# ضوأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%88%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ضوأ

الضَّوءُ والضُّوءُ، بالضم، معروف: الضِّياءُ، وجمعه أَضْواءٌ. وهو الضِّواءُ والضِّياءُ. وفي حديث بَدْءِ الوَحْيِ: يَسْمَعُ الصَّوْتَ وَيَرَى الضَّؤْءَ، أَي ما كان يَسمع من صوت الـمَلَك ويراه مِن نُوره وأَنْوارِ آياتِ رَبِّه. التهذيب، الليث: الضَّوْءُ والضِّياءُ: ما أضاءَ لك. وقال الزجاج في قوله تعالى: كُلَّما أَضاءَ لهم مَشَوْا فِيهِ. يقال: ضاءَ السِّراجُ يَضوءُ وأَضاءَ يُضِيءُ. قال: واللغة الثانية هي الـمُختارة، وقد يكون الضِّياءُ جمعاً. وقد ضاءَتِ النارُ وضاءَ الشيءُ يَضُوءُ ضَوْءاً وضُوءاً وأَضاءَ يُضِيءُ. وفي شعر العباس: وأَنْتَ، لـمَّا وُلِدْتَ أَشْرَقَت الأَرضُ، *  وضاءَتْ، بِنُورِك، الأُفُقُ يقال: ضاءَتْ وأَضاءَتْ بمعنى أَي اسْتَنارَتْ، وصارَت مُضِيئةً. وأَضَاءَتْه، يَتعدَّى ولا يَتعدَّى. قال الجعديّ:
أضاءَتْ لنا النارُ وَجْهاً أَغَرَّ، *  مُلْتَبِساً، بالفُؤَادِ، التِباسا أَبو عبيد: أَضاءَتِ النارُ وأَضاءَها غيرُها، وهو الضَّوْءُ والضُّوءُ، وأَمَّا الضِّياءُ، فلا همز في يائه. وأَضاءَه له واسْتَضَأْتُ به. وفي حديث علي كرَّم اللّه وجهه: لم يَسْتَضِيئُوا بِنُورِ العِلم ولم يَلْجَؤُوا إِلى رُكْنٍ وثِيقٍ. وفي الحديث: لا تَسْتَضِيئُوا بنار الـمُشْرِكِين، أَي لا تَسْتَشِيرُوهم ولا تأْخُذُوا آراءَهم. جَعَل الضوءَ مثلاً للرأْي عند الحَيْرَةِ. وأَضأْتُ به البيتَ وضَوَّأْتُه به وضَوَّأْتُ عنه.الليث: ضَوَّأْتُ عن الأَمر تَضْوِئَةً أَي حِدْتُ. قال أَبو منصور: لم أَسمعه من غيره. أَبو زيد في نوادره: التَّضَوُّؤُ أَن يَقومَ الإنسانُ في ظُلْمَةٍ حيث يَرى بِضَوْءِ النار أَهْلَها ولا يَرَوْنه. قال: وعَلِقَ رجل من العَرَب امرأَةً، فإِذا كان الليل اجْتَنَح إِلى حيث يَرَى ضَوْءَ نارِها فَتَضَوَّأَها، فَقيل لَها إِن فلاناً يَتَضَوَّؤُكِ، لِكَيْما تَحْذَره، فلا تُريه إِلاَّ حَسَناً. فلما سمعت ذلك حَسَرَتْ عن يَدِها إِلى مَنْكِبها ثم ضَرَبتْ بِكَفِّها الأُخْرى إِبْطَها، وقالت: يا مُتَضَوِّئاهْ ! هذه في اسْتِكَ إِلى الإِبْطِ. فلما رأَى ذلك رَفَضَها. يقال ذلك عند تعيير مَن لا يُبَالي ما ظَهَر منه من قَبِيح. وأَضاءَ بِبَوْلِه: حَذَف به، حكاه عن كراع في الـمُنَجَّد.

### Türkçe

**الضَّوءُ** ve **الضُّوءُ**, zamme ile, bilinen (şeydir): **الضِّياءُ**; onun çoğulu **أَضْواءٌ**’dur. Ve o, **الضِّواءُ** ve **الضِّياءُ**’dır. Ve vahyin başlangıcı hadîsinde: “Sesi işitir ve **الضَّؤْءَ** görür”; yani meleğin sesinden işitmekte olduğu şeyi ve onun nurundan ve Rabbinin âyetlerinin nurlarından görmekte olduğu şeyi. **التهذيب**’de, **الليث**: **الضَّوْءُ** ve **الضِّياءُ**: sana aydınlatan şeydir.

Ve **الزجاج**, Yüce Allah’ın sözü hakkında: “Ne zaman onlar için aydınlatsa, onun içinde yürüdüler.” Denilir: **ضاءَ** kandil **يَضوءُ**; ve **أَضاءَ** **يُضِيءُ**. Dedi: ve ikinci dil (kullanım) seçilendir; ve **الضِّياءُ** bir çoğul olabilir. Ve ateş **ضاءَتِ**; ve şey **ضاءَ** **يَضُوءُ** **ضَوْءاً** ve **ضُوءاً**; ve **أَضاءَ** **يُضِيءُ**. Ve **العباس**’ın şiirinde:

Ve sen, doğduğun zaman yer aydınlandı, * ve ufuk, nurunla, aydınlandı.

Denilir: **ضاءَتْ** ve **أَضاءَتْ** anlamca; yani aydınlandı, ve aydınlatıcı oldu.

Ve **أَضَاءَتْه**; geçişli olur ve geçişsiz olur. **الجعديّ** dedi:

Ateş bize parlak bir yüz aydınlattı, * gönülde, bir karışma ile, karışmış.

**أَبو عبيد**: Ateş **أَضاءَتِ** ve başkası onu **أَضاءَها**; ve o **الضَّوْءُ** ve **الضُّوءُ**’dur. Ama **الضِّياءُ**; onun **ياء**’sında hemze yoktur. Ve onun için onu **أَضاءَه**; ve onunla **اسْتَضَأْتُ**. Ve Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın:

“İlim nuruyla **لم يَسْتَضِيئُوا** ve sağlam bir rükne sığınmadılar.” Ve hadîste: “Müşriklerin ateşiyle **لا تَسْتَضِيئُوا**”; yani onlara danışmayın ve onların görüşlerini almayın. Şaşkınlık anında görüş için ışığı bir misal kıldı. Ve onunla evi **أَضأْتُ** ve onunla onu **ضَوَّأْتُ** ve ondan **ضَوَّأْتُ**. **الليث**: İşten **ضَوَّأْتُ** **تَضْوِئَةً**; yani saptım. **أَبو منصور** dedi: Onu ondan başkasından işitmedim.

**أَبو زيد** kendi **نوادر**’inde: **التَّضَوُّؤُ**, insanın bir karanlıkta, ateşin ışığıyla onun ehlini gördüğü ve onların onu görmediği yerde, ayakta durmasıdır. Dedi: Araplardan bir adam bir kadına tutuldu; gece olunca, onun ateşinin ışığını gördüğü yere meyletti; böylece onu **فَتَضَوَّأَها**. Ona denildi ki: “Falan, seni **يَتَضَوَّؤُكِ**; seni sakınsın diye; ona ancak güzel (olanı) göster.” Bunu işitince, elinden omzuna kadar sıvadı; sonra öteki avucuyla koltuk altına vurdu ve dedi: “Ey benim **مُتَضَوِّئاهْ**’ım! Bu, kıçtaki (yer)den koltuk altına kadardır.” Bunu görünce onu bıraktı. Bu, kendisinden ortaya çıkan çirkin şeye aldırmayan kimseyi ayıplama sırasında söylenir.

Ve **أَضاءَ بِبَوْلِه**: onunla fırlattı; **الـمُنَجَّد**’de **كراع**’dan rivayet etti.
