# ضور — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%88%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ضور

ضارَهُ الأَمْرُ يَضُورُه كيَضِيرُه ضَيْراً وضَوراً أَي ضَرَّه، وزعم الكسائي أَنه سمع بعض أَهل العالية يقول: ما ينفعني ذلك ولا يَضُورُني. والضَّيْرُ والضَّرُّ واحد. ويقال: لا ضَيْرَ ولا ضَوْر بمعنى واحد. والضَّوْرَةُ: الجَوْعَةُ، والضَّوْرُ: شدة الجُوعِ. والتَّضَوُّرُ: التَّلَوِّي والصِّياحُ من وَجَعِ الضَّرْب أَو الجُوعِ، وهو يَتَلَعْلَعُ من الجوع أَي يَتَضَوَّرُ. وتَضَوَّرَ الذئبُ والكلبُ والأَسد والثعلب: صاح عند الجوع. الليث: التِّضَوُّرُ صِياحٌ وتَلَوٍّ عند الضرب من الوجع، قال: والثعلب يَتَضَوَّرُ في صياحه. وقال ابن الأَنباري: تركته يَتَضَوَّرُ أَي يظهر الضُّرَّ الذي به ويَضْطَرِبُ. وفي الحديث: دخل رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، على امرأَة يقال لها أُمُّ العَلاءِ وهي تَضَوَّرُ من شدّة الحُمَّى أَي تَتَلَوَّى وتَضِجُّ وتَتَقَلَّبُ ظَهْراً لبَطْنٍ، وقيل: تَتَضَوَّرُ تظهر الضَّوْرَ بمعنى الضُّرِّ. يقال: ضارَهُ يَضُورُهُ ويَضِيرُه، وهو مأْخوذ من الضَّوْرِ، وهو بمعنى الضُّرّ. يقال: ضَرَّني وضارَني يَضُورُني ضَوْراً وقال أَبو العباس: التَّضَوُّرُ التَّضَعُّفُ، من قولهم رجل ضُورَةٌ وامرأَة ضُورَةٌ. والضُّورَةُ، بالضم، من الرجال الصغير الحقير الشأْن، وقيل: هو الذليل الفقير الذي لا يدفع عن نفسه. قال أَبو منصور: أَقْرَأَنِيه الإِيادِيُّ عن شَمِرٍ بالراء، وأَقرأَنيه المنذري عن أَبي الهيثم الضُّؤْزَةُ بالزاي مهموزاً، فقال: كذلك ضبطته عنه، قال أَبو منصور: وكلاهما صحيح. ابن الأَعرابي: الضُّورَةُ الضعيف من الرجال. قال الفراء: سمعت أَعرابيّاً من بني عامر يقول لآخر أَحَسِبْتَني ضُورَةً لا أَرُدُّ عن نفسي؟
وبنو ضَوْرٍ: حَيٌّ من هِزَّانَِ بن يَقْدُمَ؛ قال الشاعر: ضَوْرِيَّة أُولِعْتُ باشْتِهارِها،
ناصلَة الحَقْوَيْنِ من إِزارها
يُطرِقُ كَلْبُ الحيِّ من حِذارِ،
أَعْطَيْتُ فيها طائعاً أَو كارِها
حَدِيقَةً غَلْباءَ في جِدارِها،
وفَرَساً أُنْثَى وعَبْداً فارِهَا

### Türkçe

**ضارَهُ** iş onu **يَضُورُه** (onu **يَضِيرُه** gibi) **ضَيْراً** ve **ضَوراً** (şeklinde) etkiler; yani ona zarar verdi.

Kisâî, yüksek bölge halkından bazısının şöyle dediğini işittiğini iddia etti: “Bu bana fayda vermez ve bana **يَضُورُني** de etmez.”

**الضَّيْرُ** ile **الضَّرُّ** birdir.

Ve “**لا ضَيْرَ** ve **لا ضَوْر**” denir; tek bir mânâdadır.

**الضَّوْرَةُ**: açlık; **الضَّوْرُ**: açlığın şiddeti.

**التَّضَوُّرُ**: vurmanın acısından yahut açlıktan kıvranma ve bağırmadır; o, açlıktan **يَتَلَعْلَعُ** eder; yani **يَتَضَوَّرُ** eder.

Kurt, köpek, aslan ve tilki **تَضَوَّرَ** etti: açlıkta bağırdı.

Leys: **التِّضَوُّرُ**, acıdan, vurma esnasında bir bağırma ve kıvranmadır; dedi ki: tilki, bağırışında **يَتَضَوَّرُ** eder.

İbnü’l-Enbârî dedi ki: Onu **يَتَضَوَّرُ** eder hâlde bıraktım; yani kendisinde olan **الضُّرَّ**’ı ortaya koyar ve çırpınır.

Hadiste: Allah’ın Resûlü, sallallahu aleyhi ve sellem, Ümmü’l-Alâ denilen bir kadının yanına girdi; o, şiddetli hummadan **تَضَوَّرُ** ediyordu; yani kıvranıyor, feryat ediyor ve sırt üstünden yüzüstüne dönüp duruyordu; ve denildi ki: **تَتَضَوَّرُ** eder; **الضَّوْرَ**’u, **الضُّرِّ** mânâsında, ortaya çıkarır.

“**ضارَهُ** onu **يَضُورُهُ** ve **يَضِيرُه**” denir; bu, **الضَّوْرِ**’dan alınmıştır; o da **الضُّرّ** mânâsındadır.

“Bana **ضَرَّني** etti ve bana **ضارَني** etti; beni **يَضُورُني** **ضَوْراً**” denir.

Ebû’l-Abbâs dedi ki: **التَّضَوُّرُ** zayıflamadır; “adam **ضُورَةٌ** ve kadın **ضُورَةٌ**” sözlerinden.

**الضُّورَةُ**, (ötre ile) erkeklerden küçük, değersiz şanlı olandır; ve denildi ki: kendinden savunmayı geri çevirmeyen zelil fakirdir.

Ebû Mansûr dedi ki: İyâdî bana Şemr’den **بالراء** (ر ile) okuttu; Münzirî de bana Ebû’l-Heysem’den **الضُّؤْزَةُ**’yi **بالزاي** (ز ile) hemzeli olarak okuttu; dedi ki: onu ondan böyle ضبط ettim. Ebû Mansûr dedi ki: ikisi de sahihtir.

İbnü’l-A‘râbî: **الضُّورَةُ**, erkeklerden zayıf olandır.

Ferrâ dedi ki: Benî Âmir’den bir bedevînin bir başkasına şöyle dediğini işittim: “Beni, kendimden (zararı) geri çevirmeyen bir **ضُورَةً** mı sandın?”

**وبنو ضَوْرٍ**: Hizzân b. Yakdum’dan bir kabiledir; şair dedi ki:

**ضَوْرِيَّة** onun şöhretine tutulup kaldım,
İzarından iki bel yanı çıplak (olan).
Mahallenin köpeği korkudan başını eğer,
Onda, isteyerek yahut istemeyerek verdim:
Duvarında (çevresinde) gür bir bahçe,
Ve bir dişi at ve iyi bir köle.
