# ضهو (ض-ه-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%87%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - ه - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والضاد ووايء معها
ضهو،هي ض، ضهي،هض ء مستعملات ضهو: الضَّهْواء: التي لم تَنْهَد.
هيض: الهَيْض: كَسْرُك العَظْمَ بعدما كاد يَسْتوي جَبْرُه. هِضْتُه فانهاض.
والهَيْضَةُ: مُعاوَدةُ الهَمَّ والحزنِ، والَمْرضَة بعدَ المَرْضةِ. والُمْسَتهاضُ: المريضُ.
قال:
أُخَوَّفُ بالحجّاج حتّى كأنّـمـا		يُحَرَّكُ عظمٌ في الفؤاد مَهِيضُ
وقال: وما عادَ قَلْبي الهَمُّ إلاّ تَهَيَّضا وهَيْضُ الطائِر: سَلْحه.وقد هاضَ الطّائرُ يَهيضُ هيضاً إذا سَلَح. قال:
كأنَّ مَتْنَيْه من النَّفِيَّ
مَهايضُ الطَّير على الصُّفِيِّ
والهَيْضة: العِلَّوْصُ.
ضهي: الضَّهياءُ من النِّساء: التي لم تَحِضْ قطّ. وقد ضَهِيَتْ تَضْهَى ضَهيً.
والمُضاهاةُ: مُشاكلةُ الشّيءَ الشّيءَ قال الله عزّ وجلّ: "يُضاهُون قول الّذِينَ كَفَروا"، وربّما همزوا، .يُضاهِئُون قولَ الّذينَ كَفَروا" أي: يقولونَ مثلَ قولهم. وفي الحديث: "أَشدُّ النّاس عذاباً الّذينَ يُضاهِئُونَ خَلْقَ اللهِ".
هضأ: الهَضَاءُ: الجماعة من النّاس. قال الطِرِّمّاح:
قد تجاوزتُها بِهَضّاءَ كالـجِـنَّ		ةِ يُخفون بَعْض قَرْعِ الوِفاضِ

##### Türkçe

هâ, dâd ve onunla birlikte vâv ve yâ بابı

**ضهو**; o **ض**’dir; **ضهي**; **هض ء** kullanımdadır. **ضهو**: **الضَّهْواء**: henüz memesi sarkmamış olan (dişi).

**هيض**: **الهَيْض**: kemiği, kaynaması neredeyse düzelecekken kırmandır. Onu kırdım: **هِضْتُه**; derken o doğruldu: **فانهاض**.

Ve **الهَيْضَةُ**: keder ve hüznün, ve hastalığın, bir hastalıktan sonra yeniden dönmesidir. Ve **الُمْسَتهاضُ**: hasta olan kimsedir.

Dedi ki:
Haccâc ile korkutuyorum; ta ki sanki		yürekte kırık bir kemik oynatılıyor

Ve dedi ki: “Keder kalbime ancak **تَهَيَّضا** ve **هَيْضُ** olarak geri döndü.” Ve kuşun **هَيْضُ**’u: onun dışkısıdır. Kuş dışkıladı: **هاضَ**; dışkılar: **يَهيضُ**; dışkılama: **هيضاً**; dışkıladığı zaman. Dedi ki:
Sanki iki sırtı, **النَّفِيَّ**’den
**مَهايضُ** kuşun, **الصُّفِيِّ** üzerinde

Ve **الهَيْضة**: **العِلَّوْصُ**.

**ضهي**: kadınlardan **الضَّهياءُ**: hiç hayız görmemiş olan. Ve o, **ضَهِيَتْ**; **تَضْهَى**; **ضَهيً**.

Ve **المُضاهاةُ**: şeyin şeye benzetilmesidir. Aziz ve celil Allah dedi ki: “**يُضاهُون** kâfir olanların sözünü”; bazen hemze yaparlar: “**يُضاهِئُون** kâfir olanların sözünü”; yani: onların sözü gibi söylerler. Ve hadiste: “İnsanların azabı en şiddetli olanı, Allah’ın yaratışını **يُضاهِئُونَ** edenlerdir.”

**هضأ**: **الهَضَاءُ**: insanlardan topluluk. **الطِرِّمّاح** dedi ki:
Onu, cin gibi bir **بِهَضّاءَ** ile aştım		sofra çanaklarının çarpışmasının bir kısmını gizlerler

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D9%88/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الهاء والضاد
ضهى ، ضاهي ، ضهو ، وهض ، هاض ، هضى .
هضي : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : هاضاهُ إذا اسْتَحْمَقَه ، واستَخَفَّ به .
وقال : الأَهْفاءُ : الجماعاتُ من الناس . والهَضَّاء بتشديد الضاد : الجَماعةُ من النّاس .
ضهى : قال الليث : المُضاهاةُ : مُشاكلةُ الشيء بالشيء ، وربَّما هَمزوا فيه . قال الله جلّ وعزّ : ( يُضَاهِئُونَ قَوْلَ الَّذِينَ كَفَرُواْ ) ( التوبة : 30 ) .
وقال الفرّاء : يُضَاهُون أي يُضارِعُون قولَ الذين كفَرُوا ، لقولهم : اللات والعُزّى .
قال : وبعضُ العرب يَهمِز فيقول : ( يُضَاهِئُونَ ) ( التّوبَة : 30 ) ، وقد قرأَ بها عاصم .
وقال أبو إسحاق : معنى قولِه : ( يضاهون قول الذين كفروا ) أي يُشَابِهون في قولِهم هذا قولَ مَن تقدّم من كَفَرَتِهم ، أي إنما قالوه اتّباعاً لهم . قال : والدليل على ذلك قولُه جلّ وعزّ : ( اتَّخَذُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَاباً ) ( التّوبَة : 31 ) أي قَبِلُوا منهم أنّ المسيحَ والعُزَيْرَ ابنا الله .
قال : واشتقاقُه من قولهم : امرأةٌ ضَهْيَاء وهي التي لا يَظهَر لها ثَدْي ؛ وقيل : هي التي لا تَحيض ، فكأنّها رَجُل شَبَهاً .
قال : وضَهْياءُ فَعْلاءُ ، الهمزة زائدة كما زِيدتْ في شَمأل ، وفي غِرْقِىء البَيْض .
قال : ولا نَعلم لهمزَةٍ زِيدتْ غيرَ أوَّلٍ إلا في هذه الأسماء .
قال : ويجوز أن تكون الضَّهْيَأُ بوَزْن الضَّهْيَع : فَعْيَلاً وإن كانت لا نظير لها في الكلام . فقد قالوا : كَنَهْبَلُ ، ولا نظهير له .
وقال أبو زيد : الضَّهْيَأُ بوزن الضَّهْيَع مهموزٌ مقصور ، مثلُ السَّيَال وجَناتُهما واحد في سِنْفَةٍ ، وهي ذات شَوْكٍ ضعيف .
قال : ومَنِبيها الأودية والجِبال .
ورَوَى ثعلب عن عَمرٍ و عن أبيه قال : أضَهَى فلانٌ إذا رَعَى إبِلَه الضَّهْيَأَ ، وهو نَباتٌ مَلبَنةٌ مَسمَنة .
وقال ابن بُزُرْج : ضَهْيَأَ فلانٌ أَمرَه إذا مَرَّضَه ولم يَصرِمه .
وقال الليث : الضَّهْيَاء : التي لم تَحِض قَطّ . وقد ضَهِيَتْ تَضْهَى ضَهًى .
قال : والضَّهْوَاء التي لم تَنْهَد . ( قلت : رواه أبو عبيد عن أصحابه الضَّهْيَاء على فَعْلاء : المرأةُ التي لا تحيض ، وجمعُها ضُهْيٌ . قال ذلك الأصمعيّ والكسائيّ معاً ، ومَدَّاها .
وقال شمر : امرأةٌ ضَهْياء وضَهْواء بالواو والياء .
وقال أبو سعيد : فلانٌ ضَهِيُّ فلان ، أي نظيرُه .
وفي الحديث ( أشَدُّ الناس عذاباً يومَ القيامة الذين يُضاهُون خَلْقَ الله ) ، أراد المصوِّرِين ، وكذلك معنى قولِ عمر لكعب : ضاهَيْتَ اليهوديةَ ، أي عارضتَها .
وقال شمر : قال خالد بن جَنْبة : المضاهاةُ المتابَعة ، يقال : فلان يُضاهي فلاناً ، أي يُتابِعه .
ضهو : عمر عن أبيه : الضَّهْوة : بِركةُ الماء ، والجميع أضْهَاء .
أبو عُبيد عن الأمويّ : ضاهأْتُ الرجلَ : رَفَقْتُ به .
ورُوِي أنّ عِدّةً من الشعراء دَخَلوا على عبدِ الملك ، فقال : أَجِيزوا :
وضَهْيَاءَ من سِرِّ المَهارِي نَجيبةٍ
جلستُ عليها ثم قلت لها إخِّ
فقال الراعي :
لِنَهْجَعَ واستَبْقَيتُها ثم قَلَّصَتْ
بسُمْرٍ خِفافِ الوَطْءِ واريةِ المُخِّ
والضَّهْيَاء من النُّوق : التي لا تَضْبَع ولا تَحمِل ، ومن النساء : التي لا تحيض .
هيض : رُوي عن عائشة أنها قالت في أبيها : ( لو نَزَل بالجبال الراسيات ما نَزَل بأبي لهاضَها ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعيّ وغيرُه : قولُها : لَهاضَها ، الهَيْض : الكَسْر بعد جُبورِ العَظْم ، وهو أشدّ ما يكون من الكَسْر ، وكذلك النُّكْس في المَرَض بعد الاندمال . وقال ذو الرُّمّة :
ووجه كقَرْن الشمس حُرّ كأنما
تَهيضُ بهذا القَلْب لَمْحتُه كَسْرا
وقال القطاميّ :
إذا ما قلتُ قد جَبَرتْ صُدُوعٌ
تُهاضُ وما لماهِيضَ اجتِبار
وقال الليث : الهَيْضة : معاوَدة الهَمّ والحُزْن ، والمَرْضة بعد المَرْضة .
وقال غيرُه : أصابت فلاناً هَيْضَةٌ ، إذا لم يوافِقْه شيء يأكُلُه وتغيَّر طبعُه ، وربما لان من ذلك بطنُه فكثُر اختلافُه .
وقال ابن شميل : المُستهاض : المريض يَبرأ فيَعمل عملاً يَشُقُّ عليه ، فيُنْكَس .
وهض : وقال الأصمعي : يقال لِما اطمأنّ من الأرض : وَهْضة .
وقال أبو السَّميْدَع : هي الوهْضة والوَهْطة وذلك إذا كانت مُدَوَّرة .
وقال ابن الأعرابيّ في قول عائشة : لَهاضَها ؛ أي لألانَها . والهَيْضُ : اللِّين .

##### Türkçe

باب **الهاء** والضاد
**ضهى** ، **ضاهي** ، **ضهو** ، **وهض** ، **هاض** ، **هضى** .
**هضي** : Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **هاضاهُ**: onu ahmak yerine koyduğu ve onu hafife aldığı zaman.
Ve dedi: **الأَهْفاءُ**: insanlardan topluluklar. Ve **الهَضَّاء** (ضاد şeddeli): insanlardan topluluk.
**ضهى** : Leys dedi: **المُضاهاةُ**: şeyin şeyle benzeştirilmesi; ve bazen onda hemze yaparlar. Allah (azze ve celle) dedi: ( **يُضَاهِئُونَ قَوْلَ الَّذِينَ كَفَرُواْ** ) (التوبة: 30).
Ferrâ dedi: **يُضَاهُون** yani, kâfir olanların sözünü andırırlar; onların “lât ve ‘uzzâ” demeleri sebebiyle.
Dedi: Arapların bir kısmı hemze yapar da şöyle der: ( **يُضَاهِئُونَ** ) (التوبة: 30); ve Âsım onunla okumuştur.
Ebû İshâk dedi: Onun sözü: ( **يضاهون قول الذين كفروا** )’nun manası, yani bu sözlerinde, kendilerinden önce geçmiş kâfirlerinin sözünü benzeştirirler; yani onu ancak onlara uyarak söylediler. Dedi: Bunun delili, O’nun (azze ve celle) sözü: ( **اتَّخَذُو** ( صلى الله عليه وسلم )
1764 **اْ أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَاباً** ) (التوبة: 31); yani onlardan, Mesîh’in ve ‘Uzeyr’in Allah’ın iki oğlu olduğunu kabul ettiler.
Dedi: Ve onun اشتقاق’ı, onların sözü olan: **امرأةٌ ضَهْيَاء**’dan gelir; o, kendisine meme görünmeyen kadındır; ve denildi: o, hayız görmeyen kadındır; sanki benzerlikçe bir erkektir.
Dedi: Ve **ضَهْياءُ** **فَعْلاءُ**’dır; hemze ziyadedir; **شَمأل**’de ve **غِرْقِىء البَيْض**’da ziyade kılındığı gibi.
Dedi: Bu isimlerdeki dışında, evvelden başka yere ziyade edilmiş bir hemze bilmeyiz.
Dedi: Ve **الضَّهْيَأُ**’nun, **الضَّهْيَع** vezninde olması caizdir: **فَعْيَلاً**; her ne kadar sözde onun benzeri olmasa da. Nitekim demişlerdir: **كَنَهْبَلُ**; ve onun benzeri yoktur.
Ebû Zeyd dedi: **الضَّهْيَأُ** **الضَّهْيَع** vezninde, hemzeli, maksûrdur; **السَّيَال** gibidir; ve ikisinin **جَناتُهما**’sı bir tek şeydir: **سِنْفَةٍ** içinde; ve o, zayıf dikenli olandır.
Dedi: Ve onun bitiştiği yerler vadiler ve dağlardır.
Sa‘leb, ‘Amr’dan ve babasından rivayet etti; dedi: **أضَهَى** falan, develerini **الضَّهْيَأَ**’ya otlattığı zaman; ve o, sütlendiren, semirten bir bitkidir.
İbn Buzurc dedi: **ضَهْيَأَ** falan, işini; onu hastalandırdığı ve onu kesip atmadığı zaman.
Leys dedi: **الضَّهْيَاء**: asla hayız görmemiş olan. Ve **ضَهِيَتْ** **تَضْهَى** **ضَهًى**.
Dedi: Ve **الضَّهْوَاء**: göğsü kabarmamış olan. (Dedim: Ebû ‘Ubeyd, ashabından **الضَّهْيَاء**’yı **فَعْلاء** üzere rivayet etti: hayız görmeyen kadın; onun çoğulu **ضُهْيٌ**’dir. Bunu Asma‘î ve Kisâî birlikte söyledi; ve onu uzattılar.
Şemmer dedi: **امرأةٌ ضَهْياء** ve **ضَهْواء**; vâv ve yâ ile.
Ebû Sa‘îd dedi: **فلانٌ ضَهِيُّ فلان**; yani onun benzeri.
Hadiste: ( **أشَدُّ الناس عذاباً يومَ القيامة الذين يُضاهُون خَلْقَ الله** ) vardır; musavvirleri kastetti. Ve ‘Umer’in Ka‘b’a sözü: **ضاهَيْتَ اليهوديةَ**’nin manası da böyledir; yani ona karşı geldin.
Şemmer dedi: Hâlid b. Cenebe dedi: **المضاهاةُ**: tâbi olma. Denir: falan, falana **يُضاهي**; yani ona tâbi olur.
**ضهو** : ‘Umer, babasından: **الضَّهْوة**: su birikintisi; ve hepsi **أضْهَاء**.
Ebû ‘Ubeyd, Emevî’den: **ضاهأْتُ الرجلَ**: ona yumuşak davrandım.
Ve rivayet olundu ki şairlerden bir topluluk ‘Abdülmelik’in yanına girdi; dedi: “Tamamlayın”:
وضَهْيَاءَ من سِرِّ المَهارِي نَجيبةٍ
جلستُ عليها ثم قلت لها إخِّ
Bunun üzerine Râ‘î dedi:
لِنَهْجَعَ واستَبْقَيتُها ثم قَلَّصَتْ
بسُمْرٍ خِفافِ الوَطْءِ واريةِ المُخِّ
Ve **الضَّهْيَاء** develerden: çökmeyen ve gebe kalmayan; kadınlardan: hayız görmeyen.
**هيض** : ‘Âişe’den rivayet olundu ki babası hakkında şöyle dedi: ( **لو نَزَل بالجبال الراسيات ما نَزَل بأبي لهاضَها** ).
Ebû ‘Ubeyd dedi: Asma‘î ve başkaları dedi: Onun sözü: **لَهاضَها**; **الهَيْض**: kemiğin kaynamasından sonra kırılmadır; ve o, kırılmanın en şiddetli olanıdır; ve hastalıkta, iyileşmeden sonra nüks de böyledir. Zü’r-Rumme dedi:
ووجه كقَرْن الشمس حُرّ كأنما
تَهيضُ بهذا القَلْب لَمْحتُه كَسْرا
Katamî dedi:
إذا ما قلتُ قد جَبَرتْ صُدُوعٌ
تُهاضُ وما لماهِيضَ اجتِبار
Leys dedi: **الهَيْضة**: gam ve hüznün yeniden dönmesi; ve hastalıktan sonra hastalık.
Başkası dedi: Falana bir **هَيْضَةٌ** isabet etti; bir şey, yiyeceği şey ona uygun gelmediği zaman ve tabiatı değiştiği zaman; ve bazen bundan karnı yumuşar da dışkılaması çoğalır.
İbn Şümeyl dedi: **المُستهاض**: hasta; iyileşir de kendisine ağır gelen bir iş yapar, sonra nükseder.
**وهض** : Asma‘î dedi: Yerden alçalmış olana **وَهْضة** denir.
Ebû’s-Semîda‘ dedi: O, **الوهْضة** ve **الوَهْطة**’dır; bu, yuvarlak olduğu zaman.
İbnü’l-A‘râbî, ‘Âişe’nin sözü hakkında: **لَهاضَها**; yani onu yumuşatırdı. Ve **الهَيْضُ**: yumuşaklıktır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و *!الضَّهْوَةُ ) : أَهْملهُ الجوهريُّ .
وفي المُحْكم : هي ( بِرْكةُ الماءِ ، ج *!أَضْهاءُ ) ، وكأَنَّه مَقْلوبُ الوَهْضَة لمَا اطْمَأَنَّ مِن الأرْضِ .
( و ) قالَ اللَّيْث : ( *!الضَّهْواءُ التي لم تُنْهِدْ ) ، أَي لم يتبرزْ ثَدْياها ؛ ضُبِطَ في نسخَتِنا بكسْرِ الهاءِ مِن تُنْهدِ وفي نسخِ العَيْنِ بفَتْحِها ، والمَعْنى واحِدٌ .

##### Türkçe

: (**الضَّهْوَةُ**) : el-Cevherî onu ihmal etti.
Ve el-Muḥkem’de: o, (**بِرْكةُ الماءِ**; çoğulu **أَضْهاءُ**)dır; sanki yerden alçalıp yatışmış olan şey için **الوَهْضَة**’nin kalb edilmişidir.
(ve) el-Leys dedi: (**الضَّهْواءُ التي لم تُنْهِدْ**), yani iki memesi belirginleşmemiştir; bizim nüshamızda **تُنْهِدْ**’deki **الهاء**’nın kesresiyle ضبط edilmiştir, el-ʿAyn nüshalarında ise onun fethasıyladır; mânâ birdir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%87%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ضَهْوَةٌ
ضَهْوَةٌ ذ A بِرْكَة of water; [i. e. a wateringtrough, or tank, or the like, of water; or a basin, pool, pond, or lake, of water; or a place where water remains and collects, or collects and stagnates;] (M, K;) as though formed by transposition from وَهْضَةٌ, which signifies a depressed piece of ground: (TA:) pl. أَضْهَآءٌ. (M, K.)

ضَهْوَآءُ
ضَهْوَآءُ ذ A woman whose breasts have not become prominent, or protuberant. (Lth, K.) [See also ضَهْيَآءُ, in the next art.]

##### Türkçe

ضَهْوَةٌ
**ضَهْوَةٌ**: su **بِرْكَة**’si; [yani su için bir suluk, yahut depo, yahut bunun benzeri; yahut su **حَوْض**’u, gölcük, havuz, gölet veya göl; yahut suyun kaldığı ve toplandığı, yahut toplandığı ve durgunlaştığı bir yer;] (M, K;) sanki, çökmüş bir yer parçası anlamına gelen **وَهْضَةٌ**’den yer değiştirme yoluyla yapılmış gibidir: (TA:) çoğulu **أَضْهَآءٌ**. (M, K.)

ضَهْوَآءُ
**ضَهْوَآءُ**: göğüsleri belirginleşmemiş yahut çıkıntı hâline gelmemiş bir kadın. (Lth, K.) [Ayrıca bir sonraki maddede **ضَهْيَآءُ**’a da bak.]
