# ضوط — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%B7/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%88%D8%B7/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%B7.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: ضوط

ض ط ( و ا ي ء )
ضوط ، ضيط
أهملَه الليث .
( ضوط ضيط ) : وقال أبو زيد في ( النوادر ) : ضاطَ الرجلُ في مَشْيه فهو يَضيِطُ ضَيَطاناً ، وحاكَ يَحِيكُ حَيَكاناً : إذا حَرّك مَنْكِبَيه وجَسَدَه حين يمشي ، وهو الكثير اللَّحم الرِّخْوُ .
وأقرأَني الإيادَيُّ لشَمِر عن أبي عبيد عن أبي زيد : الضَّيَطانُ أن يُحَرِّك مَنْكِبَيه حين يمشي مع كثرةِ لَحْمٍ . ثم أَقرأَنيه المنذريُّ عن أبي الهيثم : الضَّيَكَان بالكاف بدل الطَّاء فإذاً هُما لُغَتان بمعنًى واحد .
الحرّاني عن ابن السكّيت عن الكلابيّ : الضَّوِيطَةُ : الْحَمْأَةُ والطين .
وروى ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال للحَيْس : ضَوِيطَةُ .
وقال غيرُه : رَجل ضَوِيطةٌ أحمقُ ، وأنشد :
أَيَردُّني ذاكَ الضَّوِيطَةُ عن هَوَى
نفسِي ويَفعلُ غيرَ فِعل العاقِلِ
وسمعتُ أبا حمزة يقول : يقال : أَضْوَط الزِّيارَ على الفَرَس ، أي : زَيَّرَهُ به .
وقال الفراء : إذا عُجِن العجينُ رقيقاً فهو الضَّوِيطة ، والوَرِيخَةُ . وفي فمه ضَوَط ، أي : عَوَج .

### Türkçe

ض ط ( و ا ي ء )
**ضوط** , **ضيط**
Leys onu ihmal etti.
( **ضوط ضيط** ) : Ebû Zeyd ( **النوادر** )’de dedi ki: Adam yürüyüşünde **ضاطَ** eder; o hâlde o **يَضيِطُ** **ضَيَطاناً** (eder); ve **حاكَ** **يَحِيكُ** **حَيَكاناً** (eder): omuzlarını ve bedenini yürüdüğü zaman hareket ettirdiği vakit; ve o, eti çok olan yumuşak (gevşek) etlidir.
İyâdî bana Şemir’den, Ebû Ubeyd’den, Ebû Zeyd’den okuttu: **الضَّيَطانُ**; yürüdüğü zaman, et çokluğu ile birlikte, omuzlarını hareket ettirmesidir. Sonra Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den okuttu: **الضَّيَكَان**; **الطَّاء** yerine **الكاف** ile; o hâlde ikisi, bir mânâ ile iki lugattır.
Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten, Kelâbî’den: **الضَّوِيطَةُ**: çamurlaşmış kara balçık ve çamur.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **الحَيْس** için denilir: **ضَوِيطَةُ**.
Başkası dedi: **ضَوِيطةٌ** adam: ahmak; ve inşâd etti:
Beni o **الضَّوِيطَةُ** hevesinden geri mi çevirir
Nefsim(in) ve akıllının fiilinden başka fiil yapar
Ebû Hamza’yı şöyle derken işittim: denilir: **أَضْوَط** **الزِّيارَ** atın üzerine; yani: onu onunla **زَيَّرَهُ**.
Ferrâ dedi: hamur ince olarak yoğrulursa o **الضَّوِيطة**’dır ve **الوَرِيخَةُ**’dır. Ağzında **ضَوَط** vardır; yani: eğrilik.
