# ضنك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%86%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضنك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ضنك

الضنك: الضيق في وفي المحكم: من كل شيء، للذكر والأنثى. ومعيشة ضنك: ضيقة، وكل عيش من غير حل ضنك وإن كان موسعا، وقوله تعالى:  فإن له معيشة ضنكا  أي غير حلال، قال أبو إسحاق: الضنك أصله في اللغة الضيق والشدة، ومعناه - والله أعلم - أن هذه المعيشة الضنك في نار جهنم، قال: وأكثر ما جاء في التفسير أنه عذاب القبر، وقال قتادة: أي جهنم، وقال الضحاك: الكسب الحرام. وقد ضنك - ككرم - ضنكا وضناكة وضنوكة بالضم: ضاق قال ابن دريد: مكان ضنك بين الضنك والضناكة: إذا كان ضيقا، وعيش ضنك بين الضنوكة والضناكة. وضنك فلان ضناكة، فهو ضنيك: ضعف في رأيه وجسمه ونفسه وعقله قال أبو زيد: يقال للضعيف في بدنه ورأيه ضنيك. والضناك كغراب: الزكام كالضنكة، بالضم. وقد ضنك، كعني فهو مضنوك: إذا زكم، والله أضنكه وأزكمه، وفي الحديث أنه عطس عنده رجل فشمته رجل، ثم عطس، فشمته، ثم عطس فأراد أن يشمته فقال: دعه فإنه مضنوك، أي مزكوم، قال ابن الأثير: والقياس أن يقال: مضنك ومزكم، ولكنه جاء على أضنك وأزكم. والضنأك، كجندب بفتح الدال وجندل الأولى عن اللحياني: الصلب المعصوب اللحم من الرجال وهي ضنأكة قد أغفل هنا عن اصطلاحه، فليتنبه لذلك. والضنأك، كجندب فقط: الناقة العظيمة الموثقة الخلق.
 والضناك ككتاب: الموثق الخلق الشديد، للذكر والأنثى يكون ذلك في الناس والإبل، وكذلك من النخل والشجر.
 والضناك: الثقيلة العجز الضخمة من النساء، وقال الليث: هي التارة المكتنزة اللحم، أنشد ثعلب:
  وقد أناغي الرشأ المحببا
  خودا ضناكا لا تمد العقبا

  أراد أنها لا تسير مع الرجال. وقال العجاج يصف جارية:
  فهي ضناك كالكثيب المنهال قال شيخنا: المعروف في الثقيلة العجز أنها الضناك بالفتح، والكسر الذي اقتصر عليه المصنف لم يذكروه إلا على جهة الإنكار. قلت: والفتح اقتصر عليه الجوهري، ومثله للفارابي في ديوانه، وقال غيرهما: الصواب بالكسر، نبه عليه الصاغاني وابن بري وصوباه، فلا معنى لقول شيخنا: لم يذكروه إلا على جهة الإنكار، فتأمل. وبه فسروا حديث وائل ابن حجر: في التيعة شاة لا مقورة الألياط ولا ضناك قال ابن الأثير: الضناك، بالكسر: الكثير اللحم، ويقال للذكر والأنثى بغير هاء. والضناك: الشجر العظيم عن ابن عباد. والضنيك كأمير: العيش الضيق عن أبي عمرو. والضنيك: التاج الذي يعمل، أي: يخدم بخبره عن أبي زيد. والضنيك: المقطوع عن أبي عمرو.
 ومما يستدرك عليه: أضنكه الله: أزكمه، فهو مضنوك، نادر. وناقة ضناك: غليظة المؤخر. وضنك السحاب، ككرم: غلظ والتف.
 ورجل متضنك، أي: متهوك.

### Türkçe

**الضنك**: darlık. Ve **المحكم**’de: her şeyden (olan), erkek ve dişi için. Ve **معيشة ضنك**: dar (olan). Ve helâl olmayan her yaşayış **ضنك**tır, genişletilmiş olsa bile. Ve Yüce Allah’ın sözü: **فإن له معيشة ضنكا**; yani helâl olmayan. Ebû İshâk dedi: **الضنك**’ın aslı dilde darlık ve şiddettir; ve mânâsı –Allah daha iyi bilir– bu **المعيشة الضنك**’ın cehennem ateşinde olduğudur. Dedi: Tefsirde gelenin çoğu, onun kabir azabı olduğudur. Katâde dedi: yani cehennem. Dahhâk dedi: haram kazanç.

Ve **ضنك** etti –**كرم** gibi– **ضنكا** ve **ضناكة** ve **ضنوكة** (ضم ile): daraldı. İbn Düreyd dedi: **مكان ضنك**; **الضنك** ile **الضناكة** arasında: dar olduğunda. Ve **عيش ضنك**; **الضنوكة** ile **الضناكة** arasında. Ve falan kimse **ضناكة** (ile) **ضنك** etti; o hâlde o **ضنيك**tir: görüşünde, bedeninde, nefsinde ve aklında zayıfladı. Ebû Zeyd dedi: bedeninde ve görüşünde zayıf olana **ضنيك** denir.

Ve **الضناك** **غراب** gibi: nezle; **الضنكة** gibi, (ضم ile). Ve **ضنك** etti, **عني** gibi; o hâlde o **مضنوك**tur: nezle olduğunda. Ve Allah onu **أضنكه** etti ve onu **أزكمه** etti. Ve hadiste: yanında bir adam aksırdı da bir adam ona “yerhamükellah” dedi; sonra aksırdı, ona “yerhamükellah” dedi; sonra aksırdı da ona “yerhamükellah” demek istedi; (öteki) dedi ki: “Onu bırak; çünkü o **مضنوك**tur”; yani nezleli. İbnü’l-Esîr dedi: kıyas, **مضنك** ve **مزكم** denmesidir; fakat **أضنك** ve **أزكم** üzere geldi.

Ve **الضنأك**, **جندب** gibi; **الدال**’ın fethiyle; ve **جندل** (gibi), birincisi Lihyânî’den: erkeklerden eti bağlanmış katı (kimse); ve o **ضنأكة**dir; burada kendi ıstılahından gaflet etmiştir; buna dikkat edilsin.

Ve **الضنأك**, yalnız **جندب** gibi: yaratılışı sağlamlaştırılmış büyük dişi deve.

Ve **الضناك** **كتاب** gibi: yaratılışı sağlamlaştırılmış, şiddetli; erkek ve dişi için; bu, insanlarda ve develerde olur; hurma ve ağaçtan da böyledir.

Ve **الضناك**: kadınlardan kalçası ağır, iri (olan). Leys dedi: o, eti toplanmış **التارة**’dır. Sa‘leb inşâd etti:

  وقد أناغي الرشأ المحببا
  خودا ضناكا لا تمد العقبا

Onunla, onun erkeklerle birlikte yürümediğini kastetti. Ve ‘Accâc bir câriyeyi vasfederek dedi:

  فهي ضناك كالكثيب المنهال

Şeyhimiz dedi: kalçası ağır (kadın) hakkında bilinen, fetha ile **الضناك** olduğudur; musannifin iktisar ettiği kesri, onu ancak inkâr ciheti üzere zikrettiler. Dedim: fethaya Cevherî iktisar etti; Fârâbî’nin divanında da böyledir. Başkaları dedi: doğru olan kesr iledir; Sâgânî ve İbn Berî buna dikkat çekti ve onu doğru saydılar. Öyleyse şeyhimizin “onu ancak inkâr ciheti üzere zikrettiler” sözüne mânâ yoktur; düşün.

Ve onunla Vâil b. Hucr hadisini tefsir ettiler: **في التيعة شاة لا مقورة الألياط ولا ضناك**. İbnü’l-Esîr dedi: **الضناك**, kesr ile: eti çok (olan). Ve **هاء** olmaksızın erkek ve dişi için söylenir. Ve **الضناك**: büyük ağaç; İbn Abbâd’dan. Ve **الضنيك** **أمير** gibi: dar yaşayış; Ebû ‘Amr’dan. Ve **الضنيك**: yapılan taç; yani haberiyle hizmet edilen; Ebû Zeyd’den. Ve **الضنيك**: kesilmiş; Ebû ‘Amr’dan.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: Allah onu **أضنكه** etti: onu **أزكمه** etti; o hâlde o **مضنوك**tur; nâdirdir. Ve **ناقة ضناك**: arka tarafı kalın (olan). Ve bulut **ضنك** etti, **كرم** gibi: kalınlaştı ve sarıldı/dolandı.

Ve **رجل متضنك**: yani **متهوك**.
