# ضود (ض-و-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%88%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - و - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ض د ( و ا ي ء )
ضأد ، رأض ، ضود
استُعمل منه : ( ضأد ، رأض ، ضود ) .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : الضُؤْدَةُ : الزُّكام ، وقد ضُئدَ فهو مَضْئود . وأضأَده الله ، أَي : أَزْكَمه .
وقال الليث : هو الضُؤاد ، وقد ضُئِد : إذا زُكِم .
دأض : أهمَلَه اللّيث ؛ وأَنشَد الباهليّ :
وقد فَدَى أعناقَهُنّ المَحْصُن
والدَّأْضُ حتى لا يكون غَرْضُ
قال : ويقول : فَدَاهُنّ ألبانُهن من أن يُنْحَرْن ، قال : والغَرْضُ : أن يكون في جُلودها نقصان .
قال : والدَّأَضُ والدَّأَصُ بالضاد والصاد : ألاّ يكون في جلودها نقصان . وقد دَئِضَ يَدْأَض دَأَضاً ، ودَئَصَ يَدْأَصُ دَأَصاً .
قلتُ : ورواه أبو زيد بالظاء فقال :
والدَّأْظُ حتى لا يكون غَرْضُ
وكذلك أقرأَنِيه المُنذرِيّ عن أبي الهيْثم ، وفسّره فقال : الدَّأْظ : السِّمَنُ والامتلاء . يقول : لا يُنْحَرْنَ نَفاسةً بهنّ لسِمَنِهِنّ وحُسنهن .
( ضود ) : ثعلب عن ابن الأعرابي : الضَّوادِي : الفُحْش .
وقال ابن بُزُرْج : يقال : ضادَى فلانٌ فلاناً ، وضادَّه بمعنًى واحد . وإنه لصاحبُ ضَدًى مِثل قَفاً من المُضادّة ، أخرجه من التضعيف .

##### Türkçe

ض د ( **و ا ي ء** )
**ضأد** , **رأض** , **ضود**
Ondan kullanılmıştır: ( **ضأد** , **رأض** , **ضود** ) .
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الضُؤْدَةُ**: nezle; ve **ضُئدَ** olmuştur, o hâlde o **مَضْئود**’dur. Ve Allah onu **أضأَده**; yani: onu nezle etti.
Leys dedi: o **الضُؤاد**’dır; ve **ضُئِد** olmuştur: nezle olunduğu zaman.

**دأض**: Leys onu ihmal etti; ve Bâhilî şu beyti okudu:
Ve boyunlarını **المَحْصُن** fidye etti
Ve **الدَّأْضُ**; tâ ki **غَرْضُ** olmasın
Dedi: ve der ki: onları boğazlanmaktan, sütleri fidye etti; dedi: ve **الغَرْضُ**: derilerinde eksiklik olmasıdır.
Dedi: ve **الدَّأَضُ** ve **الدَّأَصُ** **الضاد** ve **الصاد** iledir: derilerinde eksiklik olmamasıdır. Ve **دَئِضَ** **يَدْأَض** **دَأَضاً**; ve **دَئَصَ** **يَدْأَصُ** **دَأَصاً**.
Dedim: ve onu Ebû Zeyd **الظاء** ile rivayet etti, şöyle dedi:
Ve **الدَّأْظُ**; tâ ki **غَرْضُ** olmasın
Ve Münzirî bana onu Ebû’l-Heysem’den böyle okuttu; ve onu açıkladı, şöyle dedi: **الدَّأْظ**: semizlik ve doluluk. Der ki: semizlikleri ve güzellikleri sebebiyle, onlarda nefislik bulunduğundan boğazlanmazlar.

( **ضود** ): Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الضَّوادِي**: çirkin söz.
İbn Büzürc dedi: denir ki: falan, falana **ضادَى**; ve ona **ضادَّه**; tek bir anlamla. Ve muhakkak o, **ضَدًى** sahibi bir kimsedir; **قَفاً** gibi; **المُضادّة**’den; onu şeddeden çıkardı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الضاد حرف هجاء وهو حرف مَجْهُور، وهو أَحد الحروف المُسْتَعْلية يكون أَصلاً لا بدلاً ولا زائداً. والضاد للعَرَب خاصة ولا توجد في كلام العجم إِلا في القليل؛ ولذلك قيل في قول أَبي الطيب:
وبِهِمْ فَخرُ كلِّ مَنْ نَطَقَ الضَّا
دَ، وعَوْذُ الجاني، وغَوْثُ الطَّريدِ
ذهب به إِلى أَنها للعرب خاصة. قال ابن جني: ولا يعترض بمثل هذا على أَصحابنا؛ قال: وعينها منقلبة عن واو.
والضَّوادي: ما يُتَعَلَّلُ به من الكلام ولا يحقق له فعل؛ قال أُمية بن أَبي الصلت:
وما لِيَ لا أُحَيِّيه، وعندي
قَلائِصُ يَطَّلِعْنَ مِنَ النِّجادِ؟
إِليَّ وإِنَّه للناسِ نَهْيٌ،
ولا يُعْتَلُّ بالكَلِمِ الضَّوادِ
قال ابن سيده: وهذه الكلم لم يحكها إِلا ابن درستويه، قال: ولا أَصل لها في اللغة. التهذيب: ابن الأَعرابي: الضَّوادِي الفُحْش. وقال ابن بُزرُج: يقال ضادَى فلانٌ فلاناً، وضادَّه بمعنى واحد.
وإِنه لصاحِبُ ضَدًى مِثْلً قَفاً: من المُضَادَّة أَخرجه من التضعيف.

##### Türkçe

**الضاد** hece harfidir ve o, meçhur bir harftir; ve o, müsta‘liye harflerden biridir; asıl olur, bedel de olmaz, زائد da olmaz. Ve **الضاد** Araplara mahsustur ve acemlerin كلامında azın dışında bulunmaz; bundan dolayı Ebû’t-Tayyib’in sözü hakkında şöyle denildi:

Ve onlarla, **الضَّا**’yı telaffuz eden her bir kimsenin övüncü, ve suçlunun sığınağı, ve kovulmuşun imdadı.

Bununla, onun Araplara mahsus olduğuna gitti. İbn Cinnî dedi: Bunun gibisiyle bizim أصحابımıza itiraz edilmez; dedi: Ve onun ayn’ı vav’dan dönmüştür.

**والضَّوادي**: sözden, onunla oyalanılan şeydir; ve onun için bir fiil tahkik edilmez; Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi:

Ve bana ne oluyor ki onu selamlamayayım, hâlbuki yanımda
Kılâisler vardır; **النِّجاد**’dan yükselirler?

Bana; ve şüphesiz o, insanlar için bir nehiydir,
Ve **الضَّوادِ** kelimelerle i‘tilâl edilmez.

İbn Sîde dedi: Ve bu kelimeleri, İbn Düreستويه’den başkası rivayet etmedi; dedi: Ve onun dilde aslı yoktur. **التهذيب**: İbnü’l-A‘râbî: **الضَّوادِي** fuhştur. Ve İbn Büzrüc dedi: “Falan, falana **ضادَى** etti” denir; ve “ona **ضادَّه**” bir mânâdadır.

Ve şüphesiz o, **ضَدًى** sahibi, mislen **قَفاً**’dır: **المُضَادَّة**’dendir; onu, تضعيف’ten çıkardı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الضاد حرف هجاء، وهو حرف مجهور، وهو أحد الحروف المستعلية، يكون أصلا، لا بدلا ولا زائدا، وهو للعرب خاصة، أي يختص بلغتهم، فلا يوجد في لغات العجم وهو الصواب الذي أطبق عليه الجماهير ونقل شيخنا عن أبي حيان، رحمه الله تعالى: انفردت العرب بكثرة استعمال الضاد، وهي قليلة في لغة بعض العجم، ومفقودة في لغة الكثير منهم، وذلك مثل العين المهملة. وذكر أن الحاء المهملة لا توجد في غير كلام العرب. ونقل ما نقله في الضاد، في محل آخر عن شيخه ابن أبي الأحوص، ثم قال: والظاء المشالة مما انفردت به العرب دون العجم. والذال المعجمة ليست في الفارسية. والثاء المثلثة ليست في الرومية، ولا في الفارسية. قال ابن قريب. والفاء ليست في لسان الترك. وفي اللسان: ولا يوجد يعني الضاد في لسان العجم إلا في القليل، ولذلك قيل في قول أبي الطيب:
  وبهم فخر كل من نطق الضـا                      د وعوذ الجاني وغوث الطريد ذهب به إلى أنها للعرب خاصة، قال ابن جني: ولا يعترض بمثل هذا على أصحابنا. قال: وعينها منقلبة عن واو. والضوادي: ما يتعلل به من الكلام ولا يحقق له فعل، قال أمية بن أبي الصلت:

  وما لي لا أحييه وعنـدي                      قلائص يطلعن من النجاد
  إلي وإنه للنـاس نـهـى                      ولا يعتل بالكلم الضوادي قال ابن سيده: وهذه الكلم لم يحكها إلا ابن درستويه، قال: ولا أصل لها في اللغة. وفي التهذيب، عن ابن الأعرابي: الضوادي: الفحش. وقال ابن بزرج: يقال ضادى فلان فلانا، وضاده بمعنى واحد، وإنه لصاحب ضدا، مثل قفا، من المضادة أخرجه من التضعيف.

##### Türkçe

**الضاد** hece harfidir; o, cehrli bir harftir; o, isti‘lâ harflerinden biridir; asıl olur, بدل (bedel) de olmaz, زائد (zâid) de olmaz; ve o Araplara mahsustur; yani onların dillerine mahsustur; bu sebeple acem dillerinde bulunmaz. Bu, cumhurun üzerinde ittifak ettiği doğru olandır. Şeyhimiz, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, Ebû Hayyân’dan nakletti: Araplar **الضاد**’ın çokça استعمالı ile tek kalmıştır; o, bazı acemlerin dilinde azdır; onların çoğunun dilinde ise yoktur; bu, **العين المهملة** gibidir. Ve zikretti ki **الحاء المهملة** Arapların كلامı dışında bulunmaz. Ve **الضاد** hakkında naklettiğini, başka bir yerde şeyhi İbn Ebî’l-Ahvâs’tan nakletti; sonra dedi: **والظاء المشالة** acemler dışında Arapların tek kaldığı şeylerdendir. Ve **الذال المعجمة** Farsçada yoktur. Ve **الثاء المثلثة** Rumcada yoktur; Farsçada da yoktur. İbn Kurayb dedi. Ve **الفاء** Türklerin lisanında yoktur. Ve Lisân’da: yani **الضاد** acemlerin lisanında ancak azda bulunur; bu yüzden Ebû’t-Tayyib’in sözü hakkında denildi:

  وبهم فخر كل من نطق الضـا                      د وعوذ الجاني وغوث الطريد

Bunu, onun Araplara mahsus olduğuna götürdü. İbn Cinnî dedi: Bunun gibisiyle bizim أصحابımıza itiraz edilmez. Dedi: Ve onun **عين**’i **واو**’dan dönmüştür. Ve **الضوادي**: الكلامdan kendisiyle oyalanılan şeydir; onun için bir فعل tahakkuk ettirilmez. Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi:

  وما لي لا أحييه وعنـدي                      قلائص يطلعن من النجاد
  إلي وإنه للنـاس نـهـى                      ولا يعتل بالكلم الضوادي

İbn Sîde dedi: Bu kelimeleri İbn Düreستويه’den başkası hikâye etmedi; dedi: Dil içinde onun aslı yoktur. Ve Tehzîb’de, İbnü’l-A‘râbî’den: **الضوادي**: fuhuş. İbn Bezrec dedi: “Falan, falana **ضادى** etti” denir; ve **وضاده** bir mânâdadır; ve o, **ضدا** sahibidir; **قفا** gibi; **المضادة**’dan, onu تضعيف’ten çıkardı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ضَادٌ
ضَادٌ ذ The name of one of the letters of the alphabet. (L, Msb, K.) See the letter ض.

##### Türkçe

**ضَادٌ**
**ضَادٌ** ذ Alfabenin harflerinden birinin adı. (L, Msb, K.) **ض** harfine bak.
