# ضول — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D9%84/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%88%D9%84/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D9%84.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: ضول

ض ل ( و ا ي ء )
ضول ، ضلا ، لضا
استُعمل من جميع وجوهه : ( ضول ، ضلا ، لضا ) .
ضول : قال أبو زيد في كتاب الهمز : ضَؤُل الرجلُ يَضْؤُل ضآلةً وضُؤُولة : إذا قَال رأْيُه . وضَؤُل ضُؤولةً وضآلة : إذا صَغُر .
وقال الليث : الضئيلُ نعتٌ للشيء ، في ضَعِفه وصِغَره ودقّته ، وجمعُه ضُؤلاءُ وضَئيلون . والأنثى ضئيلة ، وأنشد شَمِر لبعض بني أَسَد :
أنا أبو المِنهالِ بعضَ الأحيان
ليس عليَّ نَسَبي بضُؤْلان
أراد بضَئِيل .
وفي الحديث : ( إنّ العَرْشَ على مَنكِب إسرافيلَ ، وإنه ليتضاءل من خَشْيَة الله حتى يصيرَ مثلَ الوَصَع ) ، يريد يتصاغَر ويتحاقَر تَواضُعاً لله ، وخشيةً للربّ تبارك وتعالى .
والضّالُ غير مهموز : هو السِّدْرُ البَرّيّ ، والواحدةُ ضالَةٌ .
ويقال : خَرج فلانٌ بضالَتِه ، أي : بسلاحِه .
والضّالَةُ : السلاحُ أجمع ، يقال : إنه لكامِل الضّالَة ، والأصلُ في الضّالَة : النِّبالُ والقِسيُّ التي تُسَوَّى وتُنحت من شَجَر الضَّالِ .
وقال بعض الأنصار :
أبو سليمانَ وصُنْع المُقْعَدِ
ومُجْنَأٌ من مَسْكِ ثَوْرٍ أَجْوَدِ
وضَالَةٌ مِثلُ الجحِيمِ المُوقَد
ومؤْمِن بما تَلاَ محمّد
أراد بالضّالَة : السهامَ ، شَبّه نصالَها في حِدّتها بنارٍ مُوقَدةٍ .
وقال ابنُ الأعرابيّ : الضُّؤُولةُ : الهُزال .
ضلا : أهملَه الليث .
وروى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ قال : ضَلاَ : إذا هَلَك .
( لضا ) : قال : ولضَا : إذا حَذَق الدِّلالة .

### Türkçe

ض ل ( **و** **ا** **ي** **ء** )
**ضول** ، **ضلا** ، **لضا**
Bütün vecihlerinden kullanılmıştır: ( **ضول** ، **ضلا** ، **لضا** ) .

**ضول** : Ebû Zeyd, hemze kitabında dedi: **ضَؤُل** adam **يَضْؤُل** **ضآلةً** ve **ضُؤُولة** (olarak): görüşü az olunca. Ve **ضَؤُل** **ضُؤولةً** ve **ضآلة** (olarak): küçülünce.

Leys dedi: **الضئيلُ** şey için bir niteleme(=sıfat)tır; onun zayıflığında, küçüklüğünde ve inceliğinde. Çoğulu **ضُؤلاءُ** ve **ضَئيلون**’dur. Dişisi **ضئيلة**’dir. Şemir, Benî Esed’den bazıları için inşad etti:
Ben Ebû’l-Minhâl’im, bazı zamanlar
Nesebim üzerime **بضُؤْلان** ile (değil)
**بضَئِيل** ile kastetti.

Hadiste: (Şüphesiz **العَرْشَ** İsrafil’in omzu üzerindedir; ve o, Allah korkusundan küçülür; nihayet **الوَصَع** gibi olur), “küçülür ve kendini küçük görür” demek ister; Allah’a tevazu olarak ve Rab’den—tebâreke ve teâlâ—korku olarak.

**والضّالُ** hemzesizdir: o, yabani sidr’dir; teki **ضالَةٌ**’dir.

Ve denir: falan, **بضالَتِه** ile çıktı; yani: silahıyla.

**والضّالَةُ**: silahın tümüdür; denir: şüphesiz o, **الضّالَة**’si tamdır. **الضّالَة**’de aslolan: **النِّبالُ** ve **القِسيُّ**’dir; ki **الضَّالِ** ağacından düzeltilir ve yontulur.

Ensardan bazısı dedi:
Ebû Süleyman ve oturak yapımı
Ve daha iyi bir boğanın derisinden bir kalkan
Ve yakılmış cehennem gibi bir **ضَالَةٌ**
Ve Muhammed’in okuduğuna iman eden
**بالضّالَة** ile okları kastetti; uçlarını keskinliklerinde yakılmış bir ateşe benzetti.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الضُّؤُولةُ**: zayıflık(=cılızlık).

**ضلا** : Leys onu ihmal etti.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi: **ضَلاَ**: helâk olunca.

( **لضا** ) : dedi: ve **لضَا**: delâleti iyi bilince.
