# ضنك — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%83/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%86%D9%83/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضنك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%83.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: ضنك

(باب الضّاد والنون وما يثلثهما)
(ضني) الضاد والنون والحرف المعتل أصلان صحيحان: أحدهما يدلُّ على مرضٍ، والآخر يتردَّد بين مهموزٍ وغيره، ويدلُّ ذلك على شيئين: إمَّا أصلٍ وإِمَّا نِتاج، والأصل والنِّتاج متقارِبان.‏
فالأوّل الضَّنَى في المرض، يقال ضَنِيَ يَضْنَى ضَنَىً شديداً، إِذا كانَ به داءٌ مُخامِر، كلَّما ظنَّ أنَّه قد بَرَأَ نُكِس. وأَضْنَاهُ المرضُ يُضْنيه.‏
وأمَّا الآخر فيقال ضَنَأتِ المرأة ضَنْأً، وهي ضانئة، وأضنأت إذا كثُر ولدها. والضِّنء: الأصل والمعدِن. وفلانٌ من ضِنْءِ صِدق. وأضنأ القومُ، إِذا كثُرت ماشيتُهم. وضَنَأ المالُ: كثر.‏
وأخبرَنا علي بن إبراهيمَ، عن عليّ بن عبد العزيز، عن أبي عمرو: الضَّنْو الولد ويقال الضِّنو. قال الأمويّ عن أبي المفضّل من بني سلامة: الضَّنْو الولد بالفتح، والضِّنْء: الأصل، مهموز.‏
ومما شذَّ عن هذا كله: أَضْنَأَ فلانٌ من كذا، استحيا منه.‏
(ضنط) الضاد والنون والطاء، يقولون فيه إنَّ الضِّنَاط: الزِّحام الكثير.‏
(ضنك) الضاد والنون والكاف أصلان صحيحان وإن قلَّ فروعُهما فالأوّل الضِّيق، والآخر مرضٌ.‏
فالأوَّل الضَّنْك: الضِّيق. ومن الباب امرأةٌ ضِناكٌ: مكتنِزة اللحم، إذا اكتنَزَ تَضَاغَطَ.‏
والأصل الآخر المضنوك: المزكوم. والضُّنَاك الزُّكام. والله أعلم.‏

### Türkçe

(باب **الضّاد** ve **النون** ve onları üçleyen şeyler)

(**ضني**) **الضاد** ve **النون** ve illetli harf iki sahih asıldır: ikisinden biri bir hastalığa delâlet eder, diğeri hemzeli ile hemzesiz arasında gidip gelir; bu da iki şeye delâlet eder: ya bir asla ya da bir netîceye; asl ile netîce birbirine yakındır.‏
Birincisi: hastalıkta **الضَّنَى**; denir: **ضَنِيَ يَضْنَى ضَنَىً** şiddetli, eğer onda karışıp yerleşen bir dert varsa; her ne zaman iyileştiğini zannetse nüksettirildi. Ve hastalık onu **أَضْنَاهُ**; onu **يُضْنيه**.‏
Diğerine gelince: denir: kadın **ضَنَأتِ** **ضَنْأً**, ve o **ضانئة**’dir; ve **أضنأت**: eğer çocuğu çok olursa. Ve **الضِّنء**: asl ve maden. Ve falan kimse doğru bir **ضِنْءِ**’dendir. Ve kavim **أضنأ**: eğer davarları çok olursa. Ve mal **ضَنَأ**: çoğaldı.‏
Ve bize Ali b. İbrahim haber verdi, Ali b. Abdülaziz’den, Ebû Amr’dan: **الضَّنْو** çocuk; ve **الضِّنو** denir. El-Ümevî, Benî Selâme’den Ebû’l-Mufaddal’den şöyle dedi: **الضَّنْو** çocuk (fetha ile); ve **الضِّنْء**: asl; hemzelidir.‏
Ve bütün bunlardan şâz olan şeylerdendir: falan kimse şundan **أَضْنَأَ**; ondan utandı.‏

(**ضنط**) **الضاد** ve **النون** ve **الطاء**; onda derler ki: **الضِّنَاط** çok kalabalıktır.‏

(**ضنك**) **الضاد** ve **النون** ve **الكاف** iki sahih asıldır; her ne kadar dalları az ise de: birincisi darlık, diğeri hastalıktır.‏
Birincisi: **الضَّنْك** darlıktır. Ve bâbdandır: **امرأةٌ ضِناكٌ**: etçe dolgun; eğer dolgunlaşırsa sıkışıp daralır.‏
Diğer asl: **المضنوك** nezleli olandır. Ve **الضُّنَاك** nezledir. Ve Allah daha iyi bilir.‏
