# ضهر (ض-ه-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%87%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - ه - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والضاد والراء معهما
ض ه ر مستعمل فقط
ضهر:
الضَّهْر: خِلْقةٌ في الجَبَلِ من صَخْرٍ يُخالِفُ جِبْلَتَهُ.

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الضاد** و**الراء** معهما
**ض ه ر** yalnızca kullanılmıştır.

**ضهر**:
**الضَّهْر**: dağda, tabiatına aykırı olan kayadan bir yaratılıştır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ض ر
ضهر
استعمل من وجوهه : ضهر .
ضهر : قال الليث : الضَّهْر : خِلْقة على الجَبَل من صَخْر يُخالف جَبْلَتَه .
وقال أحمد بنُ يحيى : أنشَدَنا ابن الأعرابي :
رُبَّ عُصْمٍ رأيتُ في وَسْط ضَهْرِ
قال : الضَّهْر : البُقْعة من الجَبَل يخالِف لونُها سائر لونِه .
وقال : ومثل الضّهْر الوَعْثَة .
وقال الفراء : باليَمن جبل يسمَّى الضهْر بالضاد .
قال : وسمِّي ضَهراً ، لأنه عالٍ ظاهر ، فقالوه بالضاد ليكون فَرْقاً بين الظَّهر ومَوْضع معروف بِضَهْر .

##### Türkçe

ه ض ر
**ضهر**
Onun vecihlerinden kullanıldı: **ضهر**.
**ضهر**: Leys dedi: **الضَّهْر**: kayadan bir dağ üzerinde, onun tabiatına aykırı olan bir yaratılıştır.
Ahmed b. Yahyâ dedi: İbnü’l-A‘râbî bize inşâd etti:
رُبَّ عُصْمٍ رأيتُ في وَسْط **ضَهْرِ**
Dedi: **الضَّهْر**: dağdan bir yerdir; onun rengi, onun geri kalan renginden farklı olur.
Ve dedi: **الضَّهْر**’in benzeri **الوَعْثَة**’dir.
Ferrâ dedi: Yemen’de **الضاد** ile **الضهْر** diye adlandırılan bir dağ vardır.
Dedi: Ve **ضَهراً** diye adlandırıldı; çünkü o yüksek, zahirdir; böylece onu **الضاد** ile söylediler ki **الظَّهر** ile **ضَهْر** ile bilinen bir mevki arasında bir fark olsun.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الضاد والهاء وما يثلثهما)
(ضهي) الضاد والهاء والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على مشابهة شيءٍ لشيء([1]). يقال ضاهاه يُضاهِيهِ، إِذا شاكَلَهُ؛ وربما هُمِزَ فقيل يُضاهِئُ. والمرأة الضَّهْياء، هي التي لا تَحِيض؛ فيجوز على تمحُّلٍ واستكراه، أن يقال كأنَّها قد ضاهت الرِّجالَ فلم تَحِضْ.
(ضهب) الضاد والهاء والباء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شَيءٍ وما أشبَه ذلك. فمن ذلك اللحم المضَهَّب: الذي يُشْوَى. وقال قومٌ: هو الذي يُشوى ولا يُنضَج. وقال امرؤ القيس:
نَمُشُّ بأعرافِ الجِيادِ أكفَّنا *** إِذا نحن قُمنا عن شواءٍ مُضَهَّبِ([2])وقالوا: الضَّيْهَب: المكان يُحمَى ليُشوَى عليه اللحم. وقال قومٌ: اللحم المضهّب: المقطّع. وليس هذا بشيء إلاَّ أن يكونَ مقطعاً مشويّاً؛ لأن القياس كذا هو. تقول: ضهّبت القَوْسَ [و] الرُّمح بالنار عند التَّثقيف([3]).
(ضهر) الضاد والهاء والراء ليس بشيء، ولا فيه شاهدُ شعرٍ، لكنهم يقولون: إنَّ الضَّهْرَ: خِلْقَةٌ في الجبل من صخرٍ يخالف جِبِلّته.
(ضهس) الضاد والهاء والسين ليس بشيء. على أنَّ ابنَ دُرَيد([4]) ذكر أن العضَّ بمقدَّم الفم يسمى ضَهْساً، يقال منه ضَهَسَ ضَهْساً. قال: وفي الدُّعاء على الإنسان: "لا تأكُل [إلاّ]  ضاهساً ولا تشربُْ إلاَّ قارساً"، أي إنَّه لا يأكل ما يتكلَّف مضغَه، إِنَّما يَأكل النَّزْر من نبات الأرض. والقارس: البارد، أي لا يشرب إلاّ الماء.
(ضهل) الضاد والهاء واللام * أصلان صحيحان، أحدُهما يدلُّ على قِلّةٍ والآخر على أوبةٍ.
فالأوّل: ضَهَلَت الناقةُ إِذا قلَّ لبنُها. وهي ناقة ضَهُولٌ. وعينٌ ضاهلة: قليلة الماءِ. وفي حديث يحيى بن يَعمر: "إنْ سَأَلَتْكَ ثمنَ شَكْرها وشَبْرِك أنشأتَ تَطُلُّها وتَضْهَلُها". ومن الباب ضَهَلَ الشّرابُ: قلَّ ورقّ.
والأصل الآخر: هل ضَهَل إليكم خَبرٌ، أي عادَ. قال الأصمعي: ضَهَلْتُ إلى فلان: رجعت على وجه المقاتَلة والمغالبة.
وممّا شذَّ عن البابين: أضْهَلَت النّخلةُ: أرطبَتْ.
(ضهد) الضاد والهاء والدال كلمةٌ واحدةٌ. ضَهَدْتُ فلاناً: قهرتُهُ، فهو مضْطَهَدٌ ومضْهُودٌ.
--------------ــ
([1]) في الأصل: "بشيء".
([2]) ديوان امرئ القيس 88 واللسان (ضهب).
([3]) في المجمل: "ضهبت القوس بالنار والرمح، إذا عرضتهما عليها عند التثقيف".
([4]) في الجمهرة: (3: 25).

ـ

##### Türkçe

(باب **الضاد** و**الهاء** وما يثلثهما)
(**ضهي**) **الضاد** ve**الهاء** ve**الياء** sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeye benzemesine delâlet eder([1]). **ضاهاه يُضاهِيهِ** denir; **إِذا شاكَلَهُ** (onu şekilce benzettiği zaman); bazen hemzelenir de **يُضاهِئُ** denir. Ve **المرأة الضَّهْياء**: o, hayız görmeyen kadındır; bu sebeple bir zorlama ve isteksizlik üzere, “sanki erkeklere benzemiş de hayız görmemiş” denilmesi câiz olur.
(**ضهب**) **الضاد** ve**الهاء** ve**الباء** sahih bir asıldır; bir şeye ve buna benzeyene delâlet eder. Bundan: **اللحم المضَهَّب**: kızartılan ettir. Bir kavim dedi: o, kızartılır da pişirilmez olandır. İmru’ul-Kays dedi:
نَمُشُّ بأعرافِ الجِيادِ أكفَّنا *** إِذا نحن قُمنا عن شواءٍ مُضَهَّبِ([2])Ve dediler: **الضَّيْهَب**: etin üzerinde kızartılması için ısıtılan yerdir. Bir kavim dedi: **اللحم المضهّب**: doğranmış olandır. Bu bir şey değildir; ancak doğranmış kızartılmış olursa (öyledir); çünkü kıyas böyledir. Dersin ki: **ضهّبت** **القَوْسَ** [و] **الرُّمح** ateşle, düzeltme sırasında([3]).
(**ضهر**) **الضاد** ve**الهاء** ve**الراء** bir şey değildir; onda şiir şahidi de yoktur; lâkin onlar derler ki: **الضَّهْرَ**: dağda, tabiatına aykırı olan kayadan bir yaratılıştır.
(**ضهس**) **الضاد** ve**الهاء** ve**السين** bir şey değildir. Şu var ki İbn Düreyd([4]) zikretti: ağzın ön kısmıyla ısırmaya **ضَهْساً** denir; ondan **ضَهَسَ ضَهْساً** denir. Dedi: İnsana bedduada: "**لا تأكُل [إلاّ]  ضاهساً ولا تشربُْ إلاَّ قارساً**", yani çiğnemesini külfetle yaptığı şeyi yemez; ancak yer bitkisinden azı yer. Ve **القارس**: soğuktur; yani sudan başka içmez.
(**ضهل**) **الضاد** ve**الهاء** ve**اللام** iki sahih asıldır; ikisinden biri azlığa, diğeri dönüşe delâlet eder.
Birincisi: **ضَهَلَت الناقةُ**: sütü azaldığı zaman. Ve o, **ناقة ضَهُولٌ**dur. Ve **عينٌ ضاهلة**: suyu az olan (pınar/göz). Yahyâ b. Ya‘mer hadîsinde: "**إنْ سَأَلَتْكَ ثمنَ شَكْرها وشَبْرِك أنشأتَ تَطُلُّها وتَضْهَلُها**". باب’dan: **ضَهَلَ الشّرابُ**: azaldı ve inceldi.
Diğer asıl: **هل ضَهَل إليكم خَبرٌ**: yani döndü. Asma‘î dedi: **ضَهَلْتُ إلى فلان**: savaşma ve galip gelme yüzü üzere döndüm.
İki باب’dan şâz olanlardan: **أضْهَلَت النّخلةُ**: taze hurma verdi.
(**ضهد**) **الضاد** ve**الهاء** ve**الدال** tek bir kelimedir. **ضَهَدْتُ فلاناً**: onu kahrettim; o da **مضْطَهَدٌ** ve**مضْهُودٌ**dur.
--------------ــ
([1]) Asılda: "بشيء".
([2]) Dîvânu İmri’ul-Kays 88 ve el-Lisân (**ضهب**).
([3]) el-Mücmel’de: "**ضهبت القوس بالنار والرمح، إذا عرضتهما عليها عند التثقيف**".
([4]) el-Cumhara’da: (3: 25).

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الضَّهْرُ: السُّلَحْفاةُ؛ رواه علي بن حمزة عن عبد السلام بن عبدالله الحَرْبي. والضَّهْرُ: مُدْهُنٌ في الصَّفا يكون فيه الماء؛ وقيل: الضَّهْرُ خِلْقَةٌ في الجبل من صَخْرَة تُخالف جِبِلَّتهُ؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
رُبَّ عُصْمٍ رَأَيْتُ في وَسْطِ ضَهْرٍ
والضَّهْر: البُقْعَة من الجبل يخالف لونُها سائِرَ لونه، قال: ومثل الضَّهْرِ الوَعْثَةُ، وقيل: الضَّهْرُ أَعلى الجبل، وهو الضَّاهِرُ؛ قال:حَنْظَلَةٌ فَوقَ صَفاً ضاهِرِ،
ما أَشْبَهَ الضَّاهِرَ بالنَّاضِرِ
النَّاضِر: الطُّحْلُبُ. والحَنْظَلَةُ: الماء في الصخرة. والضَّاهِرُ أَيضاً: الوادي.

##### Türkçe

**الضَّهْرُ**: kaplumbağa; bunu Ali b. Hamza, Abdüsselâm b. Abdullah el-Harbî’den rivayet etmiştir. Ve **الضَّهْرُ**: safâda (düz kayada) içinde su bulunan bir yağdanlık; ve denildi ki: **الضَّهْرُ**, dağda, tabiatına aykırı olan bir kayadan bir yaratılıştır (oluşumdur); İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

Nice **عُصْمٍ** gördüm, bir **ضَهْرٍ**’ın ortasında

Ve **الضَّهْر**: dağdan bir yerdir ki rengi, onun diğer renginin geri kalanına aykırıdır; dedi ki: ve **الضَّهْر**’in benzeri **الوَعْثَةُ**’dır; ve denildi ki: **الضَّهْرُ** dağın en üstüdür; ve o **الضَّاهِرُ**’dir;

dedi ki: **حَنْظَلَةٌ** bir **صَفاً**’nın üstünde, **ضاهِرِ**,
**الضَّاهِرَ** ne kadar da **النَّاضِرِ**’e benzer

**النَّاضِر**: yosundur. Ve **الحَنْظَلَةُ**: kayadaki sudur. Ve **الضَّاهِرُ** ayrıca: vadidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الضهر: السلحفاة، رواه علي ابن حمزة عن عبد السلام بن عبد الله الحربي، وقد أهمله الجوهري. وقيل: الضهر: أعلى الجبل، كالضاهر، قال:
  حنضلة فوق صفا ضهر                      ما أشبه الضاهر بالنضر الناضر: الطحلب، والحنضلة: الماء في الصخرة. قال ابن الأعرابي: الضهر، بالفتح: خلقة فيه، أي في الجبل من صخرة تخالف جبلته، محركة، وأنشد:
  رب عضم رأيت في وسط ضهر. قال الصاغاني: العضم: مقبض القوس، أراد أنه رأى عودا في ذلك الموضع، فقطعه وعمل منه قوسا. وقال غيره: الضهر: البقعة من الجبل يحالف لونها سائر لونه، قال: ومثله الوعنة. قال الفراء: جبل باليمن يسمى الضهر، بالضاد، قال: سمي ضهرا لأنه عال ظاهر، فقالوه بالضاد، ليكون فرقا بين الظهر وموضع معرف بضهر، كذا نقله الصاغاني. والضاهر، أيضا: الوادي.

##### Türkçe

**الضهر**: kaplumbağa; bunu Ali b. Hamza, Abdüsselâm b. Abdillah el-Harbî’den rivayet etmiştir; Cevherî onu ihmal etmiştir. Ve denildi: **الضهر**: dağın üstü; **الضاهر** gibi. Dedi ki:
  Hanzale, **ضهر** safâsının üstündedir;
  **الضاهر** ne kadar da **النضر**’a benzer. **الناضر**: yosun; ve **الحنضلة**: kayadaki su. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الضهر** (fetha ile): onda bir yaratılıştır; yani dağda, tabiatına aykırı bir kayadan (olan bir şeydir), harekeli. Ve inşad etti:
  Nice **عضم** gördüm **ضهر**’ın ortasında. Sâgânî dedi: **العضم**: yayın kabzası; o, o yerde bir dal gördüğünü, onu kestiğini ve ondan bir yay yaptığını kastetti. Ve başkası dedi: **الضهر**: dağdan bir yerdir ki rengi, geri kalan rengine uygunluk gösterir. Dedi ki: bunun benzeri **الوعنة**’dir. Ferrâ dedi: Yemen’de **الضهر** diye adlandırılan bir dağ vardır, **بالضاد**. Dedi ki: ona **ضهرا** diye ad verildi; çünkü o yüksek, görünürdür; böylece onu **بالضاد** ile söylediler ki **الظهر** ile **ضهر** ile bilinen bir yer arasında fark olsun; bunu Sâgânî böyle nakletmiştir. Ve **الضاهر** de: vadi.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَهَرَ
ضَهَرَ ضَهْر 1 ,  ضَاْهِر 21 ,
a.  Summit of a mountain, peak.

##### Türkçe

**ضَهَرَ**
**ضَهَرَ** **ضَهْر** 1, **ضَاْهِر** 21,
a. Bir dağın zirvesi, tepe.
