# ضنط — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D8%B7/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%86%D8%B7/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضنط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D8%B7.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: ضنط

(باب الضّاد والنون وما يثلثهما)
(ضني) الضاد والنون والحرف المعتل أصلان صحيحان: أحدهما يدلُّ على مرضٍ، والآخر يتردَّد بين مهموزٍ وغيره، ويدلُّ ذلك على شيئين: إمَّا أصلٍ وإِمَّا نِتاج، والأصل والنِّتاج متقارِبان.‏
فالأوّل الضَّنَى في المرض، يقال ضَنِيَ يَضْنَى ضَنَىً شديداً، إِذا كانَ به داءٌ مُخامِر، كلَّما ظنَّ أنَّه قد بَرَأَ نُكِس. وأَضْنَاهُ المرضُ يُضْنيه.‏
وأمَّا الآخر فيقال ضَنَأتِ المرأة ضَنْأً، وهي ضانئة، وأضنأت إذا كثُر ولدها. والضِّنء: الأصل والمعدِن. وفلانٌ من ضِنْءِ صِدق. وأضنأ القومُ، إِذا كثُرت ماشيتُهم. وضَنَأ المالُ: كثر.‏
وأخبرَنا علي بن إبراهيمَ، عن عليّ بن عبد العزيز، عن أبي عمرو: الضَّنْو الولد ويقال الضِّنو. قال الأمويّ عن أبي المفضّل من بني سلامة: الضَّنْو الولد بالفتح، والضِّنْء: الأصل، مهموز.‏
ومما شذَّ عن هذا كله: أَضْنَأَ فلانٌ من كذا، استحيا منه.‏
(ضنط) الضاد والنون والطاء، يقولون فيه إنَّ الضِّنَاط: الزِّحام الكثير.‏
(ضنك) الضاد والنون والكاف أصلان صحيحان وإن قلَّ فروعُهما فالأوّل الضِّيق، والآخر مرضٌ.‏
فالأوَّل الضَّنْك: الضِّيق. ومن الباب امرأةٌ ضِناكٌ: مكتنِزة اللحم، إذا اكتنَزَ تَضَاغَطَ.‏
والأصل الآخر المضنوك: المزكوم. والضُّنَاك الزُّكام. والله أعلم.‏

ـ

### Türkçe

(ضاد باب الضّاد والنون وما يثلثهما)
(ضني) **الضاد** ve **النون** ve illetli harf iki sahih asıldır: bunlardan biri bir hastalığa delâlet eder; diğeri ise hemzeli ile hemzesiz arasında gidip gelir; bu da iki şeye delâlet eder: ya bir asla ya da bir neticeye. Asıl ile netice birbirine yakındır.‏
Birincisi: hastalıkta **الضَّنَى**; denir: **ضَنِيَ يَضْنَى ضَنَىً** şiddetli, eğer onda karışıp yerleşen bir dert varsa; her ne zaman iyileştiğini zannetse tersine çevrilir (nükseder). Ve hastalık onu **أَضْنَاهُ**; onu **يُضْنيه**.‏
İkincisine gelince: denir: kadın **ضَنَأتِ** **ضَنْأً**, o **ضانئة**dir; ve **أضنأت**: eğer çocuğu çok olursa. Ve **الضِّنء**: asıl ve maden. Ve falan kimse doğru bir **ضِنْءِ**dendir. Ve kavim **أضنأ** etti: eğer davarları çok olursa. Ve mal **ضَنَأ** etti: çoğaldı.‏
Bize Ali b. İbrahim haber verdi; Ali b. Abdülaziz’den; Ebû Amr’dan: **الضَّنْو** çocuk; ve **الضِّنو** denir. Ümeyyî, Benî Selâme’den Ebû’l-Mufaddal’dan: **الضَّنْو** çocuk (fetha ile); ve **الضِّنْء**: asıl; hemzelidir, dedi.‏
Bütün bunlardan şâz olan şeylerdendir: falan kimse şundan **أَضْنَأَ** etti; ondan utandı.‏
(ضنط) **الضاد** ve **النون** ve **الطاء**: onda derler ki **الضِّنَاط**: çok kalabalık, izdihamdır.‏
(ضنك) **الضاد** ve **النون** ve **الكاف** iki sahih asıldır; her ne kadar dalları az ise de: birincisi darlık, diğeri hastalıktır.‏
Birincisi: **الضَّنْك**: darlık. Ve babdandır: **امرأةٌ ضِناكٌ**: etli, dolgun; eğer et toplanıp sıkışırsa birbirine basınç yapar.‏
Diğer asıl: **المضنوك**: nezleli. Ve **الضُّنَاك**: nezle. Ve Allah daha iyi bilir.‏

ـ
