُ التَّضْمِين لأَجْلِه ، وهو أَنَّ أَبا الحَسَنِ وغيرَهُ قد قالوا : إنَّ كلَّ بيتٍ مِنَ القَصِيدَةِ شِعْرٌ قائِمٌ بنفْسِه ، فمن هنا قَبُحَ التَّضْمِين شيئاً ، ومِن حيثُ ذكرنا مِن اخْتِيار النَّصْب في بيتِ الرَّبيع حَسُنَ ، وإذا كانتِ الحالُ على هذا فكلَّما ازْدَادَت حاجَةُ البيتِ الأوَّلِ إلى الثاني واتَّصل اتِّصالاً شَديداً كانَ أَقْبَح ممَّا لم يَحْتج الأوَّل فيه إلى الثاني هذه الحاجَة ؛ قالَ : فمن أَشَدّ التَّضْمِين قَوْل الشاعِرِ رُوِي عن قُطْرُب وغيرِهِ :
وليس المالُ فاعْلَمْهُ بمالٍ من الأَقْوامِ إلاَّ للَّذِيِّيُرِيدُ به العَلاءَ ويَمْتَهِنْهُلأَقْرَبِ أَقْرَبِيه وللقَصِيِّفَضَمَّنَ بالمَوْصولِ والصِّلَة على

شِدَّةِ اتِّصالِ كلّ واحِدٍ منهما بصاحِبِه ؛ وقالَ النابِغَةُ :
وهم وَرَدُوا الجِفارَ على تمِيمٍ وهم أَصحابُ يومِ عُكاظَ إنِّيشَهِدْتُ لهم مَواطِنَ صادِقاتٍ أَتَيْتُهُمُ بِوُدِّ الصَّدْرِ مِنِّي ( و ) المُضَمَّنُ ( مِن الأَصْواتِ : ما لا يُسْتَطاعُ الوُقُوفُ عليه حتى يُوصَلَ بآخَرَ ) .
وفي التَّهْذيبِ : هو أن يقولَ الإِنْسانُ قِفْ فُلَ بإِشْمامِ اللامِ إلى الحرَكَةِ .
( و ) مِن المجازِ : ( ضِمْنُ الكِتابِ ، بالكسْرِ : طَيُّهُ ) . يقالُ : أَنْفَذْتُه ضِمْن كتابي .
( و ) فَهِمْتُ ما ( تَضَمَّنَهُ ) كِتابكَ : أَي ( اشْتَمَلَ عليه ) وكان في ضِمْنِه .
( والضُّمْنَةُ ، بالضَّمِّ : المَرَضُ ) . يقالُ : كانتْ ضُمْنَةُ فلانٍ أَرْبَعَة أَشْهُرٍ ؛ نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ .
وقالَ غيرُهُ : هو الدَّاءُ في الجَسَدِ مِن بَلاءٍ أَو كِبْر ؛ وهو مجازٌ .
( و ) مِن المجازِ : الضَّمِنُ ، ( ككَتِفٍ : العاشِقُ ) ، ومَصْدرُه الضَّمانَةُ ، كما سَيَأتي .
( و ) الضَّمِنُ : ( الزَّمِنُ ) ، زِنَةً ومعْنًى ، ( و ) المُبْتَلَى في جَسَدِه ) مِن بَلاءٍ أَو كِبْر أَو كَسْر أَو غيرِهِ : قالَ :
ما خِلْتُني زِلْتُ بَعْدَكُم ضَمِناً أَشْكو إليكم حُمُوَّةَ الأَلَمِوالجَمْعُ ضَمِنُون .
( وقد ضَمِنَ ، كسَمِعَ ، والاسمُ الضُّمْنَةُ ، بالضَّمِّ ) ، وهذا قد تقدَّمَ له .
( والضَّمَنُ ، محرَّكةً ، وكسَحابٍ وسَحابَةٍ ) ؛ قالَ ابنُ أَحْمر وكانَ سُقِيَ بَطْنُه :
إليك إلهَ الخَلْقِ أَرْفَعُ رَغْبَتيعِياذاً وخَوْفاً أن تُطِيلَ ضَمانِيا

فالضَّمَانُ هو الدَّاءُ نفْسُه ؛ وقالَ غيرُهُ :
بعَيْنَينِ نَجْلاوَيْنِ لم يَجْرِ فيهماضَمانٌ وجِيدٍ حُلِّيَ الشذْرَ شامِسأي عاهَة .
( وقَوْلُ عَبْدِ اللهاِ بنِ عَمْرِو ) بنِ العاصِ ، هكذا خَرَّجَه بعضُهم ، ويُرْوَى عن عبْدِ اللهاُ بنِ عُمَرَ رضِيَ اللهاُ تعالى عنهما : ( ( مَن اكْتَتَبَ ضَمِناً ) ، بَعَثَه اللهاُ ضَمِناً يومَ القِيامَةِ ) ، ( أَي مَنْ كَتَبَ نَفْسَهُ في ديوانِ الضَّمْنَى والزَّمْنَى ) ليُعْذَرَ عن الجِهادِ ولا زَمَانَة به ، وإنَّما يَفْعَلُ ذلِكَ اعْتِلالاً بَعَثَه اللهاُ تعالى يوْمَ القِيامَةِ كذلِكَ ، وقيلَ : معْنَى اكْتَتَبَ سَأَلَ أن يكْتبَ نَفْسَه أَو أَخَذَ لنفْسِه خطّاً مِن أَميرِ جَيْشِه ليكونَ عذراً عنْدَ والِيهِ ، وهو جَمْعُ ضَمِنٌ أَو ضَمِيْن .
قالَ سِيْبَوَيْه : كُسِّر هذا النَّحْو على فَعْلى لأنَّها مِنَ الأَشْياءِ التي أُصِيبُوا بها وأُدْخِلوا فيها وهُمْ لها كارِهُون .
وفي الحدِيثِ : ( كانوا يَدْفعونَ المَفاتِيح إلى ضَمْناهم ويقُولُونَ : إن احْتجْتُم فكُلُوا ) .
وقالَ الفرَّاءُ : ضَمِنَتْ يدُهُ ضَمانَةً بمنْزِلَةِ الزَّمانَةِ .
( ورجُلٌ مَضْمونُ اليَدِ ) مِثْل ( مَخْبُونِها .
( و ) في كِتابِ النبيِّ ، صلى الله عليه وسلم لأُكَيْدِرِ : ( إنَّ الضَّاحِيَةَ مِنَ البَعْلِ ، ولكُم الضَّامِنَةُ مِنَ النَّخْلِ ) .
قالَ أَبو عُبَيْدَةَ : الضَّاحِيَة ما بَرَزَ وكانَ خارِجاً مِنَ العِمَارَةِ في البَرِّ مِن النَّخْل ؛ ( والضَّامِنَةُ ما يكونُ في ) جَوْفِ ( القَرْيَةِ مِن النَّخيلِ ) لتضمنها أَمْصَارهم ، ( أَو ما أَطافَ به سُورُ المَدِنيةِ ) .
قالَ الأَزْهرِيُّ :

سُمِّيَت لأنَّ أَرْبابَها قد ضَمِنُوا عَمارَتَها وحفْظَها ، فهي ذاتُ ضَمانٍ ، كعِيشَةٍ رَاضِيَةٍ ، أَي ذاتِ رِضاً .
( والضَّمانَةُ : الحُبُّ ) ، قالَ ابنُ عُلَّبة :
ولكنْ عَرَتْني من هَواكِ ضَمانةٌ كما كنتُ أَلْقى منكِ إذا أَنا مُطْلَقُ ( و ) في الحدِيثِ : ( نَهَى عن بَيْعِ المَلاقِيح و ( المَضامِين ) ) ، تقدَّمَ تفْسِيرُ المَلاقِيح ، وأَمَّا المَضامِين فإنَّ أَبا عُبَيْدٍ قالَ : هي ( ما في أَصْلابِ الفُحُولِ ) ، جَمْعُ مَضْمُون ؛ وأَنْشَدَ غيرُهُ :
إنَّ المَضامِينَ التي في الصُّلْبِماءُ الفُحولِ في الظُّهورِ الحُدْبِأَو ما في بُطونِ الحَوامِلِ ، وبه فسَّرَ مالِكُ في الموطأ .
( ومَضْمُونٌ : اسمُ ) رجُلٍ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
المُضَمَّنُ مِن الأَلبانِ : ما في ضِمْنِ الضّرْع ، ومِن الماءِ ما كانَ في كُوزٍ أَو إنَاءٍ ، وإذا كانَ في بَطْنِ الناقَةِ حمْلٌ في ضامِنٌ ومِضْمانٌ ، وهنَّ ضَوامِنُ وَمَضامِينُ .
وما أَغْنى عَنِّي فلانٌ ضِمْناً ، بالكسْرِ ، وهو الشِّسْعُ ، أَي شيئاً ، ولا قَدْرَ شِسْعٍ ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ .
والضَّامِنَةُ مِن كلِّ بلَدٍ : ما تَضَمَّنَ وَسَطَه .
ورجُلٌ ضَمَنٌ ، محرّكةً ؛ لا يُثَنَّى ولا يُجْمَع ولا يُؤَنَّثُ : أَي مَرِيضٌ . وفي الحدِيثِ : ( مَعْبوطةٌ غيرُ ضَمِنةٍ .
أَي ذُبِحَتْ لغيرِ عِلَّةٍ .
وهو ضَمِنٌ على أَصْحابِهِ : أَي كَلٌّ .
وقالَ أَبو زيْدٍ : ضَمنَ فلانٌ على أَصْحابِه وكَلَّ عليهم بمعْنًى واحِدٍ ؛

وقَوْلُ لبيدٍ ، رضِيَ اللهاُ تعالى عنه :
يُعْطِي حُقوقاً على الأَحْسابِ ضامِنةًحتى يُنَوِّرَ في قُرْيانِه الزَّهَرُكأنَّه قالَ : مَضْمُونَة كالرَّاحِلَةِ بمعْنَى المَرْحُولةِ .
وضمنه كعلمه يعلمه .
ومَضْمُونُ الكِتابِ : ما في ضِمْنِه وطَيِّه ، والجَمْعُ مَضامِينٌ .
وقد سَمَّوْا ضامِناً .
وقوْلُ العامَّةِ : ضمار درك صوابُه : ضَمان الدرك ، وهو رَدُّ الثَّمنِ للمُشْترِي عنْدَ اسْتِحْقاقِ المبيعِ .
وقوْلُ بعضِ الفُقَهاء : الضَّمانُ مأْخُوذٌ مِن الضم غَلَطٌ مِن جهَةِ الاشْتِقاقِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

##### Türkçe

: (**ضَمِنَ الشَّيءَ** و) **ضَمِنَ** (به, **كعَلِمَ** **ضَماناً** و**ضَمْناً**, o hâlde o **ضامِنٌ** ve **ضَمِينٌ**’dir: **كَفَلَهُ**) .
İbnü’l-A‘râbî dedi: Falan **ضامِنٌ** ve **ضَمِينٌ**’dir; **كسامِنٍ وسَمِينٍ** ve **ناصِرٍ ونَصِيرٍ** ve **كافِلٍ وكَفِيلٍ** gibi. Denilir: **ضَمِنْتُ الشيءَ ضَماناً**; ben **ضامِنٌ** ve **مَضْمُونٌ**’um.
Hadiste: (Allah yolunda ölen kimse, Allah üzerine **ضامِنٌ**’dir; onu cennete sokması için), yani **ذُو ضَمانٍ**.
Ezherî dedi: Bu, Halîl’in ve Sîbeveyh’in mezhebidir.
Başka bir hadiste: (İmam **ضامِنٌ**’dir, müezzin **مُؤْتَمَنٌ**’dır), burada **الضَّمَانِ** ile murat, koruma ve gözetmedir; tazminat **ضَمَان**’ı değildir; çünkü kavmin namazlarını onlar üzerine korur. Ve denildi: Uyanın namazı, onun uhdesinde ve sıhhatı, onun namazının sıhhatına bağlanmıştır; o, onlara namazlarının sıhhatını üstlenen gibidir.
(**وضَمَّنْتُهُ الشَّيءَ تَضْمِيناً فَتَضَمَّنَهُ عَنِّي**) : yani (**غَرَّمْتُهُ فالتَزَمَهُ**).

(ve) **ضَمَّنَ** şey’i şey’e: onu ona emanet ettiğinde; kabın eşyayı, kabrin ölüyü emanet etmesi gibi; ve onu bizzat o içine almıştır; İbnü’r-Riqâ‘ hamile bir deveyi vasfederek dedi:
أَوْكَتْ عليه مَضِيقاً من عَواهِنِهاكما تضَمَّنَ كَشْحُ الحُرَّةِ الحَبَلاعليه : yani cenin üzerine.
Ve her (**ما جَعَلْتَهُ في وِعاءٍ فقد ضَمَّنْتَهُ إيَّاهُ**) .
Ve **العَيْن**’de: Her şey ki içinde bir şey muhafaza edilmiştir, onu ona **ضُمِّنَه**; dedi:
ليسَ لمن ضُمِّنَه تَرْبِيتُ yani içine emanet edilmiş ve içinde muhafaza edilmiş; yani içine diri diri gömülenin gömüldüğü kabir.
(**والمُضَمَّنُ** , **كمُعَظَّمٍ** , şiirden: **ما ضَمَّنْتَهُ بَيْتاً**) ; bu, bedî‘ ehlinin ıstılahlarındandır. (Ve beyitten: (**ما لا يَتِمُّ مَعْناهُ إلاَّ بالذي يَلِيه**)) ; bu, kafiye ehlinin ıstılahlarındandır.
İbn Sîde dedi: Bu, Ahfeş nezdinde ayıp değildir.
İbn Cinnî dedi: Ebü’l-Hasen’in rivayet ettiği, **التَّضْمِينَ**’in ayıp olmadığı şu şey, Arapların gördüğü ve caiz saydığı bir mezheptir; ve onların mezhebini iki yönden ayıplamadı: birincisi semâ‘, ikincisi kıyas. Semâ‘ ise, onlardan **التَّضْمِين**’in çokça vârid olmasındandır. Kıyas ise, Arapların şiiri, **التَّضْمِين**’in cevazına delâlet edecek bir vaz‘ ile vaz‘ etmiş olmalarındandır. Bu da, Ebû Zeyd’in, Sîbeveyh’in ve başkalarının, Rebî‘ b. Dab‘ el-Fezârî’nin sözünden inşad ettikleridir:
أَصْبَحْتُ لا أَحْمِلُ السلاحَ ولاأَمْلك رَأسَ البَعيرِ إن نَفَرا

والذِّئبَ أَخْشاهُ إنْ مَرَرْتُ بهوَحْدِي وأَخْشَى الرياحَ والمَطَرافنَصْبُ العَرَب الذِّئْبَ burada, ve nahivcilerin onu tercih etmesi, ondan önce fiil ve fâilden mürekkep bir cümle bulunması hasebiyledir; o da onun **لا أَمْلك** sözüdür; sana, Araplar ve nahivciler nezdinde hep birlikte, onların şu sözünün cereyan ettiği tarz üzere cereyan ettiğini gösterir: **ضَرَبْتُ زيْداً وعَمْراً لَقِيْته**; sanki şöyle dedi: **ولَقِيْتُ عَمْراً**; iki cümlenin terkîbdeki benzeşmesi sebebiyle. Şayet iki beytin ikisi de Araplar nezdinde tek cümle mecrasında cereyan etmeseydi, Araplar ve nahivciler hep birlikte **الذِّئْبَ**’in nasbını seçmezlerdi. Fakat, iki beytten birinin ötekine bitişikliğine ve ikisinin birlikte, bir kısmı bir kısmına atfedilmiş cümle gibi oluşuna delâlet etti. Atfedilen ile atfedilenin hükmü, tek bir düğüm mecrasında cereyan etmeleridir. Bu, **حُكْم القِياسِ**’tır; **حُسْن التَّضْمِين** hakkında. Ancak onun karşısında, onun yüzünden **التَّضْمِين**’i çirkinleştiren başka bir şey vardır: o da, Ebü’l-Hasen’in ve başkasının demiş olmalarıdır ki: kasideden her bir beyit, kendi başına kaim bir şiirdir; buradan **التَّضْمِين** bir şey olarak çirkinleşti. Ve Rebî‘in beytinde nasbın tercihinden zikrettiğimiz yönden güzel oldu. Hâl böyle olunca, birinci beytin ikinciye ihtiyacı arttıkça ve şiddetli bir bitişiklikle bağlandıkça, birincinin ikinciye bu ihtiyacı duymadığı şeye nispetle daha çirkin olur; dedi: **فمن أَشَدّ التَّضْمِين** şairin sözü; Kutrub’dan ve başkasından rivayet edildi:
وليس المالُ فاعْلَمْهُ بمالٍ من الأَقْوامِ إلاَّ للَّذِيِّيُرِيدُ به العَلاءَ ويَمْتَهِنْهُلأَقْرَبِ أَقْرَبِيه وللقَصِيِّفَضَمَّنَ بالمَوْصولِ والصِّلَة على

Her birinin sahibine şiddetli bitişikliği üzerine. Ve Nâbiga dedi:
وهم وَرَدُوا الجِفارَ على تمِيمٍ وهم أَصحابُ يومِ عُكاظَ إنِّيشَهِدْتُ لهم مَواطِنَ صادِقاتٍ أَتَيْتُهُمُ بِوُدِّ الصَّدْرِ مِنِّي (ve) **المُضَمَّنُ** (seslerden: (**ما لا يُسْتَطاعُ الوُقُوفُ عليه حتى يُوصَلَ بآخَرَ**)) .
**التَّهْذيب**’de: O, insanın “**قِفْ فُلَ**” demesidir; lâmın harekeye doğru işmâmı ile.
(ve) mecazdan: (**ضِمْنُ الكِتابِ** , kesre ile: onun dürülmesi) . Denilir: **أَنْفَذْتُه ضِمْن كتابي**.
(ve) kitabının (**تَضَمَّنَهُ**) şeyini anladım: yani (**اشْتَمَلَ عليه**) ve onun **ضِمْنِ**’inde idi.
(**والضُّمْنَةُ** , damme ile: hastalık) . Denilir: Falanın **ضُمْنَةُ**’si dört ay idi; Cevherî nakletti.
Başkası dedi: O, bedende belâdan yahut ihtiyarlıktan olan derttir; ve o mecazdır.
(ve) mecazdan: **الضَّمِنُ** , (**ككَتِفٍ**: âşık) ; masdarı **الضَّمانَةُ**’dır; geleceği üzere.
(ve) **الضَّمِنُ**: (**الزَّمِنُ**) , vezin ve mânâca; (ve) bedeninde belâdan yahut ihtiyarlıktan yahut kırıktan yahut başkasından (**المُبْتَلَى**) ; dedi:
ما خِلْتُني زِلْتُ بَعْدَكُم ضَمِناً أَشكو إليكم حُمُوَّةَ الأَلَمِوالجَمْعُ ضَمِنُون .
(ve **قد ضَمِنَ** , **كسَمِعَ** , isim **الضُّمْنَةُ**’dır, damme ile) ; bu, onun için daha önce geçti.
(**والضَّمَنُ** , harekeli, ve **كسَحابٍ وسَحابَةٍ**) ; İbn Ahmer dedi; karnı sulanmış idi:
إليك إلهَ الخَلْقِ أَرْفَعُ رَغْبَتيعِياذاً وخَوْفاً أن تُطِيلَ ضَمانِيا

Böylece **الضَّمَانُ** bizzat **الدَّاءُ**’nun kendisidir; başkası dedi ki:
“İki iri gözlü (dişi) ile; onlarda **ضَمانٌ** cereyan etmedi; ve **جِيدٍ** (boyun) ki **حُلِّيَ الشذْرَ** (şezr ile süslendi), **شامِس**”
yani âfet.

( **وقَوْلُ عَبْدِ اللهاِ بنِ عَمْرِو** ) b. el-Âs’ın (sözü); bazıları onu böylece tahriç etti; ve **عبْدِ اللهاُ بنِ عُمَرَ**’dan, Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun, rivayet olunur: “( ( **مَن اكْتَتَبَ ضَمِناً** ) ، بَعَثَه اللهاُ **ضَمِناً** يومَ القِيامَةِ )”، (yani: “(Kim kendini **ضَمِناً** olarak yazdırırsa, Allah onu kıyamet günü **ضَمِناً** olarak diriltir.)”) (yani: “(Kim kendisini **الضَّمْنَى** ve **الزَّمْنَى** divanına yazdıysa)”; cihaddan mazur görülsün diye; onda **زَمَانَة** yoktur; bunu ancak bir hastalık göstererek yapar; Allah Teâlâ onu kıyamet günü de böylece diriltir.) Ve denildi ki: **اكْتَتَبَ**’in mânası, kendisinin yazılmasını istemesidir; yahut kendi nefsi için ordusunun emirinden bir yazı almasıdır ki, valisi yanında bir özür olsun; ve o, **ضَمِنٌ** yahut **ضَمِيْن**’in cem‘idir.

**سِيْبَوَيْه** dedi: Bu tür, **فَعْلى** üzerine kırıldı; çünkü o, kendileriyle musab oldukları ve içine sokuldukları, kendilerinin de ona kerih oldukları şeylerdendir.

Hadiste: “Anahtarları **ضَمْناهم**’a verirlerdi ve derlerdi ki: ‘Eğer ihtiyaç duyarsanız, yiyin.’”

**الفرَّاءُ** dedi: “Eli **ضَمانَةً** ile **زَّمانَة** menzilesinde **ضَمِنَتْ**.”

( Ve **رَجُلٌ مَضْمونُ اليَدِ** ) ( **مَخْبُونِها** ) gibi.

( Ve ) Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, **أُكَيْدِرِ**’e yazısında: “**إنَّ الضَّاحِيَةَ مِنَ البَعْلِ ، ولكُم الضَّامِنَةُ مِنَ النَّخْلِ**.”

**أَبو عُبَيْدَةَ** dedi: **الضَّاحِيَة**; ortaya çıkan ve imaretten dışarıda, kırda hurmadan olan şeydir; (ve **الضَّامِنَةُ** ise) (köyün) iç kısmında (hurmadan olan) şeydir; onları şehirleri (emsâr) kuşattığı için; (yahut şehrin surunun kuşattığı şeydir).

**الأَزْهرِيُّ** dedi:

Onun adı, sahiplerinin onun imarını ve korunmasını **ضَمِنُوا** etmelerinden dolayı konuldu; o, **ضَمانٍ** sahibidir; **عِيشَةٍ رَاضِيَةٍ** gibi; yani rıza sahibi.

( Ve **الضَّمانَةُ**: **الحُبُّ**’dur ), **ابنُ عُلَّبة** dedi:
“Fakat senin hevan(ın)dan bana bir **ضَمانةٌ** arız oldu; ben, ben salıverilmiş iken senden karşılaştığım gibi.”

( Ve ) hadiste: “**المَلاقِيح** ve ( **المَضامِين** ) satışını nehyetti.” **المَلاقِيح**’in tefsiri geçti. **المَضامِين**’e gelince, **أَبا عُبَيْدٍ** dedi ki: o, ( **ما في أَصْلابِ الفُحُولِ** )’dür; **مَضْمُون**’un cem‘idir. Başkası da inşad etti:
“Şüphesiz sulbde olan **المَضامِينَ**,
Kambur sırtlarda olan aygırların suyudur.”
Yahut **الحَوامِلِ**’in karınlarında olan şeydir; **مالِكُ** bunu **الموطأ**’da böyle tefsir etti.

( Ve **مَضْمُونٌ**: bir ) adamın adıdır.

Üzerine istidrâk olunanlardandır:
Sütlerden **المُضَمَّنُ**: memenin **ضِمْنِ**’inde olan şeydir; sudan da, bir testi yahut kap içinde olan şeydir. Ve deve karnında bir yük (haml) olduğunda, o **ضامِنٌ** ve **مِضْمانٌ**’dır; ve onlar **ضَوامِنُ** ve **مَضامِينُ**’dir.

“Falan bana **ضِمْناً** (kesre ile) hiçbir fayda sağlamadı”; o, **الشِّسْعُ**’dır; yani bir şey; ve bir **شِسْعٍ** kıymeti kadar bile; **ابنِ الأعْرابيِّ**’den.

Her beldeden **الضَّامِنَةُ**: onun orta kısmını içine alan şeydir.

Ve **رَجُلٌ ضَمَنٌ** (harekeli): tesniye edilmez, cem‘ edilmez, müennes yapılmaz; yani hasta. Hadiste: “**مَعْبوطةٌ**; **غيرُ ضَمِنةٍ**.”
Yani bir illet olmaksızın boğazlandı.

Ve o, arkadaşları üzerine **ضَمِنٌ**’dir: yani yük (külfet)tir.

**أَبو زيْدٍ** dedi: “Falan, arkadaşları üzerine **ضَمنَ** etti” ve “onlara **كَلَّ** oldu” bir mânâdadır.

Ve **لبيدٍ**’in, Allah Teâlâ ondan razı olsun, sözü:
“Soylar üzerine **ضامِنةً** haklar verir;
Ta ki onun **قُرْيانِه**’inde çiçekler aydınlansın.”
Sanki dedi ki: **مَضْمُونَة**; **الرَّاحِلَةِ** gibi; **المَرْحُولةِ** mânasında.

Ve “Onu **ضمنه** etti” “Onu bildi” gibi: “Onu bilir.”

**مَضْمُونُ الكِتابِ**: onun **ضِمْنِ**’inde ve katında olan şeydir; cem‘i **مَضامِينٌ**’dir.

Ve **ضامِناً** diye adlandırdılar.

Avamın sözü: “**ضمار درك**” (doğrusu): **ضَمان الدرك**’tir; o, satılan şeyin istihkakı (başkasına ait çıkması) عندında, bedelin müşteriye geri verilmesidir.

Bazı fakihlerin sözü: “**الضَّمانُ** **الضم**’dan alınmıştır” (demesi), اشتقاق yönünden bir hatadır.

Üzerine istidrâk olunanlardandır:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ضَمِنَ الشَّىْءَ
1 ضَمِنَ الشَّىْءَ ذ , (IAar, S, K,) or المَالَ, (Mgh, Msb,) and ضَمِنَ بِهِ, (Msb, K,) aor. ضَمَنَ , (K,) inf. n. ضَمَانٌ (IAar, S, Msb, K) and ضَمْنٌ, (K,) He was, or became, responsible, answerable, accountable, amenable, surety, or guarantee, (S, Mgh, K,) for the thing, (S, K,) or for the property: (Mgh:) or he made himself responsible, &c., for it; syn. اِلْتَزَمَهُ; (Msb;) and so, in this sense, ↓ تضمّنهُ, (S, * K,) quasi-pass. of ضَمَّنَهُ: (S, K:) [as though he had it within his grasp, or in his possession; for] the primary signification of الضَّمَانُ is التَّحْصِيلُ: (Msb:) some of the lawyers say that it is from الضَّمُّ; but this is a mistake; (Msb, TA;) for the ن is radical. (Msb.) And ضَمِنَ لَهُ كَذَا He was, or became, responsible, &c., to him for such a thing. (MA.) And ضَمِنَ المَالَ مِنْهَ He was, or became, responsible, &c., to him for the property [received from him]. (Mgh.) ― -b2- See also 5, in four places. ― -b3- ضَمِنَهُ signifies also (assumed tropical:) He learned it; acquired a knowledge of it. (TA.) -A2- And ضَمِنَ, (S, Msb, K,) aor. ضَمَنَ , (K,) inf. n. ضَمَنٌ, (S, Msb, K, *) (assumed tropical:) He (a man, S) had, or was affected with, a malady of long continuance, or such as crippled him; (S, Msb, K;) was afflicted in his body (S, * K, TA) by some trial, or fracture, or other ailment. (S, * TA.) And ضَمِنَتْ يَدُهُ, inf. n. ضَمَانَةٌ, (assumed tropical:) His arm, or hand, was affected with a malady of long continuance, or such as crippled. (Fr, TA.)

ضمّنهُ الشَّىْءَ
2 ضمّنهُ الشَّىْءَ ذ , (S, MA, K,) or المَالَ, (Mgh, Msb,) inf. n. تَضْمِينٌ, (S,) He made him to be responsible, answerable, accountable, amenable, surety, or guarantee, (S, MA, Mgh, Msb, K,) for the thing, (S, MA, K,) or for the property. (Mgh, Msb.) [See an ex. in a verse cited voce مُعَبَّدٌ.] ― -b2- ضَمَّنْتُ الشَّىْءَ كَذَا I made the thing to comprise, comprehend, or contain, such a thing. (Msb.) Hence, ضَمَّنَ اللّٰهُ أَصْلَابَ الفُحُولِ النَّسْلَ [God has made the loins of the stallions to comprise, in the elemental state, the progeny]. (Msb.) And ضمّنهُ الوِعَآءَ He put it (i. e. anything) into the receptacle. (S, K.) And ضمّن المَيِّتَ القَبْرَ He deposited the dead body in the grave. (TA.) And ضمّن الكِتَابَ كَذَا (assumed tropical:) He made the writing to comprise, or include, such a thing. (MA.) [And ضمّن الكَلَامَ كَذَا (assumed tropical:) He made, or held, the sentence, or speech, or phrase, to imply such a thing. And ضمّن الكَلِمَةَ مَعْنَى كَذَا (assumed tropical:) He made the word to imply or import, such a meaning.] ― -b3- التَّضْمِينُ as a conventional term of those who treat of elegance of speech is (assumed tropical:) The making poetry to comprise a verse [of another poet]: (TA:) or the introducing into poetry a hemistich, or a verse, or two verses, of another poet, to complete the meaning intended, and for the purpose of corroborating the meaning, on the condition of notifying it as borrowed, beforehand, or of its being well known, so that the hearer will not imagine it to be stolen: and if it is a hemistich, or less than that, it is termed رَفْوٌ. (Har p. 267.) And as a conventional term of those who treat of versification, (assumed tropical:) The making a verse to be not complete otherwise than with what follows it. (TA.)

5 تَضَمَّنَ see 1, first sentence. ― -b2- تضمّن الشَّىْءُ كَذَا The thing comprised, comprehended, or contained, such a thing. (Msb.) Hence, تَضَمَّنَتْ أَصْلَابُ الفُحُولِ النَّسْلَ and ↓ ضَمِنَتْهُ [The loins of the stallions comprised, in the elemental state, the progeny]. (Msb.) And تضمّن القَبْرُ المَيِّتَ The grave had the dead body deposited in it. (TA.) And تضمّن الكِتَابُ كَذَا [and ↓ ضَمِنَهُ] (assumed tropical:) The writing comprised, or included, such a thing. (S, MA, K.) And تضمّن الكَلَامُ كَذَا [and ↓ ضَمِنَهُ, as is indicated in the first sentence of this art.,] (assumed tropical:) The sentence, or speech, or phrase, comprehended, or comprised, within its scope, [or implied,] such a thing; syn. حَصَّلَهُ. (Msb.) [And تَضَمَّنَتِ الكَلِمَةُ مَعْنَى كَذَا and ↓ ضَمِنَتْهُ (assumed tropical:) The word implied such a meaning.]

ضِمْنٌ
ضِمْنٌ ذ (tropical:) The طَىّ, (S, MA, K,) i. e. the inside, (MA, TK,) [lit. the folding,] of a writing, or letter. (S, MA, K, TA.) You say, أَنْفَذْتُهُ ضِمْنَ كِتَابِى i. e. فِى طَيِّهِ (tropical:) [I sent it, or transmitted it, within the folding of my writing or letter; mean- ing infolded, or enclosed, in it; included in it; or in the inside of it]. (S, TA.) And فِى ضِمْنِ كَلَامِهِ [and كِتَابِهِ] means (assumed tropical:) Among the contents, or implications, of his speech [and of his writing or letter] (فى مَطَاوِيهِ); and the indications thereof. (Msb.) -A2- A thing that satisfies the stomach: thus, مَا أَغْنَى عَنِّى فُلَانٌ ضِمْنًا means Such a one did not stand me in stead, or supply my want, of anything, even as much as a thing that would satisfy the stomach. (IAar, TA.)

ضَمَنٌ
ضَمَنٌ ذ (S, K) and ↓ ضَمَانٌ and ↓ ضَمَانَةٌ (S, Msb, K) (tropical:) A malady of long continuance, or such as cripples; (S, Msb, K, TA;) an affliction in the body, (S, * K, TA,) by some trial, or fracture, or other ailment; (S, TA;) and ↓ ضُمْنَةٌ signifies the same; (K;) and [simply] a disease, or malady; (S, K;) as in the saying, كَانَتْ ضُمْنَةُ فُلَانٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ (tropical:) [The disease of such a one was four months in duration]. (S, TA.) [See also 1, last two sentences.] ― -b2- ضَمَنٌ also signifies (assumed tropical:) A burden; syn. كَلٌّ: so in the saying, فُلَانٌ ضَمَنٌ عَلَى أَصْحَابِهِ [Such a one is a burden upon his companions]. (AZ, TA.) -A2- It is also an epithet: see the next pargaraph.

ضَمِنٌ
ضَمِنٌ ذ (applied to a man, S) (assumed tropical:) Affected with a malady of long continuance, or such as cripples; (S, Msb, K, TA;) afflicted in the body, (S, * K, TA,) by some trial, or fracture, or other ailment: (S, TA:) and ↓ ضَمَنٌ signifies [the same; or simply] affected with a disease, or malady; applied to a man [and to two and more and to a female; being originally an inf. n.]; having no dual nor pl. nor fem. form: (TA:) pl. of the former ضَمْنَى (S, * Msb, K, * TA) and ضَمِنُونَ, or the former of these is pl. of ↓ ضَمِينٌ [which signifies the same as ضَمِنٌ]. (TA.) اِكْتَتَبَ ضَمِنًا [in the CK ضَمَنًا] means (assumed tropical:) He wrote himself down [as one affected with a malady of long continuance, &c., or] in the register of the ضَمْنَى, i. e. the زَمْنَى; (S, K, TA;) i. e. he asked that he might write himself down [as such], and took for himself a billet from the commander of the army in order to excuse himself from fighting against the unbelievers: (TA:) of such it is said that God will raise him in that state on the day of resurrection. (S, TA.) مَعْبُوطَةٌ غَيْرُ ضَمِنَةٍ, occurring in a trad., means Slaughtered not having any disease. (TA.) ― -b2- Also (tropical:) [Loving: (See ضَمَانَةٌ:) or] loving excessively, or admiringly. (K, TA.)

ضُمْنَةٌ
ضُمْنَةٌ ذ : see ضَمَنٌ.

ضَمَانٌ
ضَمَانٌ ذ an inf. n.: [see 1, first sentence:] (IAar, S, Msb, K:) [used as a simple subst.,] Responsibility, answerableness, accountability, amenability, suretiship, or guaranteeship; syn. كَفَالَةٌ: (Mgh:) but it is more common [in signification] than كَفَالَةٌ; for it sometimes signifies what is not كَفَالَةٌ, namely, [indemnification; or] restoration of the like, or of the value, of a thing that has perished. (Kull.) [ضَمَانُ مَالٍ, and غُرْمٍ, signify Responsibility, &c., for property, and for a debt, owed by another person. And ضَمَانُ نَفْسٍ, and حُضورٍ, signify Responsibility, &c., for the appearance, or presence, of another person, to answer a suit.] ضُمَان دَرَك is a vulgar phrase; correctly ضَمَانُ الدَّرَكِ [expl. in art. درك]. (TA.) -A2- See also ضَمَنٌ.

ضَمِينٌ
ضَمِينٌ ذ : see ضامِنٌ: -A2- and see also ضَمِنٌ.

ضَمَانَةٌ
ضَمَانَةٌ ذ : see ضَمَنٌ. ― -b2- Also (tropical:) Love: (K, TA:) [or] excessive, or admiring, love. (TA.)

ضَامِنٌ
ضَامِنٌ ذ and ↓ ضَمِينٌ One who is responsible, answerable, accountable, amenable, surety, or guarantee: (S, Msb, K:) both are mentioned by IAar as syn., like سَامِنٌ and سَمِينٌ. (TA.) God is represented by the Prophet as saying, مَنْ خَرَجَ مُجَاهِدًا فِى سَبِيلِى وَابْتِغَآءِ مَرْضَاتِى فَأَنَا عَلَيْهِ ضَامِنٌ وَهُوَ عَلَىَّ ضَامِنٌ, meaning [Whoso goes forth as a warrior in my cause, and seeking, or seeking earnestly, to obtain my approval,] I am responsible to him for what I have promised him, to recompense him living and dead; ضامن being made trans. by means of على because it implies the meaning of مُحَامٍ and رَقِيبٌ; and the last clause means nearly the same, but is rendered as meaning and he is one who has [a claim to] responsibility on my part, as though care and mindfulness [of him] were obligatory on me. (Mgh.) And it is said in a trad., الاـِمَامُ ضَامِنٌ وَالمُؤَذِّنُ مُؤْتَمَنٌ: (Mgh, JM, * TA:) [the latter clause has been expl. in art. أمن (voce أَمِينٌ):] the former clause means, The imلm [or leader of prayer] is as though he were responsible for the correctness of the prayer of those who follow him: (JM, TA: [and the like is said, with other, similar, explanations, in the Mgh:]) or it means, the imلm is careful, or mindful, for the people [who follow him], of [the correctness of] their prayer. (TA.) ― -b2- ضَامِنٌ and ↓ مِضْمَانٌ applied to a she-camel, signify Having a fœtus in her belly: and the pls. are ضَوَامِنُ and مَضَامِينُ. (IAar, L and TA in art. لقح and in the present art.) ― -b3- ضَامِنَةٌ applied to rights, or dues, (حُقُوق,) is used by Lebeed as meaning مَضْمُونَةٌ; [see مَضْمُونٌ;] like as رَاحِلَةٌ is used as meaning مَرْحُولَةٌ. (TA.)

ضَامِنَةٌ
ضَامِنَةٌ ذ [fem. of ضَامِنٌ, q. v.]. ― -b2- الضَّامِنَةُ signifies What is included within the middle of any town or country or the like. (TA.) الضَّامِنَةُ مِنَ النَّخْلِ, (AO, S, K, * TA,) occurring in a letter of the Prophet, (AO, S, TA,) means What are included within the cities or towns or villages, of the palmtrees: (AO, S, K, * TA:) or what are surrounded, thereof, by the wall of the city: (K:) but Az says that they are so called because their owners are responsible for their culture and keeping: (TA:) opposed to الضَّاحِيَةُ من البَّعْلِ, which means what are in the open country, of the palm-trees that imbibe with their roots, without being watered. (AO, S, TA. *)

مُضَمَّنٌ
مُضَمَّنٌ ذ Water included in a mug or other vessel: and milk included in the udder. (TA.) ― -b2- Also (assumed tropical:) Poetry made to comprise a verse [from another poem]. (S, K. [See 2, last sentence but one.]) And (assumed tropical:) A verse [made to be] not complete otherwise than with what follows it. (S, K. [See 2, last sentence.]) ― -b3- And (assumed tropical:) A sound [made to comprehend with it somewhat of another:] upon which one cannot pause without conjoining it with another: (K:) in the T it is said to be [such as is exemplified in] a man's saying قِفْ فُلَ [or فُلُ, for قِفْ فُلَانُ Pause thou, such a one], with making the ل to have a smack of the vowel-sound (بِاـِشْمَامِ اللَّامِ اـِلَى الحَرَكَةِ). (TA.)

مِضْمَانٌ
مِضْمَانٌ ذ : see ضَامِنٌ, last sentence but one.

مَضْمُونٌ
مَضْمُونٌ ذ pass. part. n. of 1 in the first of the senses assigned to the latter above: you say شَىْءٌ مَضْمُونٌ [meaning A thing, such as property, or the payment of a debt, &c., ensured by an acknowledgment of responsibility for it]. (TA.) ― -b2- مَضْمُونُ كِتَابٍ means مَا فِى ضِمْنِهِ and طَيِّهِ [i. e. The contents of a writing or letter; or what is infolded, or included, in a writing or letter; what is implied therein; and what is indicated therein]: pl. مَضَامِينُ. (TA.) ― -b3- And المَضَامِينُ, (A 'Obeyd, S, Msb, K,) of which the sing. is مَضْمُونٌ, (A 'Obeyd, Msb, K,) and one may also say مَضْمُونَةٌ, as meaning نَسَمَةٌ, (Msb,) signifies What are [comprised] in the loins of the stallions; (A 'Obeyd, S, Msb, K;) i. e. the progeny [thereof, in the elemental state]: (Msb:) or, accord. to Aboo-Sa'eed, [though the reverse is generally held to be the case,] المَلَاقِيحُ signifies what are in the backs of the he-camels, and المَضَامِينُ what are in the bellies of the females. (L in art. لقح.) The selling of the مضامين and the ملاقيح is forbidden. (S.) [مَضَامِينُ is also pl. of مِضْمَانٌ, q. v.] ― -b4- مَضْمُونُ اليَدِ i. q. مَخْبُونُهَا, (K,) meaning مَعْلُولُهَا [i. e. Diseased in the arm, or hand]; (TK;) applied to a man. (TA. [See 1, last sentence, which indicates a more particular meaning.])

##### Türkçe

**ضَمِنَ الشَّىْءَ**
1 **ضَمِنَ الشَّىْءَ** ذ , (IAar, S, K,) veya **المَالَ**, (Mgh, Msb,) ve **ضَمِنَ بِهِ**, (Msb, K,) muzârîsi **ضَمَنَ** , (K,) mastarı **ضَمَانٌ** (IAar, S, Msb, K) ve **ضَمْنٌ**, (K,) O, şey için, (S, K,) veya mal için: (Mgh:) onun hakkında sorumlu oldu, yahut sorumlu hâle geldi; cevap verir, hesap verir, muhatap olur, kefil olur, yahut garanti olur, (S, Mgh, K,) ; yahut onun için kendisini sorumlu kıldı, vb.; eş anlamlısı **اِلْتَزَمَهُ**; (Msb;) ve bu mânada, ↓ **تضمّنهُ**, (S, * K,) **ضَمَّنَهُ**’nun quasi-meçhûlüdür: (S, K:) [sanki onu avucu içinde, yahut mülkiyetinde tutmuş gibi; zira] **الضَّمَانُ**’ın aslî delâleti **التَّحْصِيلُ**’dir: (Msb:) fakihlerin bazısı onun **الضَّمُّ**’dan olduğunu söyler; fakat bu bir hatadır; (Msb, TA;) çünkü **ن** aslî harftir. (Msb.) Ve **ضَمِنَ لَهُ كَذَا**: O, ona şu şey için sorumlu oldu, vb. (MA.) Ve **ضَمِنَ المَالَ مِنْهَ**: O, ona [ondan alınmış] mal için sorumlu oldu, vb. (Mgh.) ― -b2- 5’e de bak; dört yerde. ― -b3- **ضَمِنَهُ** ayrıca (mecaz kabul edilerek) şunu ifade eder: Onu öğrendi; onun bilgisine sahip oldu. (TA.) -A2- Ve **ضَمِنَ**, (S, Msb, K,) muzârîsi **ضَمَنَ** , (K,) mastarı **ضَمَنٌ**, (S, Msb, K, *) (mecaz kabul edilerek): O (bir adam, S) uzun süreli bir hastalığa yakalandı, yahut onu sakat bırakan bir hastalığa; (S, Msb, K;) bir imtihan, yahut kırık, yahut başka bir illet sebebiyle bedeninde (S, * K, TA) musîbete uğradı. (S, * TA.) Ve **ضَمِنَتْ يَدُهُ**, mastarı **ضَمَانَةٌ**, (mecaz kabul edilerek): Onun kolu, yahut eli, uzun süreli bir hastalıktan etkilendi, yahut sakat bırakan (bir hastalıktan). (Fr, TA.)

**ضمّنهُ الشَّىْءَ**
2 **ضمّنهُ الشَّىْءَ** ذ , (S, MA, K,) veya **المَالَ**, (Mgh, Msb,) mastarı **تَضْمِينٌ**, (S,) O, onu şey için, (S, MA, K,) veya mal için sorumlu kıldı, cevap verir, hesap verir, muhatap olur, kefil olur, yahut garanti olur (hâle getirdi). (S, MA, Mgh, Msb, K,) (Mgh, Msb.) [Bir örneğine **مُعَبَّدٌ** maddesinde zikredilen bir beyitte bak.] ― -b2- **ضَمَّنْتُ الشَّىْءَ كَذَا**: Ben, şeyi, şöyle bir şeyi kapsar, kuşatır, yahut içerir kıldım. (Msb.) Buradan: **ضَمَّنَ اللّٰهُ أَصْلَابَ الفُحُولِ النَّسْلَ** [Allah, aygırların sulblerini, unsurî hâlde, nesli kapsar kıldı]. (Msb.) Ve **ضمّنهُ الوِعَآءَ**: Onu (yani herhangi bir şeyi) kaba koydu. (S, K.) Ve **ضمّن المَيِّتَ القَبْرَ**: Ölü bedeni kabre yerleştirdi. (TA.) Ve **ضمّن الكِتَابَ كَذَا** (mecaz kabul edilerek): Yazıyı, şöyle bir şeyi kapsar, yahut içine alır kıldı. (MA.) [Ve **ضمّن الكَلَامَ كَذَا** (mecaz kabul edilerek): Cümleyi, yahut sözü, yahut ibareyi, şöyle bir şeyi tazammun eder kıldı, yahut öyle saydı. Ve **ضمّن الكَلِمَةَ مَعْنَى كَذَا** (mecaz kabul edilerek): Kelimeyi, böyle bir mânayı tazammun eder, yahut ifade eder kıldı.] ― -b3- **التَّضْمِينُ**, belâgat ehlinin ıstılahında (mecaz kabul edilerek): Şiiri, [başka bir şairin] bir beytini kapsar kılmaktır: (TA:) yahut, murad edilen mânayı tamamlamak ve mânayı takviye etmek maksadıyla, başka bir şairin bir mısraını, yahut bir beytini, yahut iki beytini şiire sokmaktır; bunu, önceden onun ödünç alındığını bildirmek, yahut onun meşhur olması şartıyla (ki dinleyen onu çalıntı sanmasın): ve eğer bir mısra yahut ondan daha az ise, buna **رَفْوٌ** denir. (Har p. 267.) Ve arûz ehlinin ıstılahında (mecaz kabul edilerek): Bir beyti, kendisinden sonra gelen olmaksızın tamam olmaz kılmaktır. (TA.)

5 **تَضَمَّنَ**: 1’in ilk cümlesine bak. ― -b2- **تضمّن الشَّىْءُ كَذَا**: Şey, şöyle bir şeyi kapsadı, kuşattı, yahut içerdi. (Msb.) Buradan: **تَضَمَّنَتْ أَصْلَابُ الفُحُولِ النَّسْلَ** ve ↓ **ضَمِنَتْهُ** [Aygırların sulbleri, unsurî hâlde, nesli kapsadı]. (Msb.) Ve **تضمّن القَبْرُ المَيِّتَ**: Kabir, ölü bedeni içine yerleştirilmiş olarak bulundurdu. (TA.) Ve **تضمّن الكِتَابُ كَذَا** [ve ↓ **ضَمِنَهُ**] (mecaz kabul edilerek): Yazı, şöyle bir şeyi kapsadı, yahut içine aldı. (S, MA, K.) Ve **تضمّن الكَلَامُ كَذَا** [ve ↓ **ضَمِنَهُ**, bu maddenin ilk cümlesinde işaret edildiği üzere,] (mecaz kabul edilerek): Cümle, yahut söz, yahut ibare, kapsamı içinde şöyle bir şeyi kavradı, yahut kapsadı, [yahut tazammun etti]; eş anlamlısı **حَصَّلَهُ**. (Msb.) [Ve **تَضَمَّنَتِ الكَلِمَةُ مَعْنَى كَذَا** ve ↓ **ضَمِنَتْهُ** (mecaz kabul edilerek): Kelime, böyle bir mânayı tazammun etti.]

**ضِمْنٌ**
**ضِمْنٌ** ذ (mecaz): **طَىّ**, (S, MA, K,) yani iç taraf, (MA, TK,) [lafzen katlama] bir yazının, yahut mektubun. (S, MA, K, TA.) Şöyle dersin: **أَنْفَذْتُهُ ضِمْنَ كِتَابِى** yani **فِى طَيِّهِ** (mecaz): [Onu, yazımın yahut mektubumun katı içinde gönderdim yahut ilettim; yani onun içinde katlanmış, yahut içine konmuş; onun içinde dâhil edilmiş; yahut onun iç tarafında]. (S, TA.) Ve **فِى ضِمْنِ كَلَامِهِ** [ve **كِتَابِهِ**] (mecaz kabul edilerek) şu demektir: Onun sözünün [ve yazısının yahut mektubunun] muhtevaları yahut tazammunları arasında (**فى مَطَاوِيهِ**); ve bunların delâletleri. (Msb.) -A2- Mideyi doyuran bir şey: böylece, **مَا أَغْنَى عَنِّى فُلَانٌ ضِمْنًا** demektir ki: Falan kimse, mideyi doyuracak bir şey kadar bile, benim yerimi tutmadı, yahut ihtiyacımı gidermedi. (IAar, TA.)

**ضَمَنٌ**
**ضَمَنٌ** ذ (S, K) ve ↓ **ضَمَانٌ** ve ↓ **ضَمَانَةٌ** (S, Msb, K) (mecaz): Uzun süreli bir hastalık, yahut sakat bırakan (bir hastalık); (S, Msb, K, TA;) bir imtihan, yahut kırık, yahut başka bir illet sebebiyle bedende bir musîbet; (S, * K, TA,) ve ↓ **ضُمْنَةٌ** aynı mânayı ifade eder; (K;) ve [yalnızca] bir hastalık, yahut illet; (S, K;) şu sözde olduğu gibi: **كَانَتْ ضُمْنَةُ فُلَانٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ** (mecaz) [Falanın hastalığı dört ay sürdü]. (S, TA.) [1’in son iki cümlesine de bak.] ― -b2- **ضَمَنٌ** ayrıca (mecaz kabul edilerek) şunu ifade eder: Bir yük; eş anlamlısı **كَلٌّ**: şu sözde olduğu gibi: **فُلَانٌ ضَمَنٌ عَلَى أَصْحَابِهِ** [Falan kimse, arkadaşlarının üzerine bir yüktür]. (AZ, TA.) -A2- O, ayrıca bir sıfattır: sonraki paragrafa bak.

**ضَمِنٌ**
**ضَمِنٌ** ذ (bir adama nispetle, S) (mecaz kabul edilerek): Uzun süreli bir hastalıktan etkilenen, yahut sakat bırakan (bir hastalıktan); (S, Msb, K, TA;) bir imtihan, yahut kırık, yahut başka bir illet sebebiyle bedende musîbete uğramış: (S, TA:) ve ↓ **ضَمَنٌ** [aynısını; yahut yalnızca] bir hastalık yahut illetten etkilenmiş (kimseyi) ifade eder; bir adama [ikiye ve daha fazlasına ve bir kadına] uygulanır; aslında bir mastar olduğu için; tesniyesi, cemi, müennesi yoktur: (TA:) ilkinin cemi **ضَمْنَى** (S, * Msb, K, * TA) ve **ضَمِنُونَ**; yahut bu ikisinden ilki, ↓ **ضَمِينٌ**’in cemidir [ki o da **ضَمِنٌ** ile aynı mânadadır]. (TA.) **اِكْتَتَبَ ضَمِنًا** [CK’de **ضَمَنًا**] (mecaz kabul edilerek) demektir: Kendini, [uzun süreli bir hastalıktan etkilenen vb. biri olarak] yazdırdı; yahut **ضَمْنَى**’nın, yani **زَمْنَى**’nın defterine yazıldı; (S, K, TA;) yani kendisini [öyle biri olarak] yazdırmayı istedi ve kâfirlerle savaşmaktan geri kalmak için, ordu kumandanından kendisi için bir belge aldı: (TA:) böyle biri hakkında, Allah’ın onu kıyamet gününde o hâl üzere dirilteceği söylenir. (S, TA.) Bir rivayette geçen **مَعْبُوطَةٌ غَيْرُ ضَمِنَةٍ** demektir: Hastalığı olmayan (hayvan) boğazlanmış. (TA.) ― -b2- Ayrıca (mecaz): [Seven: (**ضَمَانَةٌ**’ya bak:) yahut] aşırı seven, yahut hayranlıkla seven. (K, TA.)

**ضُمْنَةٌ**
**ضُمْنَةٌ** ذ : **ضَمَنٌ**’a bak.

**ضَمَانٌ**
**ضَمَانٌ** ذ bir mastardır: [1’in ilk cümlesine bak:] (IAar, S, Msb, K:) [yalın isim olarak kullanılarak,] sorumluluk, cevap verebilirlik, hesap verebilirlik, muhatap olma, kefillik, yahut garantörlük; eş anlamlısı **كَفَالَةٌ**: (Mgh:) fakat o, [mânaca] **كَفَالَةٌ**’dan daha yaygındır; çünkü bazen **كَفَالَةٌ** olmayan şeyi ifade eder; yani, [tazmin; yahut] helâk olmuş bir şeyin mislini yahut kıymetini iade. (Kull.) [**ضَمَانُ مَالٍ**, ve **غُرْمٍ**, başkasının malı ve borcu için sorumluluk vb. demektir. Ve **ضَمَانُ نَفْسٍ**, ve **حُضورٍ**, başkasının görünmesi yahut hazır bulunması için sorumluluk vb. demektir.] **ضُمَان دَرَك** avamca bir ifadedir; doğrusu **ضَمَانُ الدَّرَكِ**’tir [**درك** maddesinde açıklanmıştır]. (TA.) -A2- **ضَمَنٌ**’a da bak.

**ضَمِينٌ**
**ضَمِينٌ** ذ : **ضامِنٌ**’e bak: -A2- ve ayrıca **ضَمِنٌ**’e de bak.

**ضَمَانَةٌ**
**ضَمَانَةٌ** ذ : **ضَمَنٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca (mecaz): Sevgi: (K, TA:) [yahut] aşırı, yahut hayranlıkla sevgi. (TA.)

**ضَامِنٌ**
**ضَامِنٌ** ذ ve ↓ **ضَمِينٌ**: Sorumlu olan, cevap veren, hesap veren, muhatap olan, kefil olan, yahut garantör olan: (S, Msb, K:) ikisi de IAar tarafından, **سَامِنٌ** ve **سَمِينٌ** gibi, eş anlamlı olarak zikredilmiştir. (TA.) Peygamber tarafından Allah’ın şöyle dediği rivayet edilir: **مَنْ خَرَجَ مُجَاهِدًا فِى سَبِيلِى وَابْتِغَآءِ مَرْضَاتِى فَأَنَا عَلَيْهِ ضَامِنٌ وَهُوَ عَلَىَّ ضَامِنٌ**, mânası: [Kim benim yolumda mücahid olarak çıkar ve rızamı arayarak, yahut onu elde etmeye şiddetle talip olarak (çıkar),] ben ona, diri ve ölü olarak onu mükâfatlandırmak üzere ona vaad ettiğim şey hususunda sorumluyum; **ضامن**’in **على** ile müteaddî kılınması, onda **مُحَامٍ** ve **رَقِيبٌ** mânasını tazammun etmesi sebebiyledir; ve son cümle, mânaca buna yakın olup, “o da benim tarafımdan sorumluluk [hakkına] sahip olandır” diye çevrilir; sanki ona ihtimam ve onu gözetme [benim üzerime] vâcipmiş gibi. (Mgh.) Ve bir rivayette şöyle denir: **الاـِمَامُ ضَامِنٌ وَالمُؤَذِّنُ مُؤْتَمَنٌ**: (Mgh, JM, * TA:) [ikinci cümle **أمن** maddesinde (**أَمِينٌ** lafzında) açıklanmıştır:] birinci cümle demektir ki: İmam [yahut namaz kıldıran], kendisine uyanların namazının doğruluğu için sanki sorumludur: (JM, TA: [ve benzeri, başka, benzer açıklamalarla Mgh’de de söylenmiştir:]) yahut demektir ki: imam, [kendisine uyan] insanlar için, namazlarının [doğruluğu] hususunda dikkatli, yahut gözeticidir. (TA.) ― -b2- **ضَامِنٌ** ve ↓ **مِضْمَانٌ**, bir dişi deveye nispetle, karnında cenin bulunan demektir: ve cemileri **ضَوَامِنُ** ve **مَضَامِينُ**’dur. (IAar, L ve TA, **لقح** maddesinde ve bu maddede.) ― -b3- **ضَامِنَةٌ**, haklara yahut alacaklara (**حُقُوق**) nispetle, Lebeed tarafından **مَضْمُونَةٌ** mânasında kullanılmıştır; [**مَضْمُونٌ**’a bak;] tıpkı **رَاحِلَةٌ**’nin **مَرْحُولَةٌ** mânasında kullanılması gibi. (TA.)

**ضَامِنَةٌ**
**ضَامِنَةٌ** ذ [**ضَامِنٌ**’in müennesi, ona bak]. ― -b2- **الضَّامِنَةُ**: Herhangi bir şehir yahut ülke yahut benzerinin ortası içinde dâhil olan şey demektir. (TA.) **الضَّامِنَةُ مِنَ النَّخْلِ**, (AO, S, K, * TA,) Peygamberin bir mektubunda geçen, (AO, S, TA,) demektir: Hurma ağaçlarından, şehirlerin yahut kasabaların yahut köylerin içinde dâhil olanlar: (AO, S, K, * TA:) yahut şehir surunun kuşattığı olanlar: (K:) fakat Az der ki, onlar böyle adlandırılmıştır; çünkü sahipleri onların bakımı ve korunması için sorumludur: (TA:) **الضَّاحِيَةُ من البَّعْلِ**’in zıddıdır; bu da, açık arazide olan, kökleriyle su içen, sulanmaksızın (yetişen) hurma ağaçları demektir. (AO, S, TA. *)

**مُضَمَّنٌ**
**مُضَمَّنٌ** ذ: Bir kupa yahut başka bir kap içinde dâhil olan su; ve meme içinde dâhil olan süt. (TA.) ― -b2- Ayrıca (mecaz kabul edilerek): Başka bir şiirden bir beyti kapsar kılınmış şiir. (S, K. [2’nin sondan bir önceki cümlesine bak.]) Ve (mecaz kabul edilerek): Kendinden sonra gelen olmaksızın tamam olmayan bir beyit. (S, K. [2’nin son cümlesine bak.]) ― -b3- Ve (mecaz kabul edilerek): [Kendisiyle birlikte başka bir şeyden bir miktarı kavratan] bir ses: onunla başka bir sesi birleştirmeksizin üzerinde durulamaz: (K:) T’de, bunun, bir adamın **قِفْ فُلَ** [yahut **فُلُ**, **قِفْ فُلَانُ** “Dur, ey falan” yerine] demesi gibi olduğu söylenir; **ل**’yi harekeye doğru bir ses tadı ile yapmakla (**بِاـِشْمَامِ اللَّامِ اـِلَى الحَرَكَةِ**). (TA.)

**مِضْمَانٌ**
**مِضْمَانٌ** ذ : **ضَامِنٌ**’e bak; sondan bir önceki cümle.

**مَضْمُونٌ**
**مَضْمُونٌ** ذ: yukarıda ona verilen mânaların ilkinde, 1’in meçhul ism-i mef’ûlü: şöyle dersin: **شَىْءٌ مَضْمُونٌ** [yani, mal gibi, yahut bir borcun ödenmesi vb. gibi, onun için sorumluluk ikrarıyla güvence altına alınmış bir şey]. (TA.) ― -b2- **مَضْمُونُ كِتَابٍ** demektir: **مَا فِى ضِمْنِهِ** ve **طَيِّهِ** [yani bir yazının yahut mektubun muhtevası; yahut bir yazı yahut mektup içinde katlanmış yahut dâhil edilmiş olan; onda tazammun edilen; ve onda delâlet edilen]: cemi **مَضَامِينُ**. (TA.) ― -b3- Ve **المَضَامِينُ**, (A 'Obeyd, S, Msb, K,) ki onun müfredi **مَضْمُونٌ**’dur, (A 'Obeyd, Msb, K,) ve ayrıca **مَضْمُونَةٌ** da denebilir, **نَسَمَةٌ** mânasında, (Msb,) demektir: aygırların sulblerinde [kapsanmış] olanlar; (A 'Obeyd, S, Msb, K;) yani onların nesli [unsurî hâlde]: (Msb:) yahut, Aboo-Sa'eed’e göre, [genellikle bunun tersinin kabul edilmesine rağmen,] **المَلَاقِيحُ** erkek develerin sırtlarında olanı, **المَضَامِينُ** ise dişilerin karınlarında olanı ifade eder. (L, **لقح** maddesinde.) **المضامين** ve **الملاقيح**’in satılması yasaklanmıştır. (S.) [**مَضَامِينُ**, ayrıca **مِضْمَانٌ**’ın da cemidir; ona bak.] ― -b4- **مَضْمُونُ اليَدِ**: **مَخْبُونُهَا** ile aynı mânadadır, (K,) yani **مَعْلُولُهَا** [yani kolda yahut elde hastalıklı]; (TK;) bir adama nispetle. (TA. [1’in son cümlesine bak; daha hususî bir mânaya işaret eder.])

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَمِنَ
ضَمِنَ A ( n. ac. ضَمْن 1 ,  ضَمَاْن 22 )
a.  [ acc. or Bi ], Guaranteed, became surety, responsible, accountable for.

b.  Learned, acquired a knowledge of.

c.  Ailed.

d.  [ coll. ], Hired, farmed ( vineyard &  c. ).

ضَمَّنَ
ضَمَّنَ II ,
a.  Made responsible, accountable for.

b.  Put, inserted into, enclosed in; introduced into; made to include, comprise, imply.

c.  [ coll. ], Let out on hire.

تَضَمَّنَ
تَضَمَّنَ V ,
a.  Held, contained; included, comprised; implied.

b.  see I (a) & VII.

اِنْضَمَنَ
اِنْضَمَنَ VII
a.  [ coll. ], Was farmed out, let out on hire.

ضِمْن
ضِمْن 2 ,
a.  Interior, inside.

b.  Contents.

ضَمَن
ضَمَن 4 ,
a.  Indisposition, ailment.

ضَمِن
ضَمِن 5 ,
a.  Ailing, indisposed.

ضَاْمِن
ضَاْمِن 21 ,
a.  Accountable, responsible, answerable; surety, bail.

b.  [ coll. ], Tenant-farmer.

ضَمَاْن
ضَمَاْن 22 ,
a.  Surety, guarantee; suretyship; responsibility, accountability,   amenability; liability; indemnification.

c.  see 4 .

ضَمَاْنَة
ضَمَاْنَة 22t ,
a.  see 4 .

ضَمِيْن
ضَمِيْن 25 ,
a.  see 21 (a) .

ضَمڤنَ
N. P. ضَمڤنَ I , ( pl. مَضَاْمِيْنُ 65 ),
a.  Contents; purport, tenor, drift.

ضَمَّنَ
N. P. ضَمَّنَ II ,
a.  Unfinished, incomplete ( sentence &  c. ); implied ( word ); incidental, dependent ( sentence ).

##### Türkçe

**ضَمِنَ**
**ضَمِنَ** A ( n. ac. **ضَمْن** 1 ,  **ضَمَاْن** 22 )
a. [ acc. or Bi ], Garanti etti; kefil oldu; için sorumlu, mesul, hesap verir oldu.

b. Öğrendi; bir bilgi edindi.

c. Hastalandı.

d. [ coll. ], Kiraladı; iltizama verdi ( bağ vb. ).

**ضَمَّنَ**
**ضَمَّنَ** II ,
a. Sorumlu, mesul, hesap verir kıldı.

b. Koydu; içine soktu; içine aldı; içine dâhil etti; içine soktu; dâhil etmeyi, kapsamayı, tazammun etmeyi sağladı.

c. [ coll. ], Kiraya verdi.

**تَضَمَّنَ**
**تَضَمَّنَ** V ,
a. Tuttu; içerdi; dâhil etti; kapsadı; tazammun etti.

b. I (a) ve VII’ye bak.

**اِنْضَمَنَ**
**اِنْضَمَنَ** VII
a. [ coll. ], İltizama verildi; kiraya verildi.

**ضِمْن**
**ضِمْن** 2 ,
a. İç kısım, iç.

b. Muhteva.

**ضَمَن**
**ضَمَن** 4 ,
a. Rahatsızlık, hastalık.

**ضَمِن**
**ضَمِن** 5 ,
a. Hasta, rahatsız.

**ضَاْمِن**
**ضَاْمِن** 21 ,
a. Hesap verir, sorumlu, mesul; kefil, bail.

b. [ coll. ], Kiracı-çiftçi.

**ضَمَاْن**
**ضَمَاْن** 22 ,
a. Kefalet, garanti; kefillik; sorumluluk, mesuliyet, hesap verebilirlik; yükümlülük; tazmin.

c. 4’e bak.

**ضَمَاْنَة**
**ضَمَاْنَة** 22t ,
a. 4’e bak.

**ضَمِيْن**
**ضَمِيْن** 25 ,
a. 21 (a)’ya bak.

**ضَمڤنَ**
N. P. **ضَمڤنَ** I , ( pl. **مَضَاْمِيْنُ** 65 ),
a. Muhteva; maksat, tenor, meyil.

**ضَمَّنَ**
N. P. **ضَمَّنَ** II ,
a. Bitmemiş, eksik ( cümle vb. ); tazammun edilmiş ( kelime ); arızî, tâbi ( cümle ).
