# ضهس (ض-ه-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%87%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - ه - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ضَهَسَ الشيءَ ضَهْساً: عَضَّهُ بمُقَدَّمِ فِيهِ.

##### Türkçe

**ضَهَسَ** şeyi **ضَهْساً**: Onu ağzının ön kısmıyla ısırdı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%B3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الضاد والهاء وما يثلثهما)
(ضهي) الضاد والهاء والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على مشابهة شيءٍ لشيء([1]). يقال ضاهاه يُضاهِيهِ، إِذا شاكَلَهُ؛ وربما هُمِزَ فقيل يُضاهِئُ. والمرأة الضَّهْياء، هي التي لا تَحِيض؛ فيجوز على تمحُّلٍ واستكراه، أن يقال كأنَّها قد ضاهت الرِّجالَ فلم تَحِضْ.
(ضهب) الضاد والهاء والباء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شَيءٍ وما أشبَه ذلك. فمن ذلك اللحم المضَهَّب: الذي يُشْوَى. وقال قومٌ: هو الذي يُشوى ولا يُنضَج. وقال امرؤ القيس:
نَمُشُّ بأعرافِ الجِيادِ أكفَّنا *** إِذا نحن قُمنا عن شواءٍ مُضَهَّبِ([2])وقالوا: الضَّيْهَب: المكان يُحمَى ليُشوَى عليه اللحم. وقال قومٌ: اللحم المضهّب: المقطّع. وليس هذا بشيء إلاَّ أن يكونَ مقطعاً مشويّاً؛ لأن القياس كذا هو. تقول: ضهّبت القَوْسَ [و] الرُّمح بالنار عند التَّثقيف([3]).
(ضهر) الضاد والهاء والراء ليس بشيء، ولا فيه شاهدُ شعرٍ، لكنهم يقولون: إنَّ الضَّهْرَ: خِلْقَةٌ في الجبل من صخرٍ يخالف جِبِلّته.
(ضهس) الضاد والهاء والسين ليس بشيء. على أنَّ ابنَ دُرَيد([4]) ذكر أن العضَّ بمقدَّم الفم يسمى ضَهْساً، يقال منه ضَهَسَ ضَهْساً. قال: وفي الدُّعاء على الإنسان: "لا تأكُل [إلاّ]  ضاهساً ولا تشربُْ إلاَّ قارساً"، أي إنَّه لا يأكل ما يتكلَّف مضغَه، إِنَّما يَأكل النَّزْر من نبات الأرض. والقارس: البارد، أي لا يشرب إلاّ الماء.
(ضهل) الضاد والهاء واللام * أصلان صحيحان، أحدُهما يدلُّ على قِلّةٍ والآخر على أوبةٍ.
فالأوّل: ضَهَلَت الناقةُ إِذا قلَّ لبنُها. وهي ناقة ضَهُولٌ. وعينٌ ضاهلة: قليلة الماءِ. وفي حديث يحيى بن يَعمر: "إنْ سَأَلَتْكَ ثمنَ شَكْرها وشَبْرِك أنشأتَ تَطُلُّها وتَضْهَلُها". ومن الباب ضَهَلَ الشّرابُ: قلَّ ورقّ.
والأصل الآخر: هل ضَهَل إليكم خَبرٌ، أي عادَ. قال الأصمعي: ضَهَلْتُ إلى فلان: رجعت على وجه المقاتَلة والمغالبة.
وممّا شذَّ عن البابين: أضْهَلَت النّخلةُ: أرطبَتْ.
(ضهد) الضاد والهاء والدال كلمةٌ واحدةٌ. ضَهَدْتُ فلاناً: قهرتُهُ، فهو مضْطَهَدٌ ومضْهُودٌ.
--------------ــ
([1]) في الأصل: "بشيء".
([2]) ديوان امرئ القيس 88 واللسان (ضهب).
([3]) في المجمل: "ضهبت القوس بالنار والرمح، إذا عرضتهما عليها عند التثقيف".
([4]) في الجمهرة: (3: 25).

ـ

##### Türkçe

(باب **الضاد** و**الهاء** وما يثلثهما)
(**ضهي**) **الضاد** ve**الهاء** ve**الياء** sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeye benzemesine delâlet eder([1]). Denir: **ضاهاه يُضاهِيهِ**; onu şekillendirdiği (benzettiği) zaman; bazen hemzelenir de **يُضاهِئُ** denir. Ve kadın **الضَّهْياء**: o, hayız görmeyen kimsedir; bu sebeple bir zorlama ve isteksizlik üzere, “sanki erkeklere benzemiş de hayız görmemiş” denilmesi câiz olur.
(**ضهب**) **الضاد** ve**الهاء** ve**الباء** sahih bir asıldır; bir şeye ve buna benzeyene delâlet eder. Bundan: **اللحم المضَهَّب**: kızartılan (şişte pişirilen) olandır. Bir kavim dedi: o, kızartılır da pişirilmez olandır. İmru’ul-Kays dedi:
نَمُشُّ بأعرافِ الجِيادِ أكفَّنا *** إِذا نحن قُمنا عن شواءٍ مُضَهَّبِ([2])
Ve dediler: **الضَّيْهَب**: etin üzerinde kızartılması için ısıtılan yerdir. Bir kavim dedi: **اللحم المضهّب**: parçalanmış olandır. Bu bir şey değildir; ancak parçalanmış kızartılmış olursa; çünkü kıyas böyledir. Dersin: **ضهّبت** **القَوْسَ** [و] **الرُّمح** ateşle, düzeltme sırasında([3]).
(**ضهر**) **الضاد** ve**الهاء** ve**الراء** bir şey değildir; onda şiir şahidi de yoktur; lâkin onlar derler ki: **الضَّهْرَ**: dağda, tabiatına aykırı olan kayadan bir yaratılıştır.
(**ضهس**) **الضاد** ve**الهاء** ve**السين** bir şey değildir. Şu var ki İbn Düreyd([4]) zikretti ki: ağzın ön kısmıyla ısırmaya **ضَهْساً** denir; bundan **ضَهَسَ ضَهْساً** denir. Dedi: insana bedduada: “لا تأكُل [إلاّ]  **ضاهساً** ولا تشربُْ إلاَّ **قارساً**”، yani o, çiğnemesini külfetle yaptığı şeyi yemez; ancak yer bitkisinden azı yer. Ve **القارس**: soğuk olandır; yani sudan başka içmez.
(**ضهل**) **الضاد** ve**الهاء** ve**اللام** iki sahih asıldır; ikisinden biri azlığa, diğeri dönüşe delâlet eder.
Birincisi: **ضَهَلَت** **الناقةُ**; sütü azaldığı zaman. Ve o, **ناقة ضَهُولٌ**dur. Ve **عينٌ ضاهلة**: suyu az olan. Yahyâ b. Ya‘mer hadîsinde: “إنْ سَأَلَتْكَ ثمنَ شَكْرها وشَبْرِك أنشأتَ تَطُلُّها وتَضْهَلُها”. Babdan: **ضَهَلَ الشّرابُ**: azaldı ve inceldi.
Diğer asıl: “هل **ضَهَل** إليكم خَبرٌ”، yani döndü. Asma‘î dedi: **ضَهَلْتُ** إلى فلان: savaşma ve galebe etme yönü üzere döndüm.
İki babdan şâz olan şeylerden: **أضْهَلَت** **النّخلةُ**: yaş hurma verdi.
(**ضهد**) **الضاد** ve**الهاء** ve**الدال** tek bir kelimedir. **ضَهَدْتُ** falancayı: onu kahrettim; o da **مضْطَهَدٌ** ve**مضْهُودٌ**dur.
--------------ــ
([1]) Asılda: “بشيء”.
([2]) İmru’ul-Kays divanı 88 ve Lisân (**ضهب**).
([3]) el-Mücmel’de: “**ضهبت** **القوس** بالنار و**الرمح**، إذا عرضتهما عليها عند التثقيف”.
([4]) el-Cemhere’de: (3: 25).

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ضَهَسَه يَضْهَسُه ضَهْساً: عَضَّه بمُقَدَّم فيه وفي كلام بعضهم إِذا دَعَوْا على الرجل: لا يأْكل إِلا ضاهِساً، ولا يَشْربُ إِلا قارِساً، ولا يَحْلُب إِلا جالِساً؛ يريدون لا يأْكل ما يتكلف مَضْغه إِنما يأْكل النَّزْرَ القليل من نبات الأَرض ويأْكله بمُقَدَّم فيه؛ والقارِسُ: البارد، أَي لا يشرب إِلا الماء دون اللبن؛ ولا يَحْلُبُ إِلا جالساً، يدعو بحلب الغنم وعدم الإِبل.

##### Türkçe

**ضَهَسَه** **يَضْهَسُه** **ضَهْساً**: Onu, ağzının ön kısmıyla ısırdı; ve bazılarının sözünde.

Bir adama beddua ettiklerinde: “Yalnızca **ضاهِساً** yer, yalnızca **قارِساً** içer, yalnızca **جالِساً** sağar” (derler); “Çiğnemesini külfetle yaptığı şeyi yemez; ancak yer bitkisinden az, azıcık olanı yer ve onu ağzının ön kısmıyla yer” demek isterler; ve **القارِسُ**: soğuk; yani süt olmaksızın yalnızca su içer; ve “yalnızca oturarak sağar”: koyun sağmaya ve develerin olmamasına beddua eder.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ضهسه، كمنعه، أهمله الجوهري والأزهري وابن سيده، وقد وجد في بعض نسخ الصحاج ملحقا بالهامش. وقال ابن دريد: ضهسه: عضه بمقدم فيه قال: و في كلام بعضهم: لا أطعمع الله إلا ضاهسا، ولا سقاه إلا قارسا، ونص الصاغاني: لا يأكل إلا ضاهسا، ولا يشرب إلا قارسا، ولا يخفى أن هذا أخصر مما قاله أي أطعمه النزر القليل من النبات، فهو يأكله بمقدم فيه، ولا يتكلف مضغه، ونص الصاغاني - بعد قوله أنه لا يأكل ما يتكف مضغه، أي يأكل النزر من نبات الأرض. والقارس البارد، أي سقاه الماء القراح بلا لبن، وهذا قد يذكر في محله، فذكره هنا تكرار وزيادة مفضية للتطويل، فتأمل. قال الصاغاني في التكملة: دعاء لهم أيضا: شربت قارسا، وحلبت جالسا: يدعون عليه أن يشرب الماء القراح ويحلب الغنم ويعدم الإبل.

##### Türkçe

**ضهسه**si, **منعه** gibi (olarak): el-Cevherî, el-Ezherî ve İbn Sîde onu ihmal etti; ve **الصحاح**’ın bazı nüshalarında kenar boşluğuna eklenmiş olarak bulunmuştur. İbn Düreyd dedi: **ضهسه**: ağzının ön kısmıyla onu ısırdı. Dedi: Bazılarının sözünde: “Allah ona ancak **ضاهسا** yedirsin, ona ancak **قارسا** içirsin.” es-Sâgânî’nin nassı: “Ancak **ضاهسا** yer, ancak **قارسا** içer.” Ve gizli değildir ki bu, onun söylediğinden daha kısadır; yani ona bitkiden pek azını yedirdi; o da onu ağzının ön kısmıyla yer ve çiğnemesini külfete girmez. es-Sâgânî’nin nassı — onun “çiğnemesini külfete girdiği şeyi yemez” sözünden sonra — yani yerin bitkisinden pek azını yer. Ve **القارس** soğuktur; yani ona sütsüz saf su içirdi; ve bu, yerinde zikredilebilir; onu burada zikretmek tekrar ve uzatmaya götüren bir ziyadedir; öyleyse düşün. es-Sâgânî **التكملة**’de dedi: Onlar için bir dua da: “**قارسا** içtin, **جالسا** sağdın”: ona, saf su içmesi, koyun sağması ve develerden yoksun kalması için beddua ederler.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَهَسَ
ضَهَسَ A ( n. ac. ضَهْس 1 ),
a.  Ate in the front of the mouth.

##### Türkçe

**ضَهَسَ**
**ضَهَسَ** A (isim-aksiyon: **ضَهْس** 1),
a. Ağzın ön tarafında yedi.
