# ضنن (ض-ن-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%86%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Dall kaybolan deve demektir

- Harfler: ض - ن - ن
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [بِضَنِينٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%86/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B6%D9%8E%D9%86%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8D.md) | بِفَعِيلٍ | Cimrilik eden | 1 | 1 | [81:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%86/ayet/81:24.md) |

## Mücavir kökler — 1 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ضنن |
| Yapı | Üçlü (katlamalı / müzâaf) |
| Özel Durum | Müzâaf (ayn ve lâm harfleri aynı cinsten: ن) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D9%84.md), [شحح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%AD.md), [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [جود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Değerli ve nefis görülen bir şeyi elden çıkarmayıp sımsıkı tutmak, esirgemek |
| Çekirdek Özet 2 | Vahyin ve gayb bilgisinin insanlardan saklanmayıp eksiksiz ve cömertçe tebliğ edilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Hakikatin, bilginin ve emanetin tekel altına alınmasının reddi; vahyin kamusal açıklığı |
| Kritik Hata Riski | Kökün sıradan mal cimriliğiyle sınırlandırılması ya da kıraat farkı olan [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) (itham) veya uzak fonetik çağrışımlarla karıştırılarak vahyin açıklık ve güvenilirlik ilkesinin gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ضن | Hacmin daralması, akışın kesilmesi, sıkışma ve sımsıkı tutma eylemi. Bu daralma ve sıkışma karakteri, geçim darlığı ve sıkıntıyı ifade eden [ضنك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%83.md) kökünde de açıkça görülür. | ن | İkinci nûn harfinin eklenmesi ve şeddeli katlanma (taz‘îf), tutma ve esirgeme eylemini sürekli bir bağlılığa, değerli olanı dışarı sızdırmayacak derecede kıskanç bir korumaya ve sakınmaya dönüştürür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ض | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (türetme imge, ص üzerinden) | Bir varlığı sımsıkı kavramak, kıstırmak, serbest bırakmamak ve hareketini sınırlandırmak. |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Tutuşun içselleşmesi, hareketin canlı ve kesintisiz biçimde devam etmesi. |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Sürekliliğin katlanması, nesneye yönelen sakınım ve muhafaza refleksinin kalıcı bir tutuma dönüşmesi. |
| ضنن | Değer atfedilen bir şeyi sıkıştırıp yakalayarak dışarıya akışını ve başkasına intikalini ısrarla engelleme, sımsıkı elde tutma hareketi. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kişinin çok nefis, ender ve kıymetli bulduğu bir nesneyi (عِلْقُ مَضَنَّةٍ) elinde sımsıkı tutması, başkasına vermekten kaçınması; suyun kayadan sızmayacak kadar az ve kıt olması veya gözyaşının akıtılmayıp tutulması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ka‘neb b. Ümmi Sâhib bir beytinde esirgeme ve cömertlik tezadını şöyle dile getirir: مَهْلاً أَعاذِلَ، قد جَرَّبْتِ من خُلُقي / أَني أَجُودُ لأَقوامٍ، وإِن ضَنِنُوا |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde ve Hz. Peygamber’in ifadelerinde sevgi ve samimiyetin esirgenmemesi bağlamında ولا تَضْطَنّي منّي terkibiyle yer alır. Ayrıca bedevî Araplar en seçkin, en değer verdikleri dostları için هَذَا ضِنِّي مِنْ بَيْنِ إِخْوَانِي tabirini kullanırlar. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesi içinde ضنن kökü, özellikle daralma, sımsıkı tutma ve esirgeme semantiği üzerinden şekillenir. Güney Sami ve Klasik Arapça sahasında belirginleşen bu kök, Proto-Semitik ses denkliği açısından ض sesinin kendine özgü vurgulu yapısını korur. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce) kökün doğrudan üçlü birebir yansıması seyrektir; ancak daralma, saklama ve koruma alanına giren biliteral genişlemelerle fonetik paralellikler kurulur. Arapçada kök, alelade bir cimrilikten ziyade, özünde yüksek değer ve kıymet taşıyan bir nesnenin (نفيس) paylaşılmak istenmemesi, saklanması ve kıskançlıkla tutulması nüansıyla özelleşmiştir. Excel notundaki delil ve kaybolma temelli yorum, kökün tarihsel ve sözlüksel zeminindeki «değerli olanı esirgeme» esasıyla doğrudan örtüşmemekte; klasik sözlüklerin bildirdiği üzere kök bütünüyle tutma, cimrilik etme ve ketumluk dairesinde kalmaktadır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lane’s Lexicon, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ضن ikili tabanından türeme | Kıymetli bir malı veya bilgiyi kıskançlıkla elde tutmak, dışa akışına mani olmak. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami / Arapça odaklı gelişim | Değer verilen bir şeyin saklanması ve paylaşılmaması anlam alanında daralan morfolojik yapı. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış çeperde köke ait kesin ve spekülatif olmayan bağımsız bir eşasıl tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ضنن | Anlamlı | Esirgemek, kıymetliyi saklamak | Değerli bir şeyi başkasına vermeyip cimrilik etmek, ketum davranmak | Kur'an'da geçer; hedef kök |
| نضن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan diziliş |
| ننض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan diziliş |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ضنن | Merkez | Esirgeme | Kıymetli ve değerli görülen bir şeyi paylaşmaktan imtina etmek | Vahiy ve gayb gibi en yüce hakikati tekelinde tutmama hâli |
| [بخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D9%84.md) | Komşu | Cimrilik | Elde tutulması gereken veya vacip olan hakkı vermemek | Genellikle mal, servet ve maddi imkânlarda görülen cimrilik |
| [شحح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%AD.md) | Komşu | Hırs ve tamah | Nefse yerleşik, başkasının elindekine de göz diken köklü cimrilik | İçsel hırsla birleşmiş, paylaşmayı büsbütün engelleyen tabiat |
| [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) | Komşu | Gizleme | Açıklanması gereken bir hakikati kasten örtüp saklamak | Bilgiyi veya şahitliği açığa vurmayıp gizleme eylemi |
| [جود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%AF.md) | Zıt | Cömertlik | Sahip olunan en değerli şeyleri karşılıksız ve bolca sunmak | Esirgemenin tam zıddı olarak hakikati ve imkânı sınırsızca dağıtmak |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ضنن | Esirgemek, kıymetli olanı saklamak | Nefis ve yüce bir emaneti başkalarından kıskanarak kendine saklamak | Kesin |
| Latince | retinere, parsimonia | Elde tutmak, esirgemek | Bir şeyi dışarıya vermeyip elinde tutmayı karşılar; vahyî bilgi bağlamını tam kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | to begrudge, to withhold, stingy with | Esirgemek, sakınarak vermemek | Sahip olunan bir değeri kıskançlıkla saklamayı iyi karşılar ancak vahyin yüceliğini dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | vorenthalten, geizen mit | Esirgemek, vermekten kaçınmak | Bilgi veya malı karşı taraftan sakınma hareketini karşılar | Güçlü |
| Fransızca | lésiner sur, retenir jalousement | Kıskançlıkla esirgemek | Kıymetli bir şeyi kıskanarak saklama nüansını yansıtır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بِضَنِينٍ | Gayb bilgisini ve vahyi insanlardan esirgemeyen, cimrilik etmeyen, ketum davranmayan | Peygamberin vahiy karşısındaki güvenilirliğini ve tebliğin eksiksizliğini beyan eden bağlam (Tekvîr [81:24](https://lisan.digital/tr/ayet/81:24.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve vahiy nazariyesi | Peygamberin vahiy bilgisini gizlemesi veya eksiltmesi ihtimalinin reddi; tebliğ ve ismet sıfatı | Vahyin eksiksiz iletilmesi, ilahi bilginin tekelcilikten ve gizli öğreticilikten (ezoterizm) arılığı |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Istılahi bir fıkıh hükmüne doğrudan terim olmamıştır; ahlaki boyutta ketumiyetle ilişkilendirilir | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Kıraat ve tevil farkı | Ayetteki kelimenin ض harfiyle «cimrilik/esirgeme», ظ harfiyle «itham/töhmet» (ظنين) olarak okunması | Peygamberin hem bilgiyi esirgemediği hem de töhmet altında tutulamayacağı çift yönlü güvencesi |
| Hadis | Ahlak ve samimiyet | Müminin sevgisini, samimiyetini ve güler yüzünü kardeşinden esirgememesi | Kişisel bağlılık ve muhabbetin sakınmasız paylaşılması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve nübüvvet emaneti | Tebliğin şeffaflığı ve tamlığı | Ruhbanlık ve ezoterik sır tekelini kırma | İlahi bilgi hiçbir zümreye saklanamaz, halktan esirgenemez; din alenidir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi dolaşımı ve epistemoloji | Bilgi paylaşımı ve ketumluğun reddi | Hakikatin kamusallaşması | Bilimsel verinin ve hakikatin kıskançlıkla saklanmayıp yayılması esastır. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve halk ilişkisi | Kamusal açıklık ve dürüstlük | Bilgi tekelini ve dezenformasyonu önleme | İktidarın kamuya ait bilgileri toplumu manipüle etmek için saklamaması. | Muhtemel |
| İktisadi | Değerli kaynakların yönetimi | Malî ve entelektüel cimriliğin reddi | Dolaşımı serbest bırakma | Değerli bir kaynağın piyasadan çekilip atıl tutulmasının engellenmesi. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Enformasyon teorisinde kanal kapasitesinin kısıtlanmaması ve sıfır kayıp | Bir kaynaktan çıkan bilginin iletim kanalında filtrelenmeden, kısıtlanmadan ve saklanmadan alıcıya tam akışı. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Açık toplum nazariyesinde bilgi tekeline karşı kurumsal şeffaflık | Ayrıcalıklı sınıfların bilgiyi kendi iktidarları için bir sır olarak saklamasına karşılık bilginin demokratik dolaşımı. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca basit bir maddi cimrilik veya para tutkusu olarak anlaşılması; ya da gayb kelimesiyle yan yana geldiğinde metafizik bir kayboluş şeklinde yorumlanması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur’an’da kök, varlığın en değerli hazinesi olan vahyin ve gayb haberlerinin hiçbir esirgemeye, pazarlığa ve kısıtlamaya tabi tutulmaksızın insanlığa açıkça bildirilmesini temsil eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Peygamberin vahyi aktarırken bir bilgi tekeli kurduğu veya bazı sırları kendine sakladığı zannına kapılmak; dinin açık ve kamusal karakterini batınî/ezoterik bir kapalılığa indirgemek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur’an vahyinin gizli bir öğreti, ulaşılamaz bir sır veya elit bir zümrenin mülkü olmadığını; elçinin en kıymetli hakikatleri bile insanlıktan zerrece esirgemediğini ispatladığı için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nübüvvetin mahiyetini, vahyin iniş sürecini ve elçinin güvenilirliğini anlatan sure ve ayetlerde (özellikle Tekvîr [81:24](https://lisan.digital/tr/ayet/81:24.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Peygamberin vahyedilen hakikatlerin bir kısmını sakladığı ya da dinde avamdan gizlenen özel sınıfsal sırlar bulunduğu yönündeki ezoterik ve tahrif edici iddiaları doğrudan çürütür. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Değerli ve kıymetli bir nesneyi elden çıkarmayıp sımsıkı tutmak, kıskançlıkla başkalarından esirgemek.
- Soyut anlam: Hakikati, ilahi bilgiyi ve gayb emanetini hiçbir kapalılığa ve kısıtlamaya meydan vermeden bütünüyle paylaşıma açmak.
- Sistematik karşılık: Nübüvvet kurumunun bilgi tekelciliğini ve ruhbanlık kapalılığını lağvederek ilahi rehberliği kamusal bir açıklık zeminine yerleştirmesi.
- LaTeX modeli: $$T(G) \xrightarrow{\quad \neg \delta \quad} M \quad \iff \quad \delta = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $G$ gayb ve vahiy kaynağını, $T$ tebliğ ve aktarım fonksiyonunu, $M$ ise muhatap insanlık topluluğunu temsil eder. $\delta$ sembolü esirgeme, cimrilik ve saklama katsayısını simgeler. $\neg \delta$ (veya $\delta = 0$), aktarım sürecinde bilginin zerre kadar tutulmadığını, filtrelenmediğini ve esirgenmediğini; tebliğin mutlak bir açıklıkla gerçekleştiğini gösterir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%86%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Tekvir 81:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%86/ayet/81:24.md) — بِضَنِينٍ

وَمَا هُوَ عَلَى الْغَيْبِ بِضَنِينٍ

Meal (IK): Gaybdan ötürü o, asla suçlu da değildir.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

Dall kaybolan deve demektir. Kaybolmak demektir. Danin, delilden dönüşmüştür ve burada ğayb üzerinde kaybolmuş değildir, anlamındadır. Kayıpların içine dalmış değildir. Sadece ona gelen vahyi iletmektedir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد مع النون
ض ن، ن ض مستعملان
ضن:
الضِّنُّ والضِّنَّةُ والمَضَنِةُ، كلُّ ذلك من الإِمساكِ والبُخْل، تقول: رجلٌ ضَنينٌ.
وقوله تعالى: "وما هو على الغَيْب بضَنينٍ"، أي بمكتوم لِما أُوحيَ إِليه من القرآن.
وقرأَتْ عائشة: بظَنينٍ، أي بمُتَّهم.
وثوَبْ ٌمَضَنَّةُ، وعِلْقٌ مَضِنَّةٌ أي هو شيءٌ نَفيسٌ يُضَنَّ به ويُتَنافَس فيه.
وهذا ضِنِّي من بينِ إخواني أي أختصُّ به وأضِنُّ بمَوَدَّته.
وفي الحديث: ولا تَضْطَنّي منّي أي لا تَتَخَلَّيْ بانبساطكِ، وهو تَفْتَعَلي مِنَ الضِّنّ.
نض:
نَضيضٌ من الماءِ أي نَضٌّ قليل، كأنَّما يخرُجُ من حَجرٍ، وتقول: نَضَّ الماءُ ينِضُّ. وفلانٌ يَسْتَنِضُّ معروفَ فلانٍ أي يَستَديمُه وينالُ منهُ، قال رؤبة: إِنْ كانَ خيرٌ منكِ مُستَنَضّا فَاقْنَي فشَرُّ القَول ما أمَضَّا وأصابَني نَضٌّ من أمرِه أي مَكروهٌ.
والنَّضْنَضَةُ: صَوْتُ الحَيّةِ، ونحوُه من تحريك الحَنكَيْنِ.
وحَيَّةٌ نَضناضٌ، اذا أخرَجَتْ لسانَها تحرِّكُه.
ويقال: النَّضُّ الدِّرْهَم الصامتُ.
وتقول: هذا نُضاضةُ وَلَدِ أَبَوَيهِ، ونُضاضَة الماءِ وغيره أي آخره وبقيته.

##### Türkçe

باب **الضاد** مع **النون**
**ض ن**، **ن ض** مستعملan

**ضن**:
**الضِّنُّ** ve **الضِّنَّةُ** ve **المَضَنِةُ**; bunların hepsi tutma ve cimriliktendir; dersin ki: adam **ضَنينٌ** (cimridir).
Ve O’nun sözü (yüce): “وما هو على الغَيْب بضَنينٍ”; yani kendisine Kur’an’dan vahyedileni gizleyen değildir.
Ve Âişe okudu: **بظَنينٍ**; yani itham edilmiş değildir.
Ve elbise **مَضَنَّةُ**; ve asılı şey **مَضِنَّةٌ**; yani o, kendisiyle cimrilik edilen ve onda rekabet edilen nefis bir şeydir.
Ve bu, kardeşlerim arasından benim **ضِنِّي**’mdir; yani onu tahsis ederim ve onun sevgisini kıskanırım.
Ve hadiste: “ولا تَضْطَنّي منّي” yani genişlemenle benden ayrılma; ve o, **الضِّنّ**’den **تَفْتَعَلي**’dir.

**نض**:
Sudan **نَضيضٌ**; yani az bir **نَضٌّ**; sanki bir taştan çıkıyor gibidir; ve dersin ki: **نَضَّ** su **ينِضُّ**. Ve falan kimse, falanın iyiliğini **يَسْتَنِضُّ**; yani onu sürdürür ve ondan elde eder; Rü’be dedi ki:
إِنْ كانَ خيرٌ منكِ مُستَنَضّا
فَاقْنَي فشَرُّ القَول ما أمَضَّا
Ve bana onun işinden bir **نَضٌّ** isabet etti; yani bir hoşnutsuzluk.

Ve **النَّضْنَضَةُ**: yılanın sesi; ve onun benzeri, iki çeneyi hareket ettirmedendir.
Ve **حَيَّةٌ نَضناضٌ**; dilini çıkardığı zaman onu hareket ettirir.
Ve denilir: **النَّضُّ** sessiz dirhemdir.
Ve dersin ki: bu, iki ebeveynin çocuğunun **نُضاضةُ**’sıdır; ve suyun ve başkasının **نُضاضَة**’si; yani onun sonu ve artığıdır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ضَنِنْتُ بالشيء أَضَنُّ به ضِنًّا وضَنانَةً، إذا بخِلتَ به، فأنا ضنينٌ به. قال الفراء: وضَنَنْتُ بالفتح أَضِنُّ لغةٌ. وقول قَعْنَبِ بن أمّ صاحب:
مَهْلاً أَعاذِلَ قد جرّبتِ من خُلُقيأنِّي أجودُ لأقوامٍ وإنْ ضَنِنـوا
يريد ضَنُّوا، فأظهر التضعيفَ ضرورةً. وفلانٌ ضِنِّي من بين إخواني، وهو شبه الاختصاص.
وفي الحديث: "إنّ الله ضِنًّا من خَلْقه يُحييهم في عافية ويُميتهم في عافية". وهذا عِلْقُ مَضِنَّةٍ ومَضَنَّةٍ، أي نفيسٌ مما يُضَنُّ به. والمَضْنونُ: الغالية.

##### Türkçe

**ضَنِنْتُ** şey ile, ona **أَضَنُّ**; **ضِنًّا** ve **ضَنانَةً** (olarak), onu cimrilik ettiğin zaman; artık ben ona karşı **ضنينٌ**(im). el-Ferrâ dedi: Fetha ile **وضَنَنْتُ**; **أَضِنُّ** (şeklinde) bir dildir. Ve **قَعْنَبِ بن أمّ صاحب**’in sözü:
مَهْلاً أَعاذِلَ قد جرّبتِ من خُلُقيأنِّي أجودُ لأقوامٍ وإنْ ضَنِنـوا
**ضَنُّوا**’yu kasteder; zaruret olarak şeddeli kılmayı açıkladı. Ve falan, kardeşlerim arasından benim **ضِنِّي**’mdir; ve o, ihtisasa benzer.
Ve hadiste: "Şüphesiz Allah, yaratıklarından **ضِنًّا**(dır); onları afiyet içinde diriltir ve onları afiyet içinde öldürür." Ve bu, **عِلْقُ مَضِنَّةٍ** ve **مَضَنَّةٍ**’dir; yani, kendisiyle cimrilik edilen şeylerden nefis (olan). Ve **المَضْنونُ**: **الغالية**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ض ن ن
ضنّ بالشيء يضن ويضن ضناً وضنانة وهو ضنين‏:‏ بين الضن والضنة والمضنة والضنانة وقد ضن بماله وهو بك ضنين وهم بك أضناء‏.‏
وتقول‏:‏ أنا بك ضنين وما أنا فيك ظنين‏.‏
وهو شديد الضن به‏.‏
وهذا علق مضنة ومضنة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ قول ذي الرمة‏:‏ ضنينة جفن العين بالماء كلّما تضرج من هجم الهواجر جيدها الهجم‏:‏ العرق يريد العرق‏.‏
وهو ضني من بين إخواني‏.‏
وامتشطت بالمضنون وبالمضنونة وهي غسلة طيبة وقيل هي الغالية‏.‏
قال‏:‏ وقال الراعي‏:‏ تضم على مضنونة فارسية ضفائر لا ضاحي القرون ولا جعد واستقى من مضنونة أو مكنونة وهي زمزم‏.‏

##### Türkçe

ض ن ن
**ضنّ**: şey ile cimrilik etti; **يضن** ve **يضن** (diye gelir); **ضناً** ve **ضنانة** (olarak); ve o **ضنين**’dir: **الضن** ile **الضنة** ve **المضنة** ve **الضنانة** arasında (bir hâl). Ve malıyla cimrilik etti; ve o sana karşı **ضنين**’dir; ve onlar sana karşı **أضناء**’dır.
Ve dersin ki: Ben sana karşı **ضنين**’im; ve ben sende **ظنين** değilim.
Ve o, onunla (o şeyle) şiddetli **الضن** sahibidir.
Ve bu, **علق** (olan) bir **مضنة** ve **مضنة**’dir.
Mecazdan: ذي الرمة’nin sözü:
**ضنينة** جفن العين بالماء كلّما
تضرج من هجم الهواجر جيدها
**الهجم**: ter; teri kasteder.
Ve o, kardeşlerimin arasında benim **ضني**’mdir.
Ve **المضنون** ile ve **المضنونة** ile tarandım; ve o, hoş bir yıkamadır; ve denildi ki: o **الغالية**’dir.
Dedi ki: Ve الراعي dedi ki:
تضم على **مضنونة** فارسية
ضفائر لا ضاحي القرون ولا جعد
Ve **مضنونة**’dan yahut **مكنونة**’dan su istedi; ve o, **زمزم**’dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الضِّنَّة والضِّنُّ والمَضَنَّة والمَضِنَّة، كل ذلك. من الإِمساك والبُخْل، ورجل ضَنينٌ. قال الله عز وجل: وما هو على الغيب بضَنينٍ؛ قال الفراء: قرأَ زيد بن ثابت وعاصم وأَهل الحجاز بضَنِينٍ، وهو حَسَن، يقول: يأْتيه غَيْبٌ وهو مَنْفوس فيه فلا يبخل به عليكم ولا يَضِنُّ به عنكم، ولو كان مكان على عن صَلَح أَو الباء كما تقول: ما هو بضنين بالغيب، وقال الزجاج: ما هو على الغيب ببخيل أَي هو، صلى الله عليه وسلم، يُؤَدِّي عن الله ويُعَلِّم كتابَ الله أَي ما هو ببخيل كَتُومٍ لما أُوحي إليه، وقرئَ: بظَنينٍ، وتفسيره في مكانه. ابن سيده: ضَنِنْتُ بالشيء أَضَنُّ، وهي اللغة العالية، وضَنَنْتُ أَضِنُّ ضَنّاً وضِنّاً وضِنَّةً ومَضَنَّة ومَضِنَّة وضَنانة بَخِلْت به، وهو ضَنين به. قال ثعلب: قال الفراء سمعت ضَنَنْتُ ولم أَسمع أَضِنُّ، وقد حكاه يعقوب، ومعلوم أَن من روى حجة على من لم يرو؛ وقول قَعْنَب بن أُمِّ صاحب:
مَهْلاً أَعاذِلَ، قد جَرَّبْتِ من خُلُقي
أَني أَجُودُ لأَقوامٍ، وإِن ضَنِنُوا.
فأَظهر التضعيف ضرورة. وعِلْقُ مَضِنَّةٍ ومَضَنَّة، بكسر الضاد وفتحها، أَي هو شيء نفيس مَضْنون به ويُتَنافَس فيه. والضّنُّ: الشيء النفيس المَضْنُون به؛ عن الزجاجي. ورجل ضَنِينٌ: بخيل؛ وقول البعيث: أَلا أَصْبَحَتْ أَسماءُ جاذِمةَ الحَبْلِ،
وضَنَّتْ علينا، والضَّنِينُ من البُخْلِ.
أَراد: الضَّنينُ مخلوقٌ من البخل، كقولهم مجبول من الكرم، ومَطينٌ من الخير، وهي مخلوقة من البخل، وكل ذلك على المجاز لأَن المرأَة جوهر والبخل عَرَض، والجوهرُ لا يكون من العَرض، إنما أَراد تمكين البخل فيها حتى كأَنها مخلوقة منه، ومثله ما حكاه سيبويه من قولهم: ما زيد إلاَّ أَكْلٌ وشُرْبٌ، ولا يكون أَكلاً وشرباً لاختلاف الجهتين، وهذا أَوفق من أَن يحمل على القلب وأَن يراد به والبخلُ من الضَّنِين لأَن فيه من الإِعْظام والمبالغة ما ليس في القلب؛ ومثله قوله:
وهُنَّ من الإِخْلافِ والوَلَعانِ
وهو كثير. ويقال: فلان ضِنِّتي من بين إخواني وضِنِّي أَي أَختص به وأَضِنُّ بمودَّته. وفي الحديث: إن لله ضنائنَ
(* قوله «وفي الحديث إن لله
ضنائن إلخ» قال الصاغاني: هذا من الأحاديث التي لا طرق لها). من خَلْقِه، وفي رواية: ضِنّاً من خلقه يحييهم في عافية ويميتهم في عافية أَي خصائص، واحدهم ضَنِينَة، فعيلة بمعنى مفعولة، من الضِّنِّ وهو ما تختصه وتَضَنُّ به أَي تبخل لمكانه منك ومَوْقِعِه عندك؛ وفي الصحاح: فلان ضِنِّي من بين إخواني، وهو شِبْه الاختصاص. وفي حديث الأَنصار: لم نَقُلْ إلاّ ضِنّاً برسول الله أَي بُخْلاً وشُحّاً أَن يُشارِكنا فيه غيرُنا. وفي حديث ساعة الجمعة: فقلت أَخْبِرني بها ولا تَضْنَنْ عليَّ أَي لا تَبْخَل. ويقال اضْطَنَّ يَضْطَنُّ أَي بَخِلَ يبْخَلُ، وهو افْتِعال من الضَّنِّ، وكان في الأَصل اضْتَنَّ، فقلبت التاء طاء. وضَنِنْتُ بالمنزل ضِنّاً وضَنَانَةً: لم أَبْرَحْه، والاضْطِنانُ افْتِعال من ذلك. وأَخَذْتُ الأَمْر بضَنانَتِه أَي بطَراوَتِه لم يتغير، وهَجَمْتُ على القوم وهم بضَنانَتِهم لم يتفرَّقوا. ورجل ضَنَنٌ: شجاع؛ قال:
إِني إذا ضَنَنٌ يَمْشي إلى ضَنَنٍ،
أَيْقَنْتُ أَنَّ الفَتى مُودٍ به الموتُ.
والمَضْنُون: الغالية، وفي المحكم: المَضْنُونُ دُهْنُ البانِ: قال الراجز:
قد أَكْنَبَتْ يَداكَ بَعْدَ لِينِ،
وبَعْدَ دُهْنِ البانِ والمَضْنُونِ،
وهَمَّتا بالصَّبْرِ والمُرُونِ.
والمَضْنون والمَضْنونة: الغالِيةُ؛ عن الزجاج. الأَصمعي: المَضْنُونةُ ضرب من الغِسْلَةِ والطِّيب؛ قال الراعي:
تَضُمُّ على مَضْمُونَةٍ فارِسيَّةٍ
ضَفَائِرَ لا ضاحي القُرُونِ، ولا جَعْدِ
وتُضْحي، وما ضَمَّتْ فُضُولَ ثِيابِها
إلى كَتِفَيْها بائْتِزَارٍ، ولا عَقْدِ كأَنَّ
الخُزامى خالَطَتْ، في ثيابها،
جَنِيّاً من الرَّيْحانِ، أَو قُضُبِ الرَّنْدِ.
والمَضْنونة: اسم لزمزم، وابن خالويه يقول في بئر زمزم المَضنُون، بغير هاء. وفي حديث زمزم: قيل له احْفِرِ المَضْنُونة أَي التي يُضَنُّ بها لنَفاستها وعِزَّتِها، وقيل للخَلُوقِ والطِّيبِ المَضْنُونة لأَنه يُضَنُّ بهما. وضِنَّهُ: اسم أَبي قبيلة، وفي العرب قبيلتان: إِحداهما تنسب إلى ضِنَّة بن عبد الله بن نُمَيْرٍ، والثانية ضِنَّة ابن عبد الله بن كبير (* قوله «ضنة بن عبد الله بن كبير إلخ» كذا بالأصل والمحكم والقاموس، والذي في التكملة: ضنة بن عبد بن كبير إلخ وصوّبه شارح القاموس ولم يبين وجهه). بن عُذْرَة، والله أَعلم.

##### Türkçe

**الضِّنَّة** ve **الضِّنُّ** ve **المَضَنَّة** ve **المَضِنَّة**; bunların hepsi. Tutma ve cimriliktendir; ve adam **ضَنينٌ**(dir). Aziz ve yüce Allah dedi ki: “Ve o, gayb üzerine **بضَنينٍ** değildir”; **الفراء** dedi ki: **زيد بن ثابت** ve **عاصم** ve Hicaz ehli **بضَنِينٍ** ile okudu; ve o güzeldir; der ki: Ona bir gayb gelir, ve o, onda nefis kılınmış (değerli)dir; artık onu size karşı cimrilik etmez ve onu sizden esirgemez; ve eğer **على**’nın yeri **عن** olsaydı, **أو** **الباء** (ile) de uygun olurdu; senin “**ما هو بضنين بالغيب**” demen gibi. Ve **الزجاج** dedi ki: “Gayb üzerine cimri değildir” yani o, sallallahu aleyhi ve sellem, Allah’tan (olanı) eda eder ve Allah’ın kitabını öğretir; yani kendisine vahyedileni ketmeden bir cimri değildir. Ve “**بظَنينٍ**” diye de okundu; ve onun tefsiri yerinde(dir). **ابن سيده**: “Şey ile **ضَنِنْتُ**; **أَضَنُّ**” (dedim); ve bu yüksek dildir. Ve “**ضَنَنْتُ**; **أَضِنُّ**; **ضَنّاً** ve **ضِنّاً** ve **ضِنَّةً** ve **مَضَنَّة** ve **مَضِنَّة** ve **ضَنانة**” (dedim): onunla cimrilik ettim; ve o, onunla **ضَنين**(dir). **ثعلب** dedi ki: **الفراء** dedi: “**ضَنَنْتُ**” işittim ve “**أَضِنُّ**” işitmedim; halbuki onu **يعقوب** rivayet etmiştir; ve bilinen şudur ki: rivayet eden, rivayet etmeyene karşı hüccettir. Ve **قَعْنَب بن أُمِّ صاحب**’ın sözü:

“Mühlet ver, ey kınayıcı; gerçekten huyumdan denedin ki
Ben kavimlere cömertlik ederim; onlar **ضَنِنُوا** olsalar bile.”

Böylece şeddeli kılmayı zaruret sebebiyle açıkladı. Ve **عِلْقُ مَضِنَّةٍ** ve **مَضَنَّة**; **الضاد**’ın kesri ve fethi ile; yani o, kendisiyle cimrilik edilen ve onda yarışılan nefis bir şeydir. Ve **الضّنُّ**: kendisiyle cimrilik edilen nefis şey; **الزجاجي**’den. Ve adam **ضَنِينٌ**: cimri; ve **البعيث**’in sözü:

“Dikkat et, **أَسماءُ** ipi koparan (kimse) sabahladı,
Ve bize karşı **ضَنَّتْ**; ve **الضَّنِينُ** cimriliktendir.”

Şunu murad etti: **الضَّنينُ** cimrilikten yaratılmıştır; onların “keremden yoğrulmuş”, ve “hayırdan çamurlanmış” demeleri gibi; ve o, cimrilikten yaratılmıştır. Ve bunların hepsi mecaz üzerinedir; çünkü kadın cevherdir, cimrilik ise arazdır; ve cevher arazdan olmaz. Ancak muradı, cimriliği onda yerleştirmektir; ta ki sanki ondan yaratılmış gibi. Ve bunun benzeri, **سيبويه**’nin onların “Zeyd ancak yeme ve içmedir” sözünü nakletmesidir; ve iki yönün farklılığı sebebiyle yeme ve içme olmaz. Ve bu, kalbe hamletmekten ve “ve cimrilik **الضَّنِين**’dendir” murad edilmesinden daha uygundur; çünkü onda, kalpte olmayan tazim ve mübalağadan (bir pay) vardır. Ve bunun benzeri onun sözü:

“Ve onlar, sözden dönmeden ve düşkünlükten(dir).”

Ve o çoktur. Ve denir: “Falan, kardeşlerim arasından benim **ضِنِّتي**’mdir ve benim **ضِنِّي**’mdir” yani onu özellikle kendime ayırırım ve onun sevgisiyle cimrilik ederim. Ve hadiste: “Şüphesiz Allah’ın, yaratıklarından **ضنائنَ**’i vardır”
(* “Ve hadiste: Allah’ın ضنائن’i vardır…” sözü hakkında **الصاغاني** dedi ki: Bu, yolları olmayan hadislerdendir). Bir rivayette: “Yaratıklarından bir **ضِنّاً** (vardır); onları afiyet içinde diriltir ve onları afiyet içinde öldürür” yani hususîler; onların bir teki **ضَنِينَة**’dir; **فعيلة** vezninde, **مفعولة** manasında; **الضِّنِّ**’den, ki o, kendine ayırdığın ve onunla **تَضَنُّ** ettiğin şeydir; yani senden olan yeri ve senin yanındaki mevkii sebebiyle cimrilik edersin. Ve **الصحاح**’ta: “Falan, kardeşlerim arasından benim **ضِنِّي**’mdir”; ve o, ihtisasa benzer(dir). Ve Ensar hadîsinde: “Biz, ancak Resûlullah ile ilgili **ضِنّاً** söyledik” yani cimrilik ve kıskançlık: onu bizimle başkası paylaşsın diye (istememek). Ve Cuma saatinin hadîsinde: “Dedim: Bana onu haber ver; ve bana karşı **تَضْنَنْ** etme” yani cimrilik etme. Ve denir: **اضْطَنَّ يَضْطَنُّ** yani cimrilik etti, cimrilik eder; ve o, **الضَّنِّ**’den **افْتِعال**dır; ve aslında **اضْتَنَّ** idi; sonra **التاء** **طاء**’a çevrildi. Ve “Menzil ile **ضَنِنْتُ**; **ضِنّاً** ve **ضَنَانَةً**” (dedim): ondan ayrılmadım; ve **الاضْطِنانُ** bundan **افْتِعال**dır. Ve “İşi, onun **ضَنانَتِه** ile aldım” yani tazeliğiyle; değişmemiş. Ve kavmin üzerine baskın yaptım; onlar, kendi **ضَنانَتِهم** üzerindeydiler: dağılmamışlardı. Ve adam **ضَنَنٌ**: yiğit; dedi ki:

“Şüphesiz ben, **ضَنَنٌ** bir **ضَنَنٍ**’e yürüdüğünde,
Gencin, ölümün onu götürücü olduğuna yakîn ettim.”

Ve **المَضْنُون**: pahalı koku (gāliye). Ve **المحكم**’de: **المَضْنُونُ** **دُهْنُ البانِ**(dır); **الراجز** dedi ki:

“Ellerin, yumuşaklıktan sonra kabalaştı,
Ve **دُهْنِ البانِ**’dan ve **المَضْنُونِ**’dan sonra;
Ve sabra ve dayanıklılığa niyet ettiler.”

Ve **المَضْنون** ve **المَضْنونة**: pahalı koku; **الزجاج**’dan. **الأَصمعي**: **المَضْنُونة** yıkama (gısle) ve güzel koku türlerinden bir türdür; **الراعي** dedi ki:

“Farsî bir **مَضْمُونَةٍ** üzerine toplar,
Boynuzları açıkta olmayan ve kıvırcık olmayan örgüler(i);
Ve sabahlar; ve elbiselerinin fazlalıklarını,
Bir kuşanma ile ve bir bağ ile iki omzuna toplamamışken; sanki
**الخُزامى**, elbiselerinde karışmış,
Reyhanın tazesine, yahut **الرَّنْد**’in dallarına.”

Ve **المَضْنونة**: Zemzem’in bir adıdır; ve **ابن خالويه**, Zemzem kuyusu hakkında **المَضنُون** (der), **هاء**sız. Ve Zemzem hadîsinde: Ona “**احْفِرِ المَضْنُونة**” denildi; yani nefisliği ve azizliği sebebiyle kendisiyle cimrilik edilen (kuyu). Ve **الخَلُوق** ve güzel kokuya **المَضْنُونة** denildi; çünkü ikisiyle cimrilik edilir. Ve **ضِنَّهُ**: bir kabilenin babasının adıdır. Ve Araplarda iki kabile vardır: birincisi **ضِنَّة بن عبد الله بن نُمَيْرٍ**’e nisbet edilir; ikincisi **ضِنَّة** **ابن عبد الله بن كبير**
(* “**ضنة بن عبد الله بن كبير** …” sözü hakkında: asılda ve **المحكم**’de ve **القاموس**’ta böyle(dir); **التكملة**’de ise: **ضنة بن عبد بن كبير** …; ve **شارح القاموس** onu tashih etti ve yönünü açıklamadı). **بن عُذْرَة**(dir); ve Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ض ن ن * * ضَنَّ * بالشيء يضن بالفتح * ضِنّاً * بالكسر و * ضَنَانَةً * بالفتح أي بخل فهو * ضَنِينٌ * به وقال الفراء * ضَنَّ * يضن بالكسر * ضَنّاً * لغة وفلان * ضَنَّي * من بين أخواني وهو شبه الاختصاص وفي الحديث ﴿إن لله ضنا من خلقه يحييهم في عافية ويميتهم في عافية﴾ وهذا علق * مَضَيَّةٍ * بفتح الصاد وكسرها أي نفيس مما يضن به

##### Türkçe

* ض ن ن * **ضَنَّ** şey ile; فتح ile **يضن**; كسر ile **ضِنّاً** ve فتح ile **ضَنَانَةً**; yani cimrilik etti; o hâlde o, onunla **ضَنِينٌ**’dir. Ferrâ dedi ki: **ضَنَّ**; كسر ile **يضن**; **ضَنّاً** (bu) bir dildir. Ve falan, kardeşlerim arasından **ضَنَّي**’dir; bu, ihtisasa benzer. Hadiste: {Şüphesiz Allah’ın خلقه’inden bir **ضنا** vardır; onları âfiyet içinde diriltir ve onları âfiyet içinde öldürür}. Ve bu, **مَضَيَّةٍ**’e taalluk eder; صاد’ın فتح’ı ve كسر’ı ile; yani, onunla cimrilik edilen şeylerden nefis (kıymetli).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

( *!الضَّنَنُ ، محرَّكةً : الشُّجاعُ ) ؛ قالَ :
إِني إذا *!ضَنَنٌ يَمْشِي إلى *!ضَنَنٍ أَيْقَنْتُ أَنَّ الفَتى مُودٍ به الموتُ ( *!والضَّنِينُ البَخيلُ ) بالشَّيءِ النَّفيسِ .
قالَ الفرَّاءُ : قَرَأَ زَيْدُ بنُ ثابتٍ وعاصِمٌ وأَهْلُ الحِجازِ : ﴿وما هو على الغَيْبِ *!بضَنِينٍ﴾ وهو حَسَنٌ ، يقولُ : يأْتِيه غَيْبٌ وهو مَنْفوس فيه فلا يَبْخلُ به عليكُم ولا يَضِنُّ به عنكم ، ولو كانَ مَكان على عن صَلَح أَو الباء تقولُ : ما هو بضَنِين بالغَيْبِ .
وقالَ الزَّجَّاجُ : ما هو على الغَيْبِ ببَخِيلٍ كَتُومٍ لمَا أُوحِي إليه ، وقُرِىءَ بظَنِينٍ ، وهو مَذْكُورٌ في محلِّه .
وقد *!ضنَّ بالشيءِ ، كفَرِحَ ، ( *!يَضِنُّ

بالفتْحِ ) ، وهي اللُّغَةُ العالِيَةُ ، ( والكَسْر ) في الآتي ، حَكَاه يَعْقوب : ورَوَى ثَعْلَب عن الفرَّاء : سَمِعْتُ : *!ضَنَنْتُ ولم أَسْمَع أَضِنُّ ؛ ( *!ضَنانَةً ) ، بالفتحِ ، ( *!وضِنَّاً ، بالكسْرِ ) ويُفْتَحُ ، إذا بخلَ به .
( و ) مِن المجازِ : ( هو *!ضِنِّي ) مِن بين إخْوانِي ، ( بالكسْرِ : أَي خاصٌّ بي ) ، كأنَّه يَخْتصُّ به ويبخلُ لمكانِهِ منه وموْقِعِه عنْدَه .
وفي الصِّحاحِ : هو شِبْه الاخْتِصاصِ .
( *!وضَنائِنُ اللهاِ : خَواصُّ خَلْقِه ) ؛ إشارَة للحدِيثِ : ( إنَّ للهِ *!ضَنائِنَ مِن خَلْقِه ) ، وفي رِوايَةٍ : *!ضِنّاً مِن خَلْقِه يحييهم في عافِيَةٍ ويُمِيتهم في عافِيَةٍ : أَي خَصَائِص ، واحِدُهُم *!ضَنِينَة ، فَعِيلَة بمعْنَى مَفْعولَةٍ مِن *!الضِّنِّ ، وهو ما تَخْتصه *!وتَضَنُّ به لمكانِهِ منك وموْقِعِه عنْدَك .
( و ) يقالُ : ( هذا عِلْقُ *!مَضَنَّةٍ ، وتُكْسَرُ الضَّادُ ) : أَي هو شيءٌ ( نَفِيسٌ *!يُضَنُّ به ) ويُنافَسُ فيه .
( *!وضِنَّةُ بالكسْرِ : خَمْسُ قَبائِلَ ) مِنَ العَرَبِ ؛ ( وقَوْلُ الجَوْهَرِيِّ : قَبيلَةٌ ، قُصورٌ ) .
قالَ شيْخُنا : إذا قصدَ مِن قَبيلَةٍ جِنْسَ القَبيلَةِ فيصْدق بكلِّ قَبيلَةٍ فلا قُصورَ على أنَّ الجَوْهرِيَّ لم يَلْتَزِم ذِكْرَ كلّ شيءٍ كالمصنِّفِ حتى يلزمَه القُصُور ، بل يلزمُه أنْ يَذْكُر ما صَحَّ عنْدَه .
( *!ضِنَّةُ بنُ سَعْدِ ) هُذَيْمٍ ( في قَضاعَةَ .
( و ) ضِنَّةُ ( بنُ عبدِ الّلهِ ) ، كذا في النسخِ ، والصَّوابُ ضِنَّةُ بنُ عبْدِ بنِ كبيرٍ ( في عُذْرَةَ ) بنِ سعْدِ هُذَيْمٍ ، فهم أَشْرافهم إلى اليومِ ، مِن ذرِّيَّتِه رداحُ بنُ ربيعَةَ بنِ حزامِ بنِ ضِنَّة ، أَخُو قَصيّ بنِ كِلابٍ لأُمِّه .

( و ) *!ضِنَّةُ ( بنُ الحَلاَّفِ في أَسَدِ بنِ خُزَيْمَةَ .
( و ) ضِنَّةُ ( بنُ العاصِ ) بنِ عَمْرٍ و ( في الأزْدِ .
( و ) ضِنَّةُ ( بنُ عبدِ الّلهِ ) بنِ الحارِثِ ( في ) بَني ( نُمَيْرِ : { ) بنِ عامِرِ بنِ صَعْصَعَةَ أَخِي خويلعَةَ بنِ عبدِ ااِ بنِ الحارِثِ بَطْنٌ أَيْضاً .
( *!والمَضْنُونُ : الغاليَةُ ) عن الزجَّاجيّ ، وهو مجازٌ ، قالَ الرَّاجزُ :
قد أكْنَبَتْ يَدَاكَ بَعْدَ لِينِوبَعْدَ دُهْنِ البانِ والمَضْنُونِوهَمَّتا بالصَّبْرِ والمُرُونِوفي المُحْكَم : هو دُهْنُ البانِ .
وفي الأساسِ : ضَرْبٌ مِن الطّيبِ ، وإنَّما سُمِّي بذلِكَ لأَنَّه *!يضنُّ به .
( و ) *!المَضْنُونَةُ ، ( بهاءٍ : اسمُ ) بِئْرِ ( زَمْزَمَ ) ، ومنه الحدِيثُ : احْفِرِ المَضْنُونَة ، سُمِّيَت لأنَّه *!يُضَنُّ بها لنَفاسَتِها وعِزَّتِها .
وكانَ ابنُ خَالَوَيْه يقولُ في بئْرِ زَمْزَمَ : المَضْنُونُ بغيرِ هاءٍ .
( *!والضَّنَّانُ بنُ المَنَّانِ ، كشَدَّادٍ : شاعِرٌ .
( *!واضْطَنَّ ) الرَّجلُ : ( بَخِلَ ) ، افْتَعَلَ مِن الضنِّ ؛ وكانَ في الأصْلِ : اضْتَنَّ فقُلِبَتِ التاءُ طاءً .
وممَّا يُسْتدرك عليه :
*!الضِّنَّةُ ، بالكسْرِ ، والمَضَنَّةُ : البُخلُ الشَّديدُ .
*!والضِّنُّ ، بالكسْرِ : الشيءُ النَّفِيسُ المَضْنُونُ به ، عن الزجَّاجِيّ .
وهو *!ضِنّتي *!كضِنِّي : أَي *!أَضِنُّ بموَدَّتِه ؛ وكذلِكَ ضَنِينِي *!وضَنِنْتُ بالمنْزِلِ *!ضَنّاً *!وضَنَانَةً : لم أَبْرَحْه .
وأَخَذْتُ الأَمْرَ *!بضَنَانَتِه : أَي بَطَرَاوَتِه لم يَتَغيَّر .

وهَجَمْتُ على القَوْمِ *!بضَنَانَتِهم : أَي لم يَتَفرَّقُوا .
*!والمَضْنُونَةُ : الغالِيَةُ ؛ عن الزجَّاجِيِّ .
وقالَ الأصْمعيُّ : *!المَضْنونَةُ : ضَرْبٌ مِن الغِسْلَةِ والطِّيبِ ؛ وأَنْشَدَ للرَّاعِي :
تَضُمُّ على *!مَضْنُونَةٍ فارِسِيَّةٍ ضَفائِرَ لا ضاحِي القُرُونِ ولا جَعْدِوكَعْبُ بنُ يسارِ بنِ *!ضنَّةَ العَبْسيُّ : له صحْبَةٌ .
قلْتُ : وهو أَوَّلُ مَنْ تولَّى القَضاءَ بمِصْرَ ، وقَبْرُه بحارَةِ الناصِرِيَّة ؛ والعامَّةُ تقولُ : كَعْب الأَحْبارِ ، ومِن ولدِه صالِحُ بنُ سَهْلِ بنِ محمدِ بنِ سهْلِ بنِ عنبسَةَ بنِ كَعْبِ بنِ يَسارٍ ، ذَكَرَه ابنُ يونُسَ .
وكَعْبُ بنُ ضِنَّةَ : مِن أَهْلِ مِصْرَ أَدْرَكَ كِبارَ الصَّحابَةِ ، قالَهُ ابنُ يونُسَ .
( (

##### Türkçe

( **الضَّنَنُ** , harekeli olarak: **الشُّجاعُ** ) ; dedi ki:
Ben, **ضَنَنٌ** bir **ضَنَنٍ**’e yürürken olduğumda, delikanlının ölümün kendisini helâk edici olduğuna yakînen inanırım. ( **والضَّنِينُ**: **البَخيلُ** ) değerli şey hususunda.
Ferrâ dedi ki: Zeyd b. Sâbit, Âsım ve Hicaz ehli okudu: ﴿Ve o, gayb üzerine **بضَنِينٍ** değildir﴾ ve o güzeldir; der ki: Ona gayb gelir, o ise onda nefis (kıymetli) kılınmış iken, onu size karşı cimrilik etmez ve onu sizden esirgemez; eğer **على** yerine **عن** olsaydı, doğru olurdu; yahut **الباء** ile dersin: O, gayb hususunda **بضَنِين** değildir.
Zeccâc dedi ki: O, kendisine vahyedileni ketmeden, gayb üzerine cimri değildir; ve **بظَنِينٍ** ile de okunmuştur; o, yerinde zikredilmiştir.
Ve muhakkak **ضنَّ** şey ile, **فَرِحَ** gibi; ( **يَضِنُّ** (fetha ile) ), ve o, yüksek (fasih) dildir; (ve kesra) gelecek olanda; Yakûb onu hikâye etti: ve Sa‘leb, Ferrâ’dan rivayet etti: “İşittim: **ضَنَنْتُ**; ve **أَضِنُّ** işitmedim”; ( **ضَنانَةً** ), fetha ile; ( **وضِنّاً** , kesra ile) ve fetha da edilir; onunla cimrilik ettiğinde.
( Ve ) mecazdandır: ( O, kardeşlerim arasından **ضِنِّي**’dir ), (kesra ile: yani bana mahsustur); sanki onu kendine tahsis eder ve kendisinden olan mevkii ve onun yanındaki konumu sebebiyle (başkasına) cimrilik eder.
Sıhâh’ta: o, ihtisasa benzer şeydir.
( **وضَنائِنُ اللهاِ**: yaratmasının hasları ) ; hadise işaret olarak: ( Şüphesiz Allah’ın yaratmasından **ضَنائِنَ** vardır ), ve bir rivayette: yaratmasından **ضِنّاً**; onları âfiyet içinde yaşatır ve onları âfiyet içinde öldürür: yani hususîler; onların bir teki **ضَنِينَة**’dir; **فَعِيلَة** vezninde, **مَفْعولَة** manasında, **الضِّنِّ**’den; ve o, senin kendine tahsis ettiğin ve kendinden olan mevkii ve senin yanındaki konumu sebebiyle onunla **تَضَنُّ** ettiğin (şey)dir.
( Ve ) denir: ( Bu, **مَضَنَّةٍ**’nin **عِلْقُ**’udur; ve **الضَّاد** kesralanır ): yani o, ( değerli bir şeydir ki onunla **يُضَنُّ به** ) ve onda rekabet edilir.
( **وضِنَّةُ** kesra ile: Arap’tan beş kabiledir ); (Cevherî’nin sözü: bir kabiledir; kusurdur).
Şeyhimiz dedi ki: Eğer bir kabileden kabile cinsini kastettiyse, her kabile ile doğru olur; o hâlde Cevherî’nin kusurla nitelenmesi için bir kusur yoktur; çünkü Cevherî, musannif gibi her şeyi zikretmeyi iltizam etmemiştir ki kusur ona lâzım gelsin; bilakis ona lâzım olan, yanında sahih olanı zikretmesidir.
( **ضِنَّةُ بنُ سَعْدِ** ) Hüzeym’in ( **قَضاعَةَ** içinde).
( Ve ) **ضِنَّةُ** ( **بنُ عبدِ الّلهِ** ), nüshalarda böyle; doğrusu **ضِنَّةُ بنُ عبْدِ بنِ كبيرٍ**’dir ( **عُذْرَةَ** içinde) Sa‘d b. Hüzeym’in; onlar, bugün dahi onların eşrafıdır; onun zürriyetinden: Redâh b. Rabîa b. Hizâm b. **ضِنَّة**; annesi tarafından Kusayy b. Kilâb’ın kardeşidir.

( Ve ) **ضِنَّةُ** ( **بنُ الحَلاَّفِ** Esed b. Huzeyme içinde).
( Ve ) **ضِنَّةُ** ( **بنُ العاصِ** ) b. Amr ve ( Ezd içinde).
( Ve ) **ضِنَّةُ** ( **بنُ عبدِ الّلهِ** ) b. Hâris ( içinde ) Benî ( Nümeyr: { ) b. Âmir b. Sa‘saa; Hâris b. Abd… b. Hâris’in kardeşi Huveylia b. Abd…’ın kardeşi; bir batın da (koldur).
( **والمَضْنُونُ**: **الغاليَةُ** ) Zeccâcî’den; ve o mecazdır; râciz dedi ki:
Ellerin, yumuşaklıktan sonra ve bân yağından ve **المَضْنُونِ**’dan sonra (artık) kabalaştı; ve sabra ve dayanıklılığa niyet ettiler.
Muhkem’de: o, bân yağıdır.
Esâs’ta: güzel kokudan bir türdür; ancak onunla adlandırıldı; çünkü onunla **يضنُّ به** edilir.
( Ve ) **المَضْنُونَةُ** , (hâ ile: isimdir) ( **زَمْزَمَ** ) kuyusunun; ve ondan hadis: “**المَضْنُونَة**’yi kaz”; onunla adlandırıldı; çünkü onun nefisliği ve azizliği sebebiyle onunla **يُضَنُّ بها** edilir.
İbn Hâlaveyh, Zemzem kuyusu hakkında şöyle derdi: hâsız olarak **المَضْنُونُ**.
( **والضَّنَّانُ بنُ المَنَّانِ** , Şeddâd gibi: şairdir.
( **واضْطَنَّ** ) adam: ( cimrilik etti ); **افتعل** babı, **الضنِّ**’den; aslında: **اضْتَنَّ** idi; sonra **التاء** **طاء**’a çevrildi.
Üzerine istidrâk olunanlardandır:
**الضِّنَّةُ** , kesra ile, ve **المَضَنَّةُ**: şiddetli cimriliktir.
**والضِّنُّ** , kesra ile: kendisiyle cimrilik edilen değerli şey; Zeccâcî’den.
Ve o, **ضِنّتي** **كضِنِّي**’dir: yani onun sevgisiyle **أَضِنُّ** ederim; ve كذلك **ضَنِينِي**; ve menzille **ضَنِنْتُ** **ضَنّاً** ve **ضَنَانَةً**: ondan ayrılmadım.
Ve işi **بضَنَانَتِه** ile aldım: yani tazeliğiyle; değişmemiş (iken).

Ve kavme **بضَنَانَتِهم** ile baskın yaptım: yani dağılmamışlardı.
**والمَضْنُونَةُ**: **الغالِيَةُ**; Zeccâcî’den.
Asmaî dedi ki: **المَضْنونَةُ**: yıkama (gısle) ve güzel kokudan bir türdür; ve Râ‘î’den inşâd etti:
Fârisî bir **مَضْنُونَةٍ** üzerine, ne boynuzları açıkta olan ne de kıvırcık olan örgüler toplar.
Ve Ka‘b b. Yesâr b. **ضنَّة** el-Absî: onun sohbeti vardır.
Dedim ki: ve o, Mısır’da kazayı üstlenen ilk kimsedir; kabri Hâratü’n-Nâsıriyye’dedir; ve avam der ki: Ka‘b el-Ahbâr; ve onun evlâdından Sâlih b. Sehl b. Muhammed b. Sehl b. Anbese b. Ka‘b b. Yesâr; onu İbn Yûnus zikretti.
Ve Ka‘b b. **ضِنَّة**: Mısır ehlindendir; büyük sahâbeye yetişti; onu İbn Yûnus söyledi.
( (

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَنَّ
ضَنَّ A ,  I ( n. ac. ضِنّ 2 ,  ضَنَاْنَة 22t )
a.  [ Bi ], Was tenacious of, was niggardly, sparing with.

اِضْتَنَنَ
اِضْتَنَنَ VIII ( T ),
a.  see I .

ضِنّ
ضِنّ 2 ,
a.  Particular, special, peculiar to.

ضِنَّة
ضِنَّة 2t ,
a.  Niggardliness, tenaciousness.

ضَنَن
ضَنَن 4 ,
a.  Brave, courageous.

مَضْنَنَة
مَضْنَنَة 17t ,
a.  see 2t &  46 .

مَضْنِنَة
مَضْنِنَة 18t ,
a.  see 46 .

ضَنِيْن
ضَنِيْن 25 ,
a.  Tenacious, niggardly, stingy.

ضَنَاْئِنُ
ضَنَاْئِنُ 46 ,
a.  One's own possessions; precious things, valuables.

##### Türkçe

ضَنَّ
**ضَنَّ** A , I ( n. ac. **ضِنّ** 2 , **ضَنَاْنَة** 22t )
a. [ Bi ], -e karşı; üzerinde cimriydi, esirgerdi, tutumlu davranırdı.

اِضْتَنَنَ
**اِضْتَنَنَ** VIII ( T ),
a. I’e bak.

ضِنّ
**ضِنّ** 2 ,
a. Hususî, özel, -e mahsus.

ضِنَّة
**ضِنَّة** 2t ,
a. Cimrilik, esirgeme.

ضَنَن
**ضَنَن** 4 ,
a. Cesur, yiğit.

مَضْنَنَة
**مَضْنَنَة** 17t ,
a. 2t ve 46’ya bak.

مَضْنِنَة
**مَضْنِنَة** 18t ,
a. 46’ya bak.

ضَنِيْن
**ضَنِيْن** 25 ,
a. Esirgeyen, cimri, pinti.

ضَنَاْئِنُ
**ضَنَاْئِنُ** 46 ,
a. Kişinin kendi malları; kıymetli şeyler, değerli eşyalar.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ضنن
ضَنَّ - يَضِنُّ (ضَنَّ - يَضَنُّ ) - ضَنِيْن
ضَنَّ - يَضِنُّ (ضَنَّ - يَضَنُّ ) + كائن + على كائن + بشيء: يبخل عليه بالشيء النفيس
ضَنيْن: على وزن " فعيل ": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " ضَنَّ - يَضَنُّ ": بخيل بالشيء النفيس
﴿وما هو على الغيب بضنين﴾: يأْتيه غَيْبٌ وهو مَنْفوس فيه فلا يبخل به عليكم ولا يَضِنُّ به عنكم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " البخل والشح "، وهي:
نَفِسَ - يَنْفَسُ، شَحَّ - يَشُحُّ (شَحَّ - يَشِحُّ)، بَخِلَ - يَبْخَلُ، ضَنَّ - يَضِنُّ (ضَنَّ - يَضَنُّ )، حَسَدَ - يَحْسُدُ، ثَمَدَ - يَثْمِدُ
ضنين
 	﴿وما هو على الغيب بضنين(24)﴾ التكوير
مختار الصحاح
● [ضنن] ض ن ن: ضَنَّ بالشيء يضن بالفتح ضِنّاً بالكسر و ضَنَانَةً بالفتح أي بخل فهو ضَنِينٌ به وقال الفراء ضَنَّ يضن بالكسر ضَنّاً لغة وفلان ضَنَّي من بين أخواني وهو شبه الاختصاص وفي الحديث ﴿إن لله ضنا من خلقه يحييهم في عافية ويميتهم في عافية﴾ وهذا علق مَضَيَّةٍ بفتح الصاد وكسرها أي نفيس مما يضن به
معجم الفرائد الفرآنية
ض ن ن
"بِضَنِينٍ"في قوله تعالى:"وَمَا هُوَ عَلَى الْغَيْبِ بِضَنِينٍ"(24) التكوير
ضّنَّ : بخل، والضنين البخيل .
الراغب
ضن
- قال تعالى: }وما هو على الغيب بضنين{ [التكوير/24]، أي: ما هو ببخيل، والضنة هو البخل بالشيء النفيس، ولهذا قيل: علق مضنة ومضنة، وفلان ضني بين أصحابي، أي: هو النفيس الذي أضن به، يقال: ضننت بالشيء ضنا وضنانة، وقيل: ضننت (ضن يضن ضنانة وضنا: بخل، قال أبو عثمان: وزاد يعقوب: ضننت أضن. انظر: الأفعال 2/222).
ملخص اللسان
1.    الضِّنَّة والضِّنُّ والمَضَنَّة والمَضِنَّة، كل ذلك. من الإِمساك والبُخْل، ضَنِنْتُ بالشيء أَضَنُّ،وضَنَنْتُ أَضِنُّ ضَنّاً وضِنّاً وضِنَّةً ومَضَنَّة ومَضِنَّة وضَنانة بَخِلْت به، وهو ضَنين به. ورجل ضَنِينٌ: بخيل
2.    والضّنُّ: الشيء النفيس المَضْنُون به؛
3.    فلان ضِنِّتي من بين إخواني وضِنِّي أَي أَختص به وأَضِنُّ بمودَّته.
4.    وضَنِنْتُ بالمنزل ضِنّاً وضَنَانَةً: لم أَبْرَحْه،
5.    وهَجَمْتُ على القوم وهم بضَنانَتِهم لم يتفرَّقوا.
6.    ورجل ضَنَنٌ: شجاع؛
7.    والمَضْنُون: الغالية،
لسان العرب
● - ضنن: الضِّنَّة والضِّنُّ والمَضَنَّة والمَضِنَّة، كل ذلك. من الإِمساك       والبُخْل، ورجل ضَنينٌ. قال الله عز وجل: وما هو على الغيب بضَنينٍ؛ قال       الفراء: قرأَ زيد بن ثابت وعاصم وأَهل الحجاز بضَنِينٍ، وهو حَسَن،       يقول: يأْتيه غَيْبٌ وهو مَنْفوس فيه فلا يبخل به عليكم ولا يَضِنُّ به عنكم،       ولو كان مكان على عن صَلَح أَو الباء كما تقول: ما هو بضنين بالغيب،       وقال الزجاج: ما هو على الغيب ببخيل أَي هو، صلى الله عليه وسلم، يُؤَدِّي       عن الله ويُعَلِّم كتابَ الله أَي ما هو ببخيل كَتُومٍ لما أُوحي إليه،       وقرئَ: بظَنينٍ، وتفسيره في مكانه. ابن سيده: ضَنِنْتُ بالشيء أَضَنُّ،       وهي اللغة العالية، وضَنَنْتُ أَضِنُّ ضَنّاً وضِنّاً وضِنَّةً ومَضَنَّة       ومَضِنَّة وضَنانة بَخِلْت به، وهو ضَنين به. قال ثعلب: قال الفراء سمعت       ضَنَنْتُ ولم أَسمع أَضِنُّ، وقد حكاه يعقوب، ومعلوم أَن من روى حجة على       من لم يرو؛ وقول قَعْنَب بن أُمِّ صاحب:       مَهْلاً أَعاذِلَ، قد جَرَّبْتِ من خُلُقي       أَني أَجُودُ لأَقوامٍ، وإِن ضَنِنُوا.       فأَظهر التضعيف ضرورة. وعِلْقُ مَضِنَّةٍ ومَضَنَّة، بكسر الضاد وفتحها،       أَي هو شيء نفيس مَضْنون به ويُتَنافَس فيه. والضّنُّ: الشيء النفيس       المَضْنُون به؛ عن الزجاجي. ورجل ضَنِينٌ: بخيل؛ وقول البعيث:       أَلا أَصْبَحَتْ أَسماءُ جاذِمةَ الحَبْلِ،       وضَنَّتْ علينا، والضَّنِينُ من البُخْلِ.       أَراد: الضَّنينُ مخلوقٌ من البخل، كقولهم مجبول من الكرم، ومَطينٌ من       الخير، وهي مخلوقة من البخل، وكل ذلك على المجاز لأَن المرأَة جوهر والبخل       عَرَض، والجوهرُ لا يكون من العَرض، إنما أَراد تمكين البخل فيها حتى       كأَنها مخلوقة منه، ومثله ما حكاه سيبويه من قولهم: ما زيد إلاَّ أَكْلٌ       وشُرْبٌ، ولا يكون أَكلاً وشرباً لاختلاف الجهتين، وهذا أَوفق من أَن يحمل       على القلب وأَن يراد به والبخلُ من الضَّنِين لأَن فيه من الإِعْظام       والمبالغة ما ليس في القلب؛ ومثله قوله:       وهُنَّ من الإِخْلافِ والوَلَعانِ       وهو كثير. ويقال: فلان ضِنِّتي من بين إخواني وضِنِّي أَي أَختص به       وأَضِنُّ بمودَّته. وفي الحديث: إن لله ضنائنَ       (* قوله «وفي الحديث إن لله       ضنائن إلخ» قال الصاغاني: هذا من الأحاديث التي لا طرق لها). من خَلْقِه،       وفي رواية: ضِنّاً من خلقه يحييهم في عافية ويميتهم في عافية أَي خصائص،       واحدهم ضَنِينَة، فعيلة بمعنى مفعولة، من الضِّنِّ وهو ما تختصه وتَضَنُّ       به أَي تبخل لمكانه منك ومَوْقِعِه عندك؛ وفي الصحاح: فلان ضِنِّي من بين       إخواني، وهو شِبْه الاختصاص. وفي حديث الأَنصار: لم نَقُلْ إلاّ ضِنّاً       برسول الله أَي بُخْلاً وشُحّاً أَن يُشارِكنا فيه غيرُنا. وفي حديث ساعة       الجمعة: فقلت أَخْبِرني بها ولا تَضْنَنْ عليَّ أَي لا تَبْخَل. ويقال       اضْطَنَّ يَضْطَنُّ أَي بَخِلَ يبْخَلُ، وهو افْتِعال من الضَّنِّ، وكان       في الأَصل اضْتَنَّ، فقلبت التاء طاء. وضَنِنْتُ بالمنزل ضِنّاً       وضَنَانَةً: لم أَبْرَحْه، والاضْطِنانُ افْتِعال من ذلك. وأَخَذْتُ الأَمْر       بضَنانَتِه أَي بطَراوَتِه لم يتغير، وهَجَمْتُ على القوم وهم بضَنانَتِهم لم       يتفرَّقوا. ورجل ضَنَنٌ: شجاع؛ قال:       إِني إذا ضَنَنٌ يَمْشي إلى ضَنَنٍ،       أَيْقَنْتُ أَنَّ الفَتى مُودٍ به الموتُ.       والمَضْنُون: الغالية، وفي المحكم: المَضْنُونُ دُهْنُ البانِ: قال       الراجز:       قد أَكْنَبَتْ يَداكَ بَعْدَ لِينِ،       وبَعْدَ دُهْنِ البانِ والمَضْنُونِ،       وهَمَّتا بالصَّبْرِ والمُرُونِ.       والمَضْنون والمَضْنونة: الغالِيةُ؛ عن الزجاج. الأَصمعي: المَضْنُونةُ       ضرب من الغِسْلَةِ والطِّيب؛ قال الراعي:       تَضُمُّ على مَضْمُونَةٍ فارِسيَّةٍ       ضَفَائِرَ لا ضاحي القُرُونِ، ولا جَعْدِ       وتُضْحي، وما ضَمَّتْ فُضُولَ ثِيابِها       إلى كَتِفَيْها بائْتِزَارٍ، ولا عَقْدِ كأَنَّ       الخُزامى خالَطَتْ، في ثيابها،       جَنِيّاً من الرَّيْحانِ، أَو قُضُبِ الرَّنْدِ.       والمَضْنونة: اسم لزمزم، وابن خالويه يقول في بئر زمزم المَضنُون، بغير       هاء. وفي حديث زمزم: قيل له احْفِرِ المَضْنُونة أَي التي يُضَنُّ بها       لنَفاستها وعِزَّتِها، وقيل للخَلُوقِ والطِّيبِ المَضْنُونة لأَنه يُضَنُّ       بهما. وضِنَّهُ: اسم أَبي قبيلة، وفي العرب قبيلتان: إِحداهما تنسب إلى       ضِنَّة بن عبد الله بن نُمَيْرٍ، والثانية ضِنَّة ابن عبد الله بن كبير       (* قوله «ضنة بن عبد الله بن كبير إلخ» كذا بالأصل والمحكم والقاموس،       والذي في التكملة: ضنة بن عبد بن كبير إلخ وصوّبه شارح القاموس ولم يبين       وجهه). بن عُذْرَة، والله أَعلم.
مقاييس اللغة:
(ضن) الضاد والنون أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على بُخْلٍ بالشيء. يقال ضَنِنْتُ بالشّيءِ أَضَنُّ به ضَنّاً وضَنانةً، ورجلٌ ضَنين. وهذا عِلْقُ مَضَنَّةٍ ومَضِنّة، إذا كان نفيساً يُضَنُّ به. وفلانٌ ضِنِّي مِنْ بين إخواني، إذا كان النّفِيسَ الذي يُضَنُّ به. وربما قالوا ضَنَنْتُ بفتح النون.
القاموس المحيط:
الضَّنَنُ، محرَّكةً الشُّجاعُ. والضَّنينُ البَخِيلُ، يَضَنُّ، بالفتحِ والكسر، ضَنانَةً وضِنَّاً، بالكسر.
وهو ضِنِّي، بالكسر، أي: خاصٌّ بي. وضنائِنُ اللهِ: خَواصُّ خَلْقِهِ. وهذا عِلْقُ مَضَنَّةٍ، وتُكْسَرُ الضادُ: نَفيسٌ يُضَنُّ به. وضِنَّةُ، بالكسر: خَمْسُ قَبائِلَ وقَوْلُ الجَوْهَرِيِّ: قَبيلَةٌ قُصورٌ : ضِنَّةُ بنُ سَعْدٍ في قُضاعَةَ، وابنُ عبدِ اللهِ، في عُذْرَةَ، وابنُ الحَلاَّفِ في أسدِ بنِ خُزَيْمَةَ، وابنُ العاصِ في الأَزْدِ، وابنُ عبدِ الله في نُمَيْرٍ. والمَضْنُونُ: الغاليَةُ، وبهاءٍ: اسمُ زَمْزَمَ. والضَّنَّان بنُ المَنَّانِ، كشَدَّادٍ: شاعِرٌ. واضْطَنَّ: بَخِلَ.
تاج العروس:
( الضنن محركة الشجاع ) قال انى إذا ضنن يمشى الى ضنن * ايقنت ان الفتى مودبة الموت ( والضنين البخيل ) بالشئ النفيس قال الفراء قرا زيد بن ثابت وعاصم واهل الحجاز وما هو على الغيب بضنين وهو حسن يقول ياتيه غيب وهو منفوس فيه فلا يبخل به عليكم ولا يضن به عنكم ولو كان مكان على عن صلح اولياء تقول ما هو بضنين بالغيب وقال الزجاج ما هو على الغيب ببخيل كتوم لما اوحى إليه وقرى بظنين وهو مذكور في محله وقد ضن بالشئ كفرح ( يضن بالفتح ) وهى اللغة العالية ( والكسر ) في الاتى حكاه يعقوب وروى ثعلب عن الفراء سمعت ضننت ولم اسمع اضن ( ضنانة ) بالفتح
( وضنا بالكسر ) ويفتح إذا بخل به ( و ) من النجاز ( هو ضنى ) من بين اخواني ( بالكسر أي خاص بى ) كانه يختص به ويبخل لمكانه منه وموقعه عنده وفى الصحاح هو شبه الاختصاص ( وضنائن الله خواص خلقه ) اشارة للحديث ان لله ضنائن من خلقه وفى رواية ضنا من خلقه يحييهم في عافية ويميتهم في عافية أي خصائص واحدهم ضنينة فعيلة بمعنى مفعولة من الضن وهو ما تختصه وتضن به لمكانه منك وموقعه عندك ( و ) يقال ( هذا علق مضنة وتسر الضاد ) أي هو شئ ( نفيس يضن به ) وينافس فيه ( وضنة بالكسر خمس قبائل ) من العرب ( وقول الجوهرى قبيلة قصور ) قال شيخنا إذا قصد من قبيلة جنس القبيلة فيصدق بكل قبيلة فلا قصور على ان الجوهرى لم يلتزم ذكر كل شئ كلمصنف حتى يلزمه القصور بل يلزمه ان يذكر ما صح عنده ( ضنة بن سعد ) هذيم ( في قضاعة و ) ضنة ( بن عبد الله ) كذا في النسخ والصواب ضنة بن عبد بن كبير ( في عذرة ) بن سعد هذيم فهم اشرافهم الى اليوم من ذريته رداح بن ربيعة بن حزام بن ضنة اخو قصي بن كلاب لامه ( و ) ضنة ( بن الحلاف في اسد بن خزيمة و ) ضنة ( بن العاص ) ابن عمرو ( في الازدو ) ضنة ( بن عبد الله ) بن الحرث ( في ) بنى ( نمير ) بن عامر بن صعصعة اخى خويلعة بن عبد الله بن الحرث بطن ايضا ( والمضنون الغالية ) عن الزجاجي وهو مجاز قال الراجز قد اكنبت يداك بعدلين * وبعددهن البان والمضنون * وهمتا بالصبر والمرون وفى المحكم هود هن البان وفى الاساس ضرب من الطيب وانما سمى بذلك لانه يضن به ( و ) المضنونة ( بهاء اسم ) بئر ( زمزم ) ومنه الحديث احفر المضنونة سميت لانه يضن بها لنفاستها وعزتها وكان ابن خالويه يقول في بئر زمزم المضنون بغير هاء ( والضنان بن المنان كشداد شاعروا ضطن ) الرجل ( بخل ) افتعل من الضن وكان في الاصل اضتن فقلبت التاء طاء * ومما يستدرك عليه الضنة بالكسر والمضنة البخل الشديد والضن بالكسر الشئ النفيس المضنون به عن الزجاجي وهو ضنتى كضنى أي اضن بمودته وكذلك ضنينى وضننت بالمنزل ضنا وضنانه لم ابرحه واخذت الامر بضنانته أي بطراوته لم يتغير وهجمت على القوم بضنانتهم أي لم يتفرقوا والمضنونه الغالية عن الزجاجي وقال الاصمعي المضنونة ضرب من الغسلة والطيب وانشد للراعي تضم على مضنونة فارسية * ضفائر لاضاحي القرون ولاجعد وكعب بن يسار بن ضنة العبسى له صحبة قلت وهو اول من تولى القضاء بمصر وقبره بحارة الناصرية والعامة تقول كعب الاحبار
ومن ولده صالح بن سهل بن محمد بن سهل بن عنبسة بن كعب بن يسار ذكره ابن يونس وكعب بن شنة من اهل مصر ادرك كبار الصحابة قاله ابن يونس

##### Türkçe

**ضنن**
**ضَنَّ** - **يَضِنُّ** (**ضَنَّ** - **يَضَنُّ**) - **ضَنِيْن**
**ضَنَّ** - **يَضِنُّ** (**ضَنَّ** - **يَضَنُّ**) + bir varlık + bir varlık üzerine + bir şey ile: ona kıymetli şeyden cimrilik eder
**ضَنيْن**: “**فعيل**” vezni üzere: **ضَنَّ** - **يَضَنُّ**’dan mübalağa ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: kıymetli şeyle cimri
﴿**وما هو على الغيب بضنين**﴾: ona bir gayb gelir, o ise onda nefis görülen (kıymetli sayılan)dır; onu sizden esirgemez ve onu sizden sakınarak cimrilik etmez
Ve lafız, “**البخل والشح**” lafızları grubuna mensuptur; o da şunlardır:
**نَفِسَ** - **يَنْفَسُ**، **شَحَّ** - **يَشُحُّ** (**شَحَّ** - **يَشِحُّ**)، **بَخِلَ** - **يَبْخَلُ**، **ضَنَّ** - **يَضِنُّ** (**ضَنَّ** - **يَضَنُّ**)، **حَسَدَ** - **يَحْسُدُ**، **ثَمَدَ** - **يَثْمِدُ**

**ضنين**
﴿**وما هو على الغيب بضنين(24)**﴾ **التكوير**

مختار الصحاح
● [**ضنن**] ض ن ن: **ضَنَّ** şey ile: **يَضِنُّ** fetha ile; **ضِنّاً** kesra ile ve **ضَنَانَةً** fetha ile; yani cimrilik etti; o hâlde o, onunla **ضَنِينٌ**’dir. Ve el-Ferrâ dedi: **ضَنَّ** **يَضِنُّ** kesra ile **ضَنّاً** bir lugattır. Ve “falanca, kardeşlerim arasından benim **ضَنَّي**’mdir”; bu, ihtisasa benzer. Ve hadiste: ﴿Allah’ın mahlûkatından **ضنا**’sı vardır; onları afiyet içinde yaşatır ve onları afiyet içinde öldürür﴾ ve bu, **عِلْقُ مَضَيَّةٍ**’dir; **الصاد**’ın fethası ve kesrası ile; yani, kendisiyle cimrilik edilen nefis (kıymetli) şeydendir.

معجم الفرائد الفرآنية
ض ن ن
“**بِضَنِينٍ**” Allah Teâlâ’nın şu kavlinde: “**وَمَا هُوَ عَلَى الْغَيْبِ بِضَنِينٍ**”(24) **التكوير**
**ضّنَّ**: cimrilik etti; ve **الضنين** cimridir.

الراغب
**ضن**
- Allah Teâlâ dedi: }**وما هو على الغيب بضنين**{ [**التكوير/24**] yani: o, cimri değildir. Ve **الضنة** kıymetli şeyde cimriliktir; bunun için “**علق مضنة**” ve “**مضنة**” denildi. Ve “falanca, arkadaşlarım arasında benim **ضني**’mdir” yani: o, kendisiyle cimrilik ettiğim nefis (kıymetli) olandır. Denir: **ضننت بالشيء** **ضنا** ve **ضنانة**; ve denildi: **ضننت** (**ضن يضن ضنانة وضنا**: cimrilik etti; Ebû عثمان dedi: ve Ya‘kūb artırdı: **ضننت أضن**. Bak: **الأفعال 2/222**).

ملخص اللسان
1. **الضِّنَّة** ve **الضِّنُّ** ve **المَضَنَّة** ve **المَضِنَّة**; bunların hepsi: tutma ve cimriliktendir. **ضَنِنْتُ بالشيء أَضَنُّ**; ve **وضَنَنْتُ أَضِنُّ** **ضَنّاً** ve **ضِنّاً** ve **ضِنَّةً** ve **مَضَنَّة** ve **مَضِنَّة** ve **ضَنانة**: onunla cimrilik ettim; ve o, onunla **ضَنين**’dir. Ve **رجل ضَنِينٌ**: cimri.
2. Ve **الضّنُّ**: kendisiyle cimrilik edilen nefis (kıymetli) şeydir;
3. “Falanca, kardeşlerim arasından benim **ضِنِّتي**’mdir ve benim **ضِنِّي**’mdir” yani: onu kendime tahsis ederim ve onun muhabbetiyle cimrilik ederim.
4. **وضَنِنْتُ بالمنزل ضِنّاً وضَنَانَةً**: ondan ayrılmadım,
5. **وهَجَمْتُ على القوم وهم بضَنانَتِهم لم يتفرَّقوا**.
6. Ve **رجل ضَنَنٌ**: yiğit;
7. Ve **المَضْنُون**: pahalı koku (gāliye),

لسان العرب
● - **ضنن**: **الضِّنَّة** ve **الضِّنُّ** ve **المَضَنَّة** ve **المَضِنَّة**; bunların hepsi: tutma ve cimriliktendir; ve **رجل ضَنينٌ**. Allah عز وجل dedi: **وما هو على الغيب بضَنينٍ**; el-Ferrâ dedi: Zeyd b. Sâbit ve Âsım ve Hicaz ehli **بضَنِينٍ** okudu; bu güzeldir; der ki: ona bir gayb gelir, o ise onda nefis görülen (kıymetli sayılan)dır; onu sizden esirgemez ve onu sizden sakınarak cimrilik etmez; eğer **على**’nın yerinde **عن** olsaydı, yahut **الباء** (ile) de uygun olurdu; senin “**ما هو بضنين بالغيب**” demen gibi. Ve ez-Zeccâc dedi: “Gayb üzerine cimri değildir”; yani o, صلى الله عليه وسلم, Allah’tan eda eder ve Allah’ın kitabını öğretir; yani kendisine vahyedileni cimri, ketum olarak saklayan değildir. Ve **بظَنينٍ** diye de okundu; onun tefsiri yerinde. İbn Sîdeh: **ضَنِنْتُ بالشيء أَضَنُّ**; bu, yüksek dildir. Ve **وضَنَنْتُ أَضِنُّ** **ضَنّاً** ve **ضِنّاً** ve **ضِنَّةً** ve **مَضَنَّة** ve **مَضِنَّة** ve **ضَنانة**: onunla cimrilik ettim; ve o, onunla **ضَنين**’dir. Sa‘leb dedi: el-Ferrâ dedi: “**ضَنَنْتُ**” işittim, “**أَضِنُّ**” işitmedim; Ya‘kūb onu rivayet etmiştir; ve bilinir ki rivayet eden, rivayet etmeyene karşı hüccettir. Ve **قَعْنَب بن أُمِّ صاحب**’ın sözü:
مَهْلاً أَعاذِلَ، قد جَرَّبْتِ من خُلُقي
أَني أَجُودُ لأَقوامٍ، وإِن ضَنِنُوا.
Zaruret sebebiyle şeddeli kılmayı izhar etti. Ve **عِلْقُ مَضِنَّةٍ** ve **مَضَنَّة**; **الضاد**’ın kesrası ve fethası ile; yani kendisiyle cimrilik edilen ve onda rekabet edilen nefis (kıymetli) bir şeydir. Ve **الضّنُّ**: kendisiyle cimrilik edilen nefis (kıymetli) şeydir; ez-Zeccâcî’den. Ve **رجل ضَنِينٌ**: cimri; ve **البعيث**’in sözü:
أَلا أَصْبَحَتْ أَسماءُ جاذِمةَ الحَبْلِ،
وضَنَّتْ علينا، والضَّنِينُ من البُخْلِ.
Muradı: **الضَّنِينُ** cimrilikten yaratılmıştır; “keremden yoğrulmuş” demeleri gibi; ve “hayırdan çamurlanmış” gibi; ve o, cimrilikten yaratılmıştır. Bütün bunlar mecaz üzeredir; çünkü kadın cevherdir, cimrilik ise arazdır; cevher arazdan olmaz; ancak onda cimriliği pekiştirmeyi murad etti; sanki ondan yaratılmış gibidir. Bunun benzeri, Sîbeveyh’in “**ما زيد إلاَّ أَكْلٌ وشُرْبٌ**” sözünü nakletmesidir; iki cihetin farklılığı sebebiyle o, yeme ve içme olmaz. Bu, kalbe hamletmekten ve “cimrilik, **الضَّنِين**’dendir” murad edilmesinden daha uygundur; çünkü bunda, kalpte olmayan tazim ve mübalağa vardır. Bunun benzeri onun sözü:
وهُنَّ من الإِخْلافِ والوَلَعانِ
ve bu çoktur. Ve denir: “Falanca, kardeşlerim arasından benim **ضِنِّتي**’mdir ve benim **ضِنِّي**’mdir”; yani onu kendime tahsis ederim ve onun muhabbetiyle cimrilik ederim. Ve hadiste: “Allah’ın mahlûkatından **ضنائن** vardır”
(* “Ve hadiste: Allah’ın **ضنائن**’i vardır…” sözü hakkında es-Sağânî dedi: Bu, yolları olmayan hadislerdendir).
Mahlûkatından; ve bir rivayette: “Mahlûkatından **ضِنّاً**; onları afiyet içinde yaşatır ve onları afiyet içinde öldürür”; yani hususîlerdir; onların biri **ضَنِينَة**’dir; **فعيلة** vezninde, **مفعولة** manasında; **الضِّنّ**’den: o, kendine tahsis ettiğin ve onunla cimrilik ettiğin şeydir; senden olan yeri ve senin yanındaki mevkii sebebiyle; ve **الصحاح**’ta: “Falanca, kardeşlerim arasından benim **ضِنِّي**’mdir”; bu, ihtisasa benzer. Ve Ensâr hadîsinde: “Biz ancak Resûlullah hakkında **ضِنّاً** söyledik”; yani cimrilik ve kıskançça esirgeme: onda başkasının bize ortak olmasını (istememek). Ve Cuma saatinin hadîsinde: “O hâlde bana onu haber ver ve bana karşı **تَضْنَنْ** etme”; yani cimrilik etme. Ve denir: **اضْطَنَّ يَضْطَنُّ**; yani cimrilik etti, cimrilik eder; bu, **الضَّنِّ**’den **افتعال**dır; aslında **اضْتَنَّ** idi; **التاء** **طاء**’a çevrildi. Ve **وضَنِنْتُ بالمنزل ضِنّاً وضَنَانَةً**: ondan ayrılmadım; ve **الاضْطِنانُ** bunun **افتعال**ıdır. Ve “İşi **بضَنانَتِه** aldım”; yani tazeliği üzere, değişmemiş olarak. Ve “Kavme hücum ettim; onlar **بضَنانَتِهم** üzereydiler; ayrılmamışlardı.” Ve **رجل ضَنَنٌ**: yiğit; şu sözde olduğu gibi:
إِني إذا ضَنَنٌ يَمْشي إلى ضَنَنٍ،
أَيْقَنْتُ أَنَّ الفَتى مُودٍ به الموتُ.
Ve **المَضْنُون**: pahalı koku (gāliye). Ve **المحكم**’de: **المَضْنُونُ** **دُهْنُ البانِ**’dır; râciz dedi:
قد أَكْنَبَتْ يَداكَ بَعْدَ لِينِ،
وبَعْدَ دُهْنِ البانِ والمَضْنُونِ،
وهَمَّتا بالصَّبْرِ والمُرُونِ.
Ve **المَضْنون** ve **المَضْنونة**: pahalı koku (gāliye); ez-Zeccâc’dan. el-Asma‘î: **المَضْنُونة** yıkama ve güzel koku türlerinden bir türdür; er-Râ‘î dedi:
تَضُمُّ على مَضْمُونَةٍ فارِسيَّةٍ
ضَفَائِرَ لا ضاحي القُرُونِ، ولا جَعْدِ
وتُضْحي، وما ضَمَّتْ فُضُولَ ثِيابِها
إلى كَتِفَيْها بائْتِزَارٍ، ولا عَقْدِ كأَنَّ
الخُزامى خالَطَتْ، في ثيابها،
جَنِيّاً من الرَّيْحانِ، أَو قُضُبِ الرَّنْدِ.
Ve **المَضْنونة**: Zemzem’in adıdır; İbn Hâlaveyh, Zemzem kuyusunda **المَضنُون** der, **هاء**sız. Ve Zemzem hadîsinde: ona “**احْفِرِ المَضْنُونة**” denildi; yani nefisliği ve azizliği sebebiyle kendisiyle cimrilik edilen. Ve **الخَلُوق** ve güzel kokuya **المَضْنُونة** denildi; çünkü ikisiyle cimrilik edilir. Ve **ضِنَّهُ**: bir kabilenin babasının adıdır. Araplarda iki kabile vardır: birisi **ضِنَّة** b. Abdullâh b. Numeyr’e nisbet edilir; ikincisi **ضِنَّة** b. Abdullâh b. Kebîr
(* “**ضنة بن عبد الله بن كبير** …” sözü hakkında: asılda, **المحكم**’de ve **القاموس**’ta böyle; **التكملة**’de ise: **ضنة بن عبد بن كبير** …; **شارح القاموس** onu tashih etti ve vechini beyan etmedi).
b. ‘Uzre’ye; Allah daha iyi bilir.

مقاييس اللغة:
(**ضن**) **الضاد** ve **النون**: sahih bir asıldır; şeyde cimriliğe delalet eder. Denir: **ضَنِنْتُ بالشّيءِ أَضَنُّ به ضَنّاً وضَنانةً**; ve bir adam **ضَنين**’dir. Ve bu, **عِلْقُ مَضَنَّةٍ** ve **مَضِنّة**’dir; nefis olup kendisiyle cimrilik edilirse. Ve “falanca, kardeşlerim arasından benim **ضِنِّي**’mdir”; eğer kendisiyle cimrilik edilen nefis (kıymetli) ise. Ve bazen **ضَنَنْتُ**’u **النون**’un fethasıyla söylediler.

القاموس المحيط:
**الضَّنَنُ** (harekeli): yiğit. Ve **الضَّنينُ**: cimri; **يَضَنُّ**; fetha ile ve kesra ile; **ضَنانَةً** ve **ضِنَّاً** kesra ile.
Ve o, benim **ضِنِّي**’mdir; kesra ile; yani: bana mahsustur. Ve Allah’ın **ضنائِنُ**’i: mahlûkatının hususîleridir. Ve bu, **عِلْقُ مَضَنَّةٍ**’dir; ve **الضاد** kesra yapılır: kendisiyle cimrilik edilen nefis (kıymetli). Ve **ضِنَّةُ** kesra ile: beş kabiledir. Ve el-Cevherî’nin sözü: “Bir kabile” demesi kusurdur: **ضِنَّةُ** b. Sa‘d, **قُضاعَة**’da; ve İbn Abdullâh, **عُذْرَة**’de; ve İbn el-Hallâf, Esed b. Huzeyme’de; ve İbn el-Âs, **الأَزْد**’de; ve İbn Abdullâh, **نُمَيْر**’de. Ve **المَضْنُونُ**: pahalı koku (gāliye); ve **هاء** ile: Zemzem’in adıdır. Ve **الضَّنَّان بنُ المَنَّانِ** (Şeddâd gibi): bir şairdir. Ve **اضْطَنَّ**: cimrilik etti.

تاج العروس:
(**الضنن** harekeli: yiğit) dedi:
انى إذا ضنن يمشى الى ضنن * ايقنت ان الفتى مودبة الموت
(Ve **الضنين**: cimri) kıymetli şeyle. el-Ferrâ dedi: Zeyd b. Sâbit ve Âsım ve Hicaz ehli “**وما هو على الغيب بضنين**” okudu; bu güzeldir; der ki: ona bir gayb gelir, o ise onda nefis görülen (kıymetli sayılan)dır; onu sizden esirgemez ve onu sizden sakınarak cimrilik etmez; eğer **على**’nın yerinde **عن** olsaydı uygun olurdu; yahut “**ما هو بضنين بالغيب**” demen gibi. Ve ez-Zeccâc dedi: “Gayb üzerine cimri, ketum değildir; kendisine vahyedileni (saklayan değildir).” Ve **بظنين** diye de okundu; o, yerinde zikredilmiştir. Ve o, şey ile **ضن** etti; **كفرح** gibi:
(**يَضن** fetha ile): bu, yüksek dildir.
(Ve kesra ile): aşağıda gelen (kullanım)da; Ya‘kūb onu nakletti. Ve Sa‘leb, el-Ferrâ’dan rivayet etti: “**ضننت** işittim, **اضن** işitmedim.”
(**ضنانة** fetha ile)
(Ve **ضنا** kesra ile): onunla cimrilik ederse; ve fetha da yapılır.
(Ve) necâzdan: “o, kardeşlerim arasından benim **ضنى**’mdır”
(kesra ile; yani: bana mahsustur): sanki onu kendine tahsis eder ve ondan olan yeri ve yanındaki mevkii sebebiyle cimrilik eder. Ve **الصحاح**’ta: bu, ihtisasa benzer.
(Ve Allah’ın **ضنائن**’i: mahlûkatının hususîleridir): “Allah’ın mahlûkatından **ضنائن** vardır” hadisine işarettir; ve bir rivayette: “Mahlûkatından **ضنا**; onları afiyet içinde yaşatır ve onları afiyet içinde öldürür”; yani hususîlerdir; onların biri **ضنينة**’dir; **فعيلة** vezninde, **مفعولة** manasında; **الضن**’den: o, kendine tahsis ettiğin ve senden olan yeri ve yanındaki mevkii sebebiyle onunla cimrilik ettiğin şeydir.
(Ve) denir: “Bu, **علق مضنة**’dir; ve **الضاد** kesra yapılır”: yani o,
(kendisiyle cimrilik edilen) nefis (kıymetli) bir şeydir; ve onda rekabet edilir.
(Ve **ضنة** kesra ile: beş kabiledir) Araplardan.
(Ve el-Cevherî’nin sözü: “bir kabile” kusurdur): şeyhimiz dedi: eğer “kabile”den kabile cinsini kastettiyse, her kabileye doğrulanır; kusur yoktur. Üstelik el-Cevherî, musannif gibi her şeyi zikretmeyi iltizam etmedi ki kusur lâzım gelsin; ona lâzım olan, kendisinde sahih olanı zikretmesidir.
(**ضنة بن سعد**) Huzeym.
(**قضاعة**’da; ve) **ضنة**
(**بن عبد الله**) nüshalarda böyle; doğrusu: **ضنة بن عبد بن كبير**
(**عذرة**’de) b. Sa‘d Huzeym; onlar bugün de onun zürriyetinden olan eşraflarıdır: Reddâh b. Rabî‘a b. Hizâm b. **ضنة**; anneden Kusayy b. Kilâb’ın kardeşi.
(Ve) **ضنة**
(**بن الحلاف**: Esed b. Huzeyme’de; ve) **ضنة**
(**بن العاص**) b. ‘Amr.
(**الأزد**’de; ve) **ضنة**
(**بن عبد الله**) b. el-Hâris
(**نُمَيْر** oğullarında): Âmir b. Sa‘saa’nın; el-Hâris b. Abdullâh b. el-Hâris’in kardeşi Huveylia b. Abdullâh’ın; o da bir batındır.
(Ve **المضنون**: pahalı koku (gāliye)): ez-Zeccâcî’den; bu mecazdır. Râciz dedi:
قد اكنبت يداك بعدلين * وبعددهن البان والمضنون * وهمتا بالصبر والمرون
Ve **المحكم**’de: o, **دهن البان**’dır. Ve **الاساس**’ta: güzel koku türlerinden bir türdür. Ancak bu ad verildi; çünkü onunla cimrilik edilir.
(Ve **المضنونة** **هاء** ile: bir kuyunun adı)
(**زمزم**): ve ondan hadis: “**احفر المضنونة**”; nefisliği ve azizliği sebebiyle onunla cimrilik edildiği için böyle adlandırıldı. İbn Hâlaveyh, Zemzem kuyusunda **المضنون** derdi; **هاء**sız.
(Ve **الضنان بن المنان** Şeddâd gibi: bir şairdir; ve **ضطن**) adam
(cimrilik etti): **الضن**’den **افتعل**dır; aslında **اضتن** idi; **التاء** **طاء**’a çevrildi.
*Ve buna müstedrek olarak: **الضنة** kesra ile ve **المضنة** şiddetli cimriliktir. Ve **الضن** kesra ile: kendisiyle cimrilik edilen nefis (kıymetli) şeydir; ez-Zeccâcî’den. Ve o, benim **ضنتى**’mdır; **ضنى** gibi; yani onun muhabbetiyle cimrilik ederim; bunun gibi **ضنينى**. Ve **ضننت بالمنزل ضنا وضنانه**: ondan ayrılmadım. Ve “İşi **بضنانته** aldım”: yani tazeliği üzere, değişmemiş olarak. Ve “Kavme onların **بضنانتهم** üzere hücum ettim”: yani ayrılmamışlardı. Ve **المضنونه**: pahalı koku (gāliye); ez-Zeccâcî’den. Ve el-Asma‘î dedi: **المضنونة** yıkama ve güzel koku türlerinden bir türdür. Ve er-Râ‘î’den şu beyti okudu:
تضم على مضنونة فارسية * ضفائر لاضاحي القرون ولاجعد
Ve Ka‘b b. Yesâr b. **ضنة** el-‘Absî: onun sohbeti vardır. Dedim: O, Mısır’da kadılığı ilk üstlenen kimsedir; kabri Hâretü’n-Nâsıriyye’dedir; avam “Ka‘b el-Ahbâr” der.
Ve onun evladından: Sâlih b. Sehl b. Muhammed b. Sehl b. ‘Anbese b. Ka‘b b. Yesâr; onu İbn Yûnus zikretti. Ve Ka‘b b. Şenne: Mısır ehlindendir; büyük sahâbîlere yetişti; İbn Yûnus söyledi.
