# ضوز — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%B2/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%88%D8%B2/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%B2.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ضوز

ضازَه يَضُوزُه ضَوْزاً: أَكله، وقيل: مَضَغه، وقيل: أَكله وفَمه ملآنُ أَو أَكل على كُرْه وهو شبعان؛ قال:
فَظَلَّ يَضُوزُ التَّمر، والتَّمْرُ ناقِع
بِوَرْد كَلَوْنِ الأُرْجُوانِ سَبائِبُه
يعني رجلاً أَخذ التمر في الدِّيَةِ بدلاً من الدم الذي لونه كالأُرْجُوانِ فجعل يأْكل التمر فكأَن ذلك التمر ناقع في دم المقتول. وضازَ التمرةَ: لاكَها في فمه؛ قال الشاعر:
باتَ يَضُوزُ الصِّلِّيانَ ضَوْزا،
ضَوْزَ العَجُوز العَصَبَ الدِّلَّوْصا
وهذا مُكْفَأٌ، جاء بالصاد مع الزاي. ابن الأَعرابي: الضَّوْزُ لَوْكُ الشيء والضَّوْسُ أَكل الطعام. قال أَبو منصور: وقد جعل ابن الأَعرابي الضاد مع السين غير مُهْملٍ كما أَهمله الليث. وضازَ يَضُوزُ إِذا أَكل. وضازَ البعيرُ ضَوْزاً: أَكل. وبعير ضِيَزٌّ: أَكول؛ عن ابن الأَعرابي، قلبت الواو فيه ياء للكسرة قبلها؛ قال:
يَتْبَعُها كلُّ ضِيَزٍّ شَدْقَمِ،
قد لاكَ أَطْرافَ النُّيُوبِ النُّجَّمِ
واختار ثعلب: كل ضِبِرٍّ شَدْقَم، من الضَّبْر وهو العَدْوُ. ويقال: ضِزْتُه حقّه أَي نَقَصْته. وضازَنِي يَضُوزُني: نَقَصَني؛ عن كراع. والمِضْواز: المِسْواك، والضُّوازَة: النُّفاثَةُ منه، وقيل: هو ما بقي بين أَسنانه فَنَفَثه. ابن الأَعرابي: ما أَغنى عني ضَوزَ سِواكٍ؛ وأَنشد:تَعَلَّما يا أَيُّها العَجُوزان
ما هَهُنا ما كُنْتُما تَضوزَان،
فَرَوِّزا الأَمْرَ الذي تَرُوزان
وقِسْمَةٌ ضِيزَى وضُوزَى.

### Türkçe

**ضازَه يَضُوزُه ضَوْزاً**: onu yedi; ve denildi: onu çiğnedi; ve denildi: onu yedi, hâlbuki ağzı dolu iken; yahut tok olduğu hâlde kerhen yedi; dedi ki:

“Derken hurmayı **يَضُوزُ** durdu; hâlbuki hurma, **ناقِع**,
erguvan renginde bir **وَرْد** ile, onun **سَبائِبُه**(leri).”

Yani: bir adam, erguvan gibi rengi olan kan yerine diyet olarak hurmayı aldı; sonra hurmayı yemeye başladı; sanki o hurma, öldürülenin kanında **ناقِع** olmuş gibidir. Ve **ضازَ التمرةَ**: onu ağzında çiğnedi; şair dedi ki:

“Geceledi, **الصِّلِّيانَ**ı **ضَوْزا** **يَضُوزُ**,
yaşlı kadının, **العَصَبَ الدِّلَّوْصا**yı **ضَوْزَ** etmesi gibi.”

Ve bu, **مُكْفَأٌ**dur; **الصاد** ile **الزاي**i birlikte getirmiştir. İbnü’l-A‘râbî: **الضَّوْزُ** şeyin çiğnenmesidir; **الضَّوْسُ** ise yemeğin yenmesidir. Ebû Mansûr dedi ki: İbnü’l-A‘râbî, **الضاد**ı **السين** ile birlikte, Leys’in onu ihmâl ettiği gibi ihmâl edilmiş kılmamıştır. Ve **ضازَ يَضُوزُ**: yediği zaman. Ve **ضازَ البعيرُ ضَوْزاً**: yedi. Ve **بعير ضِيَزٌّ**: çok yiyen; İbnü’l-A‘râbî’den; ondan önceki kesre sebebiyle içindeki vav yâ’ya çevrilmiştir; dedi ki:

“Onu, her **ضِيَزٍّ شَدْقَمِ** takip eder,
**النُّيُوبِ النُّجَّمِ**in uçlarını çiğnemiştir.”

Ve Sa‘leb seçti: “her **ضِبِرٍّ شَدْقَم**”; **الضَّبْر**dan, o da koşmadır. Ve denilir: **ضِزْتُه حقّه**: yani hakkını eksilttim. Ve **ضازَنِي يَضُوزُني**: beni eksiltti; Kurâ‘dan. Ve **المِضْواز**: misvak; ve **الضُّوازَة**: ondan çıkan tükürük/atık; ve denildi: dişlerinin arasında kalıp da onu tükürdüğü şeydir. İbnü’l-A‘râbî: “Bana, bir misvakın **ضَوزَ**u fayda vermedi”; ve inşâd etti:

“Öğrenin, ey iki yaşlı kadın,
burada, sizin **تَضوزَان** olduğunuz şey yoktur,
öyleyse, sizin **تَرُوزان** olduğunuz işi **فَرَوِّزا** edin.”

Ve **قِسْمَةٌ ضِيزَى وضُوزَى**.
