# ضوط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%88%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ضوط

الضوط، محركة: العوج في الفك، يقال: في فمه ضوط، أي عوج. والأضوط: الأحمق، كالأذوط. والأضوط: الصغير الفك والذقن، كالأذوط، وقيل: هو الذي يطول حنكه الأعلى، ويقصر الأسفل. والضويطة، كسفينة: العجين المسترخي من كثرة الماء، نقله الجوهري. وقال الكلابي: الضويطة: الحمأة والطين يكون في أصل الحوض، حكاه عنه يعقوب، كما في الصحاح. والضويطة: السمن يذاب بالإهالة ويجعل في نحي صغير، كما في اللسان. وقال ابن عباد: التضويط: الجمع، يقال: ضوطوا ماشيتهم، أي جمعوها. ومما يستدرك عليه: الضويطة، كسفينة: الأحمق، نقله ابن سيده وابن بري والأزهري، وأنشد ابن سيده:
  أيردني ذاك الضويطة عن هوى                      نفـسـي ويفـعـل مـا يريد قال: هذا البيت من نادر الكامل؛ لأنه جاء مخمسا، وأنشد ابن السكيت في الألفاظ لرياح:
  أيردني ذاك الضويطة عن هوى                      نفسي ويمنعني ويفعل ما يريد وأنشد الأزهري:
  أيردني ذاك الضويطة عن هوى                      ويفعل غير فعـل الـعـاقـل وقال أبو عمرو:
  أيردني ذاك الضويطة عن هوى                      نفسي ويفعل ما يريد شـبـيب وهكذا أنشد ابن بري في أماليه. وقال ابن الأنباري: إذا أتيت بيمنعني أسقطت شبيب، وإذا أتيت بشبيب أسقطت يمنعني. قال: ورواية أبي عمرو أثبت في العروض، كما في العباب. وقال أبو حمزة: أضوط الزيار على فم الفرس، أي زيره به. والتضوط: التجمع، عن ابن عباد.

### Türkçe

**الضوط**, harekeli: çenede eğrilik; “Onun ağzında **ضوط** vardır” denir; yani eğrilik.

**الأضوط**: ahmak; **الأذوط** gibi.

**الأضوط**: çenesi ve çenesi ucu küçük olan; **الأذوط** gibi. Ve denildi ki: o, üst çenesi uzayan ve altı kısalan kimsedir.

**الضويطة**, **سفينة** vezninde: suyun çokluğundan gevşemiş hamur; onu el-Cevherî nakletti.

El-Kilâbî dedi: **الضويطة**: havuzun dibinde olan çamurumsu tortu ve balçık; onu ondan Ya‘kūb hikâye etti; **الصحاح**’ta olduğu gibi.

**الضويطة**: içyağı, **الإهالة** ile eritilir ve küçük bir tuluma konur; **اللسان**’da olduğu gibi.

İbn ‘Abbâd dedi: **التضويط**: toplama; “Onlar hayvanlarını **ضوطوا**” denir; yani onları topladılar.

Ve ona ilâve olarak istidrâk olunanlardandır: **الضويطة**, **سفينة** vezninde: ahmak; onu İbn Sîde ve İbn Berrî ve el-Ezherî nakletti. İbn Sîde şu beyti inşâd etti:
  Beni o **الضويطة** hevesimden geri mi çevirir                      nefsimin hevesinden ve dilediğini yapar
Dedi ki: Bu beyit, nâdir **الكامل**’dendir; çünkü muhammes olarak gelmiştir. İbn es-Sikkît, rüzgârlara dair lafızlarda inşâd etti:
  Beni o **الضويطة** hevesimden geri mi çevirir                      nefsimden ve beni engeller ve dilediğini yapar
El-Ezherî inşâd etti:
  Beni o **الضويطة** hevesimden geri mi çevirir                      ve akıllının fiilinden başka bir fiil yapar
Ebû ‘Amr dedi:
  Beni o **الضويطة** hevesimden geri mi çevirir                      nefsimden ve dilediğini yapar **شبيب**
İbn Berrî, **أماليه**’sinde böyle inşâd etti. İbn el-Enbârî dedi: “**بيمنعني**” ile geldiğinde **شبيب**’i düşürürsün; **شبيب** ile geldiğinde **يمنعني**’yi düşürürsün. Dedi ki: Ebû ‘Amr’ın rivayeti arûzda daha sâbittir; **العباب**’da olduğu gibi.

Ebû Hamza dedi: **أضوط** **الزيار**’ı atın ağzına; yani onunla **زيره** et.

**التضوط**: toplanma; İbn ‘Abbâd’dan.
