# ضني — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%8A/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%86%D9%8A/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%86%D9%8A.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: ضني

(باب الضّاد والنون وما يثلثهما)
(ضني) الضاد والنون والحرف المعتل أصلان صحيحان: أحدهما يدلُّ على مرضٍ، والآخر يتردَّد بين مهموزٍ وغيره، ويدلُّ ذلك على شيئين: إمَّا أصلٍ وإِمَّا نِتاج، والأصل والنِّتاج متقارِبان.‏
فالأوّل الضَّنَى في المرض، يقال ضَنِيَ يَضْنَى ضَنَىً شديداً، إِذا كانَ به داءٌ مُخامِر، كلَّما ظنَّ أنَّه قد بَرَأَ نُكِس. وأَضْنَاهُ المرضُ يُضْنيه.‏
وأمَّا الآخر فيقال ضَنَأتِ المرأة ضَنْأً، وهي ضانئة، وأضنأت إذا كثُر ولدها. والضِّنء: الأصل والمعدِن. وفلانٌ من ضِنْءِ صِدق. وأضنأ القومُ، إِذا كثُرت ماشيتُهم. وضَنَأ المالُ: كثر.‏
وأخبرَنا علي بن إبراهيمَ، عن عليّ بن عبد العزيز، عن أبي عمرو: الضَّنْو الولد ويقال الضِّنو. قال الأمويّ عن أبي المفضّل من بني سلامة: الضَّنْو الولد بالفتح، والضِّنْء: الأصل، مهموز.‏
ومما شذَّ عن هذا كله: أَضْنَأَ فلانٌ من كذا، استحيا منه.‏
(ضنط) الضاد والنون والطاء، يقولون فيه إنَّ الضِّنَاط: الزِّحام الكثير.‏
(ضنك) الضاد والنون والكاف أصلان صحيحان وإن قلَّ فروعُهما فالأوّل الضِّيق، والآخر مرضٌ.‏
فالأوَّل الضَّنْك: الضِّيق. ومن الباب امرأةٌ ضِناكٌ: مكتنِزة اللحم، إذا اكتنَزَ تَضَاغَطَ.‏
والأصل الآخر المضنوك: المزكوم. والضُّنَاك الزُّكام. والله أعلم.‏

ـ

### Türkçe

(باب **الضّاد** و**النون** وما يثلثهما)
(**ضني**) **الضاد** ve**النون** ve illetli harf iki sahih asıldır: ikisinden biri bir hastalığa delâlet eder, diğeri hemzeli ile hemzesiz arasında gidip gelir; bu da iki şeye delâlet eder: ya bir asla ya da bir neticeye. Asıl ile netice birbirine yakındır.‏
Birincisi, hastalıkta **الضَّنَى**’dır; **ضَنِيَ** **يَضْنَى** **ضَنَىً** şiddetli (oldu) denir; onda karışıp yerleşen bir dert bulunduğu zaman; her ne vakit iyileştiğini zannetse, nükseder. Ve hastalık onu **أَضْنَاهُ**; onu **يُضْنيه**.‏
İkincisine gelince: kadın **ضَنَأتِ** **ضَنْأً** (yaptı) denir; o **ضانئة**’dir. Ve **أضنأت**: çocuğu çok olduğu zaman. Ve **الضِّنء**: asıl ve maden. Ve falan kimse, doğruluk **ضِنْءِ**’ndendir. Ve kavim **أضنأ** etti: hayvanları çok olduğu zaman. Ve mal **ضَنَأ** etti: çoğaldı.‏
Bize Ali b. İbrahim haber verdi; Ali b. Abdülaziz’den; Ebû Amr’dan: **الضَّنْو** çocuk(tur); ve **الضِّنو** denir. Ümeyyî, Benî Selâme’den Ebû’l-Mufaddal’dan (şöyle) dedi: **الضَّنْو** çocuk(tur), fetha ile; ve **الضِّنْء**: asıl(dır), hemzeli.‏
Bütün bunlardan şâz olan şeylerdendir: falan kimse şundan **أَضْنَأَ** etti; ondan utandı.‏
(**ضنط**) **الضاد** ve**النون** ve**الطاء**: onda derler ki **الضِّنَاط**: çok kalabalık, izdihamdır.‏
(**ضنك**) **الضاد** ve**النون** ve**الكاف** iki sahih asıldır; her ne kadar dalları az ise de: birincisi darlık, diğeri hastalık(tır).‏
Birincisi: **الضَّنْك** darlık(tır). Ve babdandır: **ضِناكٌ** bir kadın: etli, dolgun; et dolgunlaştığı zaman sıkışıp daralır.‏
Diğer asıl: **المضنوك** nezleli olandır. Ve **الضُّنَاك** nezledir. Ve Allah daha iyi bilir.‏

ـ
