# ضوز — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%B2/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%88%D8%B2/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%B2.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: ضوز

ضوز
ضَازَ - يَضِيزُ - ضِيْزى
ضَازَ - يَضيْزُ + كائن + في حكم: يجور فيه: يظلم ولا يحكم بالحق
ضَازَ - يَضيْزُ + كائن + كائناً + في حق: يجور فيه: يقدره بأقل من ثمنه وقدره الحق، فيجور عليه ويبخسه وينقصه حقه
ضَيِّز: اسم فاعل صفة مشبهة من " ضَازَ - يَضيْزُ ": أصلها " ضائـز"
ضِيْزى: على وزن " فــُعلى" أصلها " ضـُئزى" : اسم تفضيل أنثى أعظمي من "  ضَيِّز": ضَيِّز - أضيَز - ضِيْزى: الأكثر جوراً
﴿تلك إذا قسمة ضيزى﴾: القسمة الأكثر جوراً
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ألفاظ الحكم الخاطئ والظالم بتقدير قيمة ونفع الشيء أو الأمر، خلاف الصواب"، وهي:
جَبَتَ - يَجْبِتُ، ظَلَمَ - يَظْلِمُ، ضَازَ - يَضِيْزُ، غَبَنَ - يَغْبِنُ، زَرَى - يَزْري، زَهَدَ - يَزْهَدُ (زَهِدَ - يَزْهَدُ)
ضيزى
 	﴿تلك إذا قسمة ضيزى(22)﴾ النجم
مختار الصحاح
● [ضيز] ض ي ز: ضَازَ في الحكم جار و ضَازَهُ حقه نقصه وبخسه وبابه باع وقوله تعالى ﴿قسمة ضيزى﴾ أي جائرة وهي فُعْلى مثل طُوْبى وحُبْلى وإنما كسروا الضاد لتسلم الياء لأنه ليس في الكلام فعلى صفة وإنما هو من بناء الأسماء كالشعرى والدفلى ومن العرب من يقول ضِئْزَى بالهمزة
معجم الفرائد القرآنية
ض ي ز
"ضِيزَى" في قوله تعالى :"تِلْكَ إِذاً قِسْمَةٌ ضِيزَى "(22) النجم .
ضِيزى : ناقصة، وقيل: جائرة، وضازه أي جار عليه في القسمة
الراغب
ضيز
- قال تعالى: }تلك إذا قسمة ضيزى{ [النجم/22]، أي: ناقصة. أصله: فعلى، فكسرت الضاد للياء، وقيل: ليس في كلامهم فعلى (في النعوت لا مطلقا. قال ابن خالويه: ليس في كلام العرب صفة على فعلى. كتاب ليس في كلام العرب ص 256).
ملخص اللسان
1.     ضازَ في المحكم أَي جار. وضِزْتُ فلاناً أَضِيزُه ضَيْزاً: جُرْتُ عليه.
2.     وضازَه حقَّه يَضِيزُه ضَيْزاً: نقصه  وبَخَسَه ومنعه.
3.     وضِيزَى،  فُعْلى ، وضُوزَى أَي جائرة
لسان العرب
● - ضيز: ضازَ في المحكم أَي جار. وضازَه حقَّه يَضِيزُه ضَيْزاً: نقصه  وبَخَسَه ومنعه.  وضِزْتُ فلاناً أَضِيزُه ضَيْزاً: جُرْتُ عليه. وضازَ يَضِيزُ إِذا جار،  وقد يهمز فيقال: ضَأَزَه يَضْأَزُه ضَأْزاً. وفي التنزيل العزيز: تلك  إِذاً قِسْمَةٌ ضِيزَى؛ وقسمة ضِيزَى وضُوزَى أَي جائرة، والقراء جميعهم  على ترك همز ضِيزَى، قال: ومن العرب من يقول ضِيزَى، ولا يهمز، ويقولون  ضِئْزَى وضُؤْزَى، بالهمز، ولم يقرأْ بهما أَحد نعلمه. ابن الأَعرابي: تقول  العرب قسمة ضُؤْزى، بالضم والهمز، وضُوزى، بالضم بلا همز، وضِئْزَى،  بالكسر والهمز، وضِيزى، بالكسر وترك الهمز، ومعناها كلها الجَوْر. وضِيزَى،  فُعْلى، وإِن رأَيت أَوّلها مكسوراً وهي مثل بِيضٍ وعِين، وكان أَوّلها  مضموماً فكرهوا أَن يترك على ضمته فيقال بُوضٌ وعُونٌ، والواحدة بَيضاء  وعَيْناء، فكسروا الباء لتكون بالياء ويتأَلف الجمع والاثنان والواحدة،  وكذلك كرهوا أَن يقولوا ضُؤْزَى فتصير بالواو وهي من الياء؛ قال ابن سيده:  وإِنما قضيت على أَولها بالضم لأَن النعوت للمؤَنث تأْتي إِما بفتح وإِما  بضم؛ فالمفتوح مثل سَكْرَى وعَطْشى، والمضموم مثل أُنثى وحُبْلَى،وإِذا  كان اسماً ليس بنعت كسر أَوله كالذِّكْرَى والشِّعْرَى. قال الجوهري: ليس  في الكلام فِعْلَى صفةً وإِنما هو من بناء الأَسماء كالشِّعْرَى  والدِّفْلَى. قال الفراء: وبعض العرب يقول ضِئْزَى وضُؤْزَى بالهمز، وحكي عن أَبي  زيد أَنه سمع العرب تهمز ضِيزَى، قال: وضازَ يَضِيزُ؛ وأَنشد:  إِذا ضازَ عَنَّا حَقَّنا في غَنِيمَةٍ،  تَقَنَّعَ جارَانا فلم يَتَرَمْرَما  قال: وضَأَزَ يَضْأَزُ مثله. والضَّيْزُ: الاعوجاج. والضَّيْزَنُ:  نُونُه عند يعقوب زائدة، وهو مذكور في موضعه.
مقاييس اللغة:
(ضيز) الضاد والياء والزاء قد مضى ذكره، وأصله فيما يقال الواو. وقد قيل إنَّه من بَنات الياء، فلذلك ذكرناه هاهنا. فالقِسمة الضّيزى: النّاقصة. يقال ضِزْته حقَّه، إِذا منعتَه. وحكى ناس ضَأَزَه، مهموز. وأنشدوا:
* فَحَقُّكَ مَضْؤوزٌ وأنفُكَ راغمُ([3]) *
ليس في الباب غيرُ هذا.
القاموس المحيط:
ضازَ التَّمْرَةَ ضَوْزاً لاكَها في فَمِهِ. والضُّوازَةُ، بالضم شَظِيَّةٌ من السِّواكِ، كالضَّوْزِ.
وضازَهُ حَقَّهُ يَضوزُهُ: نَقَصَه، كيضِيزُهُ ضَيْزاً. وضَازَ: جارَ. وقِسْمَةٌ ضِيزَى: في ض أ ز.
تاج العروس:
ضوز
ضازَ الثَّمرةَ يَضُوزُها ضَوْزَاً أي لاكَها في فَمِه وقيل : أَكَلَها وقيل : مَضَغَها وقيل : أَكَلَها وفَمُه مَلآن أو أَكَلَ على كُرْهٍ وهو شَبْعَان . والضُّوازَة بالضمّ : شَظِيَّةٌ من السِّواك قاله الفَرّاء وهي النُّفاثَةُ منه . وقيل : هو ما بَقِيَ في أسنانه فَنَفَثه كالضَّوْز بالفَتْح عن ابْن الأَعْرابِيّ قال : ويقال : ما أغنى عنّي ضَوْزَ سِواكٍ وأنشد :
تعَلَّما يا أيُّها العَجوزانْ ... ما ها هنا ما كُنتُما تَضُوزانْ
" فَرَوِّزا الأمرَ الذي تَرُوزان وضازَه حقَّه يَضُوزُه : نَقَضَه . وضازَني يَضُوزُني : نَقَصَني عن كُراع . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : بعيرٌ ضِيَزّ بكسر الضاد ففتح التحتيّة وتشديد الزاي : أي أكولٌ عن ابْن الأَعْرابِيّ وأنشد :
" يَتْبَعُها كلُّ ضِيَزٍّ شَدْقَمِ وهو من ضازَ البعيرُ ضَوْزَاً : أكل . واختارَ ثعلبٌ : كلّ ضِبِزٍّ شَدْقَم . بالمُوَحَّدة وقد ذُكِرَ في مَوْضِعه . والمِضْواز : المِسْواك . وقِسْمَةٌ ضُوزى بالضمّ بلا هَمْز نقله ابْن الأَعْرابِيّ . والضُّوزَة بالضمّ : الحقيرُ الشّأْنِ الذَّليل كيَضيزُه ضَيْزَاً أي نَقَصَه وبَخَسَه ومَنَعَه قاله أبو زَيْد وأنشد :
إذا ضازَ عنَّا حَقَّنا في غَنيمَةٍ ... تَقَنَّع جارانا فلم يَتَرَمْرَما أورده بالحُمْرة بناءً على أنّه استدركَ به على الجَوْهَرِيّ مع أنه استوفى لغاتِ ضِيزى وَبَسَط فيه أكثر من المُصَنِّف . وضازَ في الحُكْم يَضيزُ ضَيْزَاً : جارَ وقد يُهمَز فيقال ضَأَزَه يَضْأَزه ضَأْزَاً وقد ذُكِرَ قريباً . في التنزيل العزيز : " تلكَ إذاً قِسْمَةٌ ضِيزى " أي جائِرة وقد ذُكِرَ في ضأز والقُرّاء جميعُهم على تَرْكِ هَمْز ضِيزى ويقولون : ضِئْزى وضُؤْزى بالهمز ولم يقرأ بهما أحدٌ وحُكِيَ عن أبي زَيْد أنّه سُمِعَ العربَ تَهْمِزُ ضِيزى نَقَلَه الجَوْهَرِيّ عن أبي حاتم . وضِيزى في الأصل فُعْلى وإن رأيتَ أوّلَها مَكْسُوراً وهي مِثل بِيضٍ وعِينٍ وكان أوَّلُها مضموماً فكَرِهوا أن يُترَك على ضَمَّتِه فيقال بُوضٌ وعُونٌ والواحدةُ بَيْضَاء وعَيْنَاء فكَسَروا الباءَ ليكون بالياءِ ويتألفُ الجَمع والاثْنان والواحدة . وكذلك كرهوا أن يقولوا ضُوزى فتَصير بالواو وهي من الياء . قال ابنُ سِيدَه : وإنّما قَضَيْتُ على أوّلها بالضمّ ؛ لأنّ النُّعوتَ للمؤنَّث تأتي إمّا بالفَتْح وإمّا بالضمّ فالمَفتوح مثل سَكْرَى وعَطْشَى والمَضموم مثل أُنثى وحُبْلى وإذا كان اسماً ليس بنَعت كُسِرَ أوّله كالذِّكرى والشِّعْرَى قال الجَوْهَرِيّ : ليس في الكلام فِعْلى صِفَة وإنما هو من بناءِ الأسماءِ كالشِّعْرى والدِّفْلى . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : الضَّيْز بالفَتْح : الاعْوِجاج ومنه الضَّيْزَن عندَ يَعْقُوب فإنّه يقول : إن نونَه زائدة وسيأتي ذِكرُه في مَوْضِعه إن شاء اللهُ تعالى

### Türkçe

ضوز
**ضَازَ** - **يَضِيزُ** - **ضِيْزى**
Cuma, 11 Şubat/Şubat 2011 13:44 yazar: Administrator
**ضَازَ** - **يَضيْزُ** + bir varlık + hükümde: onda haksızlık eder: zulmeder ve hak ile hükmetmez.
**ضَازَ** - **يَضيْزُ** + bir varlık + bir varlığı + hakta: onda haksızlık eder: onu, fiyatından ve hak değerinden daha azıyla takdir eder; böylece ona haksızlık eder, onu eksiltir ve onun hakkını azaltır.
**ضَيِّز**: “**ضَازَ** - **يَضيْزُ**”dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe; aslı “**ضائـز**”.
**ضِيْزى**: “**فــُعلى**” vezninde; aslı “**ضـُئزى**”: “**ضَيِّز**”den dişi ism-i tafdîl, “en daha büyük” (derecesi): **ضَيِّز** - **أضيَز** - **ضِيْزى**: haksızlıkça en çok olan.
﴿**تلك إذا قسمة ضيزى**﴾: haksızlıkça en çok olan taksim.
Ve lafız, “şeyin yahut işin değerini ve faydasını takdirde yanlış ve zalim hükmün lafızları, doğrunun hilafı” olan bir lafızlar grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**جَبَتَ** - **يَجْبِتُ**، **ظَلَمَ** - **يَظْلِمُ**، **ضَازَ** - **يَضِيْزُ**، **غَبَنَ** - **يَغْبِنُ**، **زَرَى** - **يَزْري**، **زَهَدَ** - **يَزْهَدُ** (**زَهِدَ** - **يَزْهَدُ**)

ضيزى
﴿**تلك إذا قسمة ضيزى(22)**﴾ النجم

مختار الصحاح
● [ضيز] ض ي ز: **ضَازَ** hükümde haksızlık etti; ve **ضَازَهُ** hakkını: onu eksiltti ve onu değersizleştirdi; ve babı **باع**’dır. Ve Yüce Allah’ın sözü ﴿**قسمة ضيزى**﴾: yani haksız; ve o **فُعْلى**’dır, **طُوْبى** ve **حُبْلى** gibi. Ancak **الضاد**’ı kırdılar ki **الياء** selamet bulsun; çünkü kelâmda **فعلى** sıfat yoktur; ancak o, isimlerin binasındandır; **الشعرى** ve **الدفلى** gibi. Ve Araplardan kimi **ضِئْزَى**yı hemze ile söyler.

معجم الفرائد القرآنية
ض ي ز
“**ضِيزَى**”, Yüce Allah’ın sözü: “**تِلْكَ إِذاً قِسْمَةٌ ضِيزَى**” (22) النجم’de.
**ضِيزى**: eksik; ve denildi ki: haksız. Ve **ضازه**: yani taksimde ona haksızlık etti.

الراغب
ضيز
- Yüce Allah dedi: }**تلك إذا قسمة ضيزى**{ [النجم/22]، yani: eksik. Aslı: **فعلى**; sonra **الياء** için **الضاد** kırıldı. Ve denildi ki: onların kelâmında **فعلى** yoktur (niteliklerde, mutlak olarak değil. İbn Hâlaveyh dedi: Arap kelâmında **فعلى** üzere sıfat yoktur. “Arap kelâmında olmayan” kitabı s 256).

ملخص اللسان
1. **ضازَ** “المحكم”de: yani haksızlık etti. Ve **وضِزْتُ** falancayı **أَضِيزُه** **ضَيْزاً**: ona haksızlık ettim.
2. Ve **وضازَه** hakkını **يَضِيزُه** **ضَيْزاً**: onu eksiltti, onu değersizleştirdi ve onu menetti.
3. Ve **وضِيزَى**، **فُعْلى**، ve **وضُوزَى** yani haksız.

لسان العرب
● - ضيز: **ضازَ** “المحكم”de: yani haksızlık etti. Ve **وضازَه** hakkını **يَضِيزُه** **ضَيْزاً**: onu eksiltti, onu değersizleştirdi ve onu menetti. Ve **وضِزْتُ** falancayı **أَضِيزُه** **ضَيْزاً**: ona haksızlık ettim. **وضازَ** **يَضِيزُ**: haksızlık ettiğinde; ve bazen hemzelenir de **ضَأَزَه** **يَضْأَزُه** **ضَأْزاً** denir. Ve Aziz Tenzîl’de: **تلك إِذاً قِسْمَةٌ ضِيزَى**; ve **قسمة ضِيزَى** ve **ضُوزَى** yani haksız. Ve kurrânın hepsi **ضِيزَى**’nın hemzesini terk üzeredir. Dedi ki: Araplardan kimi **ضِيزَى** der ve hemzelemez; ve **ضِئْزَى** ve **ضُؤْزَى** derler, hemze ile; ve bildiğimiz kadarıyla ikisiyle de hiç kimse okumamıştır. İbnü’l-A‘râbî: Arap, **قسمة ضُؤْزى** der; zamme ve hemze ile; ve **ضُوزى** der; zamme ile hemzesiz; ve **ضِئْزَى** der; kesre ve hemze ile; ve **ضِيزى** der; kesre ve hemzeyi terk ile; ve bunların hepsinin manası **الجَوْر**’dur. Ve **وضِيزَى**، **فُعْلى**’dır; ve sen onun evvelini kırık görsen de o **بِيضٍ** ve **عِين** gibidir; hâlbuki onun evveli zamme idi; sonra onun zammesi üzere bırakılmasını çirkin gördüler de **بُوضٌ** ve **عُونٌ** denilmesin diye; ve tekili **بَيضاء** ve **عَيْناء**dır; böylece **الياء** ile olsun ve cem‘, tesniye ve tekil birbirine ülfet etsin diye **الباء**’ı kırdılar. Aynı şekilde **ضُؤْزَى** denilmesini de çirkin gördüler; böylece **الواو** ile olurdu; hâlbuki o **الياء**dandır. İbn Sîde dedi: Ben onun evveline zamme ile hükmettim; çünkü müennes için nitelikler ya fetha ile ya zamme ile gelir; fethalı olan **سَكْرَى** ve **عَطْشى** gibi; zammeli olan **أُنثى** ve **حُبْلَى** gibi. Ve eğer nitelik olmayan bir isim olursa evveli kırılır; **الذِّكْرَى** ve **الشِّعْرَى** gibi. el-Cevherî dedi: Kelâmda **فِعْلَى** sıfat değildir; ancak o, isimlerin binasındandır; **الشِّعْرَى** ve **الدِّفْلَى** gibi. el-Ferrâ dedi: Arapların bazısı **ضِئْزَى** ve **ضُؤْزَى**yı hemze ile söyler. Ebû Zeyd’den nakledildi ki o, Arapların **ضِيزَى**yı hemzelediğini işitmiştir. Dedi ki: ve **وضازَ** **يَضِيزُ**; ve şu beyti okudu:
إِذا ضازَ عَنَّا حَقَّنا في غَنِيمَةٍ،
تَقَنَّعَ جارَانا فلم يَتَرَمْرَما
Dedi ki: ve **وضَأَزَ** **يَضْأَزُ** onun gibidir. Ve **والضَّيْزُ**: eğrilik. Ve **والضَّيْزَنُ**: onun **نُونُه**’u Yakub’a göre ziyadedir; ve o, yerinde zikredilmiştir.

مقاييس اللغة:
(ضيز) **الضاد** ve **الياء** ve **الزاء**: onun zikri geçmişti; ve aslı, denildiğine göre **الواو**dur. Ve onun **بَنات الياء**dan olduğu söylenmiştir; bundan dolayı onu burada zikrettik. Artık **فالقِسمة الضّيزى**: eksik olan. Denir: **ضِزْته** hakkını, onu menettiğinde. Ve bir topluluk **ضَأَزَه**’i, hemzeli olarak nakletti. Ve şu beyti delil getirdiler:
* فَحَقُّكَ مَضْؤوزٌ وأنفُكَ راغمُ([3]) *
Bu babda bundan başkası yoktur.

القاموس المحيط:
**ضازَ** hurmayı **ضَوْزاً**: onu ağzında çiğnedi. Ve **والضُّوازَةُ** (zamme ile): misvaktan bir kıymık; **الضَّوْز** gibi.
Ve **وضازَهُ** hakkını **يَضوزُهُ**: onu eksiltti; **كيضِيزُهُ** **ضَيْزاً** gibi. Ve **وضَازَ**: haksızlık etti. Ve **وقِسْمَةٌ ضِيزَى**: **ض أ ز** maddesinde.

تاج العروس:
ضوز
**ضازَ** meyveyi **يَضُوزُها** **ضَوْزَاً**: yani onu ağzında çiğnedi; ve denildi ki: onu yedi; ve denildi ki: onu çiğnedi; ve denildi ki: onu yedi, ağzı dolu iken; yahut tok iken kerhen yedi. Ve **والضُّوازَة** (zamme ile): misvaktan bir kıymık; el-Ferrâ söyledi; ve o, ondan çıkan tükürükle atılan parçadır. Ve denildi ki: o, dişlerinde kalan şeydir; sonra onu tükürüp attı; İbnü’l-A‘râbî’den, fetha ile **الضَّوْز** gibi. Dedi ki: ve denir: **ما أغنى عنّي ضَوْزَ سِواكٍ**. Ve şu beyti okudu:
تعَلَّما يا أيُّها العَجوزانْ ... ما ها هنا ما كُنتُما تَضُوزانْ
" فَرَوِّزا الأمرَ الذي تَرُوزان
Ve **وضازَه** hakkını **يَضُوزُه**: onu bozdu. Ve **وضازَني** **يَضُوزُني**: beni eksiltti; Kurâ‘dan. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **بعيرٌ ضِيَزّ**; **الضاد**’ın kesri, sonra **التحتيّة**’nin fethası ve **الزاي**’ın şeddelenmesiyle: yani çok yiyen; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve şu beyti okudu:
" يَتْبَعُها كلُّ ضِيَزٍّ شَدْقَمِ
Ve o, **ضازَ** devenin **ضَوْزَاً**: yedi, sözündendir. Ve Sa‘leb seçti: **كلّ ضِبِزٍّ شَدْقَم**; **بالمُوَحَّدة** ile; ve yerinde zikredilmiştir. Ve **والمِضْواز**: misvak. Ve **وقِسْمَةٌ ضُوزى**: zamme ile, hemzesiz; İbnü’l-A‘râbî nakletti. Ve **والضُّوزَة** (zamme ile): değerce hakir, zelil; **كيَضيزُه ضَيْزَاً** yani onu eksiltti, onu değersizleştirdi ve onu menetti; Ebû Zeyd söyledi. Ve şu beyti okudu:
إذا ضازَ عنَّا حَقَّنا في غَنيمَةٍ ... تَقَنَّع جارانا فلم يَتَرَمْرَما
Onu kırmızıyla verdi; **الجَوْهَرِيّ** üzerine bununla istidrâk ettiğine binaen; hâlbuki o, **ضِيزى**’nın lugatlarını tamamlamış ve onda musanniften daha çok genişletmiştir. Ve **وضازَ** hükümde **يَضيزُ** **ضَيْزَاً**: haksızlık etti; ve hemzelenebilir de **ضَأَزَه** **يَضْأَزه** **ضَأْزَاً** denir; ve az önce zikredilmiştir. Aziz Tenzîl’de: “**تلكَ إذاً قِسْمَةٌ ضِيزى**” yani haksız; ve **ضأز** maddesinde zikredilmiştir. Ve kurrânın hepsi **ضِيزى**’nın hemzesini terk üzeredir; ve **ضِئْزى** ve **ضُؤْزى**yı hemze ile söylerler; fakat ikisiyle de hiç kimse okumamıştır. Ve Ebû Zeyd’den, Arapların **ضِيزى**yı hemzelediğinin işitildiği hikâye edilmiştir; el-Cevherî bunu Ebû Hâtim’den nakletti. Ve **وضِيزى** aslında **فُعْلى**’dır; ve sen onun evvelini kırık görsen de o **مِثل بِيضٍ وعِينٍ**dir; hâlbuki onun evveli zamme idi; sonra onun zammesi üzere bırakılmasını çirkin gördüler de **بُوضٌ** ve **عُونٌ** denilmesin diye; ve tekili **بَيْضَاء** ve **عَيْنَاء**dır; böylece **الياء** ile olsun ve cem‘, tesniye ve tekil birbirine ülfet etsin diye **الباء**’ı kırdılar. Aynı şekilde **ضُوزى** denilmesini de çirkin gördüler; böylece **الواو** ile olurdu; hâlbuki o **الياء**dandır. İbn Sîde dedi: Ben onun evveline zamme ile hükmettim; çünkü müennes için nitelikler ya fetha ile ya zamme ile gelir; fethalı olan **سَكْرَى** ve **عَطْشَى** gibi; zammeli olan **أُنثى** ve **حُبْلَى** gibi. Ve eğer nitelik olmayan bir isim olursa evveli kırılır; **كالذِّكرى والشِّعْرَى**. el-Cevherî dedi: Kelâmda **فِعْلى** sıfat değildir; ancak o, isimlerin binasındandır; **كالشِّعْرى والدِّفْلى**. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **الضَّيْز** (fetha ile): eğrilik; ve ondan **الضَّيْزَن** Yakub’un yanında; çünkü o, onun **نونَه**’unun ziyade olduğunu söyler; ve inşallah Teâlâ, yerinde onun zikri gelecektir.
