# ضهب (ض-ه-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%87%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - ه - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والضاد والباء معهما
هض ب، ض ه ب، مستعملان
هضب:
الهَضْبةُ: المَطْرةُ الدّائمةُ. العظيمةُ القطْر وجمعُها: هِضَب. يقال: أصابتْهُمُ الهُضوبةُ من المَطَر، ويُجْمَعُ: أهاضيب. وهَضَبْتُهُم السّماء، أي: بلَّتْهُم بلاًّ شدِيداً.
والهَضَبةُ: كلّ جَبَلٍ من صَخْرةٍ واحدةٍ. وكلّ صَخْرةٍ راسيةٍ ضَخْمةٍ تُسَمَّى: هَضَبةً. والجميعُ الهِضاب. والهِضَبُّ: الشّديدُ الصُّلب.
ضهب:
كلُّ قُفٍّ أو حَزْن أو موضع من الجبل تَحْمَى عليه الشَّمس حتّى يَنْشَوِيَ اللّحم عليه. فهو: الضيَّهْبَ، قال:
وَغْرٌ تَجيشُ قُدورُهُ بضَياهِبِ
وضَهَّبْتُ اللَّحْم فهو مُضَهَّبٌ، أي: شَوَيْته على حَجَر مُحْمَى.

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الضاد** و**الباء** معهما
**هض ب**، **ض ه ب**، kullanımdadırlar.

**هضب**:
**الهَضْبةُ**: sürekli yağmur. damlası büyük olan; çoğulu: **هِضَب**. Denir ki: Yağmurdan **الهُضوبةُ** onlara isabet etti; ve çoğul yapılır: **أهاضيب**. Ve “**هَضَبْتُهُم** gök” (yani: onları şiddetli bir ıslatmayla ıslattı).

Ve **الهَضَبةُ**: tek bir kayadan olan her dağ. Ve yerleşik, iri her kaya **هَضَبةً** diye adlandırılır. Hepsi **الهِضاب**dır. Ve **الهِضَبُّ**: şiddetli, katı olandır.

**ضهب**:
Her **قُفٍّ** veya **حَزْن** yahut dağdan bir yer ki güneş onun üzerinde ısınır, ta ki et onun üzerinde kızarıncaya kadar. O, **الضيَّهْبَ**dır. Dedi ki:
وَغْرٌ تَجيشُ قُدورُهُ بضَياهِبِ

Ve “**ضَهَّبْتُ** eti” — o da **مُضَهَّبٌ**dur; yani: onu ısıtılmış bir taş üzerinde kızarttım.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

لحم مُضَهَّبٌ، إذا شُوِيَ ولم يُبالَغ في نُضجه. وقال امرؤ القيس:
نَمَشُّ بأعراف الجِياد أَكُـفَّـنـاإذا نحن قُمنا عن شِواء مُضَهَّبِ
وتضهيب القوس والرمح: عَرْضُهُما على النار عند التثقيف.

##### Türkçe

**لحم مُضَهَّبٌ**: Eğer pişirilir de olgunlaşmasında aşırıya gidilmezse.

İmru’ul-Kays dedi ki:
Atların yeleleriyle avuçlarımızı sileriz,
biz **شِواء مُضَهَّبِ**’den kalktığımız zaman.

**وتضهيب القوس والرمح**: düzeltme sırasında ikisini ateşe arz etmektir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ض ب
هضب ، ضهب ، بهض : مستعملان .
هضب : قال الليث : الهَضْبة : المَطْرة الدائمة ، وجمعُها هِضَب . قال : وتقول : إصابتْهم الهُضوبة من المطَرِ ، والجميعُ أهاضِيبِ ، وهضَبتْهم السماءُ : إذا بَلَّتهم بَلاً شديداً . قال : والهَضَبة : كلُّ جَبَل خُلِق من صَخْرة واحدة ، وكلُّ صَخْرة راسيةٍ ضَخْمة تُسَمَّى هَضَبة ، والجميع الهِضَاب ، والهِضَبُّ : الشديد الصُّلْب .
ضهب : وكل قُفَ أو حَزْن أو مَوْضع من الجَبَل تَحمَى عليه الشمسُ حتى يَنشوِيَ اللحمُ عليه فهو الضَّيْهَب ، وأنشد :
وَغْرتَجِيشُ قُدورُه بضَياهِبِ
هكذا أنشده الليث بالضاد والصّواب بصَياهب بالصاد ، جمع الصَّيْهب : وهو اليومُ الشديد الحرّ .
أبو عبيد ، عن أبي عمرو : إذا أدخلتَ اللحمَ في النّار ولم تُبالِغ في نُضْجِه . قلت : صَهَّبْتُه تَضهيباً فهو مُضهَّب ، إذا ألقيتَه على الجَمْر .
وقال الليث : المضهَّب : اللحمُ الذي قد شُوِيَ على حَجَر مُحْمَى .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الضَّهْباء من القسيِّ : التي عملتْ فيها النارُ . قال : والضَّبْحاء مثلُها .
وقال أبو عبيد : الهِضَبّ : الشديد الصُّلْب وكلُّ قُفّ أو حَزْن أو موضع من الجَبَل يَحْمَى فيه فهو ضَيْهب .
وقال أبو عبيد : الهِضَبّ من الخَيْل : الكثيرُ العَرَق ، وقال طَرَفة :
وهِضَبّاتٍ إذا ابتلّ العُذُرْ
أبو الهيثم : الهَضْبة : دَفعة واحدة من مَطَر ، ثم تَسْتَنّ ، وكذلك جَرْيَة واحدة ، وأنشد للكميت يصف فرساً :
مُخَيَّفٌ بعضُه وَرْدٌ وسائِرُه
جَوْنٌ أفانينُ إجِريّاهُ لا هَضَبُ
يريد إجريّاه أفانين لا هَضَب وإجرياه : جريه ، أفانين أي فنون ، لا هضب أي لا فن واحد .
أبو عبيد ، عن الأصمعيّ : الهَضْبة : الجَبَل يَنبسِط على الأرض ، وجمعُها هِضاب .
وهَضَبت السماءُ : إذا دامَ مَطرُها .
وهَضَب فلان في الحديث : إذا اندفَع فيه فأكثَر ، وقال الشاعر :
لا أُكثِر القَوْلَ فيما يَهضِبُون به
من الكلامِ قليلٌ منه يَكْفِيني
وقال النضر : يقال : رجل هَضَبَة : أي كثيرُ الكلام .
وفي الحديث أنَّ أصحابَ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) كانوا معه في سَفَر فَعرَّسوا ولم يَنْتَبِهوا حتى طَلَعت الشمسُ والنبيُّ نائم ، فقالوا : اهضِبُوا معنى اهضبوا أي تكلموا وأفيِضوا في الحديث ، لكي يَنتبِه رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) بكلامهم . يقال : هَضَب وأَهْضَب واهْتَضَب : إذا فَعَل ذلك ، وقال الكُميت يصف قوساً :
في كفِّه نَبْعةُ مُوَتَّرةٌ
يَهْزِجِ إنْبَاضُها وَيَهْتَضِبُ
أي يرنّ فيُسمَع لرنينه صوت .
عمرو عن أبيه : هَضَب وأَهضَب وضبَّ وأَضَبَّ ، كلُّه : كلام فيه جَهارة .
وفي ( النوادر ) : هَضَب القومُ وضَهَبوا وهَلَبوا وأَلَبوا وحَطبوا ، كلّه : الإكثار والإسراع .
بهض : قال أبو تراب : سمعت أعرابياً من أشجَعَ يقول : بهضني هذا الأمر وبَهَظَنِي أي فَدَحَنِي . قال : ولم يتابعه على ذلك أحد والله أعلم .

##### Türkçe

ه ض ب
**هضب** , **ضهب** , **بهض** : ikisi de kullanımdadır.

**هضب** : Leys dedi: **الهَضْبة**: sürekli yağmur; çoğulu **هِضَب**’dir. Dedi: Ve dersin ki: Yağmurdan **الهُضوبة** onlara isabet etti; hepsi **أهاضِيبِ**’dir. Ve **هضَبتْهم السماءُ**: onları şiddetli bir ıslatmayla ıslattığı zaman. Dedi: Ve **الهَضَبة**: tek bir kayadan yaratılmış her dağdır; ve yerleşik, iri her kaya **هَضَبة** diye adlandırılır; hepsi **الهِضَاب**’dır. Ve **الهِضَبُّ**: çok şiddetli sert olandır.

**ضهب** : Ve güneşin üzerinde et pişinceye kadar kızdırdığı her **قُفَ** yahut **حَزْن** yahut dağdan bir yer; işte o **الضَّيْهَب**’dir. Ve şu beyti okudu:
وَغْرتَجِيشُ قُدورُه بضَياهِبِ
Leys onu **الضاد** ile böyle okuttu; doğrusu **الصاد** ile **بصَياهب**’dir; **الصَّيْهب**’in çoğuludur: o, şiddetli sıcak olan gündür.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: Eti ateşe soktuğun ve pişirmesinde aşırıya gitmediğin zaman. Dedim: Onu **صَهَّبْتُه** **تَضهيباً**; o da **مُضهَّب** olur; onu kor üzerine attığın zaman.

Leys dedi: **المضهَّب**: kızdırılmış bir taş üzerinde pişirilmiş et.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Yaylardan **الضَّهْباء**: ateşin işlendiği (ateşle yapılmış) olan. Dedi: Ve **الضَّبْحاء** da onun gibidir.

Ebû Ubeyd dedi: **الهِضَبّ**: çok şiddetli sert olandır; ve içinde kızdırılan her **قُفّ** yahut **حَزْن** yahut dağdan bir yer; o **ضَيْهب**’dir.

Ebû Ubeyd dedi: Atlardan **الهِضَبّ**: teri çok olan. Ve Tarafe dedi:
وهِضَبّاتٍ إذا ابتلّ العُذُرْ

Ebû’l-Heysem: **الهَضْبة**: yağmurdan tek bir defa (bir sağanak), sonra durulur; aynı şekilde tek bir akış. Ve Kümeyt’in bir atı vasfederken söylediği şu beyti okudu:
مُخَيَّفٌ بعضُه وَرْدٌ وسائِرُه
جَوْنٌ أفانينُ إجِريّاهُ لا هَضَبُ
Yani: koşuşu çeşit çeşittir, **هَضَب** değildir. Ve **إجرياه**: onun koşuşudur. **أفانين** yani türler. **لا هضب** yani tek bir tür değil.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الهَضْبة**: yere doğru yayılan dağ; çoğulu **هِضاب**’dır.

Ve **وهَضَبت السماءُ**: yağmuru devam ettiği zaman.

Ve **وهَضَب فلان في الحديث**: onda atılıp çokça yaptığı zaman. Şair dedi:
لا أُكثِر القَوْلَ فيما يَهضِبُون به
من الكلامِ قليلٌ منه يَكْفِيني

Nadr dedi: Denir ki: **رجل هَضَبَة**: yani sözü çok olan.

Hadiste: Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) ashabı onunla bir seferde idi; konakladılar ve güneş doğuncaya kadar uyanmadılar; peygamber uyuyor idi. Dediler ki: **اهضِبُوا**; **اهضبوا**’nun manası: konuşun ve sözde taşkınlık edin; ta ki Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) onların konuşmasıyla uyansın. Denir ki: **هَضَب** ve **أَهْضَب** ve **اهْتَضَب**: bunu yaptığı zaman. Ve Kümeyt bir yayı vasfederken dedi:
في كفِّه نَبْعةُ مُوَتَّرةٌ
يَهْزِجِ إنْبَاضُها وَيَهْتَضِبُ
Yani: çınlar; çınlamasından bir ses işitilir.

Amr, babasından: **هَضَب** ve **أَهضَب** ve **ضبَّ** ve **أَضَبَّ**; hepsi: içinde açıklık (yüksek seslilik) bulunan sözdür.

( **النوادر** )’de: **هَضَب** kavim ve **ضَهَبوا** ve **هَلَبوا** ve **أَلَبوا** ve **حَطبوا**; hepsi: çoğaltma ve hızlandırmadır.

**بهض** : Ebû Turâb dedi: Eşca‘dan bir bedevîyi işittim, diyordu ki: **بهضني** bu iş ve **بَهَظَنِي**; yani beni ağırlaştırdı (bana ağır geldi). Dedi: Buna hiç kimse onu takip etmedi; Allah daha iyi bilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الضاد والهاء وما يثلثهما)
(ضهي) الضاد والهاء والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على مشابهة شيءٍ لشيء([1]). يقال ضاهاه يُضاهِيهِ، إِذا شاكَلَهُ؛ وربما هُمِزَ فقيل يُضاهِئُ. والمرأة الضَّهْياء، هي التي لا تَحِيض؛ فيجوز على تمحُّلٍ واستكراه، أن يقال كأنَّها قد ضاهت الرِّجالَ فلم تَحِضْ.
(ضهب) الضاد والهاء والباء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شَيءٍ وما أشبَه ذلك. فمن ذلك اللحم المضَهَّب: الذي يُشْوَى. وقال قومٌ: هو الذي يُشوى ولا يُنضَج. وقال امرؤ القيس:
نَمُشُّ بأعرافِ الجِيادِ أكفَّنا *** إِذا نحن قُمنا عن شواءٍ مُضَهَّبِ([2])وقالوا: الضَّيْهَب: المكان يُحمَى ليُشوَى عليه اللحم. وقال قومٌ: اللحم المضهّب: المقطّع. وليس هذا بشيء إلاَّ أن يكونَ مقطعاً مشويّاً؛ لأن القياس كذا هو. تقول: ضهّبت القَوْسَ [و] الرُّمح بالنار عند التَّثقيف([3]).
(ضهر) الضاد والهاء والراء ليس بشيء، ولا فيه شاهدُ شعرٍ، لكنهم يقولون: إنَّ الضَّهْرَ: خِلْقَةٌ في الجبل من صخرٍ يخالف جِبِلّته.
(ضهس) الضاد والهاء والسين ليس بشيء. على أنَّ ابنَ دُرَيد([4]) ذكر أن العضَّ بمقدَّم الفم يسمى ضَهْساً، يقال منه ضَهَسَ ضَهْساً. قال: وفي الدُّعاء على الإنسان: "لا تأكُل [إلاّ]  ضاهساً ولا تشربُْ إلاَّ قارساً"، أي إنَّه لا يأكل ما يتكلَّف مضغَه، إِنَّما يَأكل النَّزْر من نبات الأرض. والقارس: البارد، أي لا يشرب إلاّ الماء.
(ضهل) الضاد والهاء واللام * أصلان صحيحان، أحدُهما يدلُّ على قِلّةٍ والآخر على أوبةٍ.
فالأوّل: ضَهَلَت الناقةُ إِذا قلَّ لبنُها. وهي ناقة ضَهُولٌ. وعينٌ ضاهلة: قليلة الماءِ. وفي حديث يحيى بن يَعمر: "إنْ سَأَلَتْكَ ثمنَ شَكْرها وشَبْرِك أنشأتَ تَطُلُّها وتَضْهَلُها". ومن الباب ضَهَلَ الشّرابُ: قلَّ ورقّ.
والأصل الآخر: هل ضَهَل إليكم خَبرٌ، أي عادَ. قال الأصمعي: ضَهَلْتُ إلى فلان: رجعت على وجه المقاتَلة والمغالبة.
وممّا شذَّ عن البابين: أضْهَلَت النّخلةُ: أرطبَتْ.
(ضهد) الضاد والهاء والدال كلمةٌ واحدةٌ. ضَهَدْتُ فلاناً: قهرتُهُ، فهو مضْطَهَدٌ ومضْهُودٌ.
--------------ــ
([1]) في الأصل: "بشيء".
([2]) ديوان امرئ القيس 88 واللسان (ضهب).
([3]) في المجمل: "ضهبت القوس بالنار والرمح، إذا عرضتهما عليها عند التثقيف".
([4]) في الجمهرة: (3: 25).

ـ

##### Türkçe

(باب **الضاد** و**الهاء** وما يثلثهما)
(**ضهي**) **الضاد** ve**الهاء** ve**الياء** sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeye benzemesine delâlet eder([1]). **ضاهاه يُضاهِيهِ** denir; onu şekillendirdiği (benzettiği) zaman; bazen hemzelenir de **يُضاهِئُ** denir. Ve **الضَّهْياء** kadın: o, hayız görmeyen kadındır; bir zorlama ve isteksizlik üzere caiz olur ki, “sanki erkeklere benzemiş de hayız görmemiş” denilsin.

(**ضهب**) **الضاد** ve**الهاء** ve**الباء** sahih bir asıldır; bir şeye ve buna benzer olana delâlet eder. Bundan: **اللحم المضَهَّب**: kızartılan (şişte pişirilen) ettir. Bir kavim dedi: o, kızartılan ve pişirilmeyen ettir. İmru’ul-Kays dedi:
نَمُشُّ بأعرافِ الجِيادِ أكفَّنا *** إِذا نحن قُمنا عن شواءٍ مُضَهَّبِ([2])
Ve dediler: **الضَّيْهَب**: etin üzerinde kızartılması için ısıtılan yerdir. Bir kavim dedi: **اللحم المضهّب**: doğranmış olandır. Bu bir şey değildir; ancak doğranmış kızartılmış olursa (öyledir); çünkü kıyas böyledir. Dersin ki: **ضهّبت** yayı [ve] mızrağı ateşle, düzeltme sırasında([3]).

(**ضهر**) **الضاد** ve**الهاء** ve**الراء** bir şey değildir ve onda şiir şahidi yoktur; lâkin onlar derler ki: **الضَّهْر**: dağda, tabiatına aykırı olan kayadan bir yaratılıştır (oluşumdur).

(**ضهس**) **الضاد** ve**الهاء** ve**السين** bir şey değildir. Şu var ki İbn Düreyd([4]) zikretti: ağzın ön kısmıyla ısırmaya **ضَهْساً** denir; ondan **ضَهَسَ ضَهْساً** denir. Dedi: ve insana bedduada: “لا تأكُل [إلاّ]  ضاهساً ولا تشربُْ إلاَّ قارساً”، yani o, çiğnemesini külfetle yaptığı şeyi yemez; ancak yer bitkisinden azı yer. Ve **القارس**: soğuktur; yani sudan başka içmez.

(**ضهل**) **الضاد** ve**الهاء** ve**اللام** iki sahih asıldır; ikisinden biri azlığa, diğeri dönüşe delâlet eder.
Birincisi: **ضَهَلَت** dişi deve, sütü azaldığı zaman. Ve o, **ناقة ضَهُولٌ**dur. Ve **عينٌ ضاهلة**: suyu az olan (pınar/göz). Yahyâ b. Ya‘mer hadîsinde: “إنْ سَأَلَتْكَ ثمنَ شَكْرها وشَبْرِك أنشأتَ تَطُلُّها وتَضْهَلُها”. Ve babdan: **ضَهَلَ الشّرابُ**: azaldı ve inceldi.
Diğer asıl: “هل **ضَهَل** إليكم خَبرٌ”، yani döndü. Asma‘î dedi: **ضَهَلْتُ** falana: savaşma ve galebe etme yüzü üzere geri döndüm.
İki babdan da şâz olan şeylerden: **أضْهَلَت النّخلةُ**: taze hurma verdi (rutablandı).

(**ضهد**) **الضاد** ve**الهاء** ve**الدال** tek bir kelimedir. **ضَهَدْتُ** falanı: onu kahrettim; o da **مضْطَهَدٌ** ve**مضْهُودٌ**dur.

--------------ــ
([1]) Asılda: “بشيء”.
([2]) İmru’ul-Kays divanı 88 ve el-Lisân (**ضهب**).
([3]) el-Mücmel’de: “**ضهبت** yayı ateşle ve mızrağı; düzeltme sırasında onları ona arz ettiğin zaman”.
([4]) el-Cumhara’da: (3: 25).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ض ه ب
لحم مضهب‏:‏ ملهوج‏.‏

##### Türkçe

ض ه ب
**لحم مضهب**: **ملهوج**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

تَضْهِـيبُ القَوْسِ والرُّمْح: عَرْضُهما على النار عند
التَّثْقيف. وضَهَّبه بالنار: لَوَّحَه وغَيَّره. وضَهَّبَ اللحم: شَوَاه على حِجارةٍ مُحْماة، فهو مُضَهَّبٌ. وقيل: ضَهَّبَه شَواه ولم يُبالغ في نُضْجِه. أَبو عمرو: لحم مُضَهَّبٌ مَشْوِيٌّ على النار ولم يَنْضَجْ؛ قال امرؤ القيس: نَمُشُّ بِأَعْرافِ الجِـيادِ أَكُفَّنا، *  إِذا نَحْنُ قُمْنا عَن شِواءٍ مُضَهَّبِ أَبو عمرو: إِذا أَدْخَلْتَ اللحمَ النارَ، ولم تُبالغ في نُضْجِه قلتَ: ضَهَّبْتُه فهو مُضَهَّبٌ.
وقال الليث: اللحم الـمُضَهَّبُ الذي قد شُوِيَ على جَمْرٍ مُحْمًى. ابن الأَعرابي: الضَّهْباء القَوْسُ التي عَمِلَتْ فيها النارُ، والضَّبْحاءُ مِثْلُها.
الأَزهري في ترجمة هضب وفي النوادر: هَضَبَ القومُ، وضَهَّبُوا، وهَلَبُوا، وأَلَبُوا، وحَطَبُوا: كلُّه الإِكثارُ والإِسْراعُ. والضَّيْهَبُ: كُلّ قُفٍّ أَو حَزْنٍ أَو موضع من الجَبَل، تَحْمَى عليه الشَّمسُ حتى يَنْشَوِيَ عليه اللحمُ؛ وأَنشد:
وَغْر تَجيشُ قُدورُه بضَياهِبِ
قال أَبو منصور: الذي أَراد الليثُ إِنما هو الصَّيْهَبُ، بالصاد، وكذلك هو في البيت: «تجيش قُدورُه بصَياهِب» جمعُ الصَّيْهب، وهو اليوم الشديد الحرّ؛ قاله أَبو عمرو.

##### Türkçe

**تَضْهِـيبُ القَوْسِ** ve **الرُّمْح**: **التَّثْقيف** sırasında ikisini ateşe arz etmektir. Ve onu ateşle **وضَهَّبه**: onu kızarttı ve değiştirdi. Ve **وضَهَّبَ اللحم**: onu kızdırılmış taşlar üzerinde kızarttı; o hâlde o **مُضَهَّبٌ**dur. Ve denildi ki: **ضَهَّبَه** onu kızarttı ve onun pişmesine mübalağa etmedi. **أَبو عمرو**: **لحم مُضَهَّبٌ** ateş üzerinde kızartılmıştır ve pişmemiştir; **امرؤ القيس** dedi:
نَمُشُّ بِأَعْرافِ الجِـيادِ أَكُفَّنا، *  إِذا نَحْنُ قُمْنا عَن شِواءٍ مُضَهَّبِ

**أَبو عمرو**: Eti ateşe soktuğun ve onun pişmesine mübalağa etmediğin zaman
dedin ki: Onu **ضَهَّبْتُه**; o hâlde o **مُضَهَّبٌ**dur.

Ve **الليث** dedi: **اللحم الـمُضَهَّبُ** kızdırılmış kor üzerinde kızartılmış olandır.

**ابن الأَعرابي**: **الضَّهْباء** ateşin kendisinde iş gördüğü yaydır; ve **والضَّبْحاءُ** onun gibidir.

**الأَزهري** **هضب** tercümesinde ve **النوادر**’de: **هَضَبَ القومُ** ve **وضَهَّبُوا** ve **وهَلَبُوا** ve **وأَلَبُوا** ve **وحَطَبُوا**: hepsi çoğaltmak ve hızlandırmaktır.

Ve **والضَّيْهَبُ**: her bir **قُفٍّ** yahut **حَزْنٍ** yahut dağdan bir yer; üzerinde güneş ısınır da üzerinde et kızarır; ve inşad etti:
وَغْر تَجيشُ قُدورُه بضَياهِبِ

**أَبو منصور** dedi: **الليث**’in murat ettiği ancak **الصَّيْهَبُ**tir, **بالصاد**; ve beyitte de böyledir: «تجيش قُدورُه بصَياهِب»; **الصَّيْهب**’in cem‘idir; ve o, şiddetli sıcak gün(dür); bunu **أَبو عمرو** söyledi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ضهبه بالنار كمنعه: لوحه وغيره. و ضهب الرجل يضهب ضهوبا: أخلف وضعف ولم يشبه الرجال، وهو مجاز، لشبهه باللحم الذي لم ينضج. وضهب القوم بالفتح فالسكون: اختلاطهم. وفي التهذيب في ترجمة هضب. وفي النوادر: هضب القوم وضهبوا وهلبوا وألبوا وحطبوا كله للإكثار والإسراع. وضهبه أي اللحم تضهيبا: شواه على حجارة محماة فهو مضهب أو ضهبه: شواه ولم يبالغ في نضجه. قال امرؤ القيس:
  نمش بأعراف الجياد أكـفـنـا                      إذا نحن قمنا عن شواء مضهب وقال أبو عمرو: إذا أدخلت اللحم النار ولم تبالغ في نضجه قلت: ضهبته فهو مضهب، والأولأ قول الليث. ضهب القوس: عرضها على النار للتثقيف وكذلك الرمح. والضهباء: القوس التي عملت فيها النار والضبحاء مثلها. وفي الأساس: وامرأة ضهباء: لا تحيض. قلت: وهو تصحيف. والصواب ضهباء بالتحتية وقد تقدم. والضيهب كصيقل: كل قف أو حزن أو موضع من الجبل تحمى عليه الشمس حتى ينشوي عليه اللحم، قاله الليث، وأنشد:

  وغر تجيش قدوره بضياهب قال أبو منصور: الذي أراد الليث إنما هو الصيهب بالصاد المهملة وقد تقدم بيانه، وكذلك هو في البيت تجيش قدوره بصياهب. جمع صيهب، وهو اليوم الشديد الحر، وقد تقدم. فعلى هذا قول المصنف لمشوي اللحم كذا في النسخ ليس بسديد، وسكت عنه شيخنا مع سعة اطلاعه. يقال: لحم مضهب كمعظم أي مقطع نقله الصاغاني عن المفضل. يقال ضهب النار إذا جمعها. والمضاهبة: المقابحة وهي المكاشفة بالقبيح كما نقله الصاغاني.

##### Türkçe

**ضهبه** ateşle, **منعه** gibi: onu ve başkasını kızarttı. Ve adam **ضهب** eder, **يضهب** **ضهوبا**: geri kaldı ve zayıfladı ve erkeklere benzemedi; bu mecazdır; onu, pişmemiş ete benzetmesinden dolayı. Ve kavim **ضهب** (fetha sonra sükûn ile): onların karışmasıdır. Ve **التهذيب**’de **هضب** tercümesinde (geçer). Ve **النوادر**’de: kavim **هضب** etti ve **ضهبوا** ve **هلبوا** ve **ألبوا** ve **حطبوا**; hepsi çoğaltmak ve hızlanmak içindir. Ve onu, yani eti, **تضهيبا**: kızdırılmış taşlar üzerinde pişirdi; o hâlde o **مضهب**tir. Yahut **ضهبه**: onu pişirdi ve pişirmesinde aşırıya gitmedi. **امرؤ القيس** dedi:
  Biz, atların yeleleriyle kefenlerimizi dürteriz                      Biz, **مضهب** bir kızartmadan kalktığımızda

Ve **أبو عمرو** dedi: Eti ateşe soktuğunda ve onun pişirmesinde aşırıya gitmediğinde: “Onu **ضهبته** ettim; o hâlde o **مضهب**tir” dersin; ve birincisi **الليث**’in sözüdür. **ضهب** yayı: düzeltmek için onu ateşe arz etti; mızrak da böyledir. Ve **الضهباء**: kendisinde ateşle iş yapılmış yaydır; **الضبحاء** da onun gibidir. Ve **الأساس**’ta: ve kadın **ضهباء**: hayız görmez. Dedim: ve o, bir tashiftir. Doğrusu, alttaki ile **ضهباء**dır; ve daha önce geçti. Ve **الضيهب** ( **صيقل** gibi): her **قف** yahut **حزن** yahut dağdan bir yer ki güneş onun üzerinde ısınır da et onun üzerinde kızarır; bunu **الليث** söyledi; ve şu beyti okudu:

  Ve bir yiğit ki kazanları **ضياهب** ile kaynar

**أبو منصور** dedi: **الليث**’in kastettiği ancak **الصيهب**tir, **الصاد** المهملة ile; ve onun beyanı daha önce geçti; ve beyitte de böyledir: “kazanları **صياهب** ile kaynar.” **صيهب**’in cem‘idir; ve o, şiddetli sıcak gündür; ve daha önce geçti. Buna göre, musannifin “etin kızartılmışı” için (söylediği) bu, nüshalarda böyle (olsa da) sağlam değildir; ve şeyhimiz, vukufunun genişliğiyle beraber, onun hakkında sustu. Denir: **لحم مضهب** ( **معظم** gibi): parçalanmış; bunu **الصاغاني** **المفضل**’den nakletti. Denir: **ضهب** ateşi: onu topladı. Ve **المضاهبة**: **المقابحة**dır; o da çirkin ile yüzleştirmedir; **الصاغاني**’nin naklettiği üzere.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ضَهَبَهُ بِالنَّارِ
1 ضَهَبَهُ بِالنَّارِ ذ , aor. ضَهَبَ , (K,) inf. n. ضَهْبٌ, (TK,) He altered it, (K, TA,) and changed its colour, (TA,) by means of fire. (K, TA.) [See also 2.] -A2- ضَهَبَ said of a man, (O, K,) aor. ضَهَبَ , (TA,) inf. n. ضُهُوبٌ, (O, K,) (tropical:) He failed of fulfilling his promise (أَخْلَفَ), and was weak, and not like a man: (O, K, TA:) as though likened to meat not thoroughly cooked. (TA. [See 2.]) ― -b2- And ضَهْبُ القَوْمِ signifies اِخْتِلَاطُهُمْ [i. e. The people's being mixed, or confused]: (JK, O:) or أَخْلَاطُهُمْ [i. e. ↓ ضَهْبٌ is a subst., signifying a medley, or mixed or promiscuous multitude or collection, of people]. (So in the K. [But I think that this explanation is a mistranscription.]) [Or it signifies The people's multiplying themselves, and hastening: for] it is said in the “ Nawلdir ” that هَضَبَ القَوْمُ and ضَهَبُوا and هُلَبُوا and أُنَبُوا and حُطَّبُوا all denote الاـِكْثَار and الاـِسْرَاع: so in the T in art. هضب. (TA.)

ضهّب
2 ضهّب ذ , inf. n. تَضْهِيبٌ, He roasted (Lth, K, TA) flesh-meat (Lth, TA) upon heated stones: (Lth, K, TA:) or he roasted, (K,) or put into the fire, (AA, TA,) but did not cook thoroughly, (AA, K, TA,) flesh-meat. (AA, TA.) ― -b2- And, (K,) inf. n. as above, (S, O,) He exposed a bow, (S, O, K,) and a spear, (S, O,) to the fire, (S, O, K,) on the occasion of straightening it, (S, O,) or to straighten it. (K.) [See also 1.] ― -b3- And He collected together the fire; (JK;) and so ↓ ضَهْضَبَ. (JK, O, K.)

مُضَاهَبَةٌ
3 مُضَاهَبَةٌ ذ signifies Mutual reviling or vilifying; (K;) the addressing each other with bad words. (TA.)

ضَهْضَبَ
Q. 1 ضَهْضَبَ ذ : see 2, last sentence. [Mentioned in this art., as though Q. Q., contr. to the rule generally observed with respect to words of four radical letters of which the first and third are identical but not the second and fourth.]

ضَهْبٌ
ضَهْبٌ ذ : see the first paragraph.

قَوْسٌ ضَهْبَآءُ
قَوْسٌ ضَهْبَآءُ ذ A bow upon which the fire has taken effect [so as to alter its colour]: (O, K:) like ضَبْحَآءُ. (TA.)

ضَيْهَبٌ
ضَيْهَبٌ ذ i. q. صَيْهَبٌ, meaning A place where flesh-meat is roasted [on the ground heated by the sun]; (K; [in the CK, لِمَشْوِىِّ اللّحمِ is erroneously put for لِمَشْوَى اللَّحْمِ;]) accord. to Lth, any [high ground such as is called] قُفّ, or rugged ground, or place on a mountain, upon which the sun shines with such heat that flesh-meat will roast upon it: but Az says that what Lth means is صَيْهَبٌ only, with the unpointed ص; (O, * TA;) and if so, the meaning assigned here in the K is not correct. (TA.)

مُضَهَّبٌ
مُضَهَّبٌ ذ Flesh-meat roasted, but not thoroughly cooked: (S, A, O:) accord. to El-Mufaddal, flesh-meat cut in pieces; (O;) and thus in the K; (TA;) but IF says that this is nought, unless it be cut in pieces roasted: (O:) it is at variance with what is said by the leading authorities, for they say that it means flesh-meat roasted upon heated stones: or roasted upon the fire, but not thoroughly cooked: (TA:) or cooked in a fryingpan. (TA in art. عرص.) Imra-el-Keys says,
نَمُشُّ بِأَعْرَافِ الجِيَادِ أَكُفَّنَا
اـِذَا نَحْنُ قُمْنَا عَنْ شِوَآءٍ مُضَهَّبِ
[We wipe our hands with the manes of the swift horses when we rise from eating roast meat not thoroughly cooked]. (S, O.)

##### Türkçe

**ضَهَبَهُ بِالنَّارِ**
1 **ضَهَبَهُ بِالنَّارِ** ذ, muzâri‘i **ضَهَبَ**, (K,) mastar ismi **ضَهْبٌ**, (TK,) Onu değiştirdi, (K, TA,) ve ateş vasıtasıyla onun rengini değiştirdi. (TA,) (K, TA.) [Ayrıca 2’ye bak.] -A2- **ضَهَبَ** bir adam hakkında söylenir, (O, K,) muzâri‘i **ضَهَبَ**, (TA,) mastar ismi **ضُهُوبٌ**, (O, K,) (mecaz:) Vaadini yerine getirmede başarısız oldu (**أَخْلَفَ**), ve zayıf oldu, ve bir adam gibi olmadı: (O, K, TA:) sanki iyice pişmemiş ete benzetilmiş gibi. (TA. [2’ye bak.]) ― -b2- Ve **ضَهْبُ القَوْمِ** şu manaya gelir: **اِخْتِلَاطُهُمْ** [yani Halkın karışması, yahut şaşırması]: (JK, O:) yahut **أَخْلَاطُهُمْ** [yani ↓ **ضَهْبٌ** bir isimdir; insanların bir karması, yahut karışık veya gelişigüzel bir kalabalığı veya topluluğu manasına gelir]. (K’da böyledir. [Fakat ben bu açıklamanın bir yanlış yazım olduğunu düşünüyorum.]) [Yahut şu manaya gelir: Halkın kendilerini çoğaltmaları ve acele etmeleri: zira] “Nawلdir”de şöyle denmiştir: **هَضَبَ القَوْمُ** ve **ضَهَبُوا** ve **هُلَبُوا** ve **أُنَبُوا** ve **حُطَّبُوا** hepsi **الاـِكْثَار** ve **الاـِسْرَاع**ı ifade eder: T’de, **هضب** maddesinde böyledir. (TA.)

**ضهّب**
2 **ضهّب** ذ, mastar ismi **تَضْهِيبٌ**, Eti (Lth, K, TA) (Lth, TA) kızgın taşlar üzerinde kızarttı: (Lth, K, TA:) yahut eti kızarttı, (K,) yahut ateşe koydu, (AA, TA,) fakat iyice pişirmedi, (AA, K, TA,) et. (AA, TA.) ― -b2- Ve, (K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (S, O,) Bir yayı, (S, O, K,) ve bir mızrağı, (S, O,) ateşe tuttu, (S, O, K,) onu doğrultma sırasında, (S, O,) yahut onu doğrultmak için. (K.) [Ayrıca 1’e bak.] ― -b3- Ve ateşi bir araya topladı; (JK;) ve bunun gibi ↓ **ضَهْضَبَ**. (JK, O, K.)

**مُضَاهَبَةٌ**
3 **مُضَاهَبَةٌ** ذ Karşılıklı sövüşme yahut kötüleme manasına gelir; (K;) birbirine kötü sözlerle hitap etme. (TA.)

**ضَهْضَبَ**
Q. 1 **ضَهْضَبَ** ذ: 2’ye, son cümleye bak. [Bu maddede zikredilmiştir; sanki Q. Q. imiş gibi; birinci ve üçüncü kök harfleri aynı olup ikinci ve dördüncü aynı olmayan dört kök harfli kelimeler hakkında genellikle gözetilen kaideye aykırı olarak.]

**ضَهْبٌ**
**ضَهْبٌ** ذ: birinci paragrafa bak.

**قَوْسٌ ضَهْبَآءُ**
**قَوْسٌ ضَهْبَآءُ** ذ Ateşin tesir ettiği [rengini değiştirecek şekilde] bir yay: (O, K:) **ضَبْحَآءُ** gibi. (TA.)

**ضَيْهَبٌ**
**ضَيْهَبٌ** ذ **صَيْهَبٌ** ile aynı manadadır; etin kızartıldığı bir yer manasına gelir [güneşle ısınmış yer üzerinde]; (K; [CK’da, **لِمَشْوِىِّ اللّحمِ** yanlışlıkla **لِمَشْوَى اللَّحْمِ** yerine konmuştur;]) Lth’ye göre, güneşin öyle bir sıcaklıkla üzerine vurduğu herhangi bir [**قُفّ** denilen türden] yüksek yer, yahut engebeli yer, yahut dağ üzerindeki bir yer ki et onun üzerinde kızarır: fakat Az der ki Lth’nin kastettiği yalnızca **صَيْهَبٌ**dur, noktasız **ص** ile; (O, * TA;) ve eğer böyle ise, K’da burada verilen mana doğru değildir. (TA.)

**مُضَهَّبٌ**
**مُضَهَّبٌ** ذ Kızartılmış, fakat iyice pişmemiş et: (S, A, O:) El-Mufaddal’a göre, parçalara kesilmiş et; (O;) ve K’da da böyledir; (TA;) fakat IF der ki bu bir şey değildir, ancak parçalara kesilmiş olarak kızartılmış ise: (O:) önde gelen otoritelerin söyledikleriyle çelişir; zira onlar bunun kızgın taşlar üzerinde kızartılmış et manasına geldiğini söylerler: yahut ateş üzerinde kızartılmış, fakat iyice pişmemiş: (TA:) yahut tavada pişirilmiş. (TA, **عرص** maddesinde.) İmru’ul-Kays der ki,
نَمُشُّ بِأَعْرَافِ الجِيَادِ أَكُفَّنَا
اـِذَا نَحْنُ قُمْنَا عَنْ شِوَآءٍ مُضَهَّبِ
[İyice pişmemiş kızartma et yemekten kalktığımızda ellerimizi süratli atların yeleleriyle sileriz]. (S, O.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَهَبَ
ضَهَبَ A ( n. ac. ضَهْب 1 )
a.  [ acc. &  Bi ], Burned, scorched in ( the fire ).

b.  ( n. ac. ضُهُوْب 27 ), Was feeble, without energy, inanimate.

ضَهَّبَ
ضَهَّبَ II ,
a.  Roasted ( meat ); softened, straightened in the fire ( bow ).

ضَاْهَبَ
ضَاْهَبَ III ,
a.  Reviled, abused ( meat ).

ضَهْب
ضَهْب 1 ,
a.  Medley, mixture ( of people ).

ضَهْبَآءُ
ضَهْبَآءُ 42 ,
a.  Straightened ( bow ).

ضَهَّبَ
N. P. ضَهَّبَ II ,
a.  Roast.

##### Türkçe

**ضَهَبَ**
**ضَهَبَ** A (mastar: **ضَهْب** 1)
a.  [acc. & Bi], (ateşte) yandı, kavruldu.

b.  (mastar: **ضُهُوْب** 27), zayıf oldu, enerjisiz oldu, cansız oldu.

**ضَهَّبَ**
**ضَهَّبَ** II,
a.  (eti) kızarttı; (yayı) ateşte yumuşattı, doğrulttu.

**ضَاْهَبَ**
**ضَاْهَبَ** III,
a.  (eti) sövdü, kötüledi.

**ضَهْب**
**ضَهْب** 1,
a.  (insanlardan) karmalık, karışım.

**ضَهْبَآءُ**
**ضَهْبَآءُ** 42,
a.  doğrultulmuş (yay).

**ضَهَّبَ**
Ö. İ. **ضَهَّبَ** II,
a.  kızartma.
