# ضهأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%87%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضهأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ضهأ

ضهاء كغراب ع وقيل في أرض هذيل دفن به ابن لساعدة بن جؤية الهذلي، ذكره الحافظ ابن حجر في القسم الثالث من المخضرمين فقيل له أي للولد ذو ضهاء وفيه يقول:
  لعمرك ما إن ذو ضهاء بهين                      علي وما أعطيته سيب نائل
  أي لم أتوجع عليه كما هو أهله، ولم أفعل ما يجب له علي. والضهيأ كعسجد فعلل وقيل فعيل، وهو مفقود لا وجود له في كلام العرب، وضهيد، مصنوع، ومريم أعجمي، وقيل: ليس في الكلام فعيل إلا هذا، وهو اسم شجرة كالسيال ذات شوك ضعيف، ومنبتها الأودية والجبال، قاله أبو زيد، وقال الدينوري: أخبرني بعض أعراب الأزد أن الضهيأ شجرة من الغضا عظيمة، لها برمة وعلف، وهي كثيرة الشوك وعلفها أحمر شديد الحمرة، وورقها مثل ورق السمر والمرأة التي لا تحيض ذكره الجوهري في المعتل، قال: وقل فيه الهمز والتي لا لبن لها ولا نبت لها ثدي، كالضهيأة نقل شيخنا عن شرح السيرافي على كتاب سيبويه: ضهيا بالقصر والمد: المرأة التي لم ينبت ثديها، والتي لم تحض، والأرض التي لم تنبت، اسم وصفة، انتهى. قلت: لأنها ضاهأت الرجال وهي أي الضهيأة: الفلاة التي لا ماء بها أو التي لا تنبت، وكأنها لعدم مائها. والضهيأتان: شعبان يجيئان من السراة قبالة عشر وهو شعب لهذيل. وضهيأ أمره كرهيأ: مرضه بالتشديد ولم يحكمه من الإحكام وهو الإتقان، وفي العباب: ولم يصرمه، أي لم يقطعه. والمضاهأة بالهمزة هو المضاهاة والمشاكلة وبمعنى الرفق يقال: ضاهأ الرجل، إذا رفق به. رواه أبو عبيد. وقال صاحب العين: ضاهأت الرجل وضاهيته أي شابهته، يهمز ولا يهمز، وقرئ بهما قوله عز وجل  يضاهئون قول الذين كفروا  وبما تقدم سقط قول ملا علي في الناموس عند قول المؤلف: الرفق: الظاهر: الموافقة.

### Türkçe

**ضهاء**: **غراب** gibi (bir yer adı). Ve denildi ki: Hüzeyl’in arazisinde, İbn Lâsa‘de b. Cüeyye el-Hüzeylî onunla defnedildi. Hâfız İbn Hacer onu **المخضرمين**’in üçüncü kısmında zikretti; sonra ona, yani çocuğa, “**ذو ضهاء**” denildi. Ve onun hakkında şöyle der:

  Hayatına yemin olsun, **ذو ضهاء** değersiz değildir                      Bana karşı; ve ona verdiğim, bağış (ve) ihsan değildir

Yani: onun üzerine, ehli olduğu üzere, sızlanmadım; ve benim üzerime düşen şeyi onun için yapmadım. Ve **الضهيأ**: **عسجد** gibi; **فعلل** denildi, ve **فعيل** denildi; o, kayıptır, Arapların sözünde onun için bir varlık yoktur. Ve **ضهيد**: yapılmış (uydurma). Ve **مريم**: yabancıdır (Arapça değildir). Ve denildi ki: sözde **فعيل** ancak bu vardır; ve o, **السيال** gibi, zayıf dikenli bir ağacın adıdır; bitiş yeri vadiler ve dağlardır. Bunu Ebû Zeyd söyledi. Ve ed-Dîneverî dedi ki: Ezd’in bazı bedevîlerinden bana haber verdi: **الضهيأ** büyük bir **الغضا** ağacıdır; onun bir **برمة**’si ve yemliği vardır; ve o çok dikenlidir; ve onun yemliği kırmızıdır, şiddetli kırmızıdır; ve onun yaprağı **السمر** yaprağı gibidir. Ve hayız görmeyen kadın; el-Cevherî onu **المعتل**’de zikretti; dedi ki: onda hemze azdır. Ve sütü olmayan ve memesi bitmemiş olan (kadın), **الضهيأة** gibi. Şeyhimiz, Sîrâfî’nin Sîbeveyh’in kitabı üzerine şerhinden nakletti: **ضهيا** (kısaltma ve uzatma ile): memesi bitmemiş olan kadın; ve hayız görmemiş olan; ve bitki bitirmemiş olan arazi; isim ve sıfat. Bitti. Dedim ki: çünkü o erkeklere benzedi; ve o, yani **الضهيأة**: suyu olmayan yahut bitki bitirmeyen çöldür; sanki suyu bulunmadığından. Ve **الضهيأتان**: Serât’tan, ‘Aşr’ın karşısına gelen iki vadidir; ve o, Hüzeyl’e ait bir vadidir. Ve **ضهيأ** onun işini, **كرهيأ** gibi: onu şiddetlendirdi; ve onu, sağlamlaştırmadan—ki sağlamlaştırma, itkan (mükemmelleştirme)dir—sağlamlaştırmadı. Ve **العباب**’da: ve onu **صرمه** etmedi; yani onu kesmedi. Ve hemze ile **المضاهأة**, **المضاهاة**’dır ve benzeşme (müşâkele)dir; ve yumuşaklık manasında: “adam **ضاهأ** etti” denir; ona yumuşak davrandığı zaman. Ebû Ubeyd bunu rivayet etti. Ve **العين**’in sahibi dedi ki: “adamı **ضاهأت** ettim ve **ضاهيته** ettim” yani ona benzedim; hemzelenir ve hemzelenmez. Ve ikisiyle de, Aziz ve Celil olanın sözü okunmuştur: **يضاهئون قول الذين كفروا**. Ve bununla, müellifin “**الرفق**” sözü yanında, Molla Ali’nin **الناموس**’taki sözü düştü: “zahir: uygunluk.”
