# ضهأ (ض-ه-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%87%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - ه - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ضهء

## Sözlükler (8)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المضاهأة: المشاكلة. يقال: ضاهَأْتُ وضاهَيْتُ يهمز ولا يهمز، وقُرِئَ بهما قوله تعالى "يُضاهِئونَ قَوْلَ الذين كفروا".

##### Türkçe

**المضاهأة**: benzeşme.

Denilir ki: **ضاهَأْتُ** ve **ضاهَيْتُ**; hemzelenir ve hemzelenmez. Ve Yüce Allah’ın sözü “**يُضاهِئونَ قَوْلَ الذين كفروا**” her ikisiyle de okunmuştur.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ض ه أ
امرأة ضهيأ‏:‏ لا تحيض لأنها ضاهت الرجال‏.‏

##### Türkçe

ض ه أ
**امرأة ضهيأ**: Hayız görmeyen kadındır; çünkü erkeklere benzemiştir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ضاهَأَ الرجُلَ وغَيْرَه: رَفَق به؛ هذه رواية أَبي عبيد عن الأُمَوِيِّ في المُصَنَّف. والمُضاهَأَةُ: المُشاكَلَةُ. وقال صاحب العين: ضَاهَأْتُ الرجل وضَاهَيْتُه أَي شابَهْتُه، يهمز ولا يهمز، وقرئَ بهما قوله عزَّ وجلَّ: يُضاهِئُون قول الذين كفروا.

##### Türkçe

**ضاهَأَ** **الرجُلَ** ve başkasını: ona yumuşak davrandı; bu, el-Ümevî’den el-Musannef’te Ebû Ubeyd’in rivayetidir. Ve **المُضاهَأَةُ**: **المُشاكَلَةُ**dur. Ve Sâhibü’l-ʿAyn dedi: **ضَاهَأْتُ** **الرجل** ve **ضَاهَيْتُه** yani onu benzettim; hemze yapılır ve hemze yapılmaz; Yüce ve Celîl olanın şu sözü ikisiyle de okunmuştur: **يُضاهِئُون** kâfir olanların sözünü.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ض ه أ * * المُضَاهاةُ * المشاكلة تهمز وتلين وقرئ بهما

##### Türkçe

* ض ه أ * * **المُضَاهاةُ** * benzeşme/benzerliktir; hemzelenir de yumuşatılır da; ikisiyle de okunmuştur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ضهاء كغراب ع وقيل في أرض هذيل دفن به ابن لساعدة بن جؤية الهذلي، ذكره الحافظ ابن حجر في القسم الثالث من المخضرمين فقيل له أي للولد ذو ضهاء وفيه يقول:
  لعمرك ما إن ذو ضهاء بهين                      علي وما أعطيته سيب نائل
  أي لم أتوجع عليه كما هو أهله، ولم أفعل ما يجب له علي. والضهيأ كعسجد فعلل وقيل فعيل، وهو مفقود لا وجود له في كلام العرب، وضهيد، مصنوع، ومريم أعجمي، وقيل: ليس في الكلام فعيل إلا هذا، وهو اسم شجرة كالسيال ذات شوك ضعيف، ومنبتها الأودية والجبال، قاله أبو زيد، وقال الدينوري: أخبرني بعض أعراب الأزد أن الضهيأ شجرة من الغضا عظيمة، لها برمة وعلف، وهي كثيرة الشوك وعلفها أحمر شديد الحمرة، وورقها مثل ورق السمر والمرأة التي لا تحيض ذكره الجوهري في المعتل، قال: وقل فيه الهمز والتي لا لبن لها ولا نبت لها ثدي، كالضهيأة نقل شيخنا عن شرح السيرافي على كتاب سيبويه: ضهيا بالقصر والمد: المرأة التي لم ينبت ثديها، والتي لم تحض، والأرض التي لم تنبت، اسم وصفة، انتهى. قلت: لأنها ضاهأت الرجال وهي أي الضهيأة: الفلاة التي لا ماء بها أو التي لا تنبت، وكأنها لعدم مائها. والضهيأتان: شعبان يجيئان من السراة قبالة عشر وهو شعب لهذيل. وضهيأ أمره كرهيأ: مرضه بالتشديد ولم يحكمه من الإحكام وهو الإتقان، وفي العباب: ولم يصرمه، أي لم يقطعه. والمضاهأة بالهمزة هو المضاهاة والمشاكلة وبمعنى الرفق يقال: ضاهأ الرجل، إذا رفق به. رواه أبو عبيد. وقال صاحب العين: ضاهأت الرجل وضاهيته أي شابهته، يهمز ولا يهمز، وقرئ بهما قوله عز وجل  يضاهئون قول الذين كفروا  وبما تقدم سقط قول ملا علي في الناموس عند قول المؤلف: الرفق: الظاهر: الموافقة.

##### Türkçe

**ضهاء**: **غراب** gibi (bir yer adı). Ve denildi ki: Hüzeyl’in arazisinde, İbn Lâsa‘de b. Cüeyye el-Hüzeylî onunla defnedildi. Hâfız İbn Hacer onu **المخضرمين**’in üçüncü kısmında zikretti; sonra ona, yani çocuğa, “**ذو ضهاء**” denildi. Ve onun hakkında şöyle der:

  Hayatına yemin olsun, **ذو ضهاء** değersiz değildir                      Bana karşı; ve ona verdiğim, bağış (ve) ihsan değildir

Yani: onun üzerine, ehli olduğu üzere, sızlanmadım; ve benim üzerime düşen şeyi onun için yapmadım. Ve **الضهيأ**: **عسجد** gibi; **فعلل** denildi, ve **فعيل** denildi; o, kayıptır, Arapların sözünde onun için bir varlık yoktur. Ve **ضهيد**: yapılmış (uydurma). Ve **مريم**: yabancıdır (Arapça değildir). Ve denildi ki: sözde **فعيل** ancak bu vardır; ve o, **السيال** gibi, zayıf dikenli bir ağacın adıdır; bitiş yeri vadiler ve dağlardır. Bunu Ebû Zeyd söyledi. Ve ed-Dîneverî dedi ki: Ezd’in bazı bedevîlerinden bana haber verdi: **الضهيأ** büyük bir **الغضا** ağacıdır; onun bir **برمة**’si ve yemliği vardır; ve o çok dikenlidir; ve onun yemliği kırmızıdır, şiddetli kırmızıdır; ve onun yaprağı **السمر** yaprağı gibidir. Ve hayız görmeyen kadın; el-Cevherî onu **المعتل**’de zikretti; dedi ki: onda hemze azdır. Ve sütü olmayan ve memesi bitmemiş olan (kadın), **الضهيأة** gibi. Şeyhimiz, Sîrâfî’nin Sîbeveyh’in kitabı üzerine şerhinden nakletti: **ضهيا** (kısaltma ve uzatma ile): memesi bitmemiş olan kadın; ve hayız görmemiş olan; ve bitki bitirmemiş olan arazi; isim ve sıfat. Bitti. Dedim ki: çünkü o erkeklere benzedi; ve o, yani **الضهيأة**: suyu olmayan yahut bitki bitirmeyen çöldür; sanki suyu bulunmadığından. Ve **الضهيأتان**: Serât’tan, ‘Aşr’ın karşısına gelen iki vadidir; ve o, Hüzeyl’e ait bir vadidir. Ve **ضهيأ** onun işini, **كرهيأ** gibi: onu şiddetlendirdi; ve onu, sağlamlaştırmadan—ki sağlamlaştırma, itkan (mükemmelleştirme)dir—sağlamlaştırmadı. Ve **العباب**’da: ve onu **صرمه** etmedi; yani onu kesmedi. Ve hemze ile **المضاهأة**, **المضاهاة**’dır ve benzeşme (müşâkele)dir; ve yumuşaklık manasında: “adam **ضاهأ** etti” denir; ona yumuşak davrandığı zaman. Ebû Ubeyd bunu rivayet etti. Ve **العين**’in sahibi dedi ki: “adamı **ضاهأت** ettim ve **ضاهيته** ettim” yani ona benzedim; hemzelenir ve hemzelenmez. Ve ikisiyle de, Aziz ve Celil olanın sözü okunmuştur: **يضاهئون قول الذين كفروا**. Ve bununla, müellifin “**الرفق**” sözü yanında, Molla Ali’nin **الناموس**’taki sözü düştü: “zahir: uygunluk.”

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مُضَاهَأَةٌ
3 مُضَاهَأَةٌ ذ is syn. with مُضَاهَاةٌ, (K, TA, [the و before المُضاهاةُ in the CK should be erased,]) i. q. مُشَاكَلَةٌ: (S, O, Msb, TA:) you say, ضَاهَأْتُهُ and ضَاهَيْتُهُ, ('Eyn, S, * O, * Msb, * TA,) i. e. I resembled him; syn. شَابَهْتُهُ: ('Eyn, TA:) [or I conformed with him:] or ضَاهَأَهُ, inf. n. as above, signifies he imitated him; syn. عَارَضَهُ and بَارَاهُ; and one says also, ضَاهَيْتُهُ, inf. n. مُضَاهَاةٌ: (Msb:) the verb is read both with and without ء in the Kur [ix. 30]. (O, Msb, TA.) ― -b2- ضَاهَا بِهِ, (A 'Obeyd, TA,) [or ضَاهَأَهُ, like ضَاهَاهُ, mentioned in art. ضهى,] inf. n. as above, (K,) He (a man) was, or became, gentle, tender, or courteous, or he acted, or behaved, gently, &c., with him, or to him. (A 'Obeyd, K, * TA.)

Q. Q. 1  or Q. 1. ضَهْيَأَ: see art. ضهيأ.

ضَهْيَأٌ
ضَهْيَأٌ ذ and ضَهْيَأَةٌ: see art. ضهيأ.

##### Türkçe

مُضَاهَأَةٌ
3 **مُضَاهَأَةٌ** ذ, **مُضَاهَاةٌ** ile eşanlamlıdır, (K, TA, [CK’de **المُضاهاةُ**’dan önceki **و** silinmelidir,]) **مُشَاكَلَةٌ** manasındadır: (S, O, Msb, TA:) şöyle dersin: **ضَاهَأْتُهُ** ve **ضَاهَيْتُهُ**, ('Eyn, S, O, Msb, TA,) yani: ona benzedim; eşanlamlısı **شَابَهْتُهُ**: ('Eyn, TA:) [yahut ona uyum sağladım:] yahut **ضَاهَأَهُ**, yukarıdaki gibi mastar ile, onun onu taklit ettiğini ifade eder; eşanlamlısı **عَارَضَهُ** ve **بَارَاهُ**; ve ayrıca şöyle de denir: **ضَاهَيْتُهُ**, mastarı **مُضَاهَاةٌ**: (Msb:) fiil, Kur’da [ix. 30] hem ء ile hem de ء’siz okunur. (O, Msb, TA.) ― -b2- **ضَاهَا بِهِ**, (A 'Obeyd, TA,) [yahut **ضَاهَأَهُ**, **ضَاهَاهُ** gibi, ضهى maddesinde zikredildiği üzere,] mastarı yukarıdaki gibi, (K,) O (bir adam) onunla, yahut ona karşı, yumuşak, nazik, yahut kibar oldu, yahut onunla, yahut ona karşı, yumuşak vb. davrandı, yahut öyle davranışta bulundu. (A 'Obeyd, K, TA.)

Q. Q. 1 veya Q. 1. **ضَهْيَأَ**: ضهيأ maddesine bak.

ضَهْيَأٌ
**ضَهْيَأٌ** ذ ve **ضَهْيَأَةٌ**: ضهيأ maddesine bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: ضهء

ضَهَأَ
ضَهَأَ ضَاْهَأَ III ,
a.  Resembled.

b.  Conformed with, imitated.

c.  [ Bi ], Was gentle, courteous to.

##### Türkçe

ضَهَأَ
**ضَهَأَ** **ضَاْهَأَ** III ,
a. Benzedi.

b. Uyum sağladı, taklit etti.

c. [ **بِ** ], -e karşı yumuşak huylu oldu, nazik davrandı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A3/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: ضهء

ضهء
ضَنُكَ - يَضْنُكُ - ضَنْك - ضَنْكى
ضَنُكَ - يَضْنُكُ + الشيء أو الأمر: يضيق وينقص عن المقدار المراد واللازم لوسع مقدار أو حجم شيء آخر
ضَنْك: اسم فعل " ضَنُكَ - يَضْنُكُ ": نقص الكفاية من الحجم والمقدار اللازم لوسع شيء
ضَنِك: اسم فاعل مبالغة من " ضَنُكَ - يَضْنُكُ  "
ضَنْكى: على وزن " فـَعـْلى" مؤنث " ضَنِك "
﴿ومن أعرض عن ذكري فإن له معيشة ضنكا﴾: معيشة ضنكى: معيشة العوز والحاجة ونقص الكفاية: معيشة المجاعة بالعرف الحالي
الضنك في العرف الطبي القديم والحديث: هو مرض ينجم عن حمى فيروسية، ويكثر في المجاعات، ويتصف المريض بهزال شديد وبأنه شبه قفص عظمي مع تقشر الجلد وتقيحه وقوباؤه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " النقص وعدم الكفاية بالحجم والمكان والسعة"، وهي:
حَصِرَ - يَحْصَرُ، غَصَّ - يَغَصُّ، ضَاقَ - يَضِيْقُ، قَمَحَ - يَقْمَحُ، ضَنُكَ - يَضْنُكُ، حَرِجَ - يَحْرَجُ
ضنكا
 ﴿ومن أعرض عن ذكري فإن له معيشة ضنكا ونحشره يوم القيامة أعمى(124)﴾ طه
مختار الصحاح
● [ضنك] ض ن ك: الضَّنْكُ الضيق
معجم الفرائد القرآنية
ض ن ك
"ضَنْكاً" في قوله تعالى :" وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً "(124) طه .
الضَّنَك : الضيق في كل شيء
الراغب
ضنك
- قال تعالى: }ومن أعرض عن ذكري فإن له معيشة ضنكا{ [طه/124]. أي: ضيقا، وقد ضنك عيشه، وامرأة ضناك: مكتنزة، والضناك: الزكام، والمضنوك: المزكوم.
ملخص اللسان
1.     الضَّنْكُ: الضِّيقُ من كل شيء، الذكر والأُنثى فيه سواء،ومعيشة ضَنْكٌ ضَيِّقة. الضَّنْك أَصله في اللغة الضِّيقُ والشدَّة، وكلُّ ما ضاق فهو ضنْك. وضَنُك الشيءُ ضَنْكاً وضَنَاكة وضُنُوكة: ضاق
2.     والضَّنِيك: التابع الذي يَعْمَل بخُبْزِه.    .
3.     وضَنُك الرجلُ ضناكة،فهو ضنيك: ضَعُف في جسمه ونفسه ورأيه وعقله.
4.     والضُّنْكَة والضُّنَاك: الزُّكام،
5.     الضِّنَاكُ: الضَّخْمة الكثيب الذي ينهال،
6.     والضِّنَاك: المرأة الضَّخمة
7.     والضِّنَاك: المُوَثَّقُ الخَلْق الشديد،.
لسان العرب
● - ضنك: الضَّنْكُ: الضِّيقُ من كل شيء، الذكر والأُنثى فيه سواء، ومعيشة    ضَنْكٌ ضَيِّقة. وكل عيش من غيرِ حلِّ ضَنْك وإن كان واسعاً. وفي التنزيل    العزيز: ومن أَعرض عن ذكري فإن له معيشةً ضَنْكاً؛ أي غير حَلال؛ قال أبو    إسحق: الضَّنْك أَصله في اللغة الضِّيقُ والشدَّة، ومعناه، والله أعلم،    أن هذه المعيشة الضَّنْك في نار جهنم، قال: وأكثر ما جاء في التفسير أنه    عذاب القبر؛ وقال قَتادة: معيشةً ضَنْكاً جهنم، وقال الضحاك: الكسب    الحرام، وقال الليث في تفسيره: أَكلُ ما لم يكن من حلال فهو ضَنْكٌ وإن كان    مُوَسَّعاً عليه، وقد ضَنُك عيشُه. والضَّنْك: ضَيق العيش. وكلُّ ما ضاق    فهو ضنْك. والضَّنيكُ: العيش الضَّيِّقُ، والضَّنيك المقطوع. وقال أَبو    زيد: يقال للضعيف في بدنه ورأيه ضَنِيك. والضَّنِيك: التابع الذي يَعْمَل    بخُبْزِه.    وضَنُك الشيءُ ضَنْكاً وضَنَاكة وضُنُوكة: ضاق. وضَنُك الرجلُ ضناكة،    فهو ضنيك: ضَعُف في جسمه ونفسه ورأيه وعقله.    والضُّنْكَة والضُّنَاك، بالضم: الزُّكام، وقد ضُنِكَ، على صيغة ما لم    يسم فاعله، فهو مَضْنُوك إذا زُكِمَ، والله أَضْنَكه وأَزْكِمه. وفي    الحديث: أَنه عَطَسَ عنده رجل فشَمَّته رجل ثم عَطَس فشَمَّته رجل ثم عَطَس    فأَراد أَن يُشَمِّته، فقال: دَعْه فإنه مَضْنُوك أَي مزْكوم؛ قال ابن    الأثير: والقياس أَن يقال فهو مُضْنَك ومُزْكَم، ولكنه جاء على أُضْنِك    وأُزْكِم. وفي الحديث: أَيضاً: فإنك مَضْنُوك؛ وقال العجاج يصف جارية:    فهي ضِنَاكٌ كالكَثِيبه المُنْهالْ    عَزَّزَ منه، وهو مُعْطي الإسْهالْ،    ضَرْبُ السَّواري مَتْنَه بالتَّهْتالْ    الضِّنَاكُ: الضَّخْمة كالثيب الذي ينهال، عزز منه أَي سَدَّد من    الكثيب، ضَرْبُ السواري أَي أَمطار الليل فلزم بعضُه بعضاً، شبه خلقها بالكثيب    وقد أَصابه المطر، وهو معْطي الإِسْهال أَي يعطيك سُهولة ما شئت.    والضِّنَاك: المُوَثَّقُ الخَلْق الشديد، يكون ذلك في الناس والإبل، الذكر    والأُنثى فيه سواء.    والضِّنَاك: المرأة الضَّخمة. وقال الليث: الضَّنَاك التّارَّة    المُكْتَنزة الصُّلْبة الللحم. وامرأَة ضِناك: ثقيلة العجيزة ضَخْمة؛ أَنشد    ثعلب:وقد أُناغي الرَّشأَ المُحَبَّبَا،    خَوْداً ضِناكاً لا تَمُدُّ العُقبَا    (* قوله «لا تمد العقبا» مد في السير: مضى، والعقب جمع عقبة كغرفة وغرف.    وأنشده شارح القاموس في ع ق ب: لا تسير بدل لا تمد).    خَوْداً هنا: إما بدل وإما حال، أَراد أَنها لا تسير مع الرجال. وناقة    ضِنَاك: غليظة المؤخر، وكذلك هي من النخل والشجر. وفي كتابه لوائل بن    حُجْر: في التِّيعة شاةٌ لا مُقَوَّرةُ الألْياطِ ولا ضِناكٌ؛ الضِّناك،    بالكسر: الكثير اللحم، ويقال للذكر والأنثى بغير هاء. قال ابن بري: قال    الجوهري الضِّنَاك، بالفتح، المرأة المكتنزة، قال: وصابه الضَّناك،    بالكسر.ورجل ضُنأَكُ، على فُعْلَلٍ مهموز الألف: وهو الصُّلْب المعصوب اللحم،    والمرأة بعينها على هذا اللفظ ضُنْأَكَة.
مقاييس اللغة:
(ضنك) الضاد والنون والكاف أصلان صحيحان وإن قلَّ فروعُهما فالأوّل الضِّيق، والآخر مرضٌ.‏
فالأوَّل الضَّنْك: الضِّيق. ومن الباب امرأةٌ ضِناكٌ: مكتنِزة اللحم، إذا اكتنَزَ تَضَاغَطَ.‏
والأصل الآخر المضنوك: المزكوم. والضُّنَاك الزُّكام. والله أعلم.‏
القاموس المحيط:
الضَّنْكُ الضِّيقُ في كلِّ شيءٍ، للذَّكَرِ والْأُنْثَى. ضَنُكَ، ككَرُمَ، ضَنْكاً وضَناكَةً وضُنوكَةً ضاقَ،
و فُلانٌ ضَناكَةً، فهو ضَنيكٌ: ضَعُفَ في رَأيِهِ وجِسْمِهِ ونَفْسِهِ وعَقْلِهِ. وكغُرابٍ: الزُّكامُ، كالضُّنْكَةِ، بالضم. وقد ضُنِكَ، كعُنِيَ. والضُّنْأكُ، كجُنْدَبٍ وجَنْدَلٍ: الصُّلْبُ المَعْصوبُ اللحمِ، وهي ضُنأكَةٌ. والضُّنْأكُ، كجُنْدَبٍ: الناقةُ العَظيمةُ. وككِتابٍ: المُوَثَّقُ الخَلْقِ الشديدُ، للذَّكَرِ والأنْثَى، والثقيلَةُ العَجُزِ، والشجرُ العظيمُ. وكأَميرٍ: العَيْشُ الضَّيِّقُ، والتابعُ الذي يَخْدُِمُ بخُبْزِهِ، والمَقْطوعُ.
تاج العروس:
ض ن ك
الضَّنْكُ : الضِّيقُ في وفي المُحْكَم : مِنْ كُلِّ شَيءٍ للذَّكَرِ والأنْثَى . ومَعِيشَةٌ ضَنْكٌ : ضَيقَةٌ وكُلُّ عَيش من غَيرِ حِل ضَنْكٌ وِإنْ كانَ مُوَسَّعًا وقولُه تَعالَى : " فإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكًا " أي غَيرَ حَلالٍ قالَ أَبُو إِسْحاقَ : الضَّنْكُ أَصْلُه في اللُّغَةِ الضِّيقُ والشِّدَّة ومَعْناه - واللَّهُ أَعْلَمُ - أَنَّ هذه المَعِيشَةَ الضَّنْكَ في نار جَهَنّم قال : وأَكْثَرُ ما جاءَ في التَّفْسِير أَنّه عَذابُ القَبر وقال قَتادَةُ : أي جَهَنَّمَ وقالَ الضَّحّاك : الكَسبُ الحَرامُ . وقد ضَنُكَ - ككَرُمَ - ضَنْكًا وضَناكَةً وضُنُوكَةً بالضّمِّ : ضاقَ قالَ ابنُ دُرَيْدٍ : مكانٌ ضَنْكٌ بَيِّنُ الضَّنْكِ والضَّناكَةِ : إِذا كانَ ضَيِّقًا وعَيش ضَنْكٌ بَيِّنُ الضُّنُوكَةِ والضَّناكَةِ . وضَنُكَ فُلانٌ ضَناكَةً فهُوَ ضَنِيك : ضَعُفَ في رَأْيِه وجِسمِه ونَفْسِه وعَقْلِه قالَ أَبو زَيْد : يُقالُ للضَعِيفِ في بَدَنِه ورَأْيِه ضَنِيكٌ . والضُّناكُ كغُرابٍ : الزُّكامُ كالضّنْكَةِ بالضَّمِّ . وقَدْ ضُنِكَ كعُنيَ فهُو مَضْنُوكٌ : إِذا زُكِمَ واللَّهُ أَضْنَكَه وأَزْكَمَه وفي الحَدِيثِ أَنَّه عَطَسَ عِنْدَه رَجُلٌ فَشَمَّتهُ رَجل ثم عَطَسَ فشَّمَّتَه ثُمَّ عَطسَ فأَرادَ أَنْ يُشَمِّتَه فَقال : دَعْهُ فإِنَّه مَضْنُوكٌ أي مَزْكُومٌ قال ابنُ الأَثِيرِ : والقِياسُ أَنْ يُقالَ : مُضْنَكٌ ومُزْكَمٌ ولكِنَّه جاءَ على أضْنِكَ وأزْكِمَ . والضُّنْأَكُ كجُنْدَبٍ بفَتْحِ الدّالِ وجَنْدَلٍ الأُولَى عن اللِّحْيانِيِّ : الصُّلْبُ المَعْصُوبُ اللَّحْمِ من الرِّجالِ وهي ضُنْأَكَةٌ قد أغْفِلَ هنا عن اصْطِلاحِه فليُتَنَبَّهْ لذلِكَ . والضّنْأَكُ كجُنْدَبٍ فقط : النّاقَةُ العَظِيمَة المُوَثَّقَةُ الخَلْقِ
والضِّناكُ ككِتاب : المُوَثَّقُ الخَلْقِ الشَّدِيدُ للذَّكَرِ والأُنْثَى يكونُ ذلك في النّاسِ والإِبِلِ وكذلك من النَّخْلِ والشَّجَرِ
والضِّناكُ : الثَّقِيلَةُ العَجُزِ الضَّخْمَةُ من النِّساءِ وقال اللَّيْثُ : هي التّارَّةُ المُكْتَنِزَةُ اللَّحْمِ أَنْشَدَ ثَعْلَبٌ :
" وقَدْ أُناغِي الرَّشَأَ المُحَبَّبا
" خَوْدًا ضِناكًا لا تَمُدُّ العَقُبَا
أرادَ أنّها لا تَسِيرُ مع الرجالِ . وقالَ العَجّاجُ يَصِفُ جارِيَةً :
" فهي ضِناكٌ كالكَثِيبِ المُنْهال قالَ شيخُنا : المَعْرُوفُ في الثَّقِيلَةِ العَجُزِ أَنّها الضَّناكُ بالفتح والكَسرُ الذي اقْتَصَر عليه المُصَنِّفُ لم يَذْكُرُوه إِلاّ على جِهَةِ الإِنْكار . قلتُ : والفَتْحُ اقْتَصَرَ عليه الجَوهَرِيُّ ومِثْلُه للفَارَابي في دِيوانِه وقال غيرُهما : الصَّواب بالكَسرِ نَبَّه عليه الصّاغاني وابنُ بَرِّيّ وصَوَّباهُ فلا مَعْنَى لقَوْلِ شَيخِنا : لم يَذْكُرُوه إِلا على جِهَةِ الإِنْكارِ فتأَمَّلْ . وبه فَسَّرُوا حَدِيثَ وائِلِ ابنِ حُجْرٍ : في التِّيعَةِ شاة لا مُقَوَّرَةُ الألْياطِ ولا ضِنَاكٌ قالَ ابنُ الأَثِيرِ : الضِّناكُ بالكسرِ : الكَثِيرُ اللَّحْمِ ويُقالُ للذَّكَرِ والأُنْثَى بغَيرِ هاءٍ . والضِّناكُ : الشَّجَر العَظِيمُ عن ابنِ عَبّاد . والضّنِيكُ كأَمِيرٍ : العَيشُ الضَّيِّقُ عن أبي عَمْرو . والضَّنِيكُ : التّاجُ الّذِي يَعْمَلُ أي : يَخْدُمُ بخُبرِه عن أبي زَيْدٍ . والضَّنِيكُ : المَقْطُوعُ عن أبي عَمْرو
ومما يُستَدْرَكُ عليه : أَضْنَكَه اللَّهُ : أَزْكَمَه فهو مَضْنُوكٌ نادِرٌ . وناقَةٌ ضِناكٌ : غَلِيظَةُ المُؤَخَّر . وضَنُكَ السَّحابُ ككَرُمَ : غَلُظَ والْتَفَ
ورَجُلٌ مُتَضَنِّكٌ أي : مُتَهَوِّكٌ

##### Türkçe

ضهء
**ضَنُكَ** - **يَضْنُكُ** - **ضَنْك** - **ضَنْكى**
**ضَنُكَ** - **يَضْنُكُ** + **الشيء** veya **الأمر**: istenen ve gerekli miktardan, başka bir şeyin miktarının veya hacminin genişliğine (sığmasına) yetecek miktardan daralır ve eksilir.
**ضَنْك**: “**ضَنُكَ** - **يَضْنُكُ**” fiilinin isim (masdar)ıdır: bir şeyin genişliğine (sığmasına) gerekli hacim ve miktar bakımından yeterliliğin eksilmesi.
**ضَنِك**: “**ضَنُكَ** - **يَضْنُكُ**”dan mübalağa ism-i fâil.
**ضَنْكى**: “**فـَعـْلى**” vezninde, **ضَنِك**’in müennesi.
﴿**ومن أعرض عن ذكري فإن له معيشة ضنكا**﴾: **ضنكى** bir geçim: yoksunluk ve ihtiyaç ve yeterliliğin eksikliği geçimi; bugünkü örfe göre açlık geçimi.
Eski ve yeni tıbbî örfte **الضنك**: virüsî bir hummadan doğan bir hastalıktır; kıtlıklarda çok olur; hasta onda şiddetli zayıflıkla ve derinin soyulması, irinlenmesi ve uyuzlanmasıyla, kemik kafesi gibi olmasıyla nitelenir.
Lafız, “hacim, yer ve genişlik bakımından eksiklik ve yeterli olmama” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**حَصِرَ** - **يَحْصَرُ**، **غَصَّ** - **يَغَصُّ**، **ضَاقَ** - **يَضِيْقُ**، **قَمَحَ** - **يَقْمَحُ**، **ضَنُكَ** - **يَضْنُكُ**، **حَرِجَ** - **يَحْرَجُ**
ضنكا
﴿**ومن أعرض عن ذكري فإن له معيشة ضنكا ونحشره يوم القيامة أعمى(124)﴾** طه
مختار الصحاح
● [**ضنك**] ض ن ك: **الضَّنْكُ** darlık.
معجم الفرائد القرآنية
ض ن ك
“**ضَنْكاً**”, Yüce Allah’ın şu sözünde: “**وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً**” (124) طه.
**الضَّنَك**: her şeyde darlık.
الراغب
ضنك
- Yüce Allah dedi: }**ومن أعرض عن ذكري فإن له معيشة ضنكا**{ [طه/124]. Yani: dar; ve onun geçimi dar oldu; ve **امرأة ضناك**: etli (toplu); ve **الضناك**: nezle; ve **المضنوك**: nezleli.
ملخص اللسان
1.     **الضَّنْكُ**: her şeyden darlık; erkekte ve dişide onda eşittir; ve **معيشة ضَنْكٌ**: dar bir geçim. **الضَّنْك**’ın dilde aslı darlık ve şiddettir; daralan her şey **ضنْك**tır. Ve **ضَنُك** şey **ضَنْكاً** ve **ضَنَاكة** ve **ضُنُوكة**: daraldı.
2.     Ve **الضَّنِيك**: ekmeğiyle çalışan tâbi (bağımlı).
3.     Ve **ضَنُك** adam **ضناكة**; o hâlde o **ضنيك**tir: bedeninde, nefsinde, görüşünde ve aklında zayıfladı.
4.     Ve **الضُّنْكَة** ve **الضُّنَاك**: nezle,
5.     **الضِّنَاكُ**: dökülen iri kum tepeciği,
6.     Ve **الضِّنَاك**: iri kadın,
7.     Ve **الضِّنَاك**: yaratılışı sağlam bağlanmış, şiddetli.
لسان العرب
● - **ضنك**: **الضَّنْكُ**: her şeyden darlık; erkekte ve dişide onda eşittir; ve **معيشة ضَنْكٌ ضَيِّقة**: dar bir geçim. Ve helâl olmayan her geçim **ضَنْك**tır, geniş olsa bile. Ve Aziz Tenzîl’de: **ومن أَعرض عن ذكري فإن له معيشةً ضَنْكاً**; yani helâl olmayan; Ebû İshak dedi: **الضَّنْك**’ın dilde aslı darlık ve şiddettir; ve manası—Allah daha iyi bilir—bu **المعيشة الضَّنْك**ın cehennem ateşinde olmasıdır; dedi: tefsirde gelenin çoğu onun kabir azabı olduğudur; ve Katâde dedi: **معيشةً ضَنْكاً** cehennemdir; ve Dahhâk dedi: haram kazançtır; ve Leys tefsirinde dedi: helâlden olmayanı yemek **ضَنْك**tır, ona genişlik verilmiş olsa bile; ve onun geçimi dar oldu. Ve **الضَّنْك**: geçimin darlığı. Daralan her şey **ضنْك**tır. Ve **الضَّنيكُ**: dar geçim; ve **الضَّنيك**: kesik. Ebû Zeyd dedi: bedeninde ve görüşünde zayıf olana **ضَنِيك** denir. Ve **الضَّنِيك**: ekmeğiyle çalışan tâbi. Ve **ضَنُك** şey **ضَنْكاً** ve **ضَنَاكة** ve **ضُنُوكة**: daraldı. Ve **ضَنُك** adam **ضناكة**; o hâlde o **ضنيك**tir: bedeninde, nefsinde, görüşünde ve aklında zayıfladı. Ve **الضُّنْكَة** ve **الضُّنَاك**—ضم ile—: nezle; ve **ضُنِكَ** (faili anılmayan sigada), o hâlde o **مَضْنُوك**tur, nezle olduğunda; ve Allah onu **أَضْنَكه** etti ve onu **أَزْكِمه** etti. Hadiste: yanında bir adam hapşırdı da bir adam ona “yerhamükellah” dedi; sonra hapşırdı da bir adam ona “yerhamükellah” dedi; sonra hapşırdı da ona “yerhamükellah” demek istedi; bunun üzerine dedi: bırak onu; çünkü o **مَضْنُوك**tur; yani nezleli; İbnü’l-Esîr dedi: kıyas, “o hâlde o **مُضْنَك** ve **مُزْكَم**dır” denmesidir; fakat **أُضْنِك** ve **أُزْكِم** üzere geldi. Hadiste ayrıca: çünkü sen **مَضْنُوك**sun. Ve el-Accec bir cariyeyi vasfederek dedi:
    **فهي ضِنَاكٌ كالكَثِيبه المُنْهالْ**
    **عَزَّزَ منه، وهو مُعْطي الإسْهالْ،**
    **ضَرْبُ السَّواري مَتْنَه بالتَّهْتالْ**
**الضِّنَاكُ**: dökülen kum tepeciği gibi iri; **عَزَّزَ منه** yani tepecikten sağlamlaştırdı; **ضَرْبُ السواري** yani gece yağmurları, böylece onun bir kısmı bir kısmına yapıştı; onun yaratılışını tepeciğe benzetti ve ona yağmur isabet etti; ve **مُعْطي الإِسْهال** yani sana dilediğin şeyde kolaylık verir. Ve **الضِّنَاك**: yaratılışı sağlam bağlanmış, şiddetli; bu insanlarda ve develerde olur; erkekte ve dişide onda eşittir. Ve **الضِّنَاك**: iri kadın. Leys dedi: **الضَّنَاك** etli, toplu, sert etli kadındır. Ve **امرأَة ضِناك**: kalçası ağır, iri; Sa‘leb inşad etti:
    **وقد أُناغي الرَّشأَ المُحَبَّبَا،**
    **خَوْداً ضِناكاً لا تَمُدُّ العُقبَا**
(* “**لا تمد العقبا**” sözü: yürüyüşte **مد**: geçti; ve **العقب** **عقبة**’nin çoğuludur, **غرفة** ve **غرف** gibi. Ve onu Kâmûs şârihi ع ق ب’de “**لا تسير**” diye inşad etti, “**لا تمد**” yerine.)
Burada **خَوْداً**: ya بدل ya da hâl; onun erkeklerle yürümemesini istedi. Ve **ناقة ضِنَاك**: arka tarafı kalın; ve aynı şekilde hurma ve ağaçtandır. Ve Vâil b. Hucr’a yazdığı kitabında: **في التِّيعة شاةٌ لا مُقَوَّرةُ الألْياطِ ولا ضِناكٌ**; **الضِّناك**—kesra ile—: çok etli; ve هاء olmaksızın erkeğe ve dişiye söylenir. İbn Berrî dedi: Cevherî dedi ki **الضِّنَاك**—fetha ile— etli (toplu) kadındır; dedi: ve ona **الضَّناك** isabet etti—kesra ile. Ve **رجل ضُنأَكُ**—hemzeli elifle **فُعْلَلٍ** üzere—: sert, sinirli etli olandır; ve kadın da aynı lafız üzere **ضُنْأَكَة**dır.
مقاييس اللغة:
(**ضنك**) **الضاد** ve **النون** ve **الكاف** iki sahih asıldır; dalları az olsa da: birincisi darlık, diğeri hastalıktır.
Birincisi: **الضَّنْك**: darlık. Bu bâbdan: **امرأةٌ ضِناكٌ**: etli (toplu); et toplandığında sıkışır.
Diğer asıl: **المضنوك**: nezleli. Ve **الضُّنَاك**: nezle. Allah daha iyi bilir.
القاموس المحيط:
**الضَّنْكُ**: her şeyde darlık; erkek ve dişi için. **ضَنُكَ**—**ككَرُمَ**— **ضَنْكاً** ve **ضَناكَةً** ve **ضُنوكَةً**: daraldı.
Ve falan **ضَناكَةً**; o hâlde o **ضَنيكٌ**tir: görüşünde, bedeninde, nefsinde ve aklında zayıfladı. Ve **كغُرابٍ**: nezle; **الضُّنْكَةِ** gibi—ضم ile. Ve **ضُنِكَ**—**كعُنِيَ**. Ve **الضُّنْأكُ**—**كجُنْدَبٍ** ve **جَنْدَلٍ**: sert, sinirli etli; ve o **ضُنأكَةٌ**dır. Ve **الضُّنْأكُ**—**كجُنْدَبٍ**: iri deve. Ve **ككِتابٍ**: yaratılışı sağlam bağlanmış, şiddetli; erkek ve dişi için; ve kalçası ağır olan; ve iri ağaç. Ve **كأَميرٍ**: dar geçim; ve ekmeğiyle hizmet eden tâbi; ve kesik.
تاج العروس:
ض ن ك
**الضَّنْكُ**: darlık; ve **المُحْكَم**’da: her şeyden, erkek ve dişi için. Ve **مَعِيشَةٌ ضَنْكٌ**: dar. Ve helâl olmaksızın her geçim **ضَنْك**tır, genişletilmiş olsa bile. Ve Yüce’nin sözü: “**فإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكًا**” yani helâl olmayan; Ebû İshak dedi: **الضَّنْكُ**’ın dilde aslı darlık ve şiddettir; ve manası—Allah daha iyi bilir—bu **المعيشة الضَّنْك**ın cehennem ateşinde olmasıdır; dedi: tefsirde gelenin çoğu onun kabir azabı olduğudur; ve Katâde dedi: yani cehennem; ve Dahhâk dedi: haram kazanç. Ve **ضَنُكَ**—**ككَرُمَ**— **ضَنْكًا** ve **ضَناكَةً** ve **ضُنُوكَةً**—ضم ile—: daraldı. İbn Düreyd dedi: **مكانٌ ضَنْكٌ**: **الضَّنْك** ve **الضَّناكَة**sı açık olan; dar olduğunda. Ve **عَيش ضَنْكٌ**: **الضُّنُوكَة** ve **الضَّناكَة**sı açık olan. Ve falan **ضَنُكَ** **ضَناكَةً**; o hâlde o **ضَنِيك**tir: görüşünde, bedeninde, nefsinde ve aklında zayıfladı. Ebû Zeyd dedi: bedeninde ve görüşünde zayıf olana **ضَنِيك** denir. Ve **الضُّناكُ**—**كغُرابٍ**: nezle; **الضّنْكَةِ** gibi—ضم ile. Ve **ضُنِكَ**—**كعُنيَ**—; o hâlde o **مَضْنُوكٌ**tur: nezle olduğunda; ve Allah onu **أَضْنَكَه** etti ve onu **أَزْكَمَه** etti. Hadiste: yanında bir adam hapşırdı da bir adam ona “yerhamükellah” dedi; sonra hapşırdı da ona “yerhamükellah” dedi; sonra hapşırdı da ona “yerhamükellah” demek istedi; bunun üzerine dedi: bırak onu; çünkü o **مَضْنُوكٌ**tur; yani nezleli. İbnü’l-Esîr dedi: kıyas, “**مُضْنَكٌ** ve **مُزْكَمٌ**” denmesidir; fakat **أضْنِكَ** ve **أزْكِمَ** üzere geldi. Ve **الضُّنْأَكُ**—**كجُنْدَبٍ** (dâlın fethasıyla) ve **جَنْدَلٍ**; birincisi Lihyânî’den: erkeklerden sert, sinirli etli; ve o **ضُنْأَكَةٌ**dır; burada onun ıstılahından gaflet edilmiştir; buna dikkat edilsin. Ve **الضّنْأَكُ**—yalnız **كجُنْدَبٍ**: yaratılışı sağlam bağlanmış iri deve.
Ve **الضِّناكُ**—**ككِتاب**: yaratılışı sağlam bağlanmış, şiddetli; erkek ve dişi için; bu insanlarda ve develerde olur; ve hurma ve ağaçtan da böyledir.
Ve **الضِّناكُ**: kadınlardan kalçası ağır, iri olan. Leys dedi: o, etli (toplu) kadındır. Sa‘leb inşad etti:
" **وقَدْ أُناغِي الرَّشَأَ المُحَبَّبا**
" **خَوْدًا ضِناكًا لا تَمُدُّ العَقُبَا**
Onun erkeklerle yürümemesini istedi. Ve el-Accec bir cariyeyi vasfederek dedi:
" **فهي ضِناكٌ كالكَثِيبِ المُنْهال**
Şeyhimiz dedi: kalçası ağır olanda bilinen, onun fetha ile ve kesra ile **الضَّناك** olmasıdır; musannifin yalnız kesra ile yetindiği şeyi, onu ancak inkâr yönünden zikrettiler. Dedim: fethaya Cevherî yetindi; onun benzeri Fârâbî’nin divanındadır. Ve başkaları dedi: doğru olan kesra iledir; Sâğânî ve İbn Berrî buna dikkat çekti ve onu doğru saydı; o hâlde şeyhimizin “onu ancak inkâr yönünden zikrettiler” sözüne mana yoktur; düşün. Ve bununla Vâil b. Hucr hadisini tefsir ettiler: **في التِّيعَةِ شاة لا مُقَوَّرَةُ الألْياطِ ولا ضِنَاكٌ**. İbnü’l-Esîr dedi: **الضِّناكُ**—kesra ile—: çok etli; ve هاء olmaksızın erkeğe ve dişiye söylenir. Ve **الضِّناكُ**: iri ağaç; İbn Abbâd’dan. Ve **الضّنِيكُ**—**كأَمِيرٍ**: dar geçim; Ebû Amr’dan. Ve **الضَّنِيكُ**: ekmeğiyle çalışan tâbi; yani ekmeğiyle hizmet eder; Ebû Zeyd’den. Ve **الضَّنِيكُ**: kesik; Ebû Amr’dan.
Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: Allah onu **أَضْنَكَه**: onu **أَزْكَمَه**; o hâlde o **مَضْنُوكٌ**tur; nadirdir. Ve **ناقَةٌ ضِناكٌ**: arka tarafı kalın. Ve **ضَنُكَ السَّحابُ**—**ككَرُمَ**: kalınlaştı ve sarıldı. Ve **رَجُلٌ مُتَضَنِّكٌ**: yani şaşkın (mütehevvık).
