# ضمي (ض-م-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%85%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - م - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ضمى

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%8A/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

#### Madde başı: ضمى

ض م ( و ا ى ء )
ضيم ، ضمى ، مضى ، وضم ، ومض ، أمض ، وميض ، أضم .
ضيم : قال اللّيثُ : ضامَه في الأمر ، وضَامَهُ حَقّه يَضِيمه ضَيْما : وهو الانتقاص . ويقال : ما ضِمْتُ أحداً ، ولا ضُمْتُ ، أي : ما ضامَني أحد . والمَضِيمُ : المَظلومُ .
ضمي : أبو العبَّاس عن ابن الأعرابي قال : ضَمَى : إذا ظَلم .
قلتُ : كأنه مقلوبٌ عن ضامَ ، وكذلك بَضَى : إذا أقام ، مقلوبٌ عن باضَ .
مضى : يقال : مضيْتُ بالمكان ، أو مضَيْتُ عليه .
وقال ابن شُميل : يقال : مَضَيْتُ ببيعي ، أي : أجَزْتُه . وقد ماضَيْتُه ، أي : أجَزْتُه . ويقال أيضاً : أمضَيْتُ بَيْعي ، ومَضَيْتُ على بَيْعي ، أي : أجزْتُه .
ابن السكّيت عن أبي عُبَيدة عن يونس : مَضَيتُ على الأمر مُضُوّاً ؛ وهذا أمرٌ مَمْضُوٌّ عليه ، جاء به في باب فَعُول بفتح الفاء .
أبو عُبَيد : المُضَوَاءُ : التقدُّم .
وقال القُطاميّ :
فإذا خَنَسْنَ مَضَى على مُضَوَائه
ويقال : مضى الشيءُ يَمضي مُضُوّاً وَمضاءً .
قال الليث : الفَرَس يُكنى أبا المضَاء .
ويقال للرجل إذا مات : قد مَضَى .
أمض : قال الليث : أَمِضَ الرجلُ يأمَض فهو أمِضٌ : إذا لم يُبالِ المعاتَبة ، وعَزِيمتُه ماضيةٌ في قَلْبه ، وكذلك إذا أبْدَى بِلسانِه غيرَ ما يُريد . قلت : لم أسمعْ أمِضَ لغير الليث ولا أعرفه .
ومض : قال الليث : الوَمْضُ والوَمِيضُ : مِنْ لمعَان البَرْق وكلِّ شيء صافي اللّون .
ويقال : أومضَتْه فلانة بعَيْنها : إذا برّقَتْ له .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الوَمِيضُ : أن يومِضَ البَرقُ إيماضةً ضعيفةً ثم يَخفَى ثم يُومِض ، وليس في هذا يأسٌ من مَطر قد يكون وقد لا يكون . [
وقال شَمِر وغيره : يقال : ومَض البرقُ يَمِضُ ، وأَوْمَض يُومِضُ ، وأنشد :
تَضحَك عن غُرِّ الثّنايا ناصعٍ
مِثلِ وَمِيض البَرقِ لمَّا عَنْ وَمَضْ
يريد : لمَّا أنْ وَمَضَ .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : في البَرْق الإيماض وهو اللَّمْع الخَفِيّ .
أضم : أبو عُبَيد عن الأصمعي وأبي عمرو :
الأضَمُ : الغَضَبُ . وقد أَضِمَ يأضَم أضماً فهو أضِم .
وإضَمٌ : اسمُ جبل بعينه .
وأنشد ابن السكيت :
شُبّتْ بأعلى عانِدَين مِنْ إضَمْ
وضم : رُوِي عن عمر بنِ الخطَّاب أنه قال : إنما النّساءُ لحمٌ على وَضَم إلاّ ما زُبَّ عنه .
قال أبو عبَيد عن الأصمعي : الوَضَمُ : الخشبَة أو البارِيَة التي يوضع عليها اللّحم يقول : فهنّ في الضَّعف مِثلُ ذلك اللَّحم الّذي على الوَضَم ، وشَبَّه النساءَ به لأنّ من عادة العرب في بادِيَتها إذا نُحِر بعيرٌ لجماعته يَقْتسمون لحمه أن يَقْلعوا شجراً كثيراً ويُوضَم بعضُه على بعض ، ويُعَضَّى اللحمُ ويوضَع عليه ، ثم يُلقَى لحمهُ عن عُراقِه ويُقطَّع على الوَضَم هَبْراً للقَسْم ، وتُؤجَّج نار ، فإذا سقَط جَمْرُها اشتَوى مَن حضَر شِوايةً بعد شِوايةٍ على ذلك الجَمْرِ ، لا يُمنَع أحدٌ منه ، فإذا وقَعتْ فيه المقاسم وأحرَز الشركاءُ مقاسِمَهم حَوَّل كلُّ شريك قَسَمه عن الوَضَم إلى بيته ، ولم يَعرِض أحد لما حازَه . فشبه عمرُ النساءَ وقلَّةَ امتناعِهنّ على طُلاّبهنّ من الرجال باللَّحم ما دام على الوَضم .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : الوَضَمُ : كلُّ ما وَقَيْتَ به اللَّحمَ من الأرض ، يقال : أوصَمْتُ اللحم ، وأوْضَمْتُ له .
قال : وقال الكسائيّ : إذا عملتَ له وَضَماً .
قلتَ : وَضَمْتُه أضِمُه ، فإذا وضَعت اللّحم عليه قلت : أوضَمْتُه .
أبو عُبَيد عن أبي عمرو : الوَضِيمَةُ : القوْم ينزِلون على القَوْم وهم قليل فيُحسِنون إليهم ويُكرِمونهم .

##### Türkçe

ض م ( **و** **ا** **ى** **ء** )
**ضيم** , **ضمى** , **مضى** , **وضم** , **ومض** , **أمض** , **وميض** , **أضم** .
**ضيم** : el-Leys dedi: İşte ona zulmetti; ve onun hakkını eksiltti; ona eksiltme ile eksiltir: ve o, eksiltmedir. Ve denilir: Ben kimseye zulmetmedim, ve zulmetmedim; yani: Bana kimse zulmetmedi. Ve **المَضِيمُ**: mazlumdur.
**ضمي** : Ebü’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **ضَمَى**: zulmettiği zaman.
Dedim: Sanki o, **ضامَ**’dan kalb edilmiştir; ve yine **بَضَى**: ikamet ettiği zaman; **باضَ**’dan kalb edilmiştir.
**مضى** : denilir: Mekân ile geçtim; yahut onun üzerine geçtim.
İbn Şümeyl dedi: denilir: Satışım ile geçtim; yani: onu geçerli kıldım. Ve gerçekten onunla karşılıklı geçerli kıldım; yani: onu geçerli kıldım. Ve ayrıca denilir: Satışımı geçerli kıldım; ve satışım üzerine geçtim; yani: onu geçerli kıldım.
İbnü’s-Sikkît, Ebû ‘Ubeyde’den, Yûnus’tan: İş üzerine geçtim, geçiş ile; ve bu, üzerine geçilmiş bir iştir; onu, **فَعُول** babında, **ف**’nin fethiyle getirdi.
Ebû ‘Ubeyd: **المُضَوَاءُ**: ilerlemedir.
El-Kutâmî dedi:
Eğer geri çekilirlerse, kendi ilerleyişi üzere geçti
Ve denilir: Şey geçer; geçiş ve geçme ile.
el-Leys dedi: At, “**أبا المضَاء**” künyesiyle künyelenir.
Ve adam için, öldüğü zaman denilir: Gerçekten geçti.
**أمض** : el-Leys dedi: Adam **أَمِضَ** olur; **يأمَض**; o hâlde o **أمِضٌ**’dir: azarlamayı umursamadığı zaman; ve onun azmi kalbinde geçicidir; ve yine, diliyle istediğinden başkasını açığa vurduğu zaman. Dedim: el-Leys’ten başkası için **أمِضَ** işitmedim ve onu bilmem.
**ومض** : el-Leys dedi: **الوَمْضُ** ve **الوَمِيضُ**: şimşeğin parıltısındandır ve rengi duru olan her şeydendir.
Ve denilir: Falan kadın onu gözüyle parıldattı: ona göz kırptığı zaman.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الوَمِيضُ**: şimşeğin zayıf bir parıldama ile parıldaması, sonra gizlenmesi, sonra parıldamasıdır; ve bunda, yağmurdan bir ümitsizlik yoktur; olabilir de olmayabilir de. [
Şemir ve başkaları dedi: denilir: Şimşek parıldadı; parıldar; ve **أَوْمَض**; parıldatır; ve inşad etti:
Parlak, beyaz ön dişlerden gülümser
Şimşeğin parıltısı gibi, parıldadığı zaman sonra parıldadı
İster: parıldadığı zaman.
Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: Şimşekte **الإيماض** vardır; ve o, gizli parıltıdır.
**أضم** : Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î ve Ebû ‘Amr’dan:
**الأضَمُ**: öfkedir. Ve gerçekten **أَضِمَ** olur; **يأضَم**; **أضماً**; o hâlde o **أضِم**’dir.
Ve **إضَمٌ**: bizzat bir dağın adıdır.
İbnü’s-Sikkît inşad etti:
**إضَم**’dan iki inatçının en üstünde tutuşturuldu
**وضم** : Ömer b. el-Hattâb’dan rivayet olundu ki dedi: Kadınlar ancak **وَضَم** üzerindeki ettir; ondan uzaklaştırılan müstesna.
Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den dedi: **الوَضَمُ**: etin üzerine konulduğu tahta yahut hasırdır; der ki: Onlar zayıflıkta, **الوَضَم** üzerindeki o et gibidir; ve kadınları ona benzetti; çünkü Arapların bedevîlerinde âdetlerindendir: Cemaatine bir deve boğazlandığı zaman, etini paylaşırlar; çok ağaç sökerler ve onun bir kısmını bir kısmı üzerine **يُوضَم** ederler; et parçalanır ve onun üzerine konulur; sonra eti kemiklerinden atılır ve **الوَضَم** üzerinde pay için parça parça kesilir; ve bir ateş tutuşturulur; onun koru düştüğü zaman, hazır bulunan kimse o kor üzerinde bir kızartmadan sonra bir kızartma kızartır; ondan kimse men edilmez; paylar içine düştüğü ve ortaklar paylarını güvenceye aldığı zaman, her ortak payını **الوَضَم**’dan evine taşır; kimse elde ettiğine ilişmez. Ömer, kadınları ve onların erkeklerden taliplerine karşı az engellenmelerini, **الوَضَم** üzerinde bulunduğu müddetçe et ile benzetti.
Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الوَضَمُ**: et ile yeri örttüğün her şeydir; denilir: Eti yerden korudum; ve onun için **وَضَم** yaptım.
Dedi: el-Kisâî dedi: Ona bir **وَضَم** yaptığın zaman.
Dedim: Onu **وَضَمْتُ**; onu örterim; eti onun üzerine koyduğun zaman: Onu **أوضَمْتُ** dersin.
Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: **الوَضِيمَةُ**: bir kavmin üzerine inerler; onlar azdır; onlara iyilik ederler ve onları ikram ederler.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%8A/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ثعلب عن ابن الأَعرابي: ضَمى إذا ظَلَمَ؛ قال أَبو منصور: كأَنه مقلوبٌ من ضامَ، قال: وكذلك بَضَى إذا أَقام، مقلوب من باضَ.

##### Türkçe

ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den: **ضَمى**; zulmettiği zaman. Ebû Mansûr dedi: Sanki o, **ضامَ**’dan çevrilmiş (harfleri yer değiştirilmiş)tir. Dedi: Ve yine **بَضَى**; ikamet ettiği zaman, **باضَ**’dan çevrilmiş (harfleri yer değiştirilmiş)tir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ى ( *!ضَمِيَ ) الرَّجلُ ، ( كرَضِيَ ) :
أَهْمَلهُ الجوهريُّ .
وقالَ ابنُ الأعْرابيِّ : أَي ( ظَلَمَ ) ، كأَنَّه مَقْلوبُ ضامَ .

##### Türkçe

: **ضَمِيَ** adam, ( **رَضِيَ** gibi ): el-Cevherî onu ihmal etti.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: yani **ظَلَمَ**; sanki **ضامَ**’ın kalb edilmişidir.
