# ضيب — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%A8/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%8A%D8%A8/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%A8.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: ضيب

باب الضاد والباء و و ا ي ء معهما
ض ي ب، ب ي ض، أ ب ض، ض ب أ
ضيب:
الضَّيْبُ شيءٌ من دَوابِّ البَرِّ على خِلْقةٍ الكلب، ولستُ على يَقينٍ منه.
بيض:
البَيضُ معروف، ودجاجة بَيُوضٌ، وهُنَّ بُيُضٌ للجماعةِ مثل حُيُد جمعُ حَيُود، وهي التي تحيد عنك.
وبَيْضَةُ الحديد معروفة، وبَيْضَةُ الاسِلام: جماعاتُهم.
والجارية بيضة الخِدْرِ لأنّها في خِدْرها مَكنونةٌ، قال امرؤ القيس:
وبَيْضَةِ خِدْرٍ لا يرامُ خِبـاؤهـا		تَمَتَّعْتُ من لَهْوٍ بها غيرَ مُعْجَلِ
ويقال ابْتِيضَ القومُ اذا استُبيحَتْ بَيْضَتُهم.
وابتاضَهم العَدُوُّ اذا استَأْصَلَهم.
وغُرابٌ بائضٌ، ودِيكٌ بائضٌ، وهما مثل الوالد.
وبَيْضَةٌ العُقْر مَثَلٌ يُضرَبُ وذلك ان تُغْتَصَبَ الجارية فتُفتَضَّ فتُجرَّبَ بيضةٍ، وتُسَمَّى تلك البَيضَةُ بيضةَ العُقْرِ.
وبَيْضةُ البَلَد: تَريكةُ النَّعامَةِ.
والأبَيضانِ: الشَّحْمُ واللَّبَن.
والبَيْضةُ الخُصْيةُ.
والبيضةُ بيضةُ الرَّمْل.
والبيضةُ: أصلُ القومِ ومَجْمَعُهم.
أبض:
الأَبْضُ: العَقْل في الرِّجْلَيْن، وربَّما استُعمِلَ في الأيدي، قال: أَكْلَفُ لم يَثْنِ يَدَيْهِ آبِضُ أي عاقِلٌ، ويأبِضُه: يَعْقِلُه.
والمَأْبِضانِ: باطِنا الرّكبَتَينِ وباطِنا المِرْفَقَيْنِ.
والأَباضِيَّةُ: قَومٌ من الحَرَوْرِيّة، لهم رأيٌ وهَوىً.
ويقال للغُرابِ: مُؤْتَبِضُ النَّسَا، لأنّه يَحْجِلُ كأنَّه مَأبُوضٌ.
ضبأ:
ضَبَأ الذِّئْبُ يَضْبَأُ ضَبْأً وضُبُوءاً أي لَزِقَ بالأرض أو بالشَّجَر ليَخْتِلَ الصَّيْدَ، ومن ذلك سُمِّيَ الرجلُ ضابئاً، قال:
إلاّ كُمَيْتاً كالقناةِ وضابئاً		بالفَرْجِ بينَ لَبانِه ويَدَيْهِ
يَعني الصَّيّاد.
وضَبَأ اي استَخْفَى في فَرْجِ ما بينَ يَدَيْ فَرَسه ليَخْتِلَ به الوَحْشَ، وكذلك النّاقةُ تُعَلَّمُ ذلك.
وأَضْبَأَ الرجلُ على شيءٍ في نفسه، ومثلُه أَضَبَّ أي أَضْمَرَ.
وضابئ: اسْمٌ.
والأَضباء: وَعْوَعَة جِرْوِ الكلب اذا وَحْوَحَ.

### Türkçe

باب **الضاد** ve **الباء** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**ض ي ب**، **ب ي ض**، **أ ب ض**، **ض ب أ**

**ضيب**:
**الضَّيْبُ**: kara hayvanlarından, yaratılışça köpek üzere olan bir şeydir; ve ben ondan kesin bir bilgi üzere değilim.

**بيض**:
**البَيضُ**: bilinen (şey)dir. Ve **دجاجة بَيُوضٌ**; ve onlar topluluk için **بُيُضٌ**dur; tıpkı **حُيُد**’ün **حَيُود**’un çoğulu olması gibi; ve o, senden sapandır.

Ve **بَيْضَةُ الحديد** bilinir. Ve **بَيْضَةُ الاسِلام**: onların cemaatleridir.

Ve cariye **بيضة الخِدْرِ**(dir); çünkü o, **خِدْر**’ında saklıdır. **امرؤ القيس** dedi:
وبَيْضَةِ خِدْرٍ لا يرامُ خِبـاؤهـا		تَمَتَّعْتُ من لَهْوٍ بها غيرَ مُعْجَلِ

Ve denir: **ابْتِيضَ القومُ**; **بَيْضَتُهم** helâl sayılıp çiğnendiği zaman.

Ve **ابتاضَهم العَدُوُّ**: onları kökünden kazıdığı zaman.

Ve **غُرابٌ بائضٌ** ve **دِيكٌ بائضٌ**; ve ikisi de baba gibidir.

Ve **بَيْضَةٌ العُقْر**: bir meseldir, vurulur; ve bu, cariyenin zorla alınması, sonra bekâretinin bozulması, sonra bir **بيضةٍ** ile denenmesidir; ve o **البَيضَةُ**, **بيضةَ العُقْرِ** diye adlandırılır.

Ve **بَيْضةُ البَلَد**: devekuşunun yumurtladığı yerdir.

Ve **الأبَيضانِ**: içyağı ve süttür.

Ve **والبَيْضةُ الخُصْيةُ**.

Ve **والبيضةُ بيضةُ الرَّمْل**.

Ve **والبيضةُ**: kavmin aslı ve onların toplanma yeridir.

**أبض**:
**الأَبْضُ**: iki ayakta bağlamak (akletmek)tir; ve bazen ellerde kullanılır. Dedi: **أَكْلَفُ لم يَثْنِ يَدَيْهِ آبِضُ**; yani bağlayan. Ve **يأبِضُه**: onu bağlar.

Ve **المَأْبِضانِ**: iki dizin içleri ve iki dirseğin içleridir.

Ve **الأَباضِيَّةُ**: **الحَرَوْرِيّة**’den bir kavimdir; onlar için bir görüş ve bir heves vardır.

Ve kargaya denir: **مُؤْتَبِضُ النَّسَا**; çünkü o, sanki bağlanmış gibi sekerek yürür.

**ضبأ**:
**ضَبَأ الذِّئْبُ يَضْبَأُ ضَبْأً وضُبُوءاً**: yani avı aldatmak için yere yahut ağaca yapıştı. Bundan dolayı adama **ضابئاً** adı verildi. Dedi:
إلاّ كُمَيْتاً كالقناةِ وضابئاً		بالفَرْجِ بينَ لَبانِه ويَدَيْهِ

Avcıyı kastediyor.

Ve **وضَبَأ**: yani vahşiyi onunla aldatmak için, atının iki eli arasındaki aralığın boşluğunda gizlendi; ve deve de buna alıştırılır.

Ve **أَضْبَأَ الرجلُ** bir şey üzerine, kendi nefsinde; ve onun benzeri **أَضَبَّ**: yani gizledi.

Ve **ضابئ**: bir isimdir.

Ve **الأَضباء**: köpek yavrusunun **وَعْوَعَة**’sıdır; **وَحْوَحَ** ettiği zaman.
